16 maja w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki odbyło się uroczyste wręczenie nagród zwycięzcom XVII Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka, którego organizatorami są Liga Ukraińskich Mecenasów oraz Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy, przy wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy. Najbardziej prestiżowe nagrody otrzymali uczniowie, studenci, nauczyciele i wykładowcy, którzy wzięli aktywny udział w tym językowym maratonie. Nasz tygodnik co roku szczegółowo relacjonuje to wydarzenie, stale podaje informacje o historii konkursu, o jego przebiegu w terenie, o tym, jak odbywają się zmagania znawców języka ukraińskiego na szczeblach rejonowych, obwodowych i republikańskim. Pisarka, dziennikarka, kronikarka, a teraz także prowadząca tegoroczną uroczystość Switłana Koronenko w wywiadzie z prezesem Ligi Mecenasów, przewodniczącym rady nadzorczej Firmy Farmaceutycznej „Darnycia” Wołodymyrem Zahorijem na łamach „Słowa Proświty” informowała, że XVII Międzynarodowy Konkurs otworzył się tradycyjnie 9 listopada, w Dniu Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego. Wołodymyr Zahorij opowiedział, że mimo wszystkich trudności, które przeżyli organizatorzy wydarzenia, konkurs pewnie odbywa się już siedemnaście lat, biorą w nim udział coraz liczniej uczniowie z całej Ukrainy. Zespół organizatorów konkursu, zjednoczony celem nie tylko podniesienia prestiżu społecznego języka państwowego w naszym państwie, ale także odrodzenia narodowego, uwypuklenia priorytetów w sferze oświatowej i w polityce humanistycznej w ogóle, pracował wytrwale. Siedemnasty Patriotyczny maraton językowy, jak co roku, odbył się dzięki mecenasom z Ukrainy, Kanady, USA, Australii. Najważniejsi z nich to Firma Farmaceutyczna „Darnycia”, „Eksimer”, Fundacja im. I. Bahrianego z USA, Związek Ukrainek Australii, osobiście Julia Tymoszenko oraz wielu innych. Wszystkim im dziękowali ze sceny teatru Franki W. Zahorij i M. Słaboszpycki. A także pedagogom, którzy przygotowują dzieci, poświęcają wiedzę i energię, pracując na rzecz wielkiej idei językowej. „Ci społecznicy, zapominając o osobistych problemach, bólach i krzywdach, codziennie idą do dzieci i uczą je tego, co rozumne, dobre i wieczne — powiedział Mychajło Słaboszpycki. — Dla nich, tak jak dla nas, najważniejsze są dzieci”. Tegoroczny konkurs, jak zawsze, odbył się we wszystkich obwodach Ukrainy, zakończył się 18 lutego w Dniu Języka Ojczystego. Następnie pracowało jury pod przewodnictwem doktora nauk filologicznych, profesora, dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Pawła Hrycenki, które wyłoniło zwycięzców i laureatów, sprawdziwszy 960 prac wykonanych przez zwycięzców III etapu konkursu — uczniów klas 3—11, studentów uczelni wyższych I—IV poziomu akredytacji oraz zawodowych szkół technicznych. Prace zostały nadesłane przez komitety organizacyjne III etapu konkursu ze wszystkich obwodów Ukrainy oraz miasta Kijowa. To właśnie Pawło Juchymowycz wręczał pierwsze nagrody. Zwycięzcami zostali: Anna Diżak, uczennica 3 klasy Sokalskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia nr 3 Rady Rejonowej Sokal w obwodzie lwowskim; Jelyzaweta Osična, uczennica 4 klasy Odeskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 130 I—III stopnia Rady Miejskiej Odessy w obwodzie odeskim; Sołomija Kramar, uczennica 5 klasy Placówki Komunalnej „Łucki Zespół Edukacyjno-Wychowawczy Szkoła Ogólnokształcąca I—III stopnia nr 22 — liceum” Rady Miejskiej Łucka w obwodzie wołyńskim; Oksana Jaremenko, uczennica 6 klasy Zespołu Edukacyjno-Wychowawczego „Gimnazjum — szkoła ogólnokształcąca I stopnia miasta Obuchowa imienia Wołodymyra Melnyka” w obwodzie kijowskim; Olha Hodowaneć, uczennica 7 klasy Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia w Serednem Rady Rejonowej Użhorod w obwodzie zakarpackim; Maryna Rehušenko, uczennica 8 klasy Chersońskiej Szkoły Ogólnokształcącej. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka
I—III stopnia nr 4 Rady Miejskiej w Chersoniu; Marharyta Serhiejewa, uczennica 9 klasy Spółki z o.o. „NZK „Nowopecherska Szkoła” miasta Kijowa; Maryna Krasnoboka, uczennica 10 klasy Gimnazjum Hołowynskiego w rejonie czerniachowskim obwodu żytomierskiego; Anhelina-Julia Żupan, uczennica 11 klasy Mukaczewskiego NZK „Przedszkolna placówka oświatowa-szkoła ogólnokształcąca I stopnia-gimnazjum” Rady Miejskiej w Mukaczewie obwodu zakarpackiego; Hałyna Szulhan, uczennica III roku Tarnopolskiej Wyższej Szkoły Zawodowej nr 4 imienia Mychajła Paraszczuka; Ołena Pasternak, studentka II roku Lwowskiego Kolegium Poligraficznego Ukraińskiej Akademii Drukarstwa; Anastasija Iwanowa, studentka IV roku wyższej komunalnej placówki oświatowej Rady Obwodowej w Sumach „Lebedyńskie Kolegium Pedagogiczne imienia A. S. Makarenki”; Sofija Stateczna, studentka IV roku Odeskiego Narodowego Uniwersytetu imienia I. I. Miecznikowa; Kateryna Nowosiolowa, studentka I roku Czarnomorskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Petra Mohyły w obwodzie mikołajowskim. Zastępca ministra oświaty Pawło Chobzej, doktor filologii Iryna Farion, przedstawiciel partii „Batkiwszczyna” M. Lewinski, laureat Narodowej Nagrody imienia T. Szewczenki Iwan Małkowycz, deputowana ludowa Rady Najwyższej Iryna Konstankewycz oraz inne znane osobistości wręczali nagrody pieniężne i biblioteczki książkowe zwycięzcom, którzy przybyli do Kijowa ze wszystkich zakątków Ukrainy. Chce się wymienić ich z imienia i nazwiska, przynajmniej tych, którzy zajęli II miejsce: Diana Juzjuk, uczennica 3 klasy Młynowskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia nr 1 Rady Rejonowej w Młynowie obwodu rówieńskiego; Marija Mahowkina, uczennica 4 klasy Marjaniwskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—II stopnia Rady Osiedlowej w Czarnoostrowsku obwodu chmielnickiego; Daria Mruha, uczennica 5 klasy Chersońskiej Specjalistycznej Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia nr 57 z pogłębionym nauczaniem języków obcych Rady Miejskiej w Chersoniu; Anna Karpowa, uczennica 6 klasy Netiszynskiego NZK „Szkoła Ogólnokształcąca I—II stopnia oraz liceum” Rady Miejskiej w Netiszynie obwodu chmielnickiego; Alina Stefanyszyn, uczennica 7 klasy Gimnazjum w Konotopie Rady Miejskiej w Konotopie obwodu sumskiego; Wiktorija Bondar, uczennica 8 klasy Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia nr 3 w mieście Berezówka rejonu berezowskiego obwodu odeskiego; Ołeksandra Sereda, uczennica 9 klasy NZK „Skwyrski liceum — Szkoła Ogólnokształcąca I—II stopnia” Rady Rejonowej w Skwirze obwodu kijowskiego; Ołeksandra Pidhorna, uczennica 10 klasy Uzyńskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia nr 1 Białocerkiewskiej Rejonowej Administracji Państwowej obwodu kijowskiego; Lesia Czeban, uczennica 11 klasy Kałuskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia nr 7 Rady Miejskiej w Kałuszu obwodu iwanofrankiwskiego; Anastasija Skoropad, uczennica III roku Państwowej Placówki Kształcenia Zawodowego „Stryjska Wyższa Artystyczna Szkoła Zawodowa” obwodu lwowskiego; Hanna Motorna, studentka I roku Technicznego Kolegium w Winnicy; Romanna Zajac, studentka II roku Kolegium Przyrodniczo-Humanistycznego Państwowej Wyższej Uczelni „Użhorodzki Uniwersytet Narodowy” obwodu zakarpackiego; Tetiana Iwanyszyn, studentka III roku Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”; Marija Andrejewa, studentka I roku Chersońskiej Filii Narodowego Uniwersytetu Budownictwa Okrętowego imienia admirała Makarowa. 16 maja, jak co roku, w stołecznym teatrze imienia Iwana Franki zwycięzcom wręczono także nagrody imienne oraz wyróżnienia od sympatyków konkursu, w szczególności nagrodę Ołeny Pcziłki od Iryny Farion, Ołeny Mowczankiwskej od Iryny Konstankewycz, Tekli Beniuk — od Bohdana Beniuka i in. Jak zawsze, wręczono nagrody od przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawła Mowczana oraz redaktora naczelnego naszego tygodnika. Chcemy zacytować list naszej zwyciężczyni. „Szanowna Lubow Hołota i tygodniku „Słowo Proświty”! Ja, Krawczyszyna Olha Bohdaniwna, studentka I roku Czerniowieckiego Kolegium Medycznego BDMU, chcę podziękować Państwu za wsparcie. Jest to moje pierwsze zwycięstwo w tym konkursie na IV etapie, dla mnie i dla całego naszego kolegium jest niezwykle miłe Państwa, przede wszystkim, wsparcie moralne, gdyż stymuluje ono mnie do zwyciężania jeszcze wiele i wiele razy. Serdecznie dziękuję!!!” Zwycięzców powitali Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko, Rząd, minister oświaty L. Hrynewycz. Ich powitania odczytał zastępca ministra oświaty i nauki Ukrainy Pawło Chobzej. Jak zawsze, ogłoszono, że XVIII Międzynarodowy — na starcie. I my, sponsorzy informacyjni konkursu, życzymy mu zwycięskiego pochodu, bo wraz z Iryną Farion jesteśmy pewni, że „Siła każdego języka określa się ofensywnością jego nosicieli”. Włas. kor.
Tłumaczenie maszynowe
Informacyjno-psychologiczna i wojskowa agresja Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie spowodowała nowe wyzwania i zagrożenia dla społeczeństwa oraz ukraińskiego dziennikarstwa. Jak przezwyciężyć serwilizm i konformizm wielu dziennikarzy, polityków, deputowanych, działaczy społecznych? Pod Państwa osąd, szanowni czytelnicy, poddaję kilka swoich przemyśleń dotyczących zjednoczenia dziennikarzy Ukrainy na zasadach narodowych oraz poprawy działalności całego systemu medialnego. Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki. 1. Popieram niezwykle ważną patriotyczną inicjatywę autorytatywnej gazety „Dzień” dotyczącą „Ukraińskiej platformy dziennikarskiej”, która wywołała aktualną dyskusję o głębokiej istocie dziennikarstwa na Ukrainie i w Europie w kontekście agresji wojskowej Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Aktualne przemyślenia na temat patriotycznego profesjonalizmu dziennikarzy wyrazili Łarysa Iwaszyna, Olha Herasymjuk, Natalija Iszczenko, Wiktor Nabrusko, Jurij Makarow, Wadym Łubczak, Lubow Hołota, Witalij Portnykow i dziesiątki innych pracowników mediów, których podstawą twórczości jest ukraińskie narodowe budowanie państwa. Wartości moralno-duchowe, ukraińskie narodowo-obywatelskie oraz ogólnoludzkie różnymi formami i metodami propagują gazety „Dzień”, „Dzerkało tyżnia”, „Słowo Proświty”, „Ukrajinśke Słowo”, „Literaturna Ukrajina”, TRK „Lwów”, kanał radiowy „Kultura”, lwowskie radio „Niezależność” oraz szereg innych, które pracują pod hasłem „Nam pora dla Ukrainy żyć!”. Narodowo świadomi ukraińscy dziennikarze popierają rezolucję Parlamentu Europejskiego z 23 listopada 2016 r. „W sprawie przeciwdziałania propagandzie skierowanej przeciwko UE”, w której Rosję porównano do takich zagrożeń terrorystycznych jak „Al-Kaida” i ISIS. Jednak podczas sprawowania urzędu pierwszego sekretarza NSŻU Serhij Tomilenko w jednej z publikacji nazwał niewypowiedzianą, zbrodniczą, zaborczą wojnę Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie jedynie zwykłym „konfliktem między dwoma krajami”, jak gdyby moskiewska manipulacyjna propaganda i wojownicza polityka Kremla nie niosły cierpienia i bólu obywatelom Ukrainy. Niedopuszczalnie niemoralne jest flirtowanie z proputinowskim Związkiem Dziennikarzy Rosji, wspieranie fałszywego hasła „Dwa kraje — jedna profesja”, którego celem jest pozbawienie ukraińskiego dziennikarstwa narodowej istoty, zepchnięcie go w bagno kosmopolityzmu, kompleksu niższości, służalczości wobec rosyjskiej ideologii imperialnej. Były nadzieje, że na XXIV zjeździe NSŻU odbędzie się poważna dyskusja nad problemami efektywnego funkcjonowania sfery medialnej. Zamiast tego wszystko sprowadziło się do jednego — walki o stanowisko kierownika Związku. Pryncypialną postawę ujawnił Ołeksandr Buchtatyj (główny konsultant departamentu polityki informacyjnej Administracji Prezydenta Ukrainy, sekretarz NSŻU), który podkreślił, że chce, aby Narodowy Związek Dziennikarzy stał się Narodowy w istocie, a nie w formie. Niestety, wielu dziennikarzy popiera konformizm, walczy przeciwko „mowie nienawiści”. „Decydująco negatywnie odnoszę się do wspólnych projektów ze Związkiem Dziennikarzy Rosji” — podkreślił O. Buchtatyj. 2. W warunkach wojny hybrydowej do standardów zawodu dziennikarskiego trzeba odnosić się nie standardowo, nie tradycyjnie, a nieordynarnie, konstruktywnie. Posłuchajmy mądrej myśli dziennikarki, aktywistki społecznej Emine Dżepar, że „dziennikarze nie mogą być poza polityką podczas wojny. Każdy musi rozumieć, że informacja to broń”. Od tego, co i jak dziennikarz pisze, mówi w radiu, co pokazuje w telewizji, zależy siła naszych narodowych bastionów, morale obrońców Ukrainy przed rosyjskimi agresorami. Publicysta Serhij Hrabowśkyj słusznie podkreślił, że „modna obecna formuła zachodniego dziennikarstwa o „bilansie opinii i poglądów” w relacjonowaniu tych czy innych wydarzeń to światopoglądowa pornografia, którą francuski filozof Philippe de Lara aforystycznie sformułował tak: „Pięć minut dla Hitlera, pięć minut dla Żyda”. Oto wam, powiadają, dwie prawdy, obie równocenne, a wszystko inne nas nie dotyczy”. Nie trzeba dodawać, że takie podejście do relacjonowania wojny rosyjsko-ukraińskiej nie ma nic wspólnego z prawdziwie najlepszymi zasadami dziennikarskimi, tradycjami, które mają na celu nie „jakiś tam bilans opinii”, a prawdziwość, kompetencję, obiektywizm, wolność słowa i odpowiedzialność. Bilans między bielą a czernią to niemoralna szarość. Dziennikarz jest przede wszystkim obywatelem, patriotą, a do tych cech należy profesjonalizm, zdolność walki z wewnętrzną i zewnętrzną niesprawiedliwością — głównym zagrożeniem dla Ukrainy. Ideolodzy „ruskiego miru” oraz ich poplecznicy-odstępcy z naszego środowiska dziennikarskiego zawzięcie narzucają postmodernistyczne postulaty w Rosji, na Ukrainie i w Europie, czyli: przyjmujcie tylko naszą, moskiewską, prawdę, wszak wszystkie prawdy są równoznaczne, równoprawne, akceptowalne. Powiadają, że Białorusini, Rosjanie, Ukraińcy to jeden naród, a państwo ukraińskie to sztuczny twór, to błąd historii, dlatego trzeba go naprawić: zwrócić Ukrainę na łono Imperium Rosyjskiego wszelkimi sposobami. Zatem nie trzeba poddawać się rosyjskim technologiom manipulacyjnym, w szczególności w odniesieniu do wyrażenia „mowa nienawiści”. Ukraińskie media są powołane do tego, by nazywać ukraińskich bohaterów — bohaterami, wyczyn obrońców Ukrainy — wyczynem, separatystyczną zdradę — zdradą, rosyjskie kłamstwo — kłamstwem, moskiewską zbrodnię — zbrodnią, rosyjską agresję — agresją, kremlowskich lizusów — lizusami, rosyjskich najemników — niemoralnymi sprzedawczykami. Takie prawdziwe podejście zapewnia wysoki poziom wiedzy historycznej, filozoficznej, politologicznej, dziennikarskiej, autorytet argumentów, dowodów, profesjonalny patriotyzm, postawa obywatelska, narodotwórcza energia systemu medialnego. Czyż tego nie rozumieją szanowni Serhij Tomilenko, Andrij Kułykow, Anastasija Stanko, była przedstawicielka OBWE Dunja Mijatović i inni siewcy tak zwanego pojednania i porozumienia z podstępnym, kłamliwym rosyjskim agresorem, odwiecznym wrogiem Ukrainy? Nawet szanowni goście z Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy, UNESCO i OBWE, którzy witali nas, uczestników zjazdu, dziennikarzy, ani słowem nie wspomnieli o niewypowiedzianej wojnie Rosji przeciwko Ukrainie, a nazywali ją sytuacją kryzysową, konfliktem między dwoma krajami, który powoduje śmierć dziennikarzy, prowadzi do niewoli.
3 W mediach dość często powołują się na wypowiedź Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki o “swobodnym rozwoju i używaniu w Ukrainie innych języków, przede wszystkim rosyjskiego i angielskiego”, wspominają jego “Dekret” dotyczący “priorytetowego uczenia się” tych języków. Jestem pewien: nikt z Państwa, szanowni czytelnicy, nie będzie zaprzeczał, że trzeba znać angielski, niemiecki, francuski, chiński, arabski, rosyjski i inne języki, które poszerzają intelektualny świat człowieka. Ale w tym czasie, kiedy język ukraiński w Ukrainie jeszcze nie stał się językiem komunikacji międzynarodowej, liczba gazet w języku ukraińskim mieści się jedynie w granicach 30%, udział języka ukraińskiego w telewizji stanowi tylko 23—25%, to ogłaszanie roku nauki języka angielskiego jest, być może, nie do końca poprawne. Bezsprzecznie, znać język angielski trzeba, bo 98% całej intelektualnej informacji na świecie jest anglojęzyczna, w języku rosyjskim — tylko 1%. Dobrze rozumiecie, że język ukraiński + świadomość narodowa — to duchowa stała rozwoju i bezpieczeństwa narodu oraz państwa. Dlatego media są powołane do tego, by głęboko, wszechstronnie opowiadać, że tak zwana “naturalna ukraińsko-rosyjska dwujęzyczność” — to skutek realizacji 480 cynicznych i okrutnych okólników, dekretów, uchwał, instrukcji, zarządzeń o zakazie języka ukraińskiego i kultury. Według słów utalentowanego językoznawcy Jurija Szewczuka, “ukraińsko-rosyjska dwujęzyczność”, która panuje w telewizji, radiu, internecie, którą spotykamy w niektórych gazetach, a nawet w “Żurnalisti Ukrajiny”, to językowa schizofrenia lub lingwoschizofrenia, która niszczy język ukraiński na wszystkich jego poziomach — od Prezydenta, Premiera, deputowanych, ministrów — do dziennikarza, operatora telewizyjnego, ucznia i studenta. Przecież ludzie, zgodnie z prawami psychiki, reprodukują taki język, jaki słyszą w telewizji, radiu, w instytucjach państwowych. Niestety, w Ukrainie funkcjonują kanały telewizyjne i radiowe, które sprzyjają temu, do czego zawsze dążył rosyjski imperializm w czasach carskich i komunistycznych i co próbują zrealizować obecni politycy Kremla — zniszczyć język ukraiński i kulturę od wewnątrz, upodobnić do rosyjskiej tak, aby sami Ukraińcy “dobrowolnie” z niej zrezygnowali i realizowali zbrodniczy projekt “Noworosja”. Do takich kanałów przede wszystkim należą “Inter”, “NewsOne”, “112 Ukraina” i inne. Struktury “Ukrtelekomu” dopełniają zniszczenia ukraińskiego z ducha radia przewodowego, a większość stacji radiowych FM — to rosyjskojęzyczne z wyraźnym moskiewskim posmakiem. Inspiratorami takiej cynicznej polityki są właściciele kanałów telewizyjnych i radiowych — oligarchowie-cudzoziemcy oraz menedżerowie, dla których Ukraina — to jedynie żyzne terytorium do wzbogacenia się. Podkreślam, że patriotą Ukrainy czyni nie krew, a uświadomienie, że człowiek — to cząstka swojej Ojczyzny i od jej honoru zależy honor kraju. Ten, kto gubi na życiowej drodze ukraińskie narodowe i ogólnoludzkie uczucia moralno-duchowe, prędzej czy później zaczyna służyć złu. Językową schizofrenię kultywują nie tylko na komercyjnych kanałach telewizyjnych i radiowych, ale także na kanale UA:Perszyj. Czyżby taką sytuację aprobowano w Ministerstwie Polityki Informacyjnej Ukrainy, przez byłego dyrektora generalnego NTKU, a obecnie przewodniczącego zarządu Telewizji Publicznej Zuraba Alasanię?! Uważam, że Narodowa Rada Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii powinna pryncypialnie wymagać od kierowników kanałów telewizyjnych i radiowych przestrzegania wykonywania licencji na nadawanie, język rosyjski, jak każdy obcy, dubbingować ukraińskim tłumaczeniem, jak to robi, na przykład, “Głos Ameryki”. Zamiast prawdziwego estetyczno-moralnego ukraińskiego humoru kanały telewizyjne TET, ICTV, STB, “1+1” i inne propagują różnorodne programy, w których szkalują język ukraiński, drwią z ukraińskojęzycznych piosenek, narodowo-kulturowych tradycji i zwyczajów. Ukraińską psychikę niszczyli Tarapunka ze Sztepselem, dołhonosyky, krolyky, Serdiuczka, “Fajna Jukrajna”, a obecnie to niemoralne widowisko kontynuują nieśmiertelny “Witalka”, “Dizel-szou”, “Odnoho razu pid Połtawoju”, “Na troich”, “Wariaty” i inne wraz z filmami “Ostanij moskal”, “Seło na miljon”. Wszystkich nie wymienisz. Widowiska “95 kwartału”, “Lihy smichu” przekazują swoim widzom idee, że państwo ukraińskie — to niepoważne, język ukraiński niezdarny (chyba że do śmiechu!), a ukraińskiej kultury, ukraińskiego rodzimego humoru w ogóle nie ma. U komików Zełenskiego i Koszowego najczęściej wywołują śmiech opowieści seksualne lub pogarda dla ukraińskich wartości narodowych w rodzaju: “Jestem tak patriotyczny, że niedawno wyrósł mi nie ząb, a tryzub mądrości”. Cieszyła się tym niezdarnym, niemoralnym wyrażeniem Nastia Kamienskich. Zarówno Nastia, jak i komicy narzucają ukraińskojęzycznym dzieciom komunikację w języku rosyjskim. W programach “Hołos krajiny”, “Hołos. Dity” ukraińskojęzyczna piosenka — to rzadkie zjawisko. Uważam, że konkursy piosenki trzeba przeprowadzać według takiej zasady: uczestnik zmagań piosenkarskich obowiązkowo musi wykonać ukraińskojęzyczną piosenkę, a drugą — w jakimkolwiek innym języku. “Gwiazdorscy” trenerzy także powinni dawać przykład — komunikować się z uczestnikami konkursu, którzy mieszkają w Ukrainie, tylko w języku ukraińskim. Mieć wyraźnie zaznaczoną ukraińską postawę patriotyczną, a nie rozmytą, kosmopolityczną. Piosenkarz Iwan Dorn w wywiadzie dla rosyjskiego blogera nazwał wojnę rosyjsko-ukraińską “kłótnią dwóch pobratymców”. Czyżby pobratymiec mógł zabijać pobratymca, jak to złowieszczo robią rosyjscy agresorzy i ich poplecznicy-separatyści?
4 Powrót do ukraińskiej istoty rodowej w nowoczesnych warunkach informacyjno-psychologicznej i wojskowej agresji FR przeciwko Ukrainie oznacza naturalną potrzebę głębokiego odczucia i zrozumienia ukraińskiej tożsamości narodowej, moralności i duchowości. Niestety, niemało dziennikarzy z jakiegoś powodu nie opanowuje prawdziwej, kompleksowej i systemowej wiedzy, brakuje im umiejętności jasnego rozstawienia historycznych akcentów z uwzględnieniem nowoczesnych procesów polityczno-ideologicznych i globalizacyjnych. Stąd — zalew skandalicznych, destrukcyjnych, niemoralnych materiałów oraz przemilczanie, ignorowanie społecznie ważnych faktów, wydarzeń, zjawisk, co nie sprzyja moralno-duchowemu rozwojowi czytelników, widzów, słuchaczy, ich informacyjnej świadomości. Przykładów jest niemało. Zwracam uwagę na taki. W tym roku mija 1165 lat od powstania staroukraińskiego państwa Ruś. Nestor Kronikarz w “Powieści minionych lat” pytał: “Откуда єсть пошла Руськая земля?”. I sam odpowiedział: “В літо 852 начаша ся прозивати Руськая земля”. Niestety, w większości mediów ten temat jest poza uwagą. Bardzo dobrze, że gazeta “Słowo Proświty” opublikowała artykuł J. Muszkietyka “To musi wiedzieć każdy” (nr 16 z 2017 r.). Ważne jest, aby jeszcze i jeszcze wyjaśniać ukraińskiej, rosyjskiej, europejskiej i światowej ludności, że spadkobierczynią Rusi, Rusi Kijowskiej jest Ukraina (!), a nie Moskwa=Rosja. Rosjanie i Ukraińcy — to różnego rodzaju-plemienia. Ale jesteśmy sąsiadami i trzeba żyć w zgodzie i pokoju. Przykład naświetlenia
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...z jubileuszowego tematu 1165-lecia staroukraińskiego państwa Ruś mógłby pokazać „Журналіст України”, ale w ciągu ostatniego roku czasopismo o profesjonalnym, społeczno-politycznym profilu przekształcono w techniczno-technologiczny biuletyn informacyjny.
5 Dyrektor Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Rizun bardzo trafnie zaproponował połączenie wysiłków teoretyków i praktyków dziennikarstwa w opracowaniu strategii kształcenia specjalistów dla przemysłu medialnego. W tym kontekście jest nad czym pracować, aby profesjonalizm przyszłych dziennikarzy kształtować na zasadach ukrainocentryzmu. Ukrainocentryzm opiera się na koncepcji nacjonalizmu, który jest filozofią bytu każdego Narodu, jego życia i rozwoju, natomiast szowinizm, faszyzm, nazizm i moskiewski rasizm, który wchłonął w siebie szowinizm, faszyzm i nazizm, to filozofia podporządkowywania i uciskania innych narodów. Nacjonalizm rodzi podżegaczy i bohaterów, a szowinizm, faszyzm, nazizm, rasizm — morderców, rabusiów, najeźdźców, janczarów, lokajów. Wielu wie, jaki rezonans wywołał wpis politechnologa Dmytra Bachewskiego na „Facebooku” pod tytułem „Dziennikarzu, nie strzelaj nam w plecy!”. W wojnie informacyjnej słowo jest główną bronią. „Na kogo kierujesz swoją broń? Na wroga czy na własny naród?” — pyta Dmytro Bachewski. I podkreśla: „Pamiętaj! Kiedy pod pozorem obiektywizmu zapraszasz do studia wrogów Ukrainy albo udzielasz im wywiadu, podajesz antyukraiński punkt widzenia, relacjonujesz akcje prowokatorów, strzelasz do nas! Kiedy rozpowszechniasz niesprawdzone informacje i fałszywki, strzelasz do nas po raz kolejny! Kiedy przez tygodnie rozkoszujesz się bójkami polityków albo grzebiesz w czyimś brudnym praniu, znów strzelasz do nas! Kiedy opowiadasz, kto kogo w kolejny raz zabił lub poćwiartował, kogo potrąciło auto albo przejechał pociąg, znów strzelasz do nas! Kiedy w warunkach wojny występujesz przeciwko państwu, jedynej systemowej sile zdolnej nas obronić, zadajesz nam kontrolny strzał! Jeszcze nie jest za późno, by przypomnieć sobie, jak wiele od ciebie zależy, i odwrócić swoją broń w drugą stronę! Strzel do wroga! Opowiedz nam o naszych nieustraszonych bohaterach, o odważnych operacjach i sukcesach na polu walki, o przyjaźni i wzajemnej pomocy, o ludzkiej szlachetności i honorze. Opowiedz o sukcesach Ukraińców w nauce, kulturze, sporcie, o naszych planach i perspektywach, o naszych nawet małych, ale zwycięstwach! Pokaż nam przykłady, które zainspirują nas do walki i dodadzą sił, by stawić czoło wrogowi! Wspieraj tych, którzy kochają swój kraj, i ignoruj tych, którzy dążą do jego zniszczenia!”. Rosyjsko-ukraińska wojna to wojna wartości, drogowskazów światopoglądowych. Ukraińcy zawsze byli i są budowniczymi — zarówno w sensie materialnym, jak i duchowym. Dla dziennikarzy, dla wszystkich Ukraińców rosyjska agresja jest momentem przełomowym historycznej Prawdy. Bo historyczna Prawda jest główną bronią humanitarną. Poznajmy Prawdę — a Prawda uwolni nas od rosyjskiego moralno-psychologicznego jarzma!
ni Anatolij Hajdamaka, deputowany ludowy Ukrainy Andrij Teteruk, kozak Myhajło Hodyna, ochotnik ODCz „Karpacka Sicz” Mykoła Tychonow, poetki Antonina Łytwyn i Zoja Rużyn. Utalentowani synowie Ołeksandra grali na instrumentach muzycznych, a kobzarz Taras Syłenko wykonał pieśń o Narodowym Bohaterze (sł. Antoniny Łytwyn, muz. Wasyla Łytwyna). Memoriałowy wiec poprowadził znany historyk i pisarz Roman Kowal.
P. S. W swoim ostatnim wywiadzie komendant batalionu Humenjuk wyraził osobiste, głębokie przekonanie, że w tej wojnie zwyciężymy. Wierzył, że nie tylko odbierzemy Krym, ale także odbijemy z rąk Rosji skradzione przez nią ukraińskie ziemie. „Jeśli walczyć, to odzyskać wszystko, co nasze — mówił komendant batalionu — Dajcie mi dowodzić wojskiem, a doprowadzę je do Moskwy!” I wszyscy wierzymy, że nasze pokolenie jeszcze zdobędzie Zjednoczoną Ukraińską Державу...
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUK’JANCZUK Zdjęcie autora 4 maja w Kijowie na Łukianowskim Cmentarzu Wojskowym (kwatera nr 4) odbyło się uroczyste odsłonięcie pomnika Ołeksandra Humeniuka, kombata i założyciela batalionu obrony „Kijowska Ruś”. Ołeksandr Łeonidowycz Humeniuk urodził się 5 sierpnia 1964 roku we wsi Jasenowe Druhe w rejonie lubasziwskim obwodu odeskiego, która w dobie Ukraińskiej Republiki Ludowej była jednym z centrów ruchu powstańczego. Ojciec trzech młodych kozaków (Swiatosława, Ołeha oraz Maksyma) bohatersko zginął dziesięć dni po swoim półwiecznym jubileuszu w pobliżu wsi Małoіwaniwka w rejonie perewalskim obwodu ługańskiego, wykonując zadanie bojowe... Pułkownik (pośmiertnie), kawaler orderu Bohdana Chmielnickiego III klasy (2014, pośmiertnie), orderu „Narodowy Bohater Ukrainy” (2015, pośmiertnie). Pokłonić się legendarnemu kombatowi Humeniukowi przyszli krewni i bliscy, ale najwięcej było towarzyszy broni... Podpułkownik Humeniuk był jednym z tych, którzy nie wysyłają do walki, lecz prowadzą do walki. Zawsze szedł na przedzie — jak legendarny w czasach URL pułkownik Petro Bołboczan. Dlatego cały batalion wierzył i ufał swojemu kombatowi. „Im bardziej dbasz o towarzyszy, tym silniejszy jest kolektyw — uważał „Batia”. — Najważniejsze, żeby politycy nie przeszkadzali nam wypełniać swój święty obowiązek wobec Ukrainy”. Ołeksandr Humeniuk poszedł bronić Ojczyzny dobrowolnie. Stworzył 11. batalion obrony terytorialnej „Kijowska Ruś” i został jego pierwszym dowódcą. Ze swoim batalionem wyzwolił pięć miast w obwodzie donieckim, osobiście brał udział we wszystkich bez wyjątku walkach. Zawsze potrafił dodać otuchy tym, którzy tracili ducha. Dbał o żołnierzy jak o swoje dzieci. A oni kochali go jak ojca. „Wojna ma wielkie minusy — mawiał — ale ma i plusy, gdyż dopiero ze stratami ludzie zaczynają rozumieć, czym jest Wolność i za jaką cenę jest ona zdobywana”. Swoje 50-lecie świętował w marszu — podczas przemieszczania batalionu z góry Karaczun pod Debalcewem. „Urodziny to nie święto, a podsumowanie tego, co zrobiłeś, a czego nie zrobiłeś” — uważał Ołeksandr Humeniuk. Na wojnie jak na wojnie: zakurzony, smagany wiatrem, spokojny i małomówny — taką zobaczyła kombata Humeniuka na górze Karaczun w Słowiańsku dziennikarka Wioletta Kyrtoka. Pani Wioletta jest wdzięczna losowi, że zdążyła wypowiedzieć słowa szacunku i wdzięczności Ołeksandrowi Humeniukowi. Cztery dni po jego śmierci, 19 sierpnia 2014 r., dzięki publikacji Wioletty dowiedzieliśmy się, jakiego patriotę-bohatera stracił nasz naród. Najdzielniejsi giną pierwsi... Do 15 sierpnia 2014 roku — ostatniego dnia życia kombata Humeniuka — w batalionie „Kijowska Ruś” nie było ani jednej straty! W tej walce zginął także jeden z najlepszych zwiadowców batalionu Ołeh Onykijenko — „Korsar”. Został ranny starszy porucznik Ołeksyj Demczenko. Ciężko ranny kulą dum-dum w twarz został Eduard Malowanyj. Morderców Ołeksandra Humeniuka i Ołeha Onykijenki — rosyjskich specnazowców — tego samego dnia wysłali do piekła żołnierze batalionu Humeniuka. Mężny, energiczny, zdeterminowany. Wymagający, ale sprawiedliwy. Z humorem, z uśmiechem na ustach, jak prawdziwy kozak. Takim zapamiętali go na zawsze towarzysze broni, przyjaciele i krewni. „Ta wojna pokazała, kto jest przyjacielem, a kto wrogiem. Ale wojna pokazuje także, jaką masz rodzinę” — mówił Ołeksandr Humeniuk. Żona Ołeksandra okazała się w najcięższych chwilach kozaczką, wierną przyjaciółką męża, następczynią, kontynuatorką jego dzieła. Żonie kombata Olenie Humeniuk przypadł w udziale niełatwy los samodzielnego wychowywania trzech synów Narodowego Bohatera Ukrainy. Swoimi wspomnieniami o Bohaterze podzielili się podczas odsłonięcia pomnika pułkownicy Wałerij Wowk i Ołeksyj Sawycz, autor pomnika, artysta ludowy Ukrainy. Żona Bohatera Ołena Humeniuk z jego synami Swiatosławem, Ołehem i Maksymem, pisarz Roman Kowal, autor pomnika artysta ludowy Ukrainy Anatolij Hajdamaka, honorowy przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Jewhen Łupakow, kobziarz Taras Syłenko, poetki Antonina Łytwyn i Zoja Rużyn, ochotnik ODC „Karpacka Sicz” Mykoła Tychonow oraz wolontariusze przy pomniku Ołeksandra Humeniuka
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
kulturalno-oświatowych działaczy Ukrainy. Z konfiguracji linii, kropek i plam tworzył treściwy i sprężysty obraz, który uosabiał życiowy kierunek tego, komu dzieło było poświęcone. O ich treściowości plastycznej i doskonałości artystycznej opowiada książka „Ekslibrisy Ołeksandra Fysuna” (2017). O. Fysun jest nie tylko artystą grafikiem, ale także historykiem sztuki i etnografem. Akademik Międzynarodowej Akademii Idei Oryginalnych. Jeszcze jako student, w pracowni sławetnego rzeźbiarza Iwana Honczara, artysta odkrył obrazową moc i treściowość sztuki ludowej. W świętach i obrzędach dostrzegł nie tylko istotę artystyczną, ale także związek pokoleń na przestrzeni tysiącleci. Te odkrycia pogłębił jego udział w badaniach archeologicznych pramiast i osiedli cywilizacji trypolskiej w latach 1970–1990. Język obrazowy przodków przejawia się w pisankach, dekoracyjnych malowidłach i zdobieniach ceramiki współczesnych ludowych mistrzów. Działalność twórcza łączyła Ołeksandra Fysuna z wybitnymi malarkami i malarzami ludowymi: Marią Pryjmaczenko z Kijowszczyzny, siostrami Jaryną i Zofią Homeniuk z Umańszczyzny, Jaliną Ratuszniak z Talniwszczyzny, garncarzami Ładymyrem Palamarenką, Demianem Kosiaczenką, Hryhorijem Torbą z Czerkaszczyzny, Mychajłem Denysenką z Wasylkowa, mistrzyniami ceramicznej zabawki Łyzawetą Medoliz z Hromów (Umańszczyzna), Ołeksandrą Seluczenko z Opiszni (Połtawszczyzna), Ołeksandrem Hanżą ze Żorniszcz (Podole). Odrysował pisanki z kolekcji W. Mycyka, w wyniku czego wydano albumy „Pisanki Czerkaszczyzny” (1992, 2007). Nie tylko zorganizował drużynę „Zoreńości”, z którą kolędował przez cztery dekady, ale także opracował kolędniczy strój i rekwizyty. A na weselach był perestarostą z Czernihowszczyzny, aż po Karpaty. A także wysławianie Białego Świata w kolędach, wiosny-czerwieni w wirujących chorowodach, łączenie się z życiotwórczymi siłami — ogniem i wodą w Kupałę oraz pojmowanie w ukraińskich wysokościach jasnej i miodowej Kality. To wszystko, jak pisał etnograf O. Fysun, jest koniecznością przez wiele wieków „zagłębiania się w nieogarnione przestrzenie Wszechświata, zdolności pojęcia niezniszczalności piękna i mądrości Budowy Świata, w duchowej potrzebie wysławiania Kosmicznego Bytu. I w ten sposób utwierdzania się jako Narodu wybitnej cywilizacji”. Na podstawie pojmowania ludowego obrzędotwórstwa i sztuki Ołeksandr Fysun jako pierwszy w ukraińskiej nauce napisał fundamentalną pracę, której nie ma analogii: „Praosnowy Trisuttia Ukraińskiego Ducha”. Odejście, które dotknęło Artysty 6 maja 2017 roku w 86. roku życia, uniemożliwiło mu wydanie tych badań i dokończenie szeregu prac twórczych. Wieczna pamięć wiernemu patriocie Ukrainy!
Z niepohamowanym żalem przy towarzyszach (i Wadym Mycyk)
Tłumaczenie maszynowe
Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor
Postanowiliśmy dzisiaj z moim zięciem zarejestrować nasz cud — nowo narodzoną 1 maja Ewunię. Oczywiście, naszym warunkiem wystawienia aktu urodzenia Ewuni, Ewusi, Ewuniątka… — jest zaznaczenie w dokumencie nie tylko obywatelstwa jej rodziców, ale także ich NARODOWOŚCI jako podstawy WYODRĘBNIONEGO bytu kulturowego każdego narodu. Na nasze żądanie otrzymaliśmy nie tylko kategoryczną odmowę, ale i oburzające zdziwienie przerażonej urzędniczki, która jest powołana do tego, by robić to dla wygody od razu w szpitalu położniczym przy ulicy Miecznikowa we Lwowie. Osoba płci żeńskiej zaczęła przed nami wymachiwać czyimś paszportem, wydając z siebie dźwięki, że tego (czyli narodowości) nie ma „zgodnie z paszportem”. Z współczuciem patrzyłam na to żywiołowe nieszczęście z mnóstwem błędów w języku ukraińskim, któremu próbowałam wyjaśnić koncepcyjną różnicę między pojęciem OBYWATELSTWA a NARODOWOŚCIĄ (etnicznością). Widziałam jedynie oczy pełne pustego przerażenia. Trzasnąwszy drzwiami, wyszliśmy, by teraz szukać narodowego szczęścia w miejscowym Urzędzie Stanu Cywilnego.
Serhij ŁASZCZENKO
Już podczas swojej pierwszej podróży na Donbas zwróciłem uwagę na niemałą liczbę zniekształconych ukraińskich nazwisk. Nawet zainteresowałem się rodowodem pewnego bardzo prosowieckiego i prorosyjskiego nosiciela nazwiska „Luc”. Kim byli jego przodkowie? Szwedami, Niemcami, Bałtami? Może w oryginale było „Luuts”? Wtedy to estońskie nazwisko. Długo łamałem sobie głowę… A okazało się, że ów pan był czystej krwi Ukraińcem, a dziadek we wszystkich dokumentach figurował jako „Łuć”. Wnuk zaś wcale nie protestował, kiedy ten miękki znak usunięto. Luc to Luc — tak melodyjniej dla rosyjskiego ucha. Bo moskwiczanin i riazańczyk na pewno nie wymówi tego dziwacznego „ć”. To przecież prawie jak „palanycia”… Bracia z północy ułatwili-
1. Zatem HISTORIA PROBLEMU. W dalekim 1996 roku z inicjatywy RUCHU (tych hybryd, zapakowanych w złożony przymiotnik: nacjonał-demokraci, czyli trochę demokraci, trochę nacjonaliści — rozumiej ani to ani owo — nasze długotrwałe społeczne nieszczęście i przekleństwo) z paszportu usunięto rubrykę „NARODOWOŚĆ”. 2. 12 września 2002 roku Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 1367 („O zatwierdzeniu wzorów ksiąg rejestracji aktów stanu cywilnego oraz opisów blankietów świadectw, wydawanych przez państwowe organy rejestracji aktów stanu cywilnego”) usunięto w ŚWIADECTWIE URODZENIA oraz w świadectwie adopcji ZAPIS O NARODOWOŚCI RODZICÓW, a w świadectwie ŚLUBU — NARODOWOŚĆ MAŁŻONKÓW! 3. 10 listopada 2010 roku Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 1025 („O zatwierdzeniu wzorów aktów stanu cywilnego, opisów i wzorów blankietów świadectw o państwowej rejestracji aktów stanu cywilnego”) rubrykę „narodowość” usunięto ze wszystkich blankietów o państwowej rejestracji. UWAGA! CIEKAWOSTKA!!! Podczas głosowania za Rządem na czele z Jaceniukiem w 2014 roku my, deputowani Rady Najwyższej Ukrainy VII kadencji, otrzymaliśmy akta osobowe każdego proponowanego ministra, gdzie w blankietach akt osobowych BYŁA rubryka „narodowość”. Wszyscy przyszli ministrowie grzecznie tę swoją narodowość zaznaczyli, na przykład Awakow — Ormianin, Denisowa — Rosjanka, wszyscy pozostali — Ukraińcy. TYLKO JACENIUK w rubryce narodowość napisał OBYWATEL UKRAINY. Zatem, czy istnieje dzisiaj w naszym polu prawnym dokument potwierdzający narodowość NARODU TYTULARNEGO — UKRAIŃCÓW? Pytanie retoryczne. Natomiast Ustawa Ukrainy „O mniejszościach narodowych na Ukrainie” zawiera prawo określania swojej narodowości WSZYSTKIM mniejszościom narodowym żyjącym na Ukrainie. Poza prawem, jak widzimy, znaleźliśmy się chyba tylko my, etnos państwowotwórczy, Ukraińcy, który stał się całkowicie bezprawny na swojej ziemi i przede wszystkim przez wypłukiwanie z etnonimu „Ukrainiec” pierwotnej treści: etnicznej, a nie POLITYCZNEJ przynależności… Dlaczego mamy żądać zaznaczenia swojej narodowości? „Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych” dzieli LUDZKOŚĆ według kryterium narodowego. „Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności” powołuje się przede wszystkim na podział narodowy. Ramowa Konwencja Rady Europy „O ochronie mniejszości narodowych” nadaje człowiekowi prawo do SWOBODNEGO decydowania, do jakiej narodowości należy. W Ustawie Ukrainy „O mniejszościach narodowych na Ukrainie” (art. 3) zaznaczono: „Do mniejszości narodowych należą grupy obywateli Ukrainy, którzy nie są Ukraińcami z narodowości”. Rubrykę narodowość obowiązkowo wykorzystuje się podczas spisu ludności, który na Ukrainie świadomie znowu odłożono wyłącznie z powodu bezspornego zwiększenia udziału ETNICZNYCH UKRAIŃCÓW, co po raz kolejny potwierdza monoetniczność naszego Państwa, a zatem ABSOLUTNE I BEZZASTRZEŻNE panowanie UKRAIŃSKIEGO języka i kultury. Dokumenty normatywno-prawne innych krajów Europy w deklaracji o rejestracji urodzonego dziecka, świadectwie urodzenia, o ślubie zawierają rubrykę „narodowość” lub „pochodzenie narodowe”. Choć to, oczywiście, zupełnie drugorzędny argument. Zatem rubryka „NARODOWOŚĆ” zniknęła z dokumentów stanu cywilnego na Ukrainie w jednym celu: zniszczyć, zasymilować, rozpuścić Ukraińców jako KULTUROWO-ETNICZNĄ oraz PAŃSTWOWOTWÓRCZĄ WSPÓLNOTĘ na rzecz kosmopolityczno-masońskiej mieszanki! Nie udało się tego zrobić poprzez HOŁODOMOR 1933, 1947 roku wobec chłopstwa, poprzez terror i represje intelektualistów na przestrzeni skolonizowanych wieków, więc robią to teraz wobec CAŁEGO narodu „cicho i bezszelestnie” poprzez pogrzebową ekipę liberalizmu: „Demokracja, zwłaszcza liberalna demokracja, działa lepiej niż Hołodomor — przenosi lekko i bezszelestnie, nie przerywając snu” (Jurij Illenko). Nie ma słowa — nie ma realiów! Związek wyrazowy „narodowość — Ukrainiec” celowo i umyślnie USUNIĘTO, zatem usunięto fakt istnienia NARODU. To, właściwie, to, co potrzebne globalistom do zagarnięcia naszych czarnoziemów, bo z duszą-językiem, wydaje się, wynik dla nich niezły: „jedyna krajina — jedinaja strana”. Czy może to zrozumieć urzędniczka, przysłana do wypisywania świadectw noworodków w Szpitalu położniczym przy ulicy Miecznikowa we Lwowie? Myślę, że nie! Ona, ta mieszanka sowietokosmopolityzmu, wspaniałe trofeum globalistów, w paszczy których ma zniknąć NARODOWOŚĆ „Ukrainiec”, a co za tym idzie i sama Ukraina jako odrębna ETNOKULTURA przede wszystkim. Słowem, nie zatrzymamy się w naszym dążeniu do zapisania naszej Ewuni UKRAINKĄ i będziemy kontynuować domaganie się zapisu narodowości rodziców w świadectwie urodzenia już w miejscu zamieszkania. P.S. Jeszcze 7 lipca 2014 roku ja, jako deputowana Rady Najwyższej Ukrainy, zwróciłam się do ministra sprawiedliwości P. Petrenki z żądaniem przywrócenia rubryki narodowość w paszporcie i pośród śmieci „prawnych” słów otrzymałam taką odpowiedź: „Jednocześnie obowiązkowym jest to, aby prawo oficjalnego deklarowania swojej narodowości nie przekształciło się w ciężar, kiedy wpisanie informacji o narodowości do oficjalnych dokumentów będzie obowiązkiem osoby fizycznej” (zob. blog na e-nośniku „Ukraińska Prawda” z 14 sierpnia 2014 roku „Poznaj siebie — i będzie z ciebie (lub o rubryce narodowość)”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
li postrzeganie dziwacznego, jak im się wydawało, nazwiska dość radykalnie. Po prostu wyrzucili miękki znak. I teraz tak figuruje we wszystkich dokumentach — „Łuc” nawet w ukraińskim wariancie. Od tego czasu otrzymałem wiele potwierdzeń tego, że nazwiska ukraińskie na wschodzie Ukrainy są bezwstydnie zniekształcane. Ale najbardziej uderza ta łatwość, z jaką robią to do dziś urzędnicy-kolonizatorzy. Oni zdecydowanie nadają ton, a dalej wszystko idzie jak po utartym szlaku. Nie pojawia się nawet żadnego oporu. To jak „zagarnięcie” Krymu w 2014 roku — natarli na chochołów zdecydowanie i wszystko wyszło dobrze.
* * *
A teraz wyobraźcie sobie skalę zjawiska. Piszę dobre artykuły o patriotach Donbasu, a od nich nierzadko słyszę pretensje. Dlaczego nazwano mnie „Czornohorem”? Przecież ja jestem Czer-no-hor! Są też pretensje o imiona: „Nazywacie mnie Samijłem, a ja przecież jestem Samuiłem…” I powiedział to nie jakiś tam separatysta, lecz patriota, którego tylko cudem nie rozstrzelano za ukraińską flagę w 2014 roku. Jego ojciec mówi po ukraińsku, pochodzi ze wsi. Co prawda jest wierzący, protestant, dlatego właśnie tak nazwał syna. Ledwo odparłem zarzuty o przekręcanie, wyjaśniając, że na Donbasie można tak pisać, a u nas już tak by nie zrozumiano… Więc wybaczcie. W tekstach ukraińskich będzie tak, jak napisałem, a w lokalnych, rosyjskich — patrzcie sami.
* * *
A to, że na Donbasie, Charkowszczyźnie, Odessczyźnie jeszcze długo będzie się zniekształcać ukraińskie nazwiska, nie ma wątpliwości. Zbyt ciężkie dziedzictwo rusyfikacji otrzymaliśmy od imperium. Na przykład Riewę będą uparcie nazywać „Rjowoju” — i to mimo że „e” jest pod akcentem. Ale imperialna świerzbączka to nieprzezwyciężona siła! Kolejny przykład. Jest taki Jewhen Ponasenkow — znany rosyjski historyk i publicysta. Przecież wyraźnie jego przodkowie byli Panasenkami! Bo od słowa Panas (Afanasij), a nie od „ponos”. I to nie jakiś tam ograniczony aktor Porieczenkow, który strzelał z karabinu maszynowego do naszych żołnierzy, obrońców lotniska donieckiego. Stanowisko Jewhena jest skrajnie proukraińskie
— jeszcze trochę, a może powtórzyć los Niemcowa… Ale wątpię, by jego samego obchodziła poprawność zapisu nazwiska z ukraińskiego punktu widzenia. Bo w imperium zmiana tożsamości nie ma odwrotu. Zrobili to zdecydowanie i szybko, a potem spróbuj udowodnić, że nie jesteś słoniem. Dlatego nie dziwcie się, gdy usłyszycie nazwisko takie jak Gorkowenko. Dobrze jeszcze, gdy jego nosiciel mieszka w Kostromie czy nad Jeniseju — tam ucho nie tak bardzo się tym razi. Ale przecież może mieszkać także na Chersońszczyźnie i w Charkowie. Przodkowie, oczywiście, nosili nazwisko Harkawenko, lecz Rosjanie nie rozumieją etymologii ukraińskich nazwisk. A „swędzenie” imperialne tradycyjnie jest i bodźcem, i drogowskazem, i przewodnikiem do działania. Ilu takich urzędników pracowało na bezmiernych przestrzeniach imperium — i w wojsku, i w wydziale kadr, a nawet w domach porodowych! Moskalom nic nie kosztuje przerobienie Tiahnyriadno na Tianyriadno albo Wiwsianą na Owsiannuju. Wyobrażacie sobie? Zmienią pierwszą literę nazwiska — i u jego właścicielki pojawi się mnóstwo problemów. Ale co im do tego? Zmieniają. Pocieszmy się tym,
że nie zapisali „Tianiodiejałowa” ani „Owsiannikowa”.
* * * Niedawno poznałem starszego prosvityanina, który również ma własny „kompromat” na urzędników-imperialistów. I zebrał go, mieszkając na Donbasie. Analogicznych przykładów — mnóstwo. Powiedzmy, we Lwowie mieszka pan Wasyl Karpiw. A jego rodzony brat w Doniecku już jest zapisany jako Piotr Karpow. W Tarnopolu mieszka pani Olha Bilyk, a w Makiejewce jej siostra — Maria Bielik. Warto opublikować listę prosvityanina! Jest tam nawet zaznaczone, która instancja zmieniała nazwisko. Trzeba powoli przygotowywać grunt i opracowywać strategię derusyfikacji oraz powrotu do rodzimie ukraińskich nazwisk. Pod presją proces raczej nie pójdzie; dlatego nie wszystko naraz. Ale i pod leżący kamień woda nigdy nie popłynie — trzeba się ruszać. Wojna ukraińsko-rosyjska nie pozostawia nam innego wyjścia. Ponad dziesięć tysięcy zabitych! Dlatego nie jest wykluczone, że zajmując się tą szlachetną sprawą, ocalimy wiele żyć naszych wnuków i prawnuków.
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło DEHTIAROW, krytyk sztuki, członek Narodowej Spілki Artystów Ukrainy, rzeczywisty członek Akademii Nauk Nowego Jorku
Przypomnę, że Andrijiwski Uzwiz to jedna z ulic historycznego centrum Kijowa, która — być może jako jedna z ostatnich! — wciąż zachowuje swoją odrębność, „aurę” dawności. Ulica była zabudowywana przede wszystkim w XIX wieku — na początku XX wieku i zachowała budynki stylów architektonicznych od okresu klasycyzmu po modernizm. Należy podkreślić, że zgodnie z ustawodawstwem o ochronie zabytków Andrijiwski Uzwiz jest niezbywalnym składnikiem Państwowego historyczno-architektonicznego rezerwatu „Dawny Kijów”, utworzonego w 1987 roku. Już w 2012 roku zespołowi architektonicznemu tej ulicy nadano status „Kompleksowego zabytku urbanistyki”, — na tym chronionym terenie rezerwatu zakazywano wznosić wszelkie nowe obiekty o dużej skali. Wyjątki — w szczególnych przypadkach, z obowiązkowym warunkiem, że nowa budowla będzie harmonijnie wpisywać się w historyczne otoczenie i odpowiadać mu gabarytami, stylistyką, infrastrukturą itd. Projekt nowej zabudowy miał być opracowywany na zasadzie konkursu z udziałem społeczności w jego omawianiu i ostatecznie zatwierdzany przez Radę Najwyższą Ukrainy. Warto przypomnieć, że Ukraina ratyfikowała szereg międzynarodowych umów o konieczności zachowania swojego narodowego, historycznego i kulturalnego dziedzictwa, które stanowi znaczną i niezbywalną część światowego skarbca. Ale, niestety, obserwuje się lekceważący stosunek do tych zobowiązań: przypadek „teatru na Podolu” jest szczególnie wymowny. Konkursu nie przeprowadzono, teatr zaczęto budować bez żadnej dyskusji, na ogrodzeniu placu budowy nie zamontowano wymaganej w takich przypadkach tablicy informacyjnej z wizerunkiem przyszłego obiektu. Dlatego można zrozumieć reakcję przedstawicieli społeczności, którzy zwracali się do mediów, odpowiedzialnych urzędników z petycjami, organizowali protesty pod nową budowlą, apelowali do Prezydenta kraju (i to, jak sądzę, bardzo słuszny taktyczny krok, ponieważ głównym inwestorem i mecenasem budowy budynku teatru, jak wiadomo, jest korporacja „Roszen”). 17 grudnia 2016 roku utworzono cywilne stowarzyszenie „Gromada Andrijiwskiego Uzwozu”, do którego weszli architekci, historycy sztuki, osoby nieobojętne na losy historycznego Kijowa. Oczywiście są również i tacy, którzy zdecydowanie stanęli w obronie bezprawnej budowy „Teatru na Podolu”. Już w dniu samej „prezentacji” budynku na biurku mera Kijowa W. Kliczki leżał list z podpisami 50 działaczy sztuki (głównie teatru i kina), którzy postanowili moralnie wesprzeć inicjatora budowy teatru — reżysera Witalija Małachowa. Co do urzędników, to w ich oficjalnych oświadczeniach, choć to dziwne, przez długi czas zupełnie nie było mowy o naruszeniu ochrony historycznego otoczenia. Wszystko sprowadzało się do rozważań o tym, że „jeśli komuś architektoniczny wygląd przyszłego teatru się nie podoba, to komuś, przeciwnie, bardzo się podoba”. W taki sposób pozwolił sobie wypowiadać się również główny architekt Kijowa Ołeksandr Swystunow. Najwyraźniej ma on poważne „problemy” ze znajomością krajowego ustawodawstwa. Będąc uczniem pracowni byłego głównego architekta miasta Serhija Babuszkina, który bezprawnie „ozdobił” historyczne centrum Kijowa potworami-wieżowcami, Swystunow zapożyczył od swojego mentora wzór lekceważącego stosunku do naszego dziedzictwa kulturowego. Autorstwu Swystunowa przypisuje się budynek hotelu-potwora — „Intercontinental” w strefie ochronnej Świętej Zofii Kijowskiej, który faktycznie „zmiażdżył” swoimi gabarytami otaczające zabytki architektury cennego sakralnego terenu. Mimowolnie nasuwa się pytanie: czy młody ambitny architekt nie „zagwiżdże” ostatecznie naszego historyczno-kulturowego dziedzictwa w czasie swojego pobytu na stanowisku? Zamiar zbudowania na Andrijiwskim Uzwozie nowego teatru pojawił się jeszcze na początku lat 2000., kiedy w wyniku zburzenia dwóch budynków powstało tu niewielkie pustkowie. Miał to być niewielki teatr kameralny. Pod względem gabarytów, tradycyjnych form architektonicznych, wytwornej dekoracji fasad całkowicie wpisywał się w otaczające go środowisko architektoniczne i historyczne. Autorem projektu jest zasłużony architekt, laureat nagrody imienia T. H. Szewczenki Witalij Judin. Ale właścicielom smakowitej działki na Andrijiwskim Uzwozie wydało się, że teraz można powiększyć objętość budynku teatru poprzez jego barbarzyńską przebudowę. W obecnej sytuacji pewnym uspokojeniem i iluzoryczną nadzieją na obiektywne rozwiązanie problemu z nowym teatrem dają nam zapewnienia mera miasta W. Kliczki, że kwestia zostanie ostatecznie rozstrzygnięta na poszerzonym posiedzeniu Rady Urbanistycznej. Istnieją jednak obawy, że wydarzenia będą się rozwijać według najgorszego scenariusza. Dowcipni kijowianie już wymyślili dla bezsensownego budynku ironiczną nazwę „sarkofag”, która może się okazać, obrazowo mówiąc, proroczą. Bo jeśli ten „sarkofag” na Podolu, mimo ostrej krytyki pod adresem jego apologetów, jednak przetrwa, to pociągnie za sobą zagładę całemu pięknemu zespołowi Andrijiwskiego Uzwozu. Gdyż i dalej w różnych „smakowitych”, po szachrajsku sprywatyzowanych zakątkach uzwozu (bo zgodnie z prawem ziemia w rezerwacie o znaczeniu historyczno-kulturowym nie podlega prywatyzacji), a nawet w miejscach celowo niszczonych starych budowli będą wyrastać podobne „komórkowo-kontenerowe” budynki, na wzór tych, które w dużej liczbie już zaprojektował autor „teatru na Podolu”, charkowski architekt O. Drozdow. Drozdow pozwala sobie na cyniczne wypowiedzi, że „Andrijiwski Uzwiz stopniowo traci swoją archaikę”, a z ust niektórych wielbicieli nowej budowli można usłyszeć „przepowiednię”, że właśnie „sarkofag” z czasem stanie się wizytówką zespołu architektonicznego ulicy (choć, jak wiadomo, taka pierwszeństwo dawno utrwaliło się za Cerkwią Andrijiwską). Drozdow, najwyraźniej, nie jest w stanie zrozumieć, że to, co dopuszczalne dla charkowskiej „szarej” strefy przemysłowej (w której przywykł „tworzyć”
tego projektanta), zupełnie nie na miejscu na „ulicy-święcie”, na której na początku lat 80. XX wieku ukształtowała się tradycja organizowania majowych dni Kijowa i gdzie artyści oraz ludowi rzemieślnicy otrzymali prawo wystawiania swoich prac nie tylko na sprzedaż, ale też po prostu do oglądania przez publiczność. Wzorem był paryski Montmartre, swoista „droga do świątyni”. Wznosi się on na wzgórze, które wieńczy kościół Sacré-Cœur („Święte Serce”). To miejsce, wraz z Luwrem i Wieżą Eiffla, jest popularne wśród turystów. Andrijiwski Uzwiz – również droga do świątyni – prowadzi do perły kijowskiej architektury, wizytówki Kijowa – cerkwi Andrijiwskiej, miejsca świętego, skąd zaczęła się zabudowa naszego miasta. Ale jeśli tam, na paryskim Montmartre, środowisko historyczne pozostało objęte ochroną, to jaka przemoc ze strony drapieżnych deweloperów obserwujemy u nas teraz! Rośnie zagrożenie dla fizycznego istnienia cerkwi Andrijiwskiej z powodu wzrostu obciążenia transportowego ulicy, bezpośrednio w strefie ochronnej tego bezcennego zabytku architektury i historii! Już teraz znacznie nasilają się, stając się nieodwracalnymi, procesy osuwiskowe w pobliżu świątyni na dneprowskich zboczach! Rząd Ukrainy przez wiele lat wielokrotnie proponował wpisanie cerkwi Andrijiwskiej na światową listę obiektów UNESCO. Lecz za każdym razem specjaliści tej autorytatywnej organizacji, odwiedzając Kijów, stwierdzali, że zabytek znajduje się w bardzo niezadowalającym stanie technicznym. Czy więc Kijów dba o ochronę narodowych wartości kulturowych?! Wyjaśnieniem niektórych aspektów tej skandalicznej historii zajęła się znana dziennikarka Iryna Karmanowa na stronie „Ni korupcji” w artykule o wymownym tytule: „Czy urzędnicy, którzy złamali prawo i dopuścili do defraudacji 165 milionów hrywien, zostaną ukarani?”. I. Karmanowa ustaliła, że projekt „teatru” rzeczywiście został oficjalnie uzgodniony z Ministerstwem Kultury Ukrainy, a odpowiedzialną za to była wiceminister Tamara Mazur, której stanowisko niesie za sobą wysokie ryzyko korupcyjne. Będąc z wykształcenia prawnikiem, Mazur zlekceważyła zatwierdzoną procedurę, zgodnie z którą omówienie wzniesienia tego obiektu na terenie strefy ochronnej musiało obowiązkowo odbyć się w naukowo-metodycznej radzie Ministerstwa Kultury. Architekci, historycy, historycy sztuki, archeolodzy – członkowie tej rady i wykwalifikowani specjaliści – bez wątpienia nie dopuściliby do skandalicznej decyzji o budowie takiego „teatru”. W publikacji Karmanowej przedstawiono kopie niektórych dokumentów dotyczących projektu oraz uzasadnienia historyczno-urbanistycznego do niego (również zatwierdzonego przez T. Mazur). Fakty ze artykułu to zapewne temat na początek detektywistycznej historii kryminalnej. Warto podzielić się z czytelnikami jeszcze pewnymi przemyśleniami. Teatry z reguły lokalizuje się w miejscach otwartych na widok, ich fasady najczęściej mają bogaty dekor i uroczysty wygląd. Przyglądając się ponuremu budynkowi, który stoi na Andrijiwskim Uzwozie, na wzgórzu, w zakolu ulicy, bardzo trudno ustalić, jakie właściwie ma przeznaczenie. Przyjrzawszy się uważniej, można jeszcze bardziej się zdziwić, bo nowa budowla narusza szereg norm i przepisów urbanistycznych. W szczególności możliwe jest duże zagrożenie dla ludzi przebywających wewnątrz budynku, ponieważ mamy tylko jedno „reprezentacyjne” wejście od strony ulicy. Budowlę otacza wysoka góra. Zimą, gdy jest ślisko, na drodze będą powstawać korki i możliwe wypadki samochodowe. Ponadto pojawia się pytanie, jakie obciążenie wytrzyma zasypany śniegiem płaski dach budynku i czy nie ucierpią odwiedzający teatr, jeśli się zawali? Można mówić również o naruszeniu przez nową budowlę strefy ochronnej dwukondygnacyjnego zabytku architektury, który znajduje się obok i do którego teatr-potwór jest przybudowany w bezpośredniej bliskości, tworząc straszliwy antyestetyczny kontrast itd. Ale nie zapominajmy o jeszcze jednym bardzo ważnym problemie urbanistycznym, który niepokoi wielu kijowian: ochronie i odbudowie zabytku urbanistyki – Hostynnoho Dworu na Podolu, którego ruiny od kilku lat stoją za płotem w centrum Placu Kontraktowego. Właśnie tutaj, rok przed wydarzeniami na Majdanie, rozegrał się wstęp do rewolucji: protesty przeciwko nielegalnej nadbudowie i przekształceniu Hostynnoho Dworu w kolejne centrum handlowe, które budowano, przeszklając galerię, dobudowując półpiętro, zasłaniając wewnętrzny dziedziniec. Planowano wycięcie skweru na placu i urządzenie parkingu. Niezgodna z taką decyzją przestępczych władz aktywna opinia publiczna, studenci proponowali przekształcenie budynku w centrum turystyczne i edukacyjne, a duży wewnętrzny dziedziniec wykorzystać na przedstawienia teatralne. Należy zauważyć, że innego takiego budynku – z wewnętrznym dziedzińcem, uroczyście ozdobionego elementami systemu porządków architektonicznych – w Kijowie nie ma. Jednak konfrontacja zakończyła się brutalnym pobiciem i rozpędzeniem młodzieży, a także deputowanych, przez berkut, który wdarł się do wnętrza dziedzińca. Teraz urzędnicy mogliby wykonać piękny gest – podjąć decyzję o odbudowie budynku i adaptacji go na teatr dramatyczny na Podolu, chroniąc tym samym „kijowski Montmartre” przed „sarkofagiem”. Przecież lepszego miejsca na teatr nie sposób sobie wyobrazić, jeśli w centrum placu zostanie odbudowany piękny budynek wysokiego klasycyzmu, mający wyjścia na wszystkie cztery strony i wygodne dla wózków inwalidzkich wejścia-pochylnie. Duży wewnętrzny dziedziniec budynku nadaje się do urządzenia tu sceny i parteru. A dwukondygnacyjną arkadową galerię biegnącą wokół dziedzińca można łatwo przystosować na loże dla widzów. Wydaje się, że i inwestorzy-mecenasi oraz biznesmeni-dobroczyńcy zgodziliby się zainwestować pieniądze w tę szlachetną sprawę.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
jako wielka postać historyczna dla naszej historii, i zaczynali przyzwyczajać się do Franki takiego, jakim uczyniła go choroba, i przenosić ten obraz na całego Frankę. Na osobie Franki można było widzieć, jak dla wielkiego człowieka, dla jego sławy niebezpieczna jest ta droga, którą przechodzi od szczytów swojego rozwoju do końca swoich dni, droga powolnego zamierania, fizycznego i duchowego, oraz że dla niego najlepsza jest śmierć na szczycie rozwoju i sławy, bo wtedy ten jego obraz, obraz najwyższej doskonałości, pozostaje w wyobraźni obywatelstwa na wieki”. Gorzko słyszeć te słowa… Nam pozostaje jedynie pocieszyć się tym, że los Franki nie jest odosobniony. Przykładów takiego stosunku do ludzi, którzy mają takie znaczenie dla narodu, jak on, jest wiele w każdej kulturze. Wieść o śmierci Iwana Franki zastała metropolitę Andrzeja Szeptyckiego w klasztorze św. Eutymiusza w Kursku, stamtąd na Ukrainę popłynęły jego słowa: „Największą stratą, jaką poniósł naród ukraiński w tej wojnie, jest śmierć Iwana Franki”. Nie tak dawno dotarły do nas te słowa, a w swoim czasie nie usłyszało ich ówczesne duchowieństwo, które nie mogło wznieść się ponad kościelny formalizm, a obywatelstwo nie zdołało zdobyć się na niezależność od niego, w wyniku czego powstał kompromis, niegodny pamięci Iwana Franki: władze duchowne wysłały jednego księdza, niby czyniąc łaskę grzesznikowi, a obywatelstwo tę łaskę łaskawie przyjęło. Od tego czasu nasi patentowani literaturoznawcy i historycy autorytatywnie deklarowali o niewiarygodnych antagonistycznych stosunkach między rewolucjonistą-demokratą Iwanem Franką a księciem ciemności i mroko-bieśnictwa Andrzejem Szeptyckim. A obrona Iwana Franki przez metropolitę Szeptyckiego doprowadziła do wojny z nim kleru, kierowanego przez biskupa Bohaczewskiego, i znów ta wojna wybuchła w związku z wydaniem w Polsce w zeszłym roku dotąd nieznanej pracy Hryhorija Chomyszyna „Dwa królestwa”. Wydawcy twierdzą, że wydali ją z dobrymi intencjami, zapominając, dokąd często prowadzi droga wybrukowana nimi, a której wyjście wcale nie odczytuje się w formie dyskusji teologicznej na tle przyjętej decyzji polskiego sejmu o wydarzeniach na Wołyniu w czasie wojennym oraz upartego milczenia w sprawie tych wydarzeń tych, którzy powinni mówić, ze strony wykładowców Uniwersytetu Lwowskiego, którzy pracują jeszcze na polskich uniwersytetach. Metropolitę Szeptyckiego w przedmowie już współczesnego biskupa rzymskokatolickiego oskarżają o to, że broniąc Iwana Franki, stawiał interesy narodu wyżej niż zasady chrześcijańskie. To już stara jak świat prawda: nie ma proroków w swojej ojczyźnie. Ale logiczne pytanie, czy oni w ogóle są potrzebni, kiedy są niezrozumiani i ignorowani, kiedy ich idee i oni sami stają się drobniakami w grze polityków, zwłaszcza tych, którzy nazywają siebie budowniczymi państwa. Czy od tamtych czasów, przez te sto jeden lat, w naszym stosunku do Franki coś się zmieniło? Mam odwagę powiedzieć, że nie! Zgodnie z ankietą studentów filologii uniwersytetów na Ukrainie okazało się, że tylko 13% odczuwa na sobie wpływ Franki, a 87% — nie. To katastrofa! My jakbyśmy ogłuchli, nie słyszymy słów Franki o tym, że ukraińskiemu chłopu (czytaj — narodowi) absolutnie wszystko jedno, kto będzie z niego zdzierał skórę: swój czy obcy pan — i z łaski swojego czy obcego pana będzie zdychał z głodu. My ignorujemy ostrzeżenie Iwana Franki o tym, że jeśli nasza państwowa istota nie będzie napełniona troską o los prostego człowieka, to my tę państwowość możemy stracić i tym razem już na zawsze. To my w swoim porywie do patriotyzmu zamieniliśmy pieśń „Nie pora, nie pora”, z którą w 1902 roku wyszli na lwowskie ulice studenci, na zwykły numer koncertowy, jak zresztą „Testament” Szewczenki. Bo nie wrogą krew Dniepr niesie do Morza Czarnego, a wiekami niesie naszą, bo iluż jest tych, którzy służyli i służą Moskalowi, bo jak służyli, tak i służą Lachowi. To jest prawda. Prawda! Własne państwo będzie możliwe tylko wtedy, gdy stanie się koniecznością każdego członka społeczeństwa. Rzucone przez Frankę hasło do galicyjskiej młodzieży, by nauczyć się czuć się Ukraińcem, pozostaje jak nigdy aktualne. To nie w 1905, a wydaje się, jakby w 2017 roku napisane słowa: „Ogromne trudności tego zadania staną Wam jasno przed oczami, kiedy pomyślicie o tym stanie, w jakim zastaje Ukrainę nowa doba. Bez własnych szkół i bez wyrobionej tradycji oświatowej, bez przejętego optymizmem i narodowymi myślami duchowieństwa, bez popularnego i wyższego piśmiennictwa, które mogłoby choćby w pierwszej gorącej porze zaspokajać wszystkie duchowe potrzeby ogromnej masy, bez prasy, która mogłaby jasno trzymać i systematycznie bronić sztandaru narodowości i przyłożonej do miejscowych potrzeb wolnej pracy kulturalnej, bez nadziei na silną falangę w pełni świadomych i stojących na wysokości współczesnej edukacji reprezentantów w ciałach ustawodawczych, i bez mocnego oparcia w masach na rodzie i inteligencji nawet dla tych niewielu reprezentantów, którzy zapragną w pełni odpowiedzieć swojemu kulturalnemu i narodowemu zadaniu, nasza Ukraina gotowa jest znów znaleźć się w roli kowadła, na którym różne obce młoty będą wybijać swoje melodie, albo w roli królika, na którym różni zwolennicy wiwisekcji będą dokonywać swoich eksperymentów”. Jesteśmy skazani nieustannie bronić Iwana Franki i twierdzić, że nie jest masonem przez to, że napisał „Kamieniarzy”, nie jest antysemitą, świadomie mieszając społeczne i narodowe w tej kwestii, a poza tym sami dajemy podstawy, wyrzucając z 50-tomowego zbioru jego dzieł tłumaczenia z języka żydowskiego, w szczególności Moritza Rosenfelda. Jesteśmy nieustannie zmuszeni walczyć i tracić produktywne siły, aby udowodnić, czy Franka jest ateistą, runwirowcem, grekokatolikiem czy prawosławnym, czy jest ukraińskiego korzenia czy niemieckiego, polskiego, żydowskiego, wreszcie: czy on naprawdę jest z prostego ludu, czy może szlachty, choć drobnej, zaściankowej, która chodzi w łapciach, a zostawia na drodze bose ślady. Jeszcze za życia Franki nasze literaturoznawstwo rozpinało się, by odnaleźć, skąd zapożyczył Iwan Franka te czy inne tematy. Od kogo wziął nazwę „Wieczny rewolucjonista”, skąd „Mojżesz”, skąd… Nawet on, przyzwyczaiwszy się do tych „skąd”, zmuszony był schować się za tak zwany „dziennik samobójcy” w „Zwiędłych liściach” i nawet po tym wyznaniu również mu nie uwierzono…
Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Roman HORAK, Lwów „Idźcie, idźcie i zobaczcie, jak leży największy poeta galicyjskiej Ukrainy, tak biedny, jak i cały wasz naród! Idźcie, idźcie i zapamiętajcie do końca swojego życia oblicze tego wielkiego człowieka… Nie byliście godni mieć go pośród siebie, skoro nie umieliście lepiej zadbać o niego za życia i po śmierci”. Te słowa znanego w polskiej literaturze literaturoznawcy Henryka Biegeleisena, który swego czasu namówił Iwana Frankę do napisania przedmowy do „Obrazków galicyjskich”, która później otrzymała tytuł „Co nieco o sobie samym” i wywołała gorzkie nieporozumienie wśród ukraińskiej społeczności, warto przypomnieć właśnie dzisiaj nie tylko dlatego, że zostały wypowiedziane dokładnie 101 lat temu, ale także dlatego, że była to pierwsza znana nam reakcja na śmierć Iwana Franki. Jeszcze na lwowskich murach nie były rozklejone żałobne klepsydry w czarnych ramkach, które obwieszczały zgon Iwana Franki, nie wydrukowała wiadomości o tym wydarzeniu prasa, a Henryk Biegeleisen, uniwersytecki kolega Iwana Franki, był jednym z pierwszych, który dowiedział się o jego śmierci i od razu przyszedł do zmarłego. To, co zobaczył, poruszyło go do głębi duszy i wywołało te słowa, które powiedział uczniom Gimnazjum Akademickiego — jedynej średniej ukraińskiej placówki oświatowej we Lwowie, z której dla ukraińskiej kultury rekrutowali się jej twórcy i gdzie pracował. Przed nim na słomie na łóżku, przykryte podartym płótnem, leżało ciało zmarłego, a w nogach na kolanach klęczało dwóch strzelców siczowych, którzy przypadkiem wstąpili odwiedzić tego, kogo nazywali swoim duchowym ojcem. Nie było odzieży, w czym chować. Po mieście biegały kobiety, żeby kupić choćby jakąś odzież, aby pochować nieboszczyka… Komu jak komu, ale Henrykowi Biegeleisenowi było wiadomo, jak postąpiono z tym, kogo później nazwą Mojżeszem narodu, kiedy w pierwszych dniach wojny na stacji w Worochcie chciał wsiąść do pociągu do Lwowa, aby choćby uspokoić żonę, która była w rozpaczy po synach, co poszli na wojnę. Nie miał pieniędzy na pociąg, a tłum, który wiedział, kim jest Franko (bo byli to ci, którzy nierozważnie wyjechali w góry w przededniu wojny na wypoczynek, a teraz próbowali dostać się do domu), brutalnie odpychał go, i nie mógł wsiąść do pociągu z niewielkim tobołkiem. Wśród nich byli na stacji i ci, którzy później napiszą wspomnienia o swojej znajomości z Iwanem Franką, ale ten fakt pominą milczeniem. Znał Biegeleisen i prawdę o jego tak zwanej ucieczce z przytułku dla strzelców siczowych, gdzie, jak zapewniało jego kierownictwo, miał idealną opiekę, a o jego ucieczce dowiedzieli się dopiero po paru dniach, przysyłając tamtejszą sanitariuszkę dowiedzieć się, czy jest w domu. Choć przykro, ale prawdę o tym dowiedzieliśmy się dopiero niedawno ze wspomnień bratanka Wasyla Franki, syna brata Zachara, który był przy pisarzu i której tak długo nie chcieli drukować ludzie z tym związani. „To, co miało się stać i na co tak niecierpliwie od wielu lat czekała ukraińska społeczność, dokonało się. Nie ma Iwana Franki — napisze w tamtych dniach emigrant z Rosji Hnat Chotkewycz. — Nie ma tego, myśl o którym stale ciążyła nad społeczeństwem i grzmiała pięściami do ich sumienia”. Przypomnijmy jeszcze raz tamten dzień, pełen symboliki, która aż bije w oczy po ponad stuleciu. Dzień 28 maja 1916 roku we Lwowie był pochmurny, niebo zasnuły chmury i wydawało się, że lada chwila zacznie się deszcz. On całą noc nie spał. Czekał na słońce, jak i na to, że mu ktoś pomoże podnieść się z łóżka. Na noc przy nim została tylko jakaś miłosierna stara kobieta. To wszystko, co mogli mu dać opiekunowie i społeczeństwo. Rano miał przyjść ktoś z młodszych. Czekał na niego i na słońce. Obojga nie było. Ani synów, ani córki, ani żony. Dom wydawał się pustką. Zimno… Wreszcie ktoś z młodszych przyszedł. Od razu poprosił, żeby go zaprowadzili do okien w salonie, które wychodziły na południe. Słońca nie było. Jego znowu zaprowadzili do łóżka i prosili choć trochę zasnąć. Po co spać? Niedługo zaśnie na wieki, a póki co… Radzili mu, żeby nie myślał o takim. W odpowiedzi tylko kręcił głową. Znowu poprosił zaprowadzić go sprawdzić, czy nie widać słońca. Mówili mu, że nie ma i pewnie nie będzie, więc nie warto się trudzić. Chciał się upewnić, że go rzeczywiście nie ma. Znowu prowadzili go do okien. Nie ma… Wreszcie powiedział, że śmierć nie ma cierpliwości czekać, słońca nie ma, przyjdzie umierać, nie zobaczywszy go. Do ostatniej minuty nie tracił nadziei, że słońce jednak wyjrzy. Dlatego prosił nie odprowadzać siebie do sypialni, a zostawić w pokoju. Śmierć się śpieszyła. Początkowo położyli go na podartej ceratowej kanapie. Ilu drogich jego sercu gości tu siedziało, a oto teraz i on. Leży. Już ostatni raz. Zaczęło mu być ciężko oddychać, a dlatego zdecydowali, że łatwiej będzie mu siedzieć. Posadzili w zwykłym plecionym fotelu, który planowali wynosić na dwór, kiedy dobrze się ociepli i sadzać w nim Iwana Frankę, otuliwszy ciepłym szlafrokiem. Z tego śmiał się sam Franko i nie chciał wyobrażać siebie w takim wyglądzie: „Ja, chłopski syn, w szlafroku i jeszcze w fotelu?! Żeby umrzeć, wystarczy krzesło. Czy umierający chłop ma fotel i szlafrok?”. Jeszcze wtedy nowy zegar, kupiony przez gospodarza, kiedy ten wprowadzał się tu z rodziną w 1902 roku, właśnie zaczął wybijać czwartą po południu. Pokój zalało słoneczne światło. Już nie widział go. Odszedł. Zegar zatrzymali…
Do 60 lat brakowało równo trzy miesiące… Świeciło jasno słońce, wesoło świergotały ptaszki, przekwitały jabłonie przed domem, a białe płatki wiatr ciskał przechodniom pod nogi na chodniku… Z sypialni wyniesiono jego metalowe łóżko, na którym zamiast materaca była żytnia słoma, i na nim położono nieboszczyka. Nie było w co go ubrać. Ani porządnej koszuli, ani obuwia, ani garnituru. Było tylko to stare, wytarte ubranie, w którym przyszedł ze Schroniska dla Strzelców Siczowych. Jedni twierdzili, że lepszego ubrania nawet nie miał, inni zaś dowodzili, że ubranie było, ale dom Franków okradli złodzieje i zabrali ostatnie. …Leżał pośrodku pokoju. Jeszcze nikt nie przyniósł kwiatów, nikt nie zapalił świecy. Leżał na słomie, przykryty starym, podartym prześcieradłem, przez które wyglądały bose nogi i nagie ciało. Takim go zobaczył Henryk Biegeleisen i takimi były jego słowa rozpaczy, które uderzyły w nasz narodowy wstyd i sumienie oraz biją do dziś. Przez stulecia. Na nas nieustannie będzie ciążyć przybite przez naszych przodków piętno tego, co uczyniliśmy z Franką. Możemy znaleźć miliony usprawiedliwień, ale fakt pozostaje faktem i od palących słów Henryka Biegeleisena nie mamy dokąd uciec. Jak nie mamy dokąd uciec od tej niewyjaśnionej haniebnej sprawy zniknięcia jubileuszowego daru w postaci dużej sumy pieniędzy, która zapewniłaby ludzką, przynajmniej niegłodną starość Franki, a nie haniebny pogrzeb i pochówek w cudzym grobowcu, a następnie długie lata budowy własnego grobowca. I co najważniejsze: nasza haniebna nieudolność w ochronie go przed oszalałym szowinistycznym tłumem, który gotów był go ukrzyżować i zamienił jego życie w piekło. Śmierć Iwana Franki nagle przypomniała społeczeństwu całą wielkość Iwana Franki i jakby spadła łuska z oczu, obywatele dostrzegli jego zasługi dla Ukrainy. „Bo długoletnia choroba — pisano w jednej broszurze o Iwanie France — sprawiła, że ludzie, nie widząc go w rozkwicie talentu, nie słysząc z jego ust tych słów, które wtedy pozostawiały tak głębokie wrażenie u każdego, kto miał okazję je słyszeć, niezasypywani wciąż nowymi i nowymi oraz wciąż tak silnymi utworami jego ducha, zaczynali zapominać tego Frankę, który przejdzie
Tłumaczenie maszynowe
Tutaj, w górach, dopiero zaczynają kwitnąć jabłonie, a ludzie bez pośpiechu, bez cienia gorączki sadzą ziemniaki. Ulicą przejeżdża zupełnie nowoczesny karawan, a nie ciężarówka z trumną, obstawiona wieńcami, przykryta jedynym dywanem zdjętym ze ściany. Patrzę przez okienny otwór opuszczonego budynku szkoły, starając się zobaczyć to, co widzieli mój tata i moja mama, młodziutcy nauczyciele, na początku lat 50., stoję na schodach tam, gdzie stali ich pierwsi uczniowie w niezwykłych szarawarach i marynarkach starszych braci. Przyjechać nierozpoznana i obca — to umiem, prześlizgnąć się jak cień krótkimi ścieżkami wczesnego dzieciństwa. Robiłam to nie raz. Ale teraz nadszedł czas, by dowiedzieć się więcej, podstawić dłonie pod strumień rodzinnej bojkowskiej gwary, z którą nigdy się nie rozstawałam. Wystarczy zatrzymać kogokolwiek z dorosłych, a wszyscy pamiętają tatę i mamę, nas, siostry, choć minęło ponad 50 lat. Jakby to było wczoraj. Córka kobiety, która wynajmowała rodzicom mieszkanie, wyjmuje ich fotografie i mówi, że właśnie przedwczoraj je przeglądała, jakby coś przeczuwała. Jest dom, jest pokój, w którym urodziła się moja starsza siostra, i ona teraz siada na łóżku w tym kącie i słucha dramatycznej historii swojego pojawienia się na świecie. We sąsiedniej wsi, wciśniętej między góry, nie polegają na żywej pamięci. Tam historia zapisana jest na kamiennych tablicach: kto, kiedy i z czyjej ręki zginął, kto został wywieziony na Syberię. W miejscu domu, który enkawudziści spalili wraz z rodziną Sydoraków, dziesięcioro dzieci, także kamień z imionami. Tu już nie słoneczne barwy wiosny, wzruszająca historia rodzinna, lecz biblijne opowieści o zdradzie, bohaterstwie, obłędzie, jabłonie na zarośniętych zgliszczach, głębokie wewnętrzne przeciwstawienie. Tutaj niczego nie zapominają. Tutaj co roku po nabożeństwie w cerkwi w dniu Pokrowy nie siadają do stołów, lecz idą cztery kilometry w góry, by pomodlić się na grobach swojej Niebiańskiej dziesiątki — młodych strzelców siczowych, którzy zginęli sto lat temu w nierównej bitwie z tymi, którzy dziś zabijają takich samych młodych i pięknych. Czy to możliwe, pytają mnie ludzie, którzy uważają Ukraińców za uległych i zazdrosnych, niegodnych własnego państwa. Tak, tylko tam, gdzie historyczna pamięć przekazywana jest z pokolenia na pokolenie, gdzie ludzie nie pozwolili się złamać terrorowi, a w Karpatach był on straszliwy. Ale naszymi sojusznikami byli i pozostają lasy i góry, ptaki i zwierzęta.
...aby oddzielić plewy od ziarna. Po to, by to ziarno nie zostało wydziobane przez ptaki, lecz by gdzieś wykiełkowało choćby w kilku sercach. Nie drogą epatowania ani reklamy, nie przy pomocy magnatów czy urzędników, lecz zwyczajnie, tak jak kwiat wyrasta w szczelinie skały. Zupełny brak nowatorstwa, selekcji, chwalenie się nakładami albo przepełnionymi salami podnieconych nastolatków, opętanych demonem selfie i zawyżoną samooceną — wszystko to jest oznaką globalnej degradacji sztuki, od której jedynym lekarstwem są pokora, samodyscyplina i bezinteresowna służba Muzom. Jak ów pokorny sługa Leo z „Podróży na Wschód” Hermanna Hessego okazuje się w końcu zwierzchnikiem Zakonu. No, a Ukraina. Front oczyszcza i tak rodzi się nowa Sicz, podczas gdy na tyłach Poszukiwacze Choćby Jakiejś Sławy nieudolnie wplatają w swoje opusy żałosne historie o ATO, przerażają się najmniejszym przejawem radykalizmu czy propagandy, zamiast iść jak kobzarze i wzywać do boju, dumnie prężą się przed panowaniem masowej komercyjnej kultury w mózgach i pobożnie starają się stąpać śladem znudzonych i odurzonych bezproblemowością zachodnich kolegów, „dorosnąć do nich”. Tymczasem mamy szanse stworzyć to wieczne nowe niebo i napełnić je nowymi sensami i ideałami, pewnie zakorzeniając się w naszej przepięknej ziemi z jej niegdyś potężną i tragiczną kulturą oporu: od kobzarzy po Stusa. A nie wykorzystywać łatwowierności i nieoświecenia pewnej publiczności, bo na szali stoi przyszłość ukraińskiego narodu. Dlatego to tak ważne, dlatego u nas wojna toczy się nie o ziemie, lecz o dusze, i cała Ukraina — to jedno wielkie pole bitwy.
Tłumaczenie maszynowe
Rano budzisz się i widzisz białe drzewa, i myślisz, że to śnieg. Nam, Ukraińcom, wydaje się, że nie tylko ludzki świat, ale i Wszechświat jest przeciwko nam. Ale cicho nastała wiosna i trawa jest coraz wyższa i gęstsza. W dzień policjanci rozpędzają wiejskie kobiety, które wyniosły swój nieskomplikowany towar: pietruszkę, wykopaną z ziemi, z wątłymi twardymi listkami, szczaw, fasolę, buraki i już świątecznie obowiązkowe chrzan i bukszpan. Czasem tuzin jajek i butelkę koziego mleka. Pokornie stoją za bazarem, gotowe pierzchnąć jak przepiórki w inne miejsce, skąd również mogą je wygonić. Towar u wszystkich jednakowy, ale swój, nie kupiony w hurtowni. Wiem, jak ciężko wykopać chrzan z ziemi, rzadko udaje się wydobyć cały korzeń. Z nim zawsze walczą w ogrodzie, a on mimo wszystko wyrasta zielonymi szerokimi liśćmi, które potem kładzie się do słoika, gdy kiszą ogórki. Ma sękate korzenie, pokręcone, spękane, jak chłopskie palce, z których nie da się domyć ziemi, i tak samo żywotne jak chłopski ród, nad którym cywilizacja zawsze przeprowadza eksperymenty. W Unii Europejskiej nie będzie tych babć, które mokną pod deszczem pod wieczór, czekając na kupujących, którzy wracają z pracy. Kto dla nich wykopuje korzenie gorzkich ziół, od których wyginają się szpadle i łamią trzonki, korzenie, które uciekają w ziemię, tak ciężką i twardą? Zadziwiająca siła rośliny, która nawet oskubana i ostrugana, wyrasta w wodzie. Na wsi, gdzie nie ma wodociągu, oblepione ziemią korzenie myją w wiadrze na dworze, zmieniając zimną wodę kilka razy, odcinają zabliźnione odrostki, znaki kalectwa, wybierając najrówniejszy korzeń do wielkanocnego koszyka, zostawiając na nim koronę liści, bo tylko korzeń z liśćmi nadaje się do poświęcenia. Potem w niedzielę trą go do święconych jajek, ścierają aż do samej korony. Dzika gorzka trawa przypomina nam o Wielkiej Stracie, i kiedy wnoszą ją z paschą do domu po święceniu, z luster zdejmują zasłony i można teraz śmiało w nie patrzeć. Tam nie zobaczysz martwego Chrystusa, a świąteczne uczty pomogą zapomnieć o Jego mękach. Jedynie gorzkie zioła nie zmienią swojej istoty: uzdrawiać, a nie napełniać bezdenne żołądki. I chrzan wśród nich jest najwyższy i najostrzejszy, jak człowiek, który zawsze mówi prawdę, a dlatego próbują go wykarczować, zniszczyć. I jednocześnie zostawić odrobinę, bo bez prawdy ludzkie wnętrze gnije i choruje. Już leżą na ziemi rozpostarte liście gorzkiego mniszka i wytykają się aksamitne listki piołunu, zdjęto okrycie ze słomy z czosnku i śmiało pną się do góry szczypiorki cebuli na dymkę. Jeszcze nie zeszła łoboda. Mama kiedyś opowiadała, jak w przednówku głodni ludzie wyszli z cerkwi i rzucili się na łąki zbierać trawę. I jak to strasznie, kiedy ziemia nie jest w stanie wykarmić rodziny. Teraz te łąki czernieją wypaloną trawą i zwęglonymi krzakami. I nie chce się wracać do wsi, żeby czuć gorycz dymu ojczyzny, do którego domieszuje się smród roztopionych plastikowych kwiatów z cmentarza. Tam nie pytają już ziemi, czego potrzebuje, i nie proszą o wybaczenie drzew, które ścinają. I nawet czereśnie uciekły w leśne zarośla, żeby stać się gorzkimi i dzikimi. Autorska strona Halyny PAHUTIAK, laureatki Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, m. Lwów
Tłumaczenie maszynowe
Dobrze, że we Lwowie żyje Andrij Sodomora, który jak Atlas podtrzymuje wysokie niebo kultury. Są astronomowie w Politechnice, którzy codziennie obserwują słońce przez teleskop. Są muzycy, którzy nie wpuszczają popu do skromnej sali koncertowej filharmonii. Są poeci, którzy piszą swoje wiersze nie na ścianach domów, lecz w powietrzu. Jest Ihor Bylykiwskyj, który odbudowuje zaczarowany Lwów, ratując go przed nienasyconymi kieszeniami ojców miasta. Ile jeszcze wytrzymają pod stosami realnych i intelektualnych śmieci? Kto przyjdzie ich zastąpić? Kto teraz, podobnie jak nastolatek Jan Szczęsny Herburt, zamknie się „w stajni z umarłymi”, czyli w bibliotece, czytając Plauta, podczas gdy jego rówieśnicy będą hulać w karczmie, udając dorosłych? Pozwólcie umrzeć śmierci, ale kto wie, co naprawdę jest martwe. Oni czy… Strumienie grafomanów przenikają do szkół, uczelni, księgarń, koncertują po całej Ukrainie, wychowując zły smak i niechęć do poważnej sztuki. Blaszane gwiazdy turkoczą po bruku, bo zwój nieba się zwija, a nowe niebo jest upiorne i puste. Nie czytam w autobusie ani w metrze, nie przesuwam palcem po iPadzie, nie zatykam uszu odtwarzaczem, by odgrodzić się od ludzi, ich uśmiechów, ich próżności, ich ukrytego smutku, egoizmu i głupoty. Czytać i rozumieć księgę życia — to najwyższa ze wszystkich sztuk. Aby potem powiedzieć: nie tworzę nowych światów, lecz je przekształcam, by je poznać. W tym polega misja człowieka-twórcy. Rozumiecie, cały problem w tym, że
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
miasto. I to wszystko. Czy na miejscu piaskowni, czy na górze, która się nad nią wznosi, czy na kamienistym płaskowyżu po stronie Lasu Derewackiego. Być może wchodziło ono w skład Kraju Białych Chorwatów. A to inne miasto — Sokoliw na Stryjszczyźnie, o którym wiadomo wiele, wciąż żyją ludzie, którzy je pamiętają. Miasto zostało założone przez Diduszyckich i istniało przez 500 lat. A zniszczono je podczas drugiej wojny światowej. Całkowicie. Obecnie jest tam równina, z której wystaje kawałek fundamentu szkoły, a na skraju drogi — figura Matki Bożej z odbitą ręką, która kiedyś stała pośrodku miasta. Sokoliw również żył osobnym życiem, obsługując majątek hrabiów Diduszyckich. W archiwum znajdują się księgi metrykalne, świadczące o ludziach, którzy zostali albo wysiedleni, albo zabici. Polacy, Żydzi, Niemcy. I były tu stawy, sady owocowe i różane, a nie bezżywna pustynia. O Sokoliwie nigdzie nie znajdziecie wzmianki w kontekście historycznym ukraińskim. Zamożne Wielkie i Małe Diduszycze z cerkwią, obłożoną jeszcze jednym nowym boazerią, jednakowymi willami z trawnikami, na których stoją gipsowe bałwanki, całkowicie zniszczyły cmentarz żydowski, a ten, na którym pochowano Polaków i Niemców, zarósł chaszczami. Tam są splądrowane odkryte grobowce, a krzyże oddano na złom. A to miasto, które nie ma nawet nazwy, lecz istniało tysiące lat temu na górze Lasky i było bramą solnego szlaku, prowadzącego do Europy. Nazywam je ptasim, bo kiedyś znalazłam na górze kamienną figurkę ptaka z jednym okiem, aby nie ożyła i nie odleciała. Wiem, że naprzeciwko była święta góra Magura, a w dole na równinie, zwanej Płaszczyzną, odbywały się targi i zebrania polityczne wodzów. Śniły mi się kapłani w wysokich stożkowatych czapkach, pokrytych znakami, którzy mówili nieznanym językiem, lecz bezsprzecznie słowiańskim. A tam, gdzie teraz jest rzeka, jeszcze przed XVII wiekiem było ogromne jezioro, pozostałość tego samego Morza Sarmackiego. Wtedy zniknęło wiele rzek i jezior, gwałtownie zmienił się klimat, nastał czas wojen i degradacji. Co do bezimiennego ptasiego miasta, istnieją podania, jakoby Bojkowie rzucali kamienie z góry na Tatarów i tak nie wpuścili ich w Karpaty. Lecz na górze Lasky nie ma kamieni, są tylko drobne kamyczki. Dlatego być może bronili się z twierdzy prastarego miasta, która dopiero teraz zaczęła zarastać lasem. Tak miasto otrzymało pośmiertne życie.
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij Hajdamaka — ludowy artysta Ukrainy, autor muzealnej szewczenkiany, projektów memoriału „Babi Jar”, Memoriału ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat, projektu rozwoju memoriału „Bykowniańskie mogiły”, kompleksowego rozwiązania i realizacji oprawy artystycznej muzeum „Czarnobyl” oraz wielu innych — łącznie około 40 obiektów architektonicznych. Brał udział w ukraińskich i międzynarodowych wystawach, w szczególności w Szwecji, Danii, Niemczech, Polsce, na Węgrzech, w Czechach, na Słowacji. Już przez wiele lat artysta aktywnie propaguje twórczość Tarasa Szewczenki, tworząc ekspozycje muzealne: Memoriałowe muzeum-wachthaus T. H. Szewczenki w Orenburgu, Muzeum T. H. Szewczenki w mieście Fort-Szewczenko. Na Ukrainie — to Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie, filia tego Muzeum — Dom-muzeum Tarasa Szewczenki, Narodowy rezerwat „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”, Kaniowskie muzeum Tarasa Szewczenki Szewczenkowskiego narodowego rezerwatu. Dlatego rozmawiamy także o współczesnym stanie tych kluczowych dla Ukrainy obiektów. — Był Pan głównym artystą ekspozycji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Proszę opowiedzieć o tej pracy. — Prace restauracyjne w domu Tereszczenków w stolicy prowadzono pod koniec lat 1970.—na początku 1980 lat ubiegłego wieku. Zaproponowano mi bycie autorem ekspozycji. Z wdzięcznością wspominam Przewodniczącego Rady Ministrów Ukraińskiej SRR Petra Trońkę oraz jego zastępczynię Marię Orłyk, a także Hałynę Menżeres, ówczesną zastępczynię przewodniczącego Kijowskiego miejskiego komitetu wykonawczego, którzy dokładali niemało wysiłków ku temu, aby w stolicy powstało nowoczesne muzeum Tarasa Szewczenki. Tworzono bardzo nowoczesną ekspozycję muzeum: u jej podstaw leżał obraz struny — jako rezonansowe odtworzenie ludowego obrazu Kobziarza. Skrupulatna praca trwała kilka lat. Kilku fabrykom dano zamówienie dotyczące wykonania odpowiedniego wyposażenia. Łącznie urządzono 22 sale, które odpowiadały określonym etapom życia i twórczości Tarasa Hryhorowycza. Powstało muzeum o znaczeniu ogólnopaństwowym, które miało szerokie światowe powiązania, perspektywy dalszego rozwoju, a zwiedzający — ekspozycję, która opowiadała o Szewczence od jego narodzin do końca życia. Wtedy prace restauracyjne wykonywała „Ukrprojektrestawracja”, zachowując pierwotne wnętrza domu Tereszczenków, zabytku architektury. Robiłem ekspozycję, a jej artystyczne rozwiązanie polegało na wyraźnym odtworzeniu okresów życia i twórczości Szewczenki — artysty i poety. W tym celu zastosowano znaczące eksponaty w połączeniu z gamą kolorystyczną sal, odpowiednio do symboli-eksponatów dla okresów życia Kobziarza. Dlatego nie akceptuję tych „przekształceń”, których doznało Muzeum przed 200-leciem od dnia narodzin Tarasa Szewczenki. Przeprowadzono rekonstrukcję tego budynku zgodnie z projektem Łarysy Skoryk. Zrobiono dobudowę, zniszczono ogród z memoriałową morwą, przywiezioną z Nowopietrowskiego umocnienia, zamurowano okna i centralne wejście. Dobudowano do historycznego budynku „nowoczesne” atrium. Skoryk zabrała się też za ekspozycję. Z 22 sal wystawowych faktycznie pozostało 7. Wyrzuciła całe wyposażenie, meble, kolumny Nagrobek z portretu „Kazaszka Katia” (1990) z jaspisu krajobrazowego, który przywieziono z Orska, miejsca zesłania poety. Odkrycie życia i twórczości wielkiego ukraińskiego poety schodzi na drugi plan. Czego wart jest gest, gdy ekspozycja zaczyna się nie od wizerunku Kobziarza, jego ojca, matki, a Katarzyny II. Taki sobie ukłon w stronę „ruskiego miru”, wszak Janukowycz planował, że w otwarciu odnowionego muzeum w marcu 2014 roku weźmie udział Władimir Putin. To wydarzenie miało być jednym z kroków na drodze „ruskiego miru” w naszym państwie. Kraj się zmienia, ale ekspozycja w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki pozostaje ta sama, co i za czasów Janukowycza. Nowoczesną ekspozycję w muzeach znaczących postaci narodowych czynią nowoczesne idee światowej sztuki muzealnej, ale u podstaw i tak pozostają eksponaty-oryginały. Niestety, od tej zasady odstąpiono i, zdaje się, nie zamierzają do niej wracać. — Był Pan w miejscach zesłania Tarasa Szewczenki. Proszę opowiedzieć, co to była za podróż. — Odbyła się ona w 1990 roku na zaproszenie strony kazachskiej. Podróż po miejscach szewczenkowskich zorganizowała miejscowa aktywistka Ludmyła Sapożnykowa, która urodziła się w Aralsku. Przyznała się, że zawsze interesowała ją twórczość Tarasa Hryhorowycza, chociaż nie zawsze potrafiła wyjaśnić sobie dlaczego. Później dowiedziałem się, że na zesłaniu Kobziarz przyjaźnił się z rodziną Sapożnykowych, i jest to bardzo znana w tych Taras Szewczenko „Kazaszka Katia” (sepia 1856–1857) stronach rodzina, która odegrała swoją rolę w losie Szewczenki, a na statku Ołeksandra Sapożnykowa Taras Hryhorowycz płynął do Astrachania. Swoją drogą, Ludmyła podarowała Kaniowowi kilka eksponatów — rzeczy kazachskiego bytu, które jeszcze nie znalazły miejsca w ekspozycji. Mieliśmy możliwość chodzić tymi miejscami, gdzie bywał Taras Szewczenko. Właśnie wtedy powstał zamysł sfotografować je takimi, jakimi były w 1990 roku. Z tamtej podróży pozostało wiele ciekawych fotografii. Helikopterem lecieliśmy na przylądek Barsakelmes. To wyspa na Morzu Aralskim, dokąd chodziła ekspedycja Butakowa, w której był Szewczenko. Teraz to rezerwat. Wśród wykonanych zdjęć chciałbym wyróżnić krajobraz na rysunku Szewczenki, który nosi nazwę „Tokpak-Atyse-Aulje”. W latach 90. nazywano go „Czapka Monomacha”. Patrzyliśmy na ten krajobraz z dna wyschniętego Morza Aralskiego, a Taras Szewczenko rysował go z łodzi. Również sfilmowaliśmy współczesny wygląd ogrodu mangyszłackiego oraz skały „Mnich”, które przedstawił na swoich rysunkach Szewczenko, znaleźliśmy nagrobek, odtworzony bardzo starannie w pracy graficznej „Kazaszka Katia” i wiele innego, związanego z pobytem Tarasa Hryhorowycza na zesłaniu. — Później dołączył Pan do tworzenia ekspozycji Muzeum Tarasa Szewczenki w Kazachstanie, innych muzeów Kobziarza. — Muzeum Tarasa Szewczenki w Kazachstanie otwarto w 1932 roku w dawnej letniej rezydencji komendanta Nowopietrowskiego umocnienia Irakija Uskowa. Opowiada ono o życiowej i twórczej drodze Tarasa Szewczenki podczas jego pobytu na zesłaniu. My, Ukraińcy, zrobiliśmy nową ekspozycję muzeum. Oprócz tego byłem w okolicznych miejscowościach, gdzie znalazłem niemało mebli z tamtej epoki, a także rzeczy związane z ekspedycjami, w których brał udział Szewczenko. Wszystkie one weszły do kolekcji muzeum. Na początku tego roku spotykałem się z Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem Kazachstanu na Ukrainie Samatem Ordabajewem, który opowiedział, że i dzisiaj Muzeum aktywnie pracuje, niemało ludzi w Kazachstanie interesuje się twórczością Szewczenki, bo właśnie on jako pierwszy na świecie przedstawił Kazachów, ich życie codzienne. Podczas tej podróży udało się być w miejscach, gdzie znajdowało się Nowopietrowskie umocnienie. Według wspomnień Szewczenki, tam stała cerkiew. Później Tokpak-Atyse-Aulje (1990) . Morze Aralskie ustąpiło Taras Szewczenko „Tokpak-Atyse-Aulje” (tonowany papier, ołówek, 1849). Rysował z łodzi
Tłumaczenie maszynowe
W historii badań praskich „Kobzarzy”, wydanych w 1876, 1941 oraz 1943 r., zrealizowano całkiem sporą liczbę prac naukowych, do których aktywnie włączyli się tacy uczeni, jak Roman Łubkiwski, Mykoła Muszynka i inni. Ale nikt nie jest w stanie lepiej zbadać praskich „Kobzarzy”, w szczególności praskiego „Kobzarza” z 1941 r. pod red. prof. D. Doroszenki, niż bezpośredni właściciele tego unikalnego na Ukrainie i poza jej granicami wydania… ona spłonęła. A ja znalazłem zawiasy od drzwi i gwoździe z tej cerkwi. Dzięki suchemu klimatowi pozostały prawie nienaruszone. Znalazłem także 3 składane łóżka żołnierskie z tamtych czasów, jedno z których przywiozłem do Kijowa. A w Orenburgu w domu, w którym bywał nasz genialny poeta, ja wraz z Wołodymyrem Jaciukiem odnalazłem niemało fotonegatywów. Zidentyfikować je trudno, ale widać, że to zdjęcia z ekspedycji, w której brał udział Szewczenko. Jest tutaj i fotografia nieznanego rysunku Tarasa Hryhorowycza, na którym przedstawiony jest poeta i jego towarzysze-żołnierze. Inne ciekawe znalezisko — nagrobek, który był przedstawiony na jednym z rysunków Szewczenki. Potem przekazano go do Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Niestety, obecnie nie znajduje się on w głównej ekspozycji, a w magazynach. Później pracowałem nad odnowieniem ekspozycji w Narodowym Rezerwacie „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”. Jego atmosfera — dziecięce lata Szewczenki, wiele uwagi poświęcono pobytowi poety na Ukrainie. Symbolem tego muzeum stała się poezja „Sad wiśniowy koło chaty…” Symbolicznie pokazano także drogi Tarasa — słupy ze wskazówkami odległości do miejscowości, w których bywał Szewczenko. Chciałem, aby takie same wskazówki pojawiły się we wszystkich dużych miastach, gdzie bywał Taras, ale, niestety, tego zamysłu nie udało się wcielić w życie. Oprócz tego byłem głównym artystą przy tworzeniu ekspozycji w filii Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, która naświetla kijowski okres jego życia, oraz poprzedniej ekspozycji Kaniowskiego Muzeum Tarasa Szewczenki Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu. — Podczas podróży do Kazachstanu zebrał Pan wiele ciekawych materiałów. Czy proponował je Pan ukraińskim muzeom? — Ostatnie trzy lata stale zajmuję się tą kwestią. Ale póki co unikalne zdjęcia, zrobione w miejscach zesłania Szewczenki, nie zainteresowały Muzeów Tarasa Szewczenki w Kijowie czy w Kaniowie. Także już trzy lata biję się o to, aby zwrócić do Kaniowskiego Muzeum Tarasa Szewczenki Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu salę, poświęconą okresowi jego zesłania, nieobecną już 13 lat. Ten rozdział był dość nasycony, cenili go zwiedzający, tutaj eksponowano materiały z literackiego i malarskiego dziedzictwa Kobzarza z tego okresu. A w centrum stała prawdziwa kazachska jurta z tamtej epoki oraz przedmioty, znalezione przez ekspedycję po Morzu Aralskim! Po rekonstrukcji, zrealizowanej pod kierownictwem tej samej Łarysy Skoryk, zamiast ekspozycji o tym okresie życia i twórczości Szewczenki urządzono tam salę konferencyjną. I to przy tym, że w muzeum jest sala konferencyjna w pomieszczeniu przyziemia. Przez osiem ostatnich lat ta sala konferencyjna była używana tylko 97 razy — średnio 12 wydarzeń rocznie. Przy okazji, żadne z nich — na poziomie międzynarodowym. A cały ostatni czas (prawie 3 tysiące dni, albo ponad siedem lat) jest ona zawsze zamknięta. Taki stan rzeczy można by zrozumieć w czasach, kiedy u władzy była Partia Regionów. Dlaczego więc i po Rewolucji Godności niewiele się zmieniło? Jeszcze w marcu powiedziano mi, że tutaj nie można niczego zmieniać, ponieważ (aż w październiku!) w sali konferencyjnej będzie prowadził jakieś wydarzenie wicepremier Ukrainy Wiaczesław Kyryłenko. Niejednokrotnie zwracałem się w tej kwestii do ministra kultury Jewhena Nyszczuka, ale i u niego nie znalazłem zrozumienia. Ta sala posiedzeń w żaden sposób nie odpowiada duchowi Tarasa Szewczenki. O tym już napisano i powiedziano wiele. Ale „naczelnicy” z jakiegoś powodu złożyli w ofierze Szewczenkę. Nie słyszą, nie czytają, nie myślą, mówią, że ktoś ma inne zdanie. Czyje to zdanie, nie wiemy, ale nie Szewczenki. Czyż można by sobie wyobrazić Tarasa Hryhorowycza w tych fotelach? Salę posiedzeń trzeba zwrócić do przyziemia, gdzie była ona początkowo projektowana z osobnym wejściem, a nie prowadzić delegacje przez ekspozycję na drugie piętro. A czy nie ciekawiej byłoby, żeby zebrały się dzieci w jurcie, która była w centrum sali, zapoznały się z okresem jego zesłania, poczytały „Książkę za cholewą” poety, porysowały. Przez te lata wielki okres z życia i twórczości Szewczenki wypadł z pola widzenia setek tysięcy zwiedzających. Gotów jestem podarować wszystkie zebrane przeze mnie materiały Kaniowskiemu Muzeum Tarasa Szewczenki Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, pod warunkiem odtworzenia sali okresu zesłania poety w Kazachstanie, podczas którego wykonał on wielką liczbę rysunków i napisał wiele utworów literackich. Zwracam się do Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki z prośbą o pomoc w rozwiązaniu tego problemu, bo wszystkie „wysokie” instancje już przeszedłem i rezultatu nie ma. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO. Mgr Ołeh PAWLIW, kierownik Towarzystwa „OZU” w Pradze (RCz), pisarz i kolekcjoner bibliofilii, falerystyki i filatelistyki, specjalnie dla „SP”, Praga—Kijów
Z opracowań naukowych, a także z moich własnych badań i obserwacji dowiedziałem się, że praskim „Kobzarzem” z 1941 r. dysponują: Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej — Biblioteka Słowiańska (2 egzemplarze), Szewczenkowski Rezerwat Narodowy (najwyraźniej również 2 egzemplarze, ponieważ jeden przekazał mu obywatel USA pochodzenia ukraińskiego P. Łymarenko, a drugi Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Republice Czeskiej R. Łubkiwski), Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki, Narodowa Biblioteka Ukrainy im. W. I. Wernadskiego, Biblioteka Publiczna im. Łesi Ukrainki oraz Narodowa Biblioteka Parlamentarna Ukrainy (Narodowa Biblioteka Ukrainy im. Jarosława Mądrego) i prywatny kolekcjoner dr T. Kiwszar. Wcześniej praski „Kobzar” z 1941 r. znajdował się w posiadaniu prywatnego kolekcjonera K. Osaulenki, który najwyraźniej przekazał swój egzemplarz do zbiorów Biblioteki Słowiańskiej w Pradze, gdzie do dziś znajduje się z jego ekslibrisem, a także w posiadaniu prywatnego kolekcjonera prof. O. Siropołki (córki współredaktora praskiego „Kobzarza” z 1941 r. dr. S. Siropołki), która egzemplarze praskiego „Kobzarza” z 1941 r. przekazała R. Łubkiwskiemu oraz dr. T. Kiwszar. Na Ukrainie i na świecie jestem osobiście jak dotąd jedynym właścicielem 3 egzemplarzy praskiego „Kobzarza” z 1941 r., które nabyłem od A. Sargsjan, Ormianki mieszkającej w Republice Czeskiej. Przejrzałem egzemplarze praskiego „Kobzarza” w Bibliotece Słowiańskiej w Pradze i uderzył mnie poziom zachowania wydania. W Bibliotece Słowiańskiej w Pradze oba praskie „Kobzarze” były w bardzo zniszczonym i sfatygowanym stanie, z „okaleczonymi” od bardzo niedbałego i niechlujnego użytkowania oraz przechowywania stronami i okładkami. Należy zatem oddać sprawiedliwość pani A. Sargsjan, która zachowała do naszych czasów wszystkie trzy egzemplarze praskiego „Kobzarza” z 1941 r. i przekazała mi je w schludnym, powiedziałbym, wzorowym stanie, takim, jakbym nabył je bezpośrednio z drukarni, w czym upatruję wyjątkowość praskich „Kobzarzy” z 1941 r. w mojej prywatnej bibliotece. Inną rzeczą, która uderzyła mnie nie mniej i o której jak dotąd nie znalazłem informacji ani w opracowaniach naukowych, ani w wydaniu reprintowym praskiego „Kobzarza” z 1941 r. (Wydawnictwo „Brama-Ukraina”, 2006), są jego prawdziwie unikalne cechy. Okazuje się, że każdy z praskich „Kobzarzy” z 1941 r. (w nakładzie 2000 egz.), pomimo jednakowej treści oraz objętości tekstu i ilustracji w książce, ma mimo wszystko różne pod względem charakteru pokrycia, koloru i wizerunku oprawy, które są unikalnie ukryte pod obwolutą… Ale to nie były jedyne niespodzianki, które uderzyły mnie w kontekście moich badań naukowych nad praskim „Kobzarzem” i o których moje materiały badawcze są dziś publikowane na Ukrainie i na świecie po raz pierwszy. W grudniu 2016 roku, w Boże Narodzenie obrządku rzymskokatolickiego, udało mi się nabyć w Czechach od mieszkanki Republiki Czeskiej D. Chomovej niepowtarzalny i najwyraźniej jedyny na Ukrainie i na świecie egzemplarz sygnalny praskiego „Kobzarza” z 1941 r. Przede wszystkim w kontekście badań nad historią studiów nad wydaniem praskiego „Kobzarza” T. Szewczenki z 1941 roku zwróciłem się do gruntownej pracy doktor nauk historycznych, profesor Taisiji Kiwszar i jej badań. W swoich opracowaniach naukowych Taisija Kiwszar zaznacza, że choć praski „Kobzar” z 1941 roku ukazał się pod redakcją prof. Dmytra Doroszenki, to jednak ważną i wielką rolę w jego wydaniu odegrał Stepan Siropołko, o czym naocznie się przekonałem. Stepan Siropołko sporządził szczegółowy raport z pracy i zapewnienia przez siebie wszystkich prac wydawniczo-poligraficznych przygotowawczych nad praskim „Kobzarzem” z 1941 roku. A ponieważ nikt ze współczesnych badaczy praskiego „Kobzarza” z 1941 roku nie miał praktycznej możliwości zapoznania się z egzemplarzem sygnalnym, który stał się wynikiem prac wydawniczo-poligraficznych Stepana Siropołki, zanim praski „Kobzar” ostatecznie ukazał się drukiem w pełnym nakładzie 2000 egzemplarzy, staje się oczywiste, że moje badanie stanie się cennym uzupełnieniem już wcześniej wypracowanych w tej dziedzinie opracowań naukowych. Jak zaznacza w swoich badaniach Taisija Kiwszar, drukiem tekstu zajmowała się drukarnia Andreska, drukiem oprawy — introligatornia Szindelářa, a drukiem ilustracji — zakład graficzny Stenca. Wszystkimi tymi sprawami kierował właśnie Stepan Siropołko i dzięki niemu mamy dziś ten cenny, niepowtarzalny oraz stylowo opracowany i przygotowany dla czytelników praski „Kobzar” z 1941 roku. Przecież oprawa egzemplarza sygnalnego drastycznie różni się od jego ostatecznego wariantu. Jest ona w jednolitym czerwonym kolorze bez wizerunku, odbitego złotymi literami w prawym dolnym rogu na oprawie napisu „T. Szewczenko”. W pionie oprawa egzemplarza sygnalnego jest o 1 centymetr węższa od ostatecznego wariantu praskiego „Kobzarza” z 1941 roku. Również w egzemplarzu sygnalnym nie ma 4. strony, na której powinien być przedstawiony jeden z dwóch znajdujących się w książce portretów Tarasa Szewczenki, a także krój pisma (z nieznacznymi różnicami) różni się od ostatecznego wariantu wspomnianego tu praskiego „Kobzarza”. Zatem za to, że 2000 egzemplarzy praskiego „Kobzarza” w ostatecznym rozrachunku ma na oprawie cenny napis złotymi literami „T. Szewczenko”, musimy być wdzięczni dr. Stepanowi Siropołce. Zgodnie z moimi badaniami, to właśnie on „przekonał” wydawców do wydrukowania obu (na 1. i 4. stronie książki) portretów Tarasa Szewczenki. Powtórzę: musimy oddać należny szacunek dr. Stepanowi Siropołce, bez którego praski „Kobzar” z 1941 roku nie byłby tak pięknie graficznie opracowany. Odnaleziony przeze mnie egzemplarz sygnalny praskiego „Kobzarza” z 1941 roku to bezsprzecznie jedno z najcenniejszych wydań „Kobzarzy” Tarasa Szewczenki, które ukazały się na przestrzeni XIX–XXI wieku, zarówno z punktu widzenia naukowo-badawczego, jak i historycznego, gdyż egzemplarze sygnalne wydawano pojedynczo ze względu na ich przeznaczenie. Jednym z moich kolejnych artykułów naukowo-badawczych na łamach „Słowa Proświty” będzie opracowanie poświęcone ukraińskiej filatelistyce lat 1918–1945, ponieważ w moim prywatnym Archiwum, oprócz kompletnego zbioru wszystkich ukraińskich znaczków pocztowych wydanych przez UNR, ZUNR, USRR oraz Ukrainę Zakarpacką w latach 1918–1945 (których wystawa osobista potrwa przez cały 2017 rok w muzeum krajoznawczym „Bojkiwszczyna” im. Tetiany i Omelana Antonowyczów), znajdują się także unikalne sygnalne prototypy znaczków pocztowych Ukraińskiej Republiki Ludowej (UNR), o których opowiem czytelnikom „Słowa Proświty”. Zdjęcie możliwego nieznanego rysunku Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dalsze poznawanie ojczystej historii w jej projekcji na przyszłość. Obraz historyczny był gatunkiem, który syn wybrał jeszcze od pierwszych lat nauki w Dnieprowskiej szkole plastycznej. Niebagatelną rolę odegrała tu znajomość z ostatnim łodziarzem porohów dnieprowskich, aktywnym proświcianinem, czarującym człowiekiem Hryhorijem Mykytowyczem Omelczenkiem. Stas stworzył malarski dyptyk z życia łodziarzy, zjednoczony poczuciem „wspólnej łodzi”, w której Ukraińcy muszą pokonywać wszystkie porohy, wszystkie najsroższe przeszkody. Duchem nadpotężnego wspólnego wysiłku, ofiarnego zrywu, wyzwolenia szlachetnej energii zwycięzców przesiąknięta jest także kompozycja studenta drugiego roku Stasia Hreczanego „Atak Strzelców Siczowych”. Akcja „rozkręca się” w kierunku linii diagonalno-śrubowej: poryw jednego żołnierza niezrozumiałą falą unosi ponad okopy tego, kto jest z tyłu. Nieprzerwalność szeregu, niezdolność do pokonania zapału. Niczym „z Bożej procy” wylatuje grudka ucieleśnionej siły, uświadomionej woli… W tym samym polu siłowym heroiki, ruchu na granicy wzlotu znajdują się także bohaterowie innej ówczesnej kompozycji Stasa — szkicu monumentalnego malowidła „Klejnoty kozackie”, gdzie widzimy symboliczną akcję — przekazanie klejnotów narodowi, który zdecydował się na wiekopomne zmiany. Ale wszystkie te wczesne dzieła mojego syna odzywają się nie fanfarami upaństwowionego patosu, a raczej bębnami wyruszania na wyprawę, gdzie tylko koncentracja na głównym celu, surowa szczerość braterstwa obiecują sukces. Toteż już w tych pracach Stasa zabrzmiały nuty polemiki wobec nowego artystycznego oficjalizmu, który objawił się wtedy w uroczystej świąteczności przedstawień, dekoracyjnej formalizacji mitu: wszak „nie pora” było się uspokajać, mdleć w euforii dokonanej rewolucji. I mój artysta, który fizycznie ostro odczuwał przynależność do historycznej przeszłości, rozpoczął nowy okres w swojej twórczości: powstały jego obrazy-ostrzeżenia. Pierwszy z nich — „Zjawienie się komety Zaporożcom i Bohdanowi Chmielnickiemu podczas jego pobytu na Siczy”. Stas wyobraził sobie, jak to było, przeczytawszy w „Kronice” Samijła Wełyczki o znaku z góry „przyjścia gniewu Bożego obu, polskiemu i ko-
Tłumaczenie maszynowe
Zaledwie 20 lat dane było przeżyć na tym świecie Stasiowi Hreczanemu, szczerego i pięknego chłopca z Dniepru-Siczosława, artysty, który pozostawił po sobie znaczący dorobek twórczy. Znaczący w sensie ilości, jakości jako kunsztu, a także tej szczególnej istotnej trafności, którą przewiduje słowo-rdzeń „znak”. 20 lat życia. Już 20 lat minęło od tragicznej śmierci w Kijowie 28 czerwca 1997 roku, właśnie w Dniu Konstytucji — dniu pełnym dla Stasa pracy i nadziei. My zaś obecnie mamy nadzieję na to, że dzieła oryginalnego artysty pozostaną z nami na zawsze. O jednym z nich napisała matka Stasa, Natalia Stariuk, dziennikarka i pisarka. Natalia STARIUK, m. Dniepr „Egzekucja Koczubeja i Iskry”. W 1996 roku, na piątym roku nauki w Dniepropetrowskiej Szkole Artystycznej (obecnie Dnieprzańskie Kolegium Teatralno-Artystyczne) Stas Hreczany zabrał się do urzeczywistnienia niezwykłego zamysłu — lekcji zdrady narodowej. Obraz dyplomowy nie o wyczynach w walce, a o zdradzie; nie owiany romantyką kozackiego losu, pieśniarskim męstwem zwycięstw, a jakby odlany ze stali potępienia, kiedy ta stal jeszcze nie wystygła, nie nabrała twardości, — ona raz po raz wybucha ogniem, przepala duszę: spójrz! To działo się tutaj, z nami. Czy dzieje się jeszcze do dziś?.. Przypomnijmy sobie tamten czas, nasze lata dziewięćdziesiąte. Nie, nie tylko raidersko-killerskie, nie tylko bezrobotno-bezpłatne (ten jednostronny wizerunek epoki zbyt natarczywie narzucają hałaśliwe „kwartały” i żwawo opierzone „rekiny”): dla milionów świadomych Ukraińców, choć zagonionych w sidła materialnej bezwyjściowości, tamten czas był jednak przede wszystkim trampoliną do ideowego dojrzewania, niszczenia białych plam w przemilczanej historii, powrotu z zapomnienia wygnanych przez reżim światłych umysłów. Mój Stasik był dzieckiem niepodległości. Jako młoda osobowość, wchłonął w siebie ducha ukraińskiego przebudzenia, zapał rozbudowy i odpowiedzialności nowego budowniczego. To ostatnie powoli stawało się decydującym imperatywem w życiu, właściwie jeszcze dziecka (do szkoły artystycznej wstąpił, mając 14 lat). Miękko-okrągłolicy, łagodnie-czuły, dowcipny w towarzystwie, Stas miał niemałą pewność przekonań, był niezwykle czujny i wyważony w wyborze drogowskazów. Przede mną „Historia Ukrainy-Rusi” M. Arkasa, wydanie z 1990 roku. Na stronie 223., gdzie mowa o dobie Ruiny, o śmierci zdradzonego Iwana Wyhowskiego, Stas pewną ręką podkreślił akapit, który zaczynał się tak: „Te kłótnie i swary pomiędzy sobą skrajnie zniszczyły Ukrainę”. Na marginesach młody czytelnik zostawił znak — wielki, ostro-ekspresyjny wykrzyknik. Przed nim było studiowanie źródeł historycznych, kronik kozackich, najnowszych prac historiograficznych. „Historię Ukrainy” I. Krypjakewycza oraz „Zarys historii Ukrainy” D. Doroszenki Stas stale nosił w torbie, dawał czytać (czasem niemal w przymusowy sposób) współkursantom w szkole. Ale to pierwsze palące wrażenie — „swary i kłótnie… zniszczyły Ukrainę” najwyraźniej rzuciły promień-odblask na wszystko, co działo się później. W następnym roku syn odtworzył „Epizod rzezi humańskiej” — wizję Koliszczyzny przez fakt jednego zabójstwa: „Hajdama” pozbawia życia „brata-wroga”, ale i sam on już jest jak żywy trup. Wokół rozbiegają się ludzie, jakby rozpadał się wszechświat. Daleki od pacyfizmu, Stas jednak bardzo przejmował się tym, aby ruch wyzwoleńczy nie przekształcał się w „epizody rzezi”, wybuchowe reakcje samozniszczenia. Wstąpiwszy do Kijowskiej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, Stasij Hreczany namaluje ostatni swój obraz-przestrogę „A prawda nasza pijana śpi” — o końcu Siczy Zaporoskiej, o ostatnim dniu jej istnienia, kiedy niedaleko już stoi czarna ława katów Tekeliego, a towarzystwo siczeńskie pije sobie, bawi się, nie wierząc w to, że „bracia-chrześcijanie” z Moskowii zdolni są pozbawić ich fortuny-nadziei i samego życia. „A tymczasem starożytną Sicz zrujnowali”. Tak jeszcze 20 lat temu mój drogi artysta na prawach rodzinnej krwi, szczerego bólu karcił nasz lud za łatwowierność, za codzienną życiową nieodpowiedzialność, która w końcu rodzi widmo narodowej ruiny. Stasa jakoś osobiście obrażało nadmierne zaufanie do północnego sąsiada, inercyjne kłanianie się przed rosyjskimi autorytetami (choć bardzo kochał poezję M. Lermontowa, przejmował się filozoficznymi ideami Daniiła Andriejewa). Oto jakby obok słyszę głos syna, który mówi: „Nie wyciągamy wniosków z oczywistego”. Niestety, młodzieniec nie dożył trzeciego tysiąclecia, do Ukraińskiej Rewolucji Godności, kiedy potrzeba zdecydowanego wyboru narodowego stanęła w całej spóźnionej OCZYWISTOŚCI… A wtedy, w 1996 roku dziewiętnastoletni Stas zabrał się do pracy dyplomowej w szkole jako głównego swojego obrazu. O niezwykłości twórczego ładunku świadczyło już to, gdy Stas rozpoczął przygotowanie krosna. Milcząc, pieszo znosił do klasy-pracowni ze sklepów i bazarów bloki pilśniowe, grube deski na stelaż i poprzeczki (wszystko, co robił własnymi zręcznymi rękami, robił „na wieki”, jak sam ironizował, ale w tym była prawda). Tamże, w murach szkoły, zrobił wielką masywną konstrukcję — można by rzec, twarde płótno do malowania (gotowy obraz — 228x210). Tymczasem wciąż trwały opracowania szkiców, wariantów urzeczywistnienia „Egzekucji…”. Na przykład jeden z nich przedstawiał szalony taniec katów Piotra nad kupkami zranionego ludzkiego ciała, jak wrony nad padliną. Szkic robi silne wrażenie, ale Stas odbierał to tylko jako emocjonalne nastawienie: takiemu obrazowi brakowało autorskich sądów, myśli nie tylko o obcych, ale i o swoich, którzy „nie wyciągają wniosków z oczywistego”. I powstała drabina na szafot, gdzie dokonywano kary, — dekoracja do ostatniego aktu z życia dwóch spiskowców…
Generalny sędzia Koczubej oraz pułkownik Iskra napisali byli tajny donos na Iwana Mazepę, aby wysłużyć się przed rosyjskim carem. Lecz stało się tak, że od tych samych moskiewskich zwierzchników musieli sami przyjąć śmierć. Działo się to w upalnej lipcowej porze 1708 roku, lecz nie „stanem dnia”, nie świetlnymi niuansami przejmował się mój artysta. Żadna postać, tak samo jak budowla szafotu, nie rzuca cienia: wszystko istnieje w odczarowanym środowisku, gdzie liczą się jedynie granice życiowo-śmiertelnego wyboru. Lecz przy tym zupełnie brak metafizycznej abstrakcyjności, chłodnej spekulatywności — obraz jest pełen ruchu, drżenia-oddechu. Ten ruch został mistrzowsko zorganizowany wewnątrz „kadru”: wycieńczonego Iskrę ciągną schodami w górę, a w tej samej chwili na pomoście już rozpinają Koczubeja. Tutaj wszystko dzieje się jednocześnie: chwytają, czytają wyrok, wznoszą miecz. I im wyżej do pomostu szafotu, tym ostrzejsze stają się formy, bardziej bezduszne — ruchy, bardziej schematyczna — plastyka. Ostre bagnety, kanciaste załamania rąk, działają bowiem nie ludzie — nakręcone automaty. Za chwilę Koczubejowi odetną głowę, ale trzyma go jakby JUŻ bezgłowy kruk „z gniazda Piotrowego”. Same szczeble drabiny, rozwiązane umownie, raczej wykreślone aniżeli namalowane, przerażają swoją nieubłaganą regularnością. Strome skróty perspektywiczne upodabniają przebieg szczebli do ogniw taśmy produkcyjnej. Przypomnijmy: „taśmą” więźniowie enkawudzistowskich katowni już w XX wieku nazywali nieprzerwane przesłuchania-tortury. Lecz widzicie, jeszcze o świcie wieku osiemnastego już działa wyregulowany mechanizm moskiewskiej katowni. Straszna machina przyturkotała na Ukrainę. Czy rzeczywiście uświadamiają sobie przebiegli Koczubej oraz Iskra
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zdrajcy interesów narodowych znajdą się na marginesie powszechnej pogardy. A teraz widzę, że i ja sama wtedy po cichu wykazałam się tą naiwnością, którą tak boleśnie przemyśliwał mój syn w „Egzekucji Koczubeja i Iskry”. Po 20 latach dusigrosze-ordyńcy (dokładnie tacy, jak oprycznik — czyżby przodek Motoroli? — w centrum kompozycji Stasa) ruszyli na Ukrainę, zagrzmieli maszynami „gradów” i „smierczy”, technicznie udoskonalonych „taśmociągów”-szafotów. Tak, lud przebudził się z iluzji, stanął do zbrojnej obrony Ukrainy. Ale po tej stronie frontu, w komforcie stołecznych sal trwają i podstępy, i występki, trwa walka o władczą buławę. A gdy przypiecze pięty, uciekają do Moskwy, by przypodobać się Putinowi. Czy są tam potrzebni? Dopóki wezmą udział w którejś z propagandowych „antymazepińskich” kampanii. Dalej zaś — jeden koniec zdrajców — czy tam, czy tu. Tylko raczej nie studiowali pilnie naszej historii, raczej nie są zdolni wyobrazić sobie ciężki i haniebny koniec intrygi tak jaskrawo i życiowo, jak wyobraził to sobie młody autor „Egzekucji Koczubeja i Iskry”… W 1999 roku, dwa lata po tragicznej śmierci Stasa Hreczanego, w sali Narodowej Akademii Sztuki i Architektury odbyła się wystawa jego prac (Stas zdążył ukończyć tylko jeden kurs Akademii. Kuratorem kursu był ludowy artysta Ukrainy Julij Jatczenko). W centrum ekspozycji umieszczono „Egzekucję Koczubeja i Iskry”. Pewnego dnia na wystawę zawitał jeden z mistrzów stołecznej pedagogiki (powiedziano mi — wykładowca innej uczelni artystycznej). Mówił do swojego towarzysza głośno i bezapelacyjnie: że niby prawdę mu powiedzieli, faktycznie utalentowany był chłopak — oto jakie, patrz, pejzaże — strome, ekspresyjne, i martwe natury, subtelnie zebrane w kolorycie, i portrety oryginalne, ale, najwyraźniej, ktoś krótkowzroczny skierował go na tematy z historii kozactwa. To teraz, powiada, modne, ale nie rozwija artysty jako twórczej jednostki. Nie zapomnę, jak podbiegł do maestro chudy chłopiec-pierwszoroczniak: „Jak pan może! Czy widział pan „Egzekucję…”? Czyż nie czuje pan, jak to szczere, jak ważne dla Ukraińców? Czy ma pan w ogóle prawo…” — zamilkł. Mistrz się nie obraził: „Maksymalizm, maksymalizm”. Zdaje się, chciał poklepać chłopca po ramieniu, ale ten się odsunął. Wtedy pomyślałam: oto pojawił się u mojego syna naśladowca — niech jeszcze mały, ale zawzięty i wierny. Byłam pokornie wdzięczna Akademii, współkursantom i przyjaciołom Stasa za tę wystawę, za dobrane ciepłe słowa i — za to ostre starcie przesyconego estety z żarliwym nowożytnym kozakiem. Wtedy „Słowo Proświty” zareagowało na wystawę publikacją, wydrukowało opowieść o Stasie Hreczanym jako osobne wydanie. Niezgaszonym wspomnieniem o tamtych dniach pozostało krótkie spotkanie w akademickiej sali wystawowej z wybitnym artystą współczesności Mykołą Storożenkiem: tylko mocny, gorący uścisk dłoni i spojrzenie na obraz „Egzekucja Koczubeja i Iskry”, i ręka do serca. Słowa były zbędne.
Tłumaczenie maszynowe
„w ostatniej ciężkiej minucie”, do jakiej piekielnej siły apelowali, wysyłając carowi swoje donosy? Czy „wyciągają wnioski z oczywistego” świadkowie egzekucji? Ale o nich nieco później. Najpierw o trójce ANTY-bohaterów w centrum kompozycji. Bezwładnym kawałem rozciąga się ciało na wpół obnażonego Iskry. Ręce rozrzucone jak skrzydła, ale już nie z własnej woli: za ręce katom wygodniej ciągnąć go na krwawy podest. Wszystko już skończone: nie ma powrotu z „taśmociągu”, nie powinno być w nas też żalu do zdrajcy, a jednak przejmującymi tonalnymi połączeniami, wyraźnie anatomicznie zaznaczoną POMIĘTOŚCIĄ torsu ucieleśniono błyski bólu czy też porażającą moc ostatniego strasznego przejrzenia. Przepadł człowiek, zatraciwszy duszę, a kruki — zawzięci „bracia” pożrą jego ciało jak zużyty „materiał eksploatacyjny”. W najwyższym kącie tego umownego trójkąta — piotrowski moskal. Uderza ten „żołnierski portret”: jak dokładnie, jak wyczerpująco scharakteryzował mój młodzieniec wrogą siłę! Wydaje się, że jeszcze do dziś nie ukazano czegoś podobnego w ukraińskim malarstwie. A to był jeszcze 1996 rok. Profil tępo wyniosłego, sinolicego, zdegradowanego od nieustannych przepojów chłopa, diabelskiego dodatku do drabiny-taśmociągu. Uźwiękowić ten portret mógłby chyba współczesny rosyjski „szanson”. Z lewej strony skazanego ciągnie „człowiek-plecy”, nasz ponuro-upokorzony rodak, jeden z bezimiennych, bezwolnych wykonawców. (I po raz drugi pojawi się złowieszczy człowiek-plecy w ostatnim obrazie Stasa „A nasza prawda pijana śpi”: będzie przysiadał na postumencie-beczce, będzie zapraszał do zabaw z poczęstunkiem — przyjaciela czy wroga, czy samego diabła — to już obojętne). Biegną do góry szczeble drabiny-„taśmociągu”, szarpią ciało zdradzieckiego pułkownika, a w pamięci nam odżywa Szewczenkowe: „Za co szarpali spisami moskiewskie żebra?”. Nadęli się, zapragnęli władzy kosztem Ojczyzny, przechytrzyli samych siebie, tymczasem „moskiewskie żebra” wzmocniły się, jeszcze i zrodziły swój brutalny model — oto tę żebrowatą drogę do „miejsca straceń”. Cóż to trzepocze, wibruje, drży po obu stronach chodników? Niby dwie wijące się kolorowe listwy — tłum kozaków i pospólstwa: ktoś biadoli, ktoś przebiegle kombinuje, przymierzając sobie hetmańską czapkę: powiadając, ja bym działał sprytniej; ktoś lamentuje, a ktoś wznosi pięści w niepewnym porywie. Ale nie ustaje bieg czarnych szczebli: bezduszna mechaniczna aktywność zwycięża poruszenia niewyrobionej ludzkiej woli. Oto o czym, w końcu, jest obraz: o fatalnie powierzchownym postrzeganiu wydarzeń, o niegotowości do jednomyślnego czynu, o rozpadzie jedynej siły — odporności, a jeszcze — o przeczuciu tragedii, tym wszystkim spowodowanych (w spojrzeniu, w postaci matki z dzieckiem po prawej stronie). Wspominam niepowtarzalne intonacje Stasa, które za każdym razem głębiej odkrywały istotę słowa — pojęcia „NAIWNOŚĆ”: to po synowsku łagodnie i z wybaczeniem, to gorąco-polemicznie, a to gorzko i żałośnie wymawiał to słowo, jak etnodiagnozę i zabierał się do leczenia tej przestarzałej wspólnej przypadłości. Stas i siebie wtedy namalował w postaci okrągłolicego zachmurzonego pisarczyka wśród grupy ludzi po prawej stronie. Stoi za plecami starszego wąsatego mędrca (pozował ojciec autora, obecnie nieżyjący artysta Wałerij Hreczanyj). Jest tu i ja — kobieta, ogarnięta niemym przerażeniem… A szafot na obrazie — to niby ANTY-krzyż, i cała scena z niemal bezwładnym ciałem Iskry — to ANTY-pieta. Przypominam sobie, kiedy stałam przed już ukończonym obrazem w sali wystawowej Dniepru, gdzie wystawiono dyplomy całego kursu Stasa (kierownik — zasłużony działacz sztuk Ukrainy Hryhorij Czerneta), przyszło mi nagle na myśl: tak znaczące dzieło, tyle niecodziennych wysiłków duszy i rąk, ale czy będzie ono aktualne za 10-20 lat? Przecież wierzono w to, że już niedługo Ukraina stanie się ludzka, złodzieje narodowego dobra uciekną od sprawiedliwego gniewu, a Dusza boli… Boli to, co może i nie istnieje, Boli tak, jak ciało nie boli. Próbowałam odgonić: „A niech to…” Próbowałam nakazać: „Cicho!” A to, czego żaden przyrząd nie rejestruje, — Pulsuje, nie ustaje ani na chwilę I zarządza losem, i kieruje. …Dusza boli. O Boże, jak boli! Wierzę Wierzę, że nie wszystko jeszcze powiedziałam, Wierzę, że powiedziałam nie wszystkim; Że miłością nie przekwitłam I nie nacieszyłam się twoją. Wierzę, że pozbędziemy się cierpienia I przypomnimy sobie: w wieńcu sadów Ukraina — to ziemia miłości, A nie sierot i niepocieszonych wdów! Krzyk deszczu Nie przespałam żadnego deszczu, Bo każdy z nich krzyczał niesamowicie Tym bólem, co dojrzał w wierzchołkach świata, Tym bólem, że sama ja nim krzyczę, Kiedy wybaczam i kiedy milczę, Kiedy nie w sile, splątana, wzlecieć, Kiedy ziemia drży i giną dzieci, A ja nikogo z nich nie ochronię… Nie zasłonię… Nie śpię Pod krzykiem deszczu. * * * Serce nie milczy, ono boli, Skorupą pokrywa się od bólu. — Serduszko czułe, co z tobą? Jak cię z nieprzytomności obudzić? Oto wiosna ptakami gwarzy, Sad jaśnieje białą szatą… I powiedziało serce: „We krwi Wschód, Za Ukrainę giną dzielni wojownicy. Oto i ja twardnieję jak granit. Oto i ja przygotowuję się do boju”. List do brata i syna Nie trzeba nam losu szukać W dalekich krajach, na obczyźnie. Nie stań mi się wrogiem, bracie! Wracaj do domu, mój synu! Ameryki, Polski, Tajlandie Zostawmy sobie — dla turystyki. Nie trzeba tam losu szukać, Nie ma tam nowej ojczyzny. Możliwe, że te ziemie i tłustsze, Ale nawet cud-ptakami Ukraińskiego serca nie pocieszy, Śpiewa ono słowikami. Wracaj, synku, do domu! Przypomnij sobie swoje korzenie, bracie! W dalekim świecie — obcym — Nie trzeba nam losu szukać. * * * Błądzi pszczoła po spustoszonych kwiatach, Słaba, bezwolna, jesienna pszczoła. Srebrną nitką babie lato Mocno przytwierdziło ją do skrzydła. Stojąco, jak ta ołowiana żołnierka, Posterunku nie opuszcza i ciągnie swój krzyż. …Tli się pod śniegiem puch-skrzydełko, Niby alpinista, co nie zdobył Everestu. * * * Oto widzisz, ja już spokojna, Z tobą znów igraszkowa. A przyjaźń moja niezawodna, Dlatego że ona — miłość. * * * Jak wdzięcznie umiera kwiat, Złożywszy płatki na czoło, Niby przemęczona łabędzica, Głowę schowała pod skrzydło. Cicho, bez płaczów i lamentów, Bo przecież zostawiła na ziemi Szczodre, ładnie dojrzałe nasiona I fotografię na moim stole. * * * Ostatnie śliwki spadają w październiku, I tak nieznośnie chce się z powrotem — W upał, w rzekę, w klapki, w szorty, W wymysł, w miłość, w edeński ogród. * * * Przyjdź!.. Tak zmarłych wołają z niebytu. Przyjdź!.. Tak wołają lato, co minęło. Ja — jak dziecko, oszukane dziecko: Ukarana, ale za co — zapomniałam. Bezbronną nagość swoją Znów przykrywam — nieudolnym wierszem. …Szeleści jesień, że ty wciąż mój jeszcze… I ona mnie i ja siebie — oszukuję. * * * Było tak od Ewy i Adama, Czemu by mieli być wyjątkiem my? — Ja pachnę twoimi rękami, Ty pachniesz moimi łzami. Anty Myślisz, że z miłości nic nie wyszło? — A blizny na sercu? A stosy wierszy? Zagubiono granice między losem a grą: My — antymiłośnicy, my — antybohaterowie. My anty. My pierwotni. Dzikie i uparte. W śmiertelnych ciałach mamy — dusze nieśmiertelne. A błyski twórczości, fale obłędu — To skutek zderzeń między antyświatami! * * * Polarne siły, wieczne jin i jang, Wiosna brzmi w człowieku i w pączku. I my już niepodobni do ziemian — Zakochani podobni do przybyszów. * * * I kwitłaby za oknem mei-hua*, I głodna wiosenna pszczoła, Niby wściekły mały smok, Zdobyłaby różowy pąk. I w pokoju czerwonych kolumn Ja sama oddałabym się w twoją niewolę, Oplotłabym cię, jak smoła… I kwitłaby za oknem mei-hua. m. Czerkasy ___________ *Mei-hua — tajska śliwa zimowa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
stopniowo wciągnął się w działalność literacką. Do twórczości pisarskiej doszedł przez publicystykę i memuarystykę. Jego wspomnienia otrzymały pozytywną ocenę Iwana Franki. Wielki Kamieniarz zachęcał młodego autora do pisania. Inny znany ówczesny pisarz Osyp Makowej zauważał później: „Ogólnie te „Wspomnienia” podobały się publiczności i dodały autorowi wiary w siebie; w nich spróbował swojego pióra i zmierzył się z pierwszymi przeszkodami, jakie napotyka każdy pisarz, gdy występuje na niwie literackiej… Już w tych „Wspomnieniach” wyraźnie zarysowała się główna cecha talentu pisarskiego Czajkowskiego: jego dar narratora. Opowiada tak, jak w towarzystwie dobrych znajomych, nie zatrzymując się na „subtelnościach”, a kreśląc z rozmachem głównymi rysami”. Pierwsze publicystyczne utwory Andrija Czajkowskiego drukowano w gazecie „Diło”, później zwrócił się ku tematyce wspomnień i prozy artystycznej. Ukazują się drukiem szkice, opowiadania, humoreski, powieści: „Wujko” (1895), „Obraz honoru” (1895), „Olunka” (1895), „Brazylijski przepych” (1896), „W obcym gnieździe” (1896), „Serenada w wigilię św. Wojciecha” (1896), „Moja pierwsza miłość” (1896), „Kuratela” (1897), „Rekrut” (1897). Bardzo pochlebne wspomnienia otrzymała powieść „Olunka”, oparta na rzeczywistych wydarzeniach. Były to faktycznie wspomnienia z dzieciństwa. …Na „Czajkowskich czytaniach” w Berezanach zabrzmiały interesujące referaty i naukowe rozprawy o tej wybitnej postaci: doktor nauk filologicznych, profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki Mychajło Hnatiuk wygłosił referat „Iwan Franko i Andrij Czajkowski: dwa etapy w rozwoju ukraińskiej prozy historycznej”, o bałkańskich opowiadaniach Andrija Czajkowskiego, ich antyimperialnych i antywojennych aspektach opowiedział doktor nauk historycznych, profesor, prezes naukowej fundacji im. Andrija Czajkowskiego Bohdan Jakymowycz, poszczególne referaty poświęcone były jego działalności adwokackiej, społeczno-politycznej, wpływowi rodziny Czajkowskich na ogólne tło kulturalne ówczesnej Galicji, z którymi wystąpili tarnopolscy regionaliści i naukowcy Stepan Kostiuk, Lilia Zinczuk, Mykoła Prociw, Olena Łuhowa, Jarosław Dzisiak, Halina Procyk, goście z Iwano-Frankowska i Lwowa. Odbyła się prezentacja pokazu slajdów „Andrij Czajkowski: portret na tle Berezan”, również w sali, gdzie odbywała się impreza, eksponowano wystawę książek „Dożywotnie wydania Andrija Czajkowskiego” oraz wystawę książkowo-ilustracyjną „Mykoła Czajkowski” ze zbiorów Berezańskiego Muzeum Książki.
a z nim i ja czekam… Nie mogę ruszyć z Kołomyi. Tego czasu nie zmarnowałem, lecz napisałem na jakieś 100 arkuszy druku. Są dwie powieści (jedna „Małoletni”, kilka opowiadań, nowel, szkiców”). Zapoznanie się z listami z kołomyjskiego okresu rzeczywiście przekonuje, że Andrij Czajkowski starał się swoją działalnością pisarską zapełnić gorzkie rozczarowania, utracone nadzieje na „lepszą przyszłość mojego biednego narodu, któremu służyłem za naszych jasnych dni całą swoją istotą”. 13 kwietnia 1922 roku pisarz pisze do Wołodymyra Hnatiuka: „mam gotową powieść »Panicz« z galicyjskiego życia”, a 1 maja 1922 roku: „Napisałem nową humoreskę, potem prześlę jeszcze nowe opowiadanie »Nie było wyjścia«”. Informował o zamiarze napisania wspomnień o Walkach o Wyzwolenie, by obiektywnie pokazać, niczego nie ukrywając. Są też listy, pełne gorzkiego żalu do lwowskich wydawców.
Tłumaczenie maszynowe
W Brzeżanach, w obwodzie tarnopolskim, odbyły się IX Ogólnoukraińskie „Czytania Czajkowskich”, poświęcone 160. rocznicy urodzin pisarza, adwokata, działacza społeczno-kulturalnego Andrija Czajkowskiego oraz 130. rocznicy urodzin uczonego-matematyka Mykoły Czajkowskiego. Josyp MARUCHNIAK Zdjęcie autora …Andrij Czajkowski urodził się w Samborze na Lwowszczyźnie, część swojego aktywnego życia spędził w niegdyś powiatowym mieście Brzeżany na Tarnopolszczyźnie, zakończył swoją drogę zawodową i życiową w Kołomyi na Iwano-Frankowszczyźnie, gdzie został pochowany na miejscowym cmentarzu. W Narodowym Muzeum Sztuki Ludowej i Życia Huculszczyzny i Pokucia znajduje się pokój poświęcony jego pamięci, a szczególną uwagę zwraca tam fotografia jego pogrzebu: tysiące ludzi z różnych zakątków Galicji idą za trumną adwokata, który bronił ich interesów, który był prawdziwie ludowy i którego uważano za autorytet moralny. Mówią, że do dziś tak licznego pogrzebu w Kołomyi jeszcze nie było… Gdyby to ode mnie zależało, prowadziłbym tutaj studentów wydziałów prawa i pokazywał to zdjęcie wszystkim sługom współczesnej zdemoralizowanej Temidy. Tam, gdzie przebywał Andrij Czajkowski, pozostały tylko dobre wspomnienia o nim i o jego rodzinie. W przededniu jego 160. rocznicy oraz 130. rocznicy jego syna – matematyka, w Brzeżanach, gdzie przez długi czas mieszkał i pracował, odbyły się „Czytania Czajkowskich”, na które zjechali się naukowcy ze Lwowa, Iwano-Frankiwska, Tarnopolszczyzny, aby przypomnieć współczesnym o tej wybitnej postaci. „Jeden z najważniejszych okresów życia Andrija Czajkowskiego minął w Brzeżanach, dokąd przyjechał z rodziną w 1886 roku jako pomocnik miejscowego adwokata, pracować w kancelarii adwokackiej Leona Madeyskiego, a po czterech latach otworzył własną kancelarię adwokacką i mieszkał w Brzeżanach do 1914 roku — opowiada kandydat nauk historycznych, kierownik działu naukowo-metodycznego biblioteki naukowej Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki Ołeksandr Sedler. — Andrij Czajkowski był jednym z czołowych działaczy ukraińskiego ruchu narodowego na Brzeżańszczyźnie, kierownikiem wielu miejscowych brzeżańskich towarzystw: „Proświta”, miejscowej filii towarzystwa „Sokił”, brzeżańskiego towarzystwa muzycznego „Bojan”, towarzystwa kredytowego „Nadija”. Był on także jednym z organizatorów ukraińskich narodowych demokratów, dawnych narodowców, zajmował się organizacją kampanii wyborczych do Sejmu Krajowego Galicji i Rady Austriackiej… Zawsze był konsekwentnym Ukraińcem, narodowym demokratą, był oponentem miejscowych Polaków i miejscowych rusofilów lub moskwofilów. Mieszkając w Brzeżanach, współpracował z wieloma znanymi działaczami, pozostawił wyraźny ślad w historii miasta. Andrij Czajkowski należał do tego pokolenia, które zmieniło Galicję w jej odrodzeniu. W Brzeżanach urodziły się jego dzieci, które później uczyły się w miejscowym gimnazjum, na Uniwersytecie Lwowskim i w innych placówkach oświatowych. Ta rodzina była jedną z najbardziej świadomych zarówno w aktywności narodowej, jak i społeczno-obywatelskiej. Żona Natalia również zajmowała się pracą społeczną, co było rzadkim zjawiskiem w tamtym czasie. Była przewodniczącą kobiecego ukraińskiego towarzystwa „Brzeżany”. Starszy syn Mykoła został profesorem matematyki, syn Bohdan — adwokatem i również, jak ojciec, aktywnie zajmował się pracą społeczną”. Właśnie w Brzeżanach Andrij Czajkowski rozpoczął swoją działalność pisarską. Na początku lat 90. zaczął pisać wspomnienia o pobycie w Bośni podczas służby wojskowej i Mykoła Czajkowski z żoną Natalią oraz dziećmi Kateryną i Jurkiem
Tłumaczenie maszynowe
Romana CZEREMSZYŃSKA, członkini Narodowych Związków Dziennikarzy i Krajoznawców Ukrainy, Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki we Lwowie, wieś Welesniów, rejon monasterzyski, Tarnopolszczyzna. Szczera przyjaźń i wspólna współpraca na niwie ukraińskiej literatury i nauki łączyła mistrza pięknego pisarstwa Andrija Czajkowskiego oraz uczonego Wołodymyra Hnatiuka przez wiele lat. Na fotografii grupowej z 30 października 1898 roku we Lwowie, która jest eksponowana w pierwszym pokoju domu akademika-ziomka, obok Iwana Franki, Mychajła Hruszewskiego, Sylwestra i Bohdana Łepkich, Wołodymyra Hnatiuka oraz innych, sfotografowany jest również Andrij Czajkowski. W funduszu Wołodymyra Hnatiuka w Dziale Rękopisów Narodowej Biblioteki Naukowej imienia Wasyla Stefanyka NAN Ukrainy przechowywanych jest 10 listów Andrija Czajkowskiego do Wołodymyra Hnatiuka: jeden z Brzeżan (28 września 1899 r.), trzy listy — z Sambora (23 marca 1917 r., 25 maja 1918 r., 14 czerwca 1918 r.), sześć listów — z Kołomyi (23 lutego 1920 r., 2 października 1920 r., 13 kwietnia 1922 r., 1 maja 1922 r., 23 maja 1922 r., 7 czerwca 1922 r.). Fotokopia listu pisarza do uczonego z 28 września 1899 roku z Brzeżan jest eksponowana obok fotoportretu Andrija Czajkowskiego. Wołodymyr Hnatiuk jako redaktor odpowiedzialny „Ukraińsko-ruskiego wydawnictwa” w jego Pierwszej serii „Biblioteki literacko-naukowej” pod numerem 65 wydaje zbiór Andrija Czajkowskiego „Opowiadania” (Lwów, 1904). To wydanie jest eksponowane w ekspozycji trzeciego pokoju domu uczonego w jego rodzinnym Welesniowie. W listach z okresu samborskiego mowa jest głównie o sprawach wydawniczych. W tym czasie przygotowywano do wydania niektóre utwory Andrija Czajkowskiego. Pisarz radzi się Wołodymyra Hnatiuka w sprawie celowości wprowadzania zmian: „Ja już dawno tego nie czytałem, a nie mam u siebie ani jednego egzemplarza, bo Moskale przy rewizji zabrali, bo im było „ciekawie czytać dzieło…”. Ja jednak byłbym tego zdania, że w tych szlacheckich powieściach nic zmieniać nie trzeba, a nawet nie można. Bezsprzecznie, że to etnograficzne obrazki. Ja przekonałem się teraz, że takiej szlachty już nie ma…”. W kolejnych listach Andrij Czajkowski informuje, że pracuje nad III częścią „Sahajdacznego” i prosi o przysłanie z biblioteki TN im. Szewczenki materiałów historycznych o tamtym okresie: „bo strach jak ciężko robić takie prace na prowincji, gdzie ani materiałów, ani źródeł nie ma i poradzić się nie ma kogo…”. Również pozwala Wołodymyrowi Hnatiukowi wydrukować przedmowę do „Oluńki”, przy tym zaznaczyć, że opowiadanie było zgłaszane na konkurs ogłoszony przez „Zorię”, i prosi, jeśli to możliwe, o wydrukowanie recenzji Iwana Franki. Nie mniej ciekawe listy pisał Andrij Czajkowski z Kołomyi do Wołodymyra Hnatiuka. Tak 23 lutego 1920 roku informuje uczonego o tym, że pierwszą część „Sahajdacznego” wydał Antin Kruszelnycki w nakładzie 5000 egzemplarzy. Z jakichś przyczyn spółka rozpadła się i „Ja, — pisze Andrij Czajkowski, — rozwiązując umowę wydawniczą z panem Kruszelnyckim, zobowiązałem się wykupić resztę egzemplarzy”. Prosi przekazać dobrodziejowi, który szuka powieści historycznych do druku „gotowość współpracy z nim”. „Nie dziwcie się, W. P., dobrodzieju, że wiedziałem o tym”. „Mój „Sahajdaczny”, czytamy dalej w liście, — w 4 częściach czeka bożego zmiłowania w manuskrypcie,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przez tysiąclecia niesiono wyjątkowe docenienie i szacunek dla cnoty, czystości, a zatem — szlachetności. Równoznaczne gdzieś jeszcze czy w ogóle znaleźć”. Całkowicie zgadzam się z autorem badania, gdy mówi on, że „ludowo-poetyckie, a wraz z nim — kalendarzowo-obrzędowe — jest świętym pismem narodu ukraińskiego”. Vadym Pepa dzięki kolędzie dokonał jeszcze jednego odkrycia z „prehistorycznego (jak to kwalifikuje) okresu w życiu naszego narodu. Czytajmy i my śladem badacza: Czyj to płużek po górze orze? Naszego pana gospodarczyka. Najstarszy synek za płużkiem chodzi, Prawą rączką wołki goni. Lewą rączką za płużek trzyma. Nadejszli tam tatusiowie jego: — Orzże, synku, drobniutko niwę. I posiejemy jarą pszenicę. (Zapisano w 1884 r. we wsi Nowica, Galicja. Opublikował W. Hnatiuk). Nasz badacz wzywa nas, czytelników: „Zwróćmy uwagę na wers „nadejszli tam (gdzie syn orze — W. P.) tatusiowie jego”. Czyż nie „od zarania świata” w rodzinach ukraińskiego rodu dzieciom wpajano zwracanie się do ojca, matki, a tym bardziej — do babci, dziadka — per Wy. „Zwyczaj — to król nad wszystkim”. Tak zapewnia jeszcze od IV w. p.n.e. sławny w swoim czasie, jak nikt inny, starogrecki poeta-liryk Pindar”. Czytelnik powie: „To odosobniony przypadek”. Nie odosobniony. Oto i ja tego samego dnia tylko otworzyłem jeden ze zbiorników pieśni, od razu natrafiłem na tekst takiej oto kolędy: Czy w domu, w domu pani babunia? Cóż one robią, cóż one działają? A one działają — złoto wieją, Złoto wieją, srebro palą. Oj przyszły do nich wnuczęta ich: — Dajcie nam, babciu, choć odwiejoczkę, Choć odwiejoczkę, choć odmiereczkę, A my poniesiemy do złotnika, Porobimy wianuszki na główeczki. (Wyróżnienia moje. — W. Z.). (Zapisano w 1962 r. od Marii Perepelyci ze wsi Czeremoszne na Podolu. Opublikowała Nastia Prysiażniuk w zb. „Pieśni Podola”. „Naukowa dumka”. Kijów, 1976). Co jeszcze zwraca na siebie uwagę? Rozprawa „Mistrzowska klasa z imperatorem” napisana jest z miłością autora do Ukrainy, do ojczystej historii, do języka ukraińskiego, z patriotycznym uniesieniem i z synowską troską o przyszłość Ukrainy. Autor gorąco wzywa: „Odnajdźmy i pokażmy, skąd nasz ród. Jak się rodził, rozwijał, przez jakie tysiąclecia docierał do współczesności. Stańmy przed oczami świata w pełnej okazałości. Pojawmy się w wolnym kręgu narodów jako nacja w tym samym wieku, co te, które uważane są za najstarsze. Bądźmy świadomi tego, że istniejemy na planecie „od stworzenia świata”, jak głosi Biblia… Teraz, jak nigdy dotąd, konieczne jest wyrycie na tablicach historii słów prawdy. Nie jesteśmy przecież skazani na wieczne ciągnięcie pługa, jak potulne woły, i życie cudzym rozumem oraz zginanie się, podnosząc rzucone, jak żebrakom, przebiegłe teorie i podstępne pouczenia. Budźmy się! Przejrzyjmy! Jeszcze nie umarła kozacka Matka. I nie umrze!”
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl ZACHARCZENKO, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki
Popieram Wadyma Pepę, który w swojej nowej rozprawie „Master-klas z imperatorom” (PP „Edelwejs i K”, Winnica, 2017) ubolewa nad tym, że bardzo niewielu krajowych naukowców wykazuje zainteresowanie badaniem okresu prehistorycznego Ukrainy, w szczególności czasów kultury trypolskiej i jeszcze głębszych tysiącleci p.n.e. A jeśli już ktoś bierze się za pisanie o prehistorycznej przeszłości naszej Ojczyzny, to… „lepiej by milczeli!” — mówi W. Pepa. Jeśli droga ci jest Ukraina, jej państwowy pochód, to zadbajże o jej duszę, jej główną granicę, linię obronną — język ukraiński, wyucz go od najgłębszych korzeni po zielony wierzchołek, po jego oryginalny na ogólnoplanetarnym polu kwiatek, po złoty owoc. Swego czasu, przystępując do pierwszych prób literackich, intuicyjnie sięgnąłem do zapisów leksyki i składni języka ojczystego z ust wiejskich mieszkańców Połtawszczyzny, Czerkaszyzny, Humańszczyzny, Donbasu, bywając w ich bogatych językowo stronach. Zrobiłem tysiące i tysiące zapisów języka ludowego. Natrafiłem na pierwotną ukraińską duchowość, którą świecą trwałe ludowe powiedzenia. Nasz język jest niezwykle bogaty synonimicznie. Nie są w nim rzadkością słowa, które liczą po kilkadziesiąt synonimów. A w przypadku poszczególnych słów liczba synonimów sięga ponad dobre pół setki. Niepowtarzalne, niespotykane zjawisko wśród języków świata. Czyż nie jest zrozumiałe, że takie coś nie powstawało przez rok czy sto lat, takie coś powstawało, było wypowiadane wiekami, tysiącami i wielotysiącleciami, jeszcze w siwiuteńkich czasach przedtrypolskich, od pierwszego przemówienia przez naszych ukraińskich przodków. Takie oto mamy nie do końca roztrwonione w wiekach narodowe superbogactwo!.. Lecz warto zacząć mówić o wielotysiącletniej dawności naszego języka, a zatem i naszego narodu ukraińskiego, jak natraficie na sceptyczny uśmiech niektórych akademików, członków korespondentów Akademii Nauk. No, dobrze, a skąd w takim razie w naszym kochanym języku ukraińskim ta szczerze szeroka wariantywność — poprzez synonimię, gęstą metaforykę, obrazowość, poprzez szczególną składnię, która często przeradza się w metaforę? I wszystko to prosty ludowy mówca stosuje na poziomie intuicyjnym, aby jak najsubtelniej, najdokładniej przekazać istotę tego, co powiedział, przekazać swoją myśl, uczucie, nastrój. To wam nie sztucznie skomponowana, bezduszna cerkiewszczyzna. Takiego czegoś nie wymyślisz, nie stworzysz w ciągu wieku czy dwóch. Takie coś (jak widzimy, czujemy!) wykluwało się, wykołysywało, rozwijało się nie przez jedno tysiąclecie duszą i rozumem wysoce utalentowanego, jasnowłosego narodu. A co z akademikami i nie tylko akademikami ze sceptycznym uśmiechem? O nich z całą szczerością i bólem duszy pisze W. Pepa ze swojego obronno-zaczepnego, szczerze synowskiego, patriotycznego szańca: „Niemalo zarówno profesjonalistów, jak i amatorów nalatuje na prehistoryczną przeszłość narodu ukraińskiego nie jak rajskie ptaki. A ryją, jak ślepe krety. „Synów Izraela” widzą w niezgłębionej dali — „od stworzenia świata”. A „wnuków Dadźboga” nie zauważają nawet w czwartym-piątym-szóstym wieku nowej ery, nie mówiąc już o okresach kultury archeologicznej Mezyn i cywilizacji trypolskiej. Głos kolęd i szczedriwek (ułożonych w epoce kultu słońca. — W. Z.) — nie dla ich uszu. Sami w kraju zamieszkania obcy myślom i nadziejom prastarego narodu i szukają gorliwie śladów cudzoziemców na wszystkich zagonach przeszłości. Gotowi oddać nie wiadomo komu, bez wyboru, nie przez nich nabyte duchowe bogactwa autochtonów, aborygenów, rdzennego od „stworzenia świata” ludu… Kogo i jak długo przekonywać, że ród ukraiński na swojej odwiecznie rodzinnej ziemi istnieje od tak dawna, jak Chińczycy, Egipcjanie, Hindusi…” W epoce kultu słońca na terytorium dzisiejszej Ukrainy narodziły się dziesiątki-setki tysięcy kolęd, szczedriwek, hajiwek, pieśni kupałowych, które bada W. Pepa i znajduje w nich życiodajne cuda, co dało mu możliwość i prawo powiedzieć: „Rody, plemiona od nie wiadomo jakiej dawności rozwijały się nieprzerwanie i niezniszczalnie, aby utwierdzać się jako jeden z największych narodów europejskich. A wraz z nim „od początku świata”, jak wyśpiewano w kolędach i szczedriwkach, rozwijał się nieoddzielnie i nieodrywalnie jego język, obecnie jeden z najbardziej rozwiniętych i najbogatszych na planecie, obdarzonej w kosmicznej bezkresności wyższym rozumem”. Wnikliwe studiowanie kolęd i szczedriwek z epoki kultu słońca nie mogło nie zmusić badacza do zaprzeczającego stwierdzenia także takiego (właściwie fundamentalnego w pracy): „Za imperium radzieckiego spadkobiercy moskiewskiego szowinizmu odurzali filologię pseudoteoriami o „formowaniu się” języka ukraińskiego od jakiegoś tam XV wieku. Kłamstwo niesłychane…” A oto on, szczery język ukraiński z minionych tysięcy i tysięcy lat odzywa się do nas, — i sam myślisz, czytając rozprawę W. Pepy. — Wczytujmy się w kolędy i szczedriwki w te rodzinne słowa, w pierwotną składnię naszego języka! Autor pracy daje nam „klucz” do odczytania-przedarcia się do tych podarowanych nam przez naszych rodzinnych przodków wyśpiewanych filologicznych fundamentów, do samej, jak mówi W. Pepa, „pamięci języka ukraińskiego”. Jakie to samorodki udało się wyłowić naszemu badaczowi, nurkując w głębiny ukraińskich tysiącleci? Nazwijmy kilka z nich. No, o jednej, najważniejszej, o naszym siwym, dawnym języku już trochę mówiliśmy. „Oto on — na widoku! — mentalność narodu ukraińskiego, — zauważa W. Pepa. — Od miękkiego serca, od łagodnej duszy — dążenie do form zdrobniałych, do przymiotników pieszczotliwych. Swoiste subtelności języka, przyrostki, synonimy, porównania wyrabiały się, pielęgnowały i szlifowały tysiącleciami… Nadają naszemu językowi wyjątkowego uroku”. Okruchy siwej dawnej rzeczywistości znajduje autor w kolędach i szczedriwkach, z których dociera do współczesności echo z czasów, gdy przodkowie Ukraińców zajmowali się myślistwem, polując na dzikie zwierzęta, zbieraniem owoców, miodu od dzikich pszczół, rybołówstwem. W innych kolędach autor badania znajduje echo pogańskich wierzeń naszych przodków. Kolędy przynoszą do współczesności pierwotne, a z czasem — filozoficzne przemyślenia otaczającego świata. W kolędach jest odzwierciedlenie światopoglądu przodków narodu ukraińskiego: jak rodziły się wyobrażenia o zdumiewającej harmonii nieba ze słońcem, księżycem, gwiazdami, ubóstwiano siły przyrody. A w iluż kolędach, szczedriwkach wysławiana jest praca rolnicza, powstają malownicze psychologiczne obrazy oracza, siewcy przy pracy, jego ręce trzymają rączki pługa, który orze ziemię, a oracz już w myślach, w wyobraźni widzi posiane żyto, jak ono rośnie, jak płowieje, gotowe już lada chwila do żniw… Czy jest, czy nie ma gospodarza w domu? W stodole jest, żyto wieje. Chodźmy my mu zakolędujmy, Czy nie da on nam po korobeczce. „Od jakich prehistorycznych czasów wzruszający obraz trudów rolniczych? — pyta badacz. — Nie mógł troskliwy rolnik czuć się tak swobodnie, z takim zapałem, z taką miłością do pracy wiejskiej ani za dyktatury komunistyczno-bolszewickiej, zwłaszcza po głodzie-ludobójstwie 1933 roku, ani za caratu z ujarzmieniem za Katarzyny II w beznadziejnym poddaństwie, ani…” Język z ludowych ust, — twierdzi badacz W. Pepa, — nie tylko przenika całe tysiąclecia, ale i pokazuje to, jak przodkowie nasi (Wenedowie
Antowie
Sklawinowie) pojmowali swoje bytowanie w tych prehistorycznych czasach, do których nie dotykają żadne źródła pisane. Pracując nad tekstami kolęd i szczedriwek z okresu kultu słońca, W. Pepa zauważył, że bardzo często mowa w nich o dziewiczej czystości, wysokiej moralności. Temu, w odróżnieniu od wielu innych rodów, plemion, narodów kuli ziemskiej na terytorium Ukrainy od zarania dziejów, jeszcze od czasów pierwotnych, nadawano wielkie znaczenie! „Z ukraińskiego wkładu w ogólnoludzkie, — pisze W. Pepa, — wyróżnia się chociażby i to, że nie przez wieki, a poprzez nie-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w języku tureckim odbyła się premiera w Stambule. W KChAT w wersji Katariny Sinczillo i Wiktora Koszela otrzymała ona swoją oryginalną wersję i kojarzyła się z wyborem Ukrainy oraz jej rozdarciem po Majdanie. Oprócz tego do spektaklu wprowadzono postać mistycznego kota, którego zaczerpnięto z mojej innej sztuki — „Samobójstwo samotności”. Ta postać tworzy szczególne spojrzenie na sztukę. Inscenizacja miała już kilka różnych wersji aktorskich. A ostatnia na dziś, z mężczyzną wykonującym rolę kobiecą (Walerij Rożdiestwenski), otrzymała paradoksalną interpretację. — Co może Pan/Pani powiedzieć o współczesnym ukraińskim teatrze? — W teatrze są dziś wielkie sprzeczności. Z jednej strony stara radziecka system teatralny, który hamuje proces teatralny. Jest on skierowany na rozwój teatru konserwatywnego i komercyjnego, a nie poszukującego. Odnosi się wrażenie, że w niektórych teatrach, zwłaszcza prowincjonalnych, sytuacja pozostała taka sama, jak czterdzieści lat temu. Z drugiej strony mamy aktywny rozwój niezależnych teatrów, których z każdym rokiem jest więcej. Chociaż u nas brakuje jakiegokolwiek wsparcia dla rozwoju niezależnych teatrów i współczesnego dramatu. Mimo to mamy pojedyncze przypadki postępu zarówno w państwowych teatrach, jak i centrach. Mam na myśli Kijowski Akademicki Młody Teatr, Kijowski Akademicki Teatr „Koło”, Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. I. Franki, Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej imienia Ł. Kurbasa. Na całym świecie priorytetami polityki kulturalnej są zachowanie dziedzictwa narodowego, rozwój współczesności oraz innowacje. A na Ukrainie faktycznie brakuje zrozumiałej polityki w dziedzinie teatru i niezbędna jest pilna reforma. — Jesienią 2015 roku w Kijowie stworzono Europejskie Centrum Teatralne „Kraków”. Był Pan/Pani jednym z inicjatorów projektu. Co udało się zrobić w tym czasie? — Grupa niezależnych teatrów opracowała program wsparcia niezależnej sztuki teatralnej. Jednym z punktów tego programu jest otwarcie centrów teatralnych według europejskich zasad. To znaczy, jest scena teatralna, gdzie może pracować kilka niezależnych teatrów, miasto bierze na siebie utrzymanie pomieszczenia i administracji, a na tworzenie spektakli teatr zarabia sam lub szuka grantów i sponsorów. Do tego projektu zgłosiło się 7 teatrów. Ale tego przeformatowania, które proponowaliśmy miastu, nie zrobiono. Czyli w warunkach, gdy miasto nie utrzymuje pomieszczenia i administracji, stało się to nierentowne dla teatrów i większość z nich wróciła do innych miejsc. — Nad czym teraz Pan/Pani pracuje? — Moje ostatnie sztuki są związane z wydarzeniami na Majdanie i współczesnymi realiami wojny hybrydowej. W szczególności sztuka „Majdan Inferno, albo Poza piekłem”, którą pisałam na Ukrainie i we Francji, jest przemyśleniem wydarzeń Rewolucji Godności. Opublikowano ją w paryskim wydawnictwie „Espace d’un instant” i wystawił ją francuski teatr „Collapse” w Lyonie. To pierwsza ukraińska sztuka, która została opublikowana i zrealizowana na scenie we Francji. O wojnie hybrydowej i w ogóle o „hybrydowości” jest też moja ostatnia sztuka-bomba „Otvetka@ua”. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
— Proszę opowiedzieć o swojej zagranicznej podróży. — Na zaproszenie Wolfson College w Oksfordzie wzięłam udział w konferencji „Dramaturgia bez granic”. Rozważaliśmy współczesną dramaturgię Ukrainy, Rosji i Białorusi. Wzięli w niej udział goście z tych krajów, a także z USA, Francji, Włoch i Polski. Przygotowałam referat o ukraińskiej dramaturgii, poświęcony Rewolucji Godności i wojnie hybrydowej. A organizatorzy, profesor Julia Curtis i reżyser Noah Birksted-Breen, zaproponowali mi bycie jednym z głównych mówców w dyskusji poświęconej ukraińskiemu dramatowi. Widząc nieznajomość większości audytorium z naszym dramatem (poza 2—3 nazwiskami), postanowiłam rozszerzyć format i opowiedziałam o głównych tendencjach, nowych wydaniach i projektach. W szczególności o wydawniczo-teatralnym „Majdan. Przed i po”. Kiedy zbierałam się do wyjazdu, miałam obawy dotyczące możliwej agresji i propagandy ze strony kolegów z Rosji i Białorusi, dlatego świadomie wybrałam właśnie taką prowokacyjną tematykę referatu. Jednak w konferencji wzięli udział tylko opozycyjni twórcy i krytycy: Białoruś reprezentowali Mikołaj Chalezin i Natalia Kalada ze „Wolnego Białoruskiego Teatru” w Londynie, którzy w zeszłym roku prowadzili warsztaty w Narodowym Centrum Sztuki Teatralnej im. Łesia Kurbasa, a także znawca dramatu słowiańskiego Andrzej Moskwin, redaktor antologii ukraińskich sztuk w Polsce „W oczekiwaniu na Majdan”. Z Rosji byli opozycyjny dramaturg Michaił Durnienkow, którego wybrano jednocześnie ze mną patronem na największym festiwalu „Nowe europejskie sztuki” w Wiesbaden, oraz krytyk Maria Krupnik, którzy reprezentowali teatr „Dok” i festiwal „Lubimowka”. Odbył się u nas dość konstruktywny dialog. Oprócz mnie o ukraińskim dramacie w referatach i dyskusjach mówili także badacze i twórcy z Wielkiej Brytanii, USA, Białorusi, Rosji i Polski. — Teatr Współczesnego Dramatu i Komedii niedawno zrealizował wystawienie Pani sztuki „Umowa z aniołem”. Co to za projekt? — „Umowa z aniołem” to komediowa i fantastyczna sztuka. To sztuka, w której poruszono kwestię losu człowieka, jego miejsca w tym życiu. Ma dość skomplikowaną formę. Sytuacja za każdym razem powtarza się w nowej wersji, gdzie człowiek ma możliwość powrotu do przeszłości i zmiany losu. Ale nie może go zmienić dopóty, dopóki nie zrozumie swojego przeznaczenia, swojej roli. Tą sztuką zainteresował się reżyser Ołeksandr Bilera, który wystawił ją w studiu przy Teatrze Współczesnego Dramatu i Komedii. — Zupełnie inny kierunek ma spektakl „Lepiej bym się urodziła kotką”. — Ten spektakl powstał na podstawie jednej z moich ostatnich sztuk „Kotka na pamiątkę mroku”, która wiąże się z tematem uchodźców i wojną w Donbasie. Impulsem do napisania stały się historie dokumentalne, w szczególności historia kobiety, która przebywała w niewoli u rosyjskich bojowników. Z drugiej strony — widziałam, że z ukraińskimi żołnierzami, którzy wycofywali się po podpisaniu porozumień mińskich, szło wiele zwierząt (porzuconych kotów i psów). Na tym zbudowana jest moja sztuka. To, co ludzkie, zaczyna się od stosunku do zwierząt, przyrody. Bohaterka została na okupowanym terytorium przez kotkę, która urodziła kocięta. Po niewoli i ucieczce próbuje sprzedać te trzy kocięta (białe, szare i czarne), to wszystko, co zostało z jej domu, majątku, minionego życia. I to jest obraz tych etapów wojny, które przeżyła. Reżyserem spektaklu jest dyrektor artystyczny teatru „Przeobrażenie” Wołodymyr Zawalniuk, z którym łączą nas wiele lat twórczej przyjaźni. A samo wystawienie to część wielkiego projektu „Majdan. Przed i po”, który realizuje Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej im. Łesia Kurbasa. Nie tylko wydaliśmy antologię pod takim tytułem, ale też proponujemy ukraińskim teatrom realizację prezentacji, czytań i wystawień przedstawionych w tej antologii sztuk. Wołodymyr Zawalniuk brał udział w prezentacji antologii i zainteresował się sztuką. Rolę bohaterki wykonuje artystka teatru „Przeobrażenie” Hanna Jaremczuk. Jednak spektakl w pewnym stopniu różni się od oryginału sztuki: reżyser znacznie skrócił tekst i przerobił finał. Według wersji sztuki bohaterka zostawia sobie czarne kocię, które jest nikomu niepotrzebne, i nazywa je Ukropem. Kobieta próbuje pokonać rozpacz i chce zacząć nowe życie. Finał spektaklu pozostał otwarty. — Urodziła się Pani w zrusyfikowanym Donbasie, jednak została Pani ukraińskojęzycznym dramaturgiem. — W dzieciństwie mieszkałam głównie z babciami, a one były ukraińskojęzyczne, więc zrusyfikowany Donbas to też pewien mit. Chociaż ojciec i matka byli rosyjskojęzyczni, w Kijowie oddali dzieci do ukraińskiej szkoły. Kiedy skończyłam 18 lat, świadomie się ukrainizowałam. Było ku temu kilka powodów. Początkowo pisałam zarówno w języku ukraińskim, jak i rosyjskim. Ale później zrozumiałam, że to, co napisane po ukraińsku, wychodzi ciekawiej, oryginalniej i autentyczniej. W wieku 24 lat napisałam sztukę „I jednak cię zdradzę” o Łesi Ukraince. Ma ona skomplikowaną strukturę. Kluczem do niej stał się cytat z dzieła Nietzschego „Tako rzecze Zaratustra” o trzech przemianach ducha — w lwa, wielbłąda i dziecko. Badam, jak splotły się życie osobiste i próby pisarki poprzez trzy historie miłosne i przemiany, poprzez świat jej utworów. Od pierwszej inscenizacji tej sztuki rozpoczęły się moje pierwsze próby. Otrzymałam grant na wystawienie w Teatrze Nieżyńskim, ale dyrektor teatru zdecydował, że niech lepiej jego żona za wydzielone środki wystawi „Trzy świnki”. Tak po raz pierwszy zetknęłam się z korupcyjnym składnikiem w sztuce. Obroniłyśmy ten spektakl i doprowadziłyśmy do przeniesienia go do Kijowskiego Teatru Kameralnego. — Jest Pani jedną z założycielek Kijowskiego teatru-studia „MIST”. Proszę opowiedzieć o tym zespole twórczym. — Przesłanką powstania teatru stało się wystawienie przez Julię Hasyłinę w Czerniowcach spektaklu według mojej sztuki „Milion spadochroników” i jego sukces w Kijowie. Po tym u nas z Julią oraz reżyserem i dramaturgiem Ołeksandrem Miroszniczenką zrodził się pomysł stworzenia nowego teatru, który specjalizowałby się we współczesnej dramaturgii i miał szczególną szkołę przygotowania aktorów — „mądrych błaznów”. Tak w październiku 2005 roku narodził się teatr „MIST” (Młodzieżowy Interaktywny Współczesny Teatr). Swój pierwszy sezon teatr rozpoczął 17 września 2016 roku premierą spektaklu według mojej sztuki „Ten, który otwiera drzwi”. Przez 12 lat stworzyli ponad 20 spektakli. Nasi absolwenci grają w innych teatrach, tworzą własne zespoły teatralne i organizują festiwale. Niektórzy zostali śpiewakami, reżyserami, teatrologami, producentami. W teatrze odbyło się pierwsze sceniczne czytanie sztuki Ołeksandra Witry „Stacja, albo Rozkład pragnień na jutro”. Po raz pierwszy na Ukrainie wystawiono tu „Żegnaj i kochaj mnie” Trajcze Kacarowa, „Maska dla rozbitego lustra” według sztuki „Wachlarz jako rękojmia miłości” Yukio Mishimy, a także „Przygoda niedźwiadków panda…” Mateia Vișnieca, „Iwona, księżniczka Burgunda” Witolda Gombrowicza, „Słowo o zburzeniu piekła” według utworu anonimowego autora z XVII wieku i inne. — Swego czasu zdobył wielką popularność napisany przez Panią musical „Taras Bulba”, który był grany w Teatrze Miejskim „Kijów”. — Kocham twórczość Mikołaja Gogola, ale ten utwór wcześniej mi się nie podobał. Kiedy przeczytałam go w dorosłym wieku, spojrzałam z innej strony. Jak na tragedię ludzi, którzy znajdują się w określonych okolicznościach i są skazani na czyny, których nie mogą uniknąć. Taras Bulba wziął na siebie misję Boga, ale to droga diabła. Była mirhorodzka wersja „Tarasa Bulby”, która różniła się od petersburskiej. Według pierwszej wersji Andrij nie walczy przeciwko swoim, a Taras Bulba po zabójstwie syna chce pochować go po chrześcijańsku. W drugiej wersji Andrij zaczyna walczyć przeciwko swoim, a Taras nawet nie pozwala go pochować. To zupełnie różne wersje. Druga była redagowana proimperialnymi metodami — nie przez Gogola. Wzięłam za podstawę pierwszą, autentyczną i skomplikowaną. Ponadto moja wersja jest bardziej kobieca. U Gogola postacie kobiece są dość punktowe i epizodyczne. A ja starałam się spojrzeć na sytuację ze strony matki Andrija i jego ukochanej Marylki. Uważam, że to była dość skalna inscenizacja. Szczególnie interesujące były muzyka Iwana Nebesnego i choreografia Olgi Semioszkinej. — Jeszcze niedawno w repertuarze Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki był spektakl według Pani sztuki „W niedzielę rano ziele kopała”, stworzony na podstawie powieści Olhy Kobylańskiej. — Początkowo planowano, że w teatrze wystawią „Tarasa Bulbę”. Ale w tym czasie już rozpoczęły się próby spektaklu w teatrze „Kijów”, poza tym dyrektor artystyczny teatru Franki Bohdan Stupka przedtem zagrał rolę Tarasa Bulby w filmie o tym samym tytule i już nieco ochłonął do materiału. Wtedy Bohdan Sylwestrowycz zaproponował mi wspólnie z reżyserem Dmytrem Chirypiukiem zrobienie nowej wersji „W niedzielę rano ziele kopała”. Mnie w tej pracy zainteresował temat rozdwojenia osobowości. Mężczyzna zakochany od razu w dwóch kobietach, nie może rozwiązać tego problemu i według naszej wersji przyjmuje truciznę świadomie. U Olhy Kobylańskiej ta scena jest nieobecna. Wymyśliliśmy, że dzieje się to na weselu. Ponadto w tej sztuce położyliśmy historię na ukraiński rok obrzędowy — Boże Narodzenie, Wielkanoc, Kupała i wesele (jesienią). Co jest swoistym rytualnym przeobrażeniem. — Klasyczny Teatr Artystyczny Alternatywny wystawił spektakl „Kostnica nr 5” według Pani sztuki. Co to za wystawienie? — Spektakl wystawiono według sztuki „Ten, który otwiera drzwi”. To jeden z moich najpopularniejszych utworów. Wystawiano ją ponad 30 razy w różnych krajach, w szczególności w Australii. A niedawno w tłumaczeniu
W stołecznych teatrach odbyły się dwie premiery sztuk ukraińskiej dramatopisarki Nedy Neżdanej, pisarka przebywała również w podróży służbowej za granicą. Dzisiaj pani Neda jest gościem „Słowa Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Lubow ISAJENKO, kandydat nauk filologicznych, docent, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Siostro! Drogi u nas drogie, Nie opłaciliśmy – opłakaliśmy my je. A że węzły zawiązały się ciasne – Może i lepiej! – ich płacz nie rozmyje. Jak mi dobrze, że na świecie gdzieś ty jesteś! Oczy, słowa i łezki święte! Ołeksij Riznykiw
W maju 2000 roku do szkoły nr 5 w Smole w obwodzie czerkaskim zjeżdżali się i schodzili goście. Tutaj nauczycielka-metodyk wyższej kategorii Walentyna Osińska prowadziła konferencję literacko-krajoznawczą „Szistdesiatnyctwo. Ruch opozycyjny”. Nauczyciele-filolodzy miasta witali gości: czerkasianina, pisarza, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, byłego więźnia politycznego Wasyla Zacharczenkę, odessytę, poetę Ołeksę Riznykiwa, dwukrotnie represjonowanego w czasach imperium, pisarkę Ludmyłę Taranenko, deputowanego ludowego Ukrainy Wiktora Terena. Młodsi goście — poeta Anatolij Horbiwnenko i kierownik katedry literatury Uniwersytetu Czerkaskiego Wołodymyr Poliszczuk. Temat, który opracowali uczniowie, dalej rozwinęli i uzupełnili goście. Konferencja miała wielki rozgłos, pisała o niej nawet ukraińska gazeta „Swoboda” (USA) w numerze z 2.08.2000 r., ponieważ temat szistdesiatnyctwa był wtedy jeszcze bardzo aktualny. Walentyna Serhijiwna Osińska prowadziła wiele podobnych konferencji. Niektóre z nich stały się podstawą książki „Czerkaszczyna, uświęcona w słowie. Zbiór lekcji nauczycieli ziemi smilańskiej z literatury ukraińskiej i krajoznawstwa” (wyd. „Błyśławycia”, Smiła, 2006). Przedstawiono tu takie unikalne postacie, jak J. Horlis-Horski, M. Draj-Chmara, T. Osmaczka, N. Ływyćka-Chołodna, W. Kowalenko, W. Zacharczenko i inni. Na to wydanie były obszerne recenzje A. Horbiwnenki (Czerkasy), Tetiany Ananczenko (Odessa), Nadiji Maksymeć (Winnica) i in. Lekcje z książki przedrukowywały czasopisma fachowe i wydawnictwa, w szczególności „Dywo słowo”. Walentyna Serhijiwna niemało pisała na tematy wychowania. Tak, jej recenzja na wspaniałą książkę Tetiany Ananczenko „Ukrainy cząstka — we mnie” została wydrukowana w kilku gazetach i czasopismach. Taka współpraca dwóch pedagogów była bardzo pożyteczna dla obu absolwentek wydziału filologicznego Uniwersytetu (wtedy jeszcze państwowego) Odeskiego im. I. I. Miecznikowa. W. Riznykiwa-Osińska ukończyła filologię ukraińską („Filfak Odessy — cud z cudów” — powiedział jej brat, Ołeksa Riznykiw) Uniwersytetu Odeskiego im. I. I. Miecznikowa jeszcze w 1971 roku. I wszystko, czego się tam nauczyła, co gromadziła przez wszystkie 40 lat pracy nauczycielskiej, hojnie oddawała dzieciom, uczniom i później młodszym kolegom. A droga do sławy nie była łatwa: jej brat był dwukrotnie represjonowany, odbył w łagrach 7 lat, więc z tego powodu nadzór nad nią ze strony KGB nie ustawał. Lecz w latach studenckich odbierano to niepoważnie, bo młodość wymagała aktywnej działalności, a nie strachu. Dlatego stałe wizyty w Odeskim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym, filharmonii — to było naturalne i stałe. Tak, pewnego razu, odwiedziwszy z przyjaciółką Tetianą Ananczenko koncert kapeli bandurzystów Ukrainy, poznały artystów, zaprosiły ich do akademika, i studenci, którzy mieszkali na Pastera 29, słyszeli wspaniałe ukraińskie pieśni, które rozbrzmiewały z dziewczęcego pokoju. A przyjaźń z Lesiem Charczenkiem, który stał się wkrótce solistą grupy „Jawir”, ludowym artystą Ukrainy i laureatem Nagrody Szewczenkowskiej, trwa do dziś. Zaproszone do Kijowa na jego wesele z solistką chóru im. H. Werowki świętej pamięci Walentyną Derkacz, dziewczyny (Walentyna i Tetiana) były nie tylko na ceremonii ślubnej, ale stały się świadkami teatralnego widowiska, wykonanego w tradycjach ludowych przez uczestników wesela — a to trzeba było widzieć! Ze strony pana młodego — kapelani-bandurzyści, a ze strony panny młodej — chórzyści chóru im. H. Werowki! Wtedy też poznały Mariczkę Mykołajczuk, młodą gwiazdę — Ninę Matwijenko i jej przyszłego męża Petra Honczara. A w Odessie Walentyna brała aktywny udział w Chórze Ludowym przy Pałacu Kultury Łączności na Ostrowidowa 100, gdzie kipiała studencka energia i zabawa, regularne coroczne kolędowanie. Gdzie jesteście teraz, ówcześni kolędnicy, buntownicy Odessy-mamy — Pawło Hrycenko, Jurko Lesiuk, Mychajło Pipan, Bohdan Bałyćkyj, Orest Zaborski, Anatolij Andrusiak, Kateryna Horbniak, Nadija Maksymeć, Sasza Mohyłnyćkyj, Wałerij i Łarysa Jankewyczowie? Koledzy z roku — Serhij Mefodowśkyj, Taras Szewczenko, Mykoła Suchowećkyj, Sofija Hałajko, Mychajło Strełbyćkyj… To wszystko był kwiat ówczesnej Odessy. Niezapomniane spotkania z Mykołą Winhranowśkym, który kręcił w Odeskiej Wytwórni Filmowej filmy, z Lesiem Taniukiem, który wystawiał wtedy sztukę w Odeskim Teatrze Ukraińskim, z Mykołą Chołodnym, który bronił dyplom u nas na filfaku w 1968 roku, z Ołeksą Szerenhowem, z Anatolijem Kolisnyczenkiem, Wałentynem Morozem, Wołodymyrem Hetmanem, Heorhijem Horstem, Wołodymyrem Jaworiwśkym, Ołehem Olijnykowem, Hałyną Mohyłnyćką, wtedy jeszcze młodymi i pełnymi „genialnych” zamysłów poetami i prozaikami… Lecz to nie przeszkadzało studentce czytać i rozpowszechniać „samwydaw”. Swoją drogą, wtedy w Kijowie dziewczyny poznały Iwana Dziubę i Jewhena Swerstiuka, więc wracając z wesela Charczenków, Walentyna właśnie wiozła kolejną partię „samwydawu”. Później Iwan Dziuba właśnie na jej nazwisko przysłał na Główny Urząd Pocztowy swoją słynną pracę „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, którą ona przekazała bratu do dalszego rozpowszechniania. Przeżyła rewizję, kiedy brata aresztowano w 1971 roku. Musiała być obecna także na sądzie w maju 1972 roku, kiedy sądzono za miłość do Ukrainy brata i Ninę Antoniwnę Strokatą… A potem była razem z ojcem na widzeniu u brata w obozie koncentracyjnym nr 36 w obwodzie permskim. Ojciec musiał przeżyć podwójne wzruszenie z powodu wizyty w obozie koncentracyjnym. Bo Serhij Iwanowycz, urodzony w 1907 roku, był z rodzicami oraz dwiema siostrami i bratem rozkułaczony z donbaskiej wsi Riznykiwka właśnie tutaj, w obwodzie permskim, żył-borykał się tutaj kilka lat, póki nie udało się uciec do Jenakijewego. A tam spotkał Katerynę Wasyliwnę Sołohub, rodowitą mieszkankę rejonu wilszańskiego, co na kirowohradszczyźnie, tutaj wzięli ślub i urodzili pierworodnego Ołeksę. Takiego nie da się zapomnieć. Jej brat napisał o tych obozach koncentracyjnych nr 35, 36, 37 takie słowa: O trzydziesty piąty, szósty, siódmy… Toż trzeba tak, żeby nie lata, A wiekopomne, znajome Obozy koncentracyjne! Koncentraczki. W potopie lasu, obcojęzyczności, Zdziczenia, kłamstwa i zła — Z woli Boga odnalazłem Świętej ludzkości stop: Tutaj imperium spławiało Wszystko, cudzorodne szatanowi, Wszystko, co siadało, osiadało, Nie rozpuszczając się w nim. Po „oczyszczeniu” i „pieleniu” Świętoukraińskich Karpat Tutaj osiadły złote odłamki Kozackich oddziałów UPA, Narodu spadała niewinność, Odwieczna prawość wieśniaków, Lewka Łukjanenki lwiość, Stalowość Stusa Wasyla, Nieuchwytna Czornowoła rtęciowość, Krycistość wiary Swerstiuka, Rudenki i Tychoho potęga, Sokulśkoho i Proniuka. Płonięcie Horynia rozległe, Żar Horbala, Melnyczuka I Marczenki, i Lisowoho, Kruta Krasiwśkoho piękność, Switłycznych świetlistość, która od Boga, I Kałynci — wszyscy szli w osad. Tutaj — Osadczyj, Owsijenko, Hrynkiw, Zdorowyj, Popadiuk, Motruk i Rebryk, i Hajduk, Dwaj Marmusowie, Kałenyczenko, Moroz i Bondar, Antoniuk, Czuprij, Demydiw, Serhijenko, Senkiw, Hirczak i Melnyczuk, I Czornomaz, i Bernyczuk… Wszystkich mocnych, wytrwałych — na próbę! Na hart — za kraty i na śnieg! Tępe imperium, nie chytre, Sobie zabójców kuło z nich. Pod naciskiem warstwy mętu W nich kryciały serca, I wybuchowość, i potęga, Żeby jej przybliżyć końca. Za wampiryzm, który narody Wkoło wykrwawia, więdnie, — Święte apostolstwo Wolności Jej zamierzone zwalić! Więc zasłużenie i sprawiedliwie można czytać artykuł o Walentynie Serhijiwnie i widzieć jej zdjęcie w gruntownej książce „Ruch oporu na Ukrainie. Informator encyklopedyczny” (K.: Smołoskyp, 2012. — 546 s.). Więc nie dziwi, że jest jedną z założycielek Fundacji Charytatywnej „Todoś Osmaczka” oraz członkiem jury przyznającego ogólnoukraińską nagrodę jego imienia. Bo Todoś Osmaczka pochodzi ze wsi Kucziwka w rejonie smilańskim, a los tak zarządził, że dzień urodzin jego — 16 maja, czyli, o dzień wcześniej od Walentyny! Jest u Walentyny Serhijiwny wiele nagród i medali. Lecz szczególnie droga odznaka Ruchu „Za”
Na zdjęciu: Pawło Mowczan, Wałentyna Riznykowa-Osińska, Mykoła Żułynśkyj w Czerkasach z obozów mordowskich. Potem pogłębiała wiedzę na uniwersytecie. Tetiana Ananczenko wspomina, jak one, mieszkając w jednym pokoju akademika przy ul. Pasteura 29, śpiewały polskie piosenki znanych wówczas Maryli Rodowicz czy zespołu „Czerwone Gitary”, czy zespołu „Filipinki” z ich słynną piosenką „Valentina-twist”, zaczytywały się polskimi czasopismami „Szpilki”, „Przekrój” oraz „Horyzont”. Miłość do języka polskiego zaszczepił studentom wydziału filologicznego docent Mykoła Wołodymyrowycz Pawluk, który kierował kółkiem języka polskiego. To kółko odwiedzali studenci innych uczelni Odessy i właśnie tutaj Wałentyna poznała medyka Anatolija Osińskiego, swojego przyszłego męża. A ich dzieci — Myrosława i Bohdan — też ukończyły ten uniwersytet. Oto taka piękna rodzinność… Zatem nic dziwnego, że później Wałentyna Osińska została głównym specjalistą od tego języka w Smole. Wiele osób zaczęło wyjeżdżać do Polski i musiały one opanować chociaż podstawy języka. Ale kilka zajęć w kółku-seminarium, stworzonym w szkole, wystarczyło, by w Polsce nie chodzić „bez języka”. Nauczyciel-metodyk wyższej kategorii, „Wyróżniający się w oświacie Ukrainy” w tej dziedzinie oświaty była niedościgniona. Pod jej kierownictwem dzieci uczą się wierszy, piosenek, układają dialogi, oglądają filmy wideo, poznają historię Polski. Została przewodniczącą polskiej społeczności Smiły, nie raz woziła dzieci do Kijowa do ambasady Polski, gdzie dzieci wygrywały w konkursach i otrzymywały nagrody. Na przykład uczennica 6 klasy Nela Iszczuk recytowała wiersze po polsku i otrzymała dyplom laureata konkursu za artyzm i kunszt wykonawczy. Zresztą samej Wałentynie Serhijiwnie konsul Rzeczypospolitej Polskiej Edward Dobrowolski z wielkim pietyzmem wręczył List Pochwalny. Kilka razy nauczycielka na zaproszenie ambasady przebywała z dziećmi w Polsce. „My powinniśmy, my musimy przyjaźnić się z Polską, bo inaczej Moskwa znowu pochłonie pojedynczo nasze państwa!” — jest przekonana W. S. Osińska. Takie sukcesy osiągają absolwenci Odeskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. I. Miecznikowa, prawdziwi patrioci, prawdziwi pracownicy swojej sprawy, prawdziwe piękne zewnętrznie i bogate duszą Kobiety Ukrainy! zasługi przed narodem ukraińskim”. Do Dnia Niepodległości pracować było ciężko, bo za czasów imperium dzikości i zła język ukraiński na wszelkie sposoby przyciskano, poniżano. Bywały momenty, kiedy chciało się porzucić pracę, ale miłość do języka, do dzieci wszystko zwyciężała. Zatem kiedy Ukraina uzyskała niepodległość, kiedy nasz język z Kopciuszka zaczął stawać się Królową w domu swoim, nastały złote czasy w pracy Wałentyny Osińskiej. To była rekompensata za lata upokorzeń. Była uczestniczką zjazdu założycielskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Szewczenki, pierwszego zjazdu RUCH-u, stała się nie tylko przewodniczącą TJU, ale głównym autorytetem z ukrainoznawstwa w Smole. Czytała wykłady z ukrainoznawstwa oraz z historii kultury w jednostkach wojskowych, w przedsiębiorstwach. Ma mnóstwo dyplomów, nagród i medali za tę pracę. A niektórych kolegów to drażniło: „Mało tego, że sama mówi po ukraińsku, jeszcze i dziecko swoje nastawia. Wyobrażacie sobie, dzwonię do niej do domu, a słuchawkę podniosła córka. Ja mówię po rosyjsku, a ona odpowiada mi po ukraińsku!!! Ja znowu po rosyjsku, a ona wszystko jedno po ukraińsku!!!” A jeszcze jedna znajoma dziwiła się innemu: „Dziwne, ale niektórzy jej uczniowie, kiedy mówią z kimś o Wałentynie Serhijiwnie, przechodzą na język ukraiński! I to w rosyjskiej szkole…” Tak, dziwne, jeśli wiedzieć, że urodziła się Wałentyna Riznykowa w Jenakijewem 17 maja 1947 roku, dorastała nie we Lwowie, a w obwodzie mikołajowskim. Ale nie będziecie się dziwić, jeśli usłyszycie, że uczyła się ona w Bohopilskiej szkole nr 17, słynnej z tego, że tam uczyli się znani pisarze — Mykoła Winhranowśkyj, Witalij Kołodij, Stanisław Pawłowśkyj, słynny malarz Andrij Antoniuk. Wszyscy oni doskonale znali i kochali Walę, która chętnie odwiedzała ich występy, kiedy przyjeżdżali do Bohopola. W tej szkole, która teraz nosi imię Mykoły Winhranowśkiego, doskonale zrealizowały się słowa Ołeksandra Olesia: „Ojczysty język — w ojczystej szkole”… Z rosyjskich szkół tego miasta nie wyszedł żaden pisarz, nawet rosyjski… I jeszcze jedno ma za plecami Wałentyna Serhijiwna — to znajomość języka polskiego. Nauczył ją brat, kiedy wrócił wiosną 1961 ro-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...w wielu krajach Europy, w USA, Kanadzie, Chinach i in. Tego dnia dorosłe dzieci odwiedzają matki w gościnie, wyrażają szacunek i uznanie, składają życzenia, wręczają prezenty. W USA święto zaczęto obchodzić z inicjatywy sieroty z Filadelfii, Anny Jarvis. Przez dwa lata pisała ona listy do różnych instytucji państwowych z prośbą o uznanie Dnia Matki za oficjalne święto. Obecnie Dzień Matki w USA jest jednym z najbardziej lubianych świąt. W diasporze ukraińskiej po raz pierwszy obchodził to święto Związek Ukrainek Kanady w 1928 roku. W następnym roku obchodzono go już we Lwowie. W 1929 roku wprowadzono obchody tego dnia także na Ziemi Tarnopolskiej. Organizacje «Proświta», «Rідna szkoła», «Płast», «Sokił» organizowały konferencje i festiwale w całej Galicji. Od tego czasu Dzień Matki obchodzono bardzo szeroko. W 1939 roku święto zakazała władza radziecka. A od 1990 roku dzięki wsparciu patriotycznych ukraińskich organizacji wróciło ono na Ukrainę, a od 2000 roku, zgodnie z Dekretem Prezydenta z 10 maja 1999 roku, obchodzone jest oficjalnie. Tego wieczoru naszych matek pozdrowił wzorowy dziecięcy zespół artystyczny Teatr Pieśni «Ładonky», w którego wspaniałym wykonaniu zabrzmiały znane piosenki o matkach, babciach, a także ulubione pieśni ludowe. Kierownik artystyczny zespołu, którego uczestnikami są dzieci w wieku od dwóch do szesnastu lat, to kandydatka nauk pedagogicznych, doktor filozofii, docent Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki Swietłana Sadowenko. Kierownicy: Kateryna Komar, Kateryna Kanonyszena, Ołeksandr Sadowenko. Koncertmistrz Andrij Biednyj. Śpiewali soliści: Amelia Pidlisna, Ołeksandr Owsijenko, Ksenija Ołeksjejewa, Amalia Piatyho, Maria Leonowa, Daryna i Maria Jurczenko, Hanusia Karpenko, Weronika Hulenko, Weronika Mospan. Na koniec Mykoła Nesterczuk z «Proświty» wręczył wykonawcom prezenty — płyty kompaktowe z nagraniami ukraińskich bajek i pieśni, a przedstawicielka rodziców pogratulowała kierownikowi wzorowego zespołu «Ładonky» Dnia Matki.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
14 травня Україна відзначила одне з найніжніших і найкрасивіших свят — День Матері. ВУТ “Просвіта” ім. Тараса Шевченка у Київському будинку вчителя організувала і провела урочистий вечір до цієї дати.
Надія КИР’ЯН Фото Георгія ЛУК’ЯНЧУКА
Зі святом присутніх привітали заступник голови Товариства,
відповідальний секретар “Просвіти” Микола Нестерчук; заслужений працівник культури України, голова “мистецького спецназу”, голова ГО “Поступ жінок-мироносиць” Зоя Ружин; перший заступник керівника виконавчого апарату політичної партії “Патріот” Мирослав Котвіцький. Словом і піснею привітали матерів заслужена артистка України Тетяна Негрій, заслужений діяч мистецтв України, доцент кафедри академічного та естрадного вокалу Інституту мистецтв Оксана Петрикова. Вони відзначили важливу роль жінки, матері в суспільстві, зауважили, що українська мати має величезну силу духу, бо витерпіла стільки трагічних подій, війни, голодомори — і не зламалася. Вона Берегиня домашнього вогнища, тепла, затишку, чудова господиня, найперша вчителька і вихователька, навчає любові до рідної землі, до рідної мови, яку віками хотіли викорінити, знищити. Це агресорам, окупантам не вдалося — значною мірою саме завдяки українським матерям. Перед матерями схиляють голови герої, їх оспівують поети у віршах і піснях. Наприклад, у відомій пісні про матір на слова Бориса Олійника роль жінки-Берегині визначено точно і влучно: “Прибрала планету, послала стежкам споришу, Навчила дітей, як на світі по совісті жити…” І нині кожна мати своїми діями надихає патріотів, які боронять рідну землю, навчає берегти свою ідентичність, любити нашу державу, цінувати і розвивати споконвічні традиції. Тому це свято у нас найщиріше, найтепліше і найулюбленіше. Ведучі концерту, талановиті студенти Інституту мистецтв Київського університету ім. Бориса Грінченка, учні Оксани Петрикової Богдан Карпук і Тетяна Куля нагадали історію виникнення свята Дня Матері. Вважають, що воно виникло ще в ХVІІ столітті у Великобританії і називалося Материнська неділя. Цього дня кожен вважав за обов’язок подякувати своїм матерям за любов і турботу. Це свято нині відзначають у
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 77 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Paweł MOWCZAN
Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 73. na 1 miesiąc 11 hrywien 46 kopiejek; na 3 miesiące 33 hrywny 68 kopiejek; na pół roku 65 hrywien 66 kopiejek; na rok 130 hrywien 12 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-49-47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 107B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w maju — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę.
Tłumaczenie maszynowe