Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Lot nad gniazdem

Слово Просвіти, №20 за 2017 рік

Tutaj, w górach, dopiero zaczynają kwitnąć jabłonie, a ludzie bez pośpiechu, bez cienia gorączki sadzą ziemniaki. Ulicą przejeżdża zupełnie nowoczesny karawan, a nie ciężarówka z trumną, obstawiona wieńcami, przykryta jedynym dywanem zdjętym ze ściany. Patrzę przez okienny otwór opuszczonego budynku szkoły, starając się zobaczyć to, co widzieli mój tata i moja mama, młodziutcy nauczyciele, na początku lat 50., stoję na schodach tam, gdzie stali ich pierwsi uczniowie w niezwykłych szarawarach i marynarkach starszych braci. Przyjechać nierozpoznana i obca — to umiem, prześlizgnąć się jak cień krótkimi ścieżkami wczesnego dzieciństwa. Robiłam to nie raz. Ale teraz nadszedł czas, by dowiedzieć się więcej, podstawić dłonie pod strumień rodzinnej bojkowskiej gwary, z którą nigdy się nie rozstawałam. Wystarczy zatrzymać kogokolwiek z dorosłych, a wszyscy pamiętają tatę i mamę, nas, siostry, choć minęło ponad 50 lat. Jakby to było wczoraj. Córka kobiety, która wynajmowała rodzicom mieszkanie, wyjmuje ich fotografie i mówi, że właśnie przedwczoraj je przeglądała, jakby coś przeczuwała. Jest dom, jest pokój, w którym urodziła się moja starsza siostra, i ona teraz siada na łóżku w tym kącie i słucha dramatycznej historii swojego pojawienia się na świecie. We sąsiedniej wsi, wciśniętej między góry, nie polegają na żywej pamięci. Tam historia zapisana jest na kamiennych tablicach: kto, kiedy i z czyjej ręki zginął, kto został wywieziony na Syberię. W miejscu domu, który enkawudziści spalili wraz z rodziną Sydoraków, dziesięcioro dzieci, także kamień z imionami. Tu już nie słoneczne barwy wiosny, wzruszająca historia rodzinna, lecz biblijne opowieści o zdradzie, bohaterstwie, obłędzie, jabłonie na zarośniętych zgliszczach, głębokie wewnętrzne przeciwstawienie. Tutaj niczego nie zapominają. Tutaj co roku po nabożeństwie w cerkwi w dniu Pokrowy nie siadają do stołów, lecz idą cztery kilometry w góry, by pomodlić się na grobach swojej Niebiańskiej dziesiątki — młodych strzelców siczowych, którzy zginęli sto lat temu w nierównej bitwie z tymi, którzy dziś zabijają takich samych młodych i pięknych. Czy to możliwe, pytają mnie ludzie, którzy uważają Ukraińców za uległych i zazdrosnych, niegodnych własnego państwa. Tak, tylko tam, gdzie historyczna pamięć przekazywana jest z pokolenia na pokolenie, gdzie ludzie nie pozwolili się złamać terrorowi, a w Karpatach był on straszliwy. Ale naszymi sojusznikami byli i pozostają lasy i góry, ptaki i zwierzęta. ...aby oddzielić plewy od ziarna. Po to, by to ziarno nie zostało wydziobane przez ptaki, lecz by gdzieś wykiełkowało choćby w kilku sercach. Nie drogą epatowania ani reklamy, nie przy pomocy magnatów czy urzędników, lecz zwyczajnie, tak jak kwiat wyrasta w szczelinie skały. Zupełny brak nowatorstwa, selekcji, chwalenie się nakładami albo przepełnionymi salami podnieconych nastolatków, opętanych demonem selfie i zawyżoną samooceną — wszystko to jest oznaką globalnej degradacji sztuki, od której jedynym lekarstwem są pokora, samodyscyplina i bezinteresowna służba Muzom. Jak ów pokorny sługa Leo z „Podróży na Wschód” Hermanna Hessego okazuje się w końcu zwierzchnikiem Zakonu. No, a Ukraina. Front oczyszcza i tak rodzi się nowa Sicz, podczas gdy na tyłach Poszukiwacze Choćby Jakiejś Sławy nieudolnie wplatają w swoje opusy żałosne historie o ATO, przerażają się najmniejszym przejawem radykalizmu czy propagandy, zamiast iść jak kobzarze i wzywać do boju, dumnie prężą się przed panowaniem masowej komercyjnej kultury w mózgach i pobożnie starają się stąpać śladem znudzonych i odurzonych bezproblemowością zachodnich kolegów, „dorosnąć do nich”. Tymczasem mamy szanse stworzyć to wieczne nowe niebo i napełnić je nowymi sensami i ideałami, pewnie zakorzeniając się w naszej przepięknej ziemi z jej niegdyś potężną i tragiczną kulturą oporu: od kobzarzy po Stusa. A nie wykorzystywać łatwowierności i nieoświecenia pewnej publiczności, bo na szali stoi przyszłość ukraińskiego narodu. Dlatego to tak ważne, dlatego u nas wojna toczy się nie o ziemie, lecz o dusze, i cała Ukraina — to jedno wielkie pole bitwy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn