Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Ekspozycje muzeów Szewczenki nie odpowiadają wymogom czasu» Anatolij HAJDAMAKA:

Слово Просвіти, №20 за 2017 рік

Anatolij Hajdamaka — ludowy artysta Ukrainy, autor muzealnej szewczenkiany, projektów memoriału „Babi Jar”, Memoriału ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat, projektu rozwoju memoriału „Bykowniańskie mogiły”, kompleksowego rozwiązania i realizacji oprawy artystycznej muzeum „Czarnobyl” oraz wielu innych — łącznie około 40 obiektów architektonicznych. Brał udział w ukraińskich i międzynarodowych wystawach, w szczególności w Szwecji, Danii, Niemczech, Polsce, na Węgrzech, w Czechach, na Słowacji. Już przez wiele lat artysta aktywnie propaguje twórczość Tarasa Szewczenki, tworząc ekspozycje muzealne: Memoriałowe muzeum-wachthaus T. H. Szewczenki w Orenburgu, Muzeum T. H. Szewczenki w mieście Fort-Szewczenko. Na Ukrainie — to Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie, filia tego Muzeum — Dom-muzeum Tarasa Szewczenki, Narodowy rezerwat „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”, Kaniowskie muzeum Tarasa Szewczenki Szewczenkowskiego narodowego rezerwatu. Dlatego rozmawiamy także o współczesnym stanie tych kluczowych dla Ukrainy obiektów. — Był Pan głównym artystą ekspozycji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Proszę opowiedzieć o tej pracy. — Prace restauracyjne w domu Tereszczenków w stolicy prowadzono pod koniec lat 1970.—na początku 1980 lat ubiegłego wieku. Zaproponowano mi bycie autorem ekspozycji. Z wdzięcznością wspominam Przewodniczącego Rady Ministrów Ukraińskiej SRR Petra Trońkę oraz jego zastępczynię Marię Orłyk, a także Hałynę Menżeres, ówczesną zastępczynię przewodniczącego Kijowskiego miejskiego komitetu wykonawczego, którzy dokładali niemało wysiłków ku temu, aby w stolicy powstało nowoczesne muzeum Tarasa Szewczenki. Tworzono bardzo nowoczesną ekspozycję muzeum: u jej podstaw leżał obraz struny — jako rezonansowe odtworzenie ludowego obrazu Kobziarza. Skrupulatna praca trwała kilka lat. Kilku fabrykom dano zamówienie dotyczące wykonania odpowiedniego wyposażenia. Łącznie urządzono 22 sale, które odpowiadały określonym etapom życia i twórczości Tarasa Hryhorowycza. Powstało muzeum o znaczeniu ogólnopaństwowym, które miało szerokie światowe powiązania, perspektywy dalszego rozwoju, a zwiedzający — ekspozycję, która opowiadała o Szewczence od jego narodzin do końca życia. Wtedy prace restauracyjne wykonywała „Ukrprojektrestawracja”, zachowując pierwotne wnętrza domu Tereszczenków, zabytku architektury. Robiłem ekspozycję, a jej artystyczne rozwiązanie polegało na wyraźnym odtworzeniu okresów życia i twórczości Szewczenki — artysty i poety. W tym celu zastosowano znaczące eksponaty w połączeniu z gamą kolorystyczną sal, odpowiednio do symboli-eksponatów dla okresów życia Kobziarza. Dlatego nie akceptuję tych „przekształceń”, których doznało Muzeum przed 200-leciem od dnia narodzin Tarasa Szewczenki. Przeprowadzono rekonstrukcję tego budynku zgodnie z projektem Łarysy Skoryk. Zrobiono dobudowę, zniszczono ogród z memoriałową morwą, przywiezioną z Nowopietrowskiego umocnienia, zamurowano okna i centralne wejście. Dobudowano do historycznego budynku „nowoczesne” atrium. Skoryk zabrała się też za ekspozycję. Z 22 sal wystawowych faktycznie pozostało 7. Wyrzuciła całe wyposażenie, meble, kolumny Nagrobek z portretu „Kazaszka Katia” (1990) z jaspisu krajobrazowego, który przywieziono z Orska, miejsca zesłania poety. Odkrycie życia i twórczości wielkiego ukraińskiego poety schodzi na drugi plan. Czego wart jest gest, gdy ekspozycja zaczyna się nie od wizerunku Kobziarza, jego ojca, matki, a Katarzyny II. Taki sobie ukłon w stronę „ruskiego miru”, wszak Janukowycz planował, że w otwarciu odnowionego muzeum w marcu 2014 roku weźmie udział Władimir Putin. To wydarzenie miało być jednym z kroków na drodze „ruskiego miru” w naszym państwie. Kraj się zmienia, ale ekspozycja w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki pozostaje ta sama, co i za czasów Janukowycza. Nowoczesną ekspozycję w muzeach znaczących postaci narodowych czynią nowoczesne idee światowej sztuki muzealnej, ale u podstaw i tak pozostają eksponaty-oryginały. Niestety, od tej zasady odstąpiono i, zdaje się, nie zamierzają do niej wracać. — Był Pan w miejscach zesłania Tarasa Szewczenki. Proszę opowiedzieć, co to była za podróż. — Odbyła się ona w 1990 roku na zaproszenie strony kazachskiej. Podróż po miejscach szewczenkowskich zorganizowała miejscowa aktywistka Ludmyła Sapożnykowa, która urodziła się w Aralsku. Przyznała się, że zawsze interesowała ją twórczość Tarasa Hryhorowycza, chociaż nie zawsze potrafiła wyjaśnić sobie dlaczego. Później dowiedziałem się, że na zesłaniu Kobziarz przyjaźnił się z rodziną Sapożnykowych, i jest to bardzo znana w tych Taras Szewczenko „Kazaszka Katia” (sepia 1856–1857) stronach rodzina, która odegrała swoją rolę w losie Szewczenki, a na statku Ołeksandra Sapożnykowa Taras Hryhorowycz płynął do Astrachania. Swoją drogą, Ludmyła podarowała Kaniowowi kilka eksponatów — rzeczy kazachskiego bytu, które jeszcze nie znalazły miejsca w ekspozycji. Mieliśmy możliwość chodzić tymi miejscami, gdzie bywał Taras Szewczenko. Właśnie wtedy powstał zamysł sfotografować je takimi, jakimi były w 1990 roku. Z tamtej podróży pozostało wiele ciekawych fotografii. Helikopterem lecieliśmy na przylądek Barsakelmes. To wyspa na Morzu Aralskim, dokąd chodziła ekspedycja Butakowa, w której był Szewczenko. Teraz to rezerwat. Wśród wykonanych zdjęć chciałbym wyróżnić krajobraz na rysunku Szewczenki, który nosi nazwę „Tokpak-Atyse-Aulje”. W latach 90. nazywano go „Czapka Monomacha”. Patrzyliśmy na ten krajobraz z dna wyschniętego Morza Aralskiego, a Taras Szewczenko rysował go z łodzi. Również sfilmowaliśmy współczesny wygląd ogrodu mangyszłackiego oraz skały „Mnich”, które przedstawił na swoich rysunkach Szewczenko, znaleźliśmy nagrobek, odtworzony bardzo starannie w pracy graficznej „Kazaszka Katia” i wiele innego, związanego z pobytem Tarasa Hryhorowycza na zesłaniu. — Później dołączył Pan do tworzenia ekspozycji Muzeum Tarasa Szewczenki w Kazachstanie, innych muzeów Kobziarza. — Muzeum Tarasa Szewczenki w Kazachstanie otwarto w 1932 roku w dawnej letniej rezydencji komendanta Nowopietrowskiego umocnienia Irakija Uskowa. Opowiada ono o życiowej i twórczej drodze Tarasa Szewczenki podczas jego pobytu na zesłaniu. My, Ukraińcy, zrobiliśmy nową ekspozycję muzeum. Oprócz tego byłem w okolicznych miejscowościach, gdzie znalazłem niemało mebli z tamtej epoki, a także rzeczy związane z ekspedycjami, w których brał udział Szewczenko. Wszystkie one weszły do kolekcji muzeum. Na początku tego roku spotykałem się z Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem Kazachstanu na Ukrainie Samatem Ordabajewem, który opowiedział, że i dzisiaj Muzeum aktywnie pracuje, niemało ludzi w Kazachstanie interesuje się twórczością Szewczenki, bo właśnie on jako pierwszy na świecie przedstawił Kazachów, ich życie codzienne. Podczas tej podróży udało się być w miejscach, gdzie znajdowało się Nowopietrowskie umocnienie. Według wspomnień Szewczenki, tam stała cerkiew. Później Tokpak-Atyse-Aulje (1990) . Morze Aralskie ustąpiło Taras Szewczenko „Tokpak-Atyse-Aulje” (tonowany papier, ołówek, 1849). Rysował z łodzi

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn