Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Nataliia Horishna Krzyk deszczu

Слово Просвіти, №20 за 2017 рік

„w ostatniej ciężkiej minucie”, do jakiej piekielnej siły apelowali, wysyłając carowi swoje donosy? Czy „wyciągają wnioski z oczywistego” świadkowie egzekucji? Ale o nich nieco później. Najpierw o trójce ANTY-bohaterów w centrum kompozycji. Bezwładnym kawałem rozciąga się ciało na wpół obnażonego Iskry. Ręce rozrzucone jak skrzydła, ale już nie z własnej woli: za ręce katom wygodniej ciągnąć go na krwawy podest. Wszystko już skończone: nie ma powrotu z „taśmociągu”, nie powinno być w nas też żalu do zdrajcy, a jednak przejmującymi tonalnymi połączeniami, wyraźnie anatomicznie zaznaczoną POMIĘTOŚCIĄ torsu ucieleśniono błyski bólu czy też porażającą moc ostatniego strasznego przejrzenia. Przepadł człowiek, zatraciwszy duszę, a kruki — zawzięci „bracia” pożrą jego ciało jak zużyty „materiał eksploatacyjny”. W najwyższym kącie tego umownego trójkąta — piotrowski moskal. Uderza ten „żołnierski portret”: jak dokładnie, jak wyczerpująco scharakteryzował mój młodzieniec wrogą siłę! Wydaje się, że jeszcze do dziś nie ukazano czegoś podobnego w ukraińskim malarstwie. A to był jeszcze 1996 rok. Profil tępo wyniosłego, sinolicego, zdegradowanego od nieustannych przepojów chłopa, diabelskiego dodatku do drabiny-taśmociągu. Uźwiękowić ten portret mógłby chyba współczesny rosyjski „szanson”. Z lewej strony skazanego ciągnie „człowiek-plecy”, nasz ponuro-upokorzony rodak, jeden z bezimiennych, bezwolnych wykonawców. (I po raz drugi pojawi się złowieszczy człowiek-plecy w ostatnim obrazie Stasa „A nasza prawda pijana śpi”: będzie przysiadał na postumencie-beczce, będzie zapraszał do zabaw z poczęstunkiem — przyjaciela czy wroga, czy samego diabła — to już obojętne). Biegną do góry szczeble drabiny-„taśmociągu”, szarpią ciało zdradzieckiego pułkownika, a w pamięci nam odżywa Szewczenkowe: „Za co szarpali spisami moskiewskie żebra?”. Nadęli się, zapragnęli władzy kosztem Ojczyzny, przechytrzyli samych siebie, tymczasem „moskiewskie żebra” wzmocniły się, jeszcze i zrodziły swój brutalny model — oto tę żebrowatą drogę do „miejsca straceń”. Cóż to trzepocze, wibruje, drży po obu stronach chodników? Niby dwie wijące się kolorowe listwy — tłum kozaków i pospólstwa: ktoś biadoli, ktoś przebiegle kombinuje, przymierzając sobie hetmańską czapkę: powiadając, ja bym działał sprytniej; ktoś lamentuje, a ktoś wznosi pięści w niepewnym porywie. Ale nie ustaje bieg czarnych szczebli: bezduszna mechaniczna aktywność zwycięża poruszenia niewyrobionej ludzkiej woli. Oto o czym, w końcu, jest obraz: o fatalnie powierzchownym postrzeganiu wydarzeń, o niegotowości do jednomyślnego czynu, o rozpadzie jedynej siły — odporności, a jeszcze — o przeczuciu tragedii, tym wszystkim spowodowanych (w spojrzeniu, w postaci matki z dzieckiem po prawej stronie). Wspominam niepowtarzalne intonacje Stasa, które za każdym razem głębiej odkrywały istotę słowa — pojęcia „NAIWNOŚĆ”: to po synowsku łagodnie i z wybaczeniem, to gorąco-polemicznie, a to gorzko i żałośnie wymawiał to słowo, jak etnodiagnozę i zabierał się do leczenia tej przestarzałej wspólnej przypadłości. Stas i siebie wtedy namalował w postaci okrągłolicego zachmurzonego pisarczyka wśród grupy ludzi po prawej stronie. Stoi za plecami starszego wąsatego mędrca (pozował ojciec autora, obecnie nieżyjący artysta Wałerij Hreczanyj). Jest tu i ja — kobieta, ogarnięta niemym przerażeniem… A szafot na obrazie — to niby ANTY-krzyż, i cała scena z niemal bezwładnym ciałem Iskry — to ANTY-pieta. Przypominam sobie, kiedy stałam przed już ukończonym obrazem w sali wystawowej Dniepru, gdzie wystawiono dyplomy całego kursu Stasa (kierownik — zasłużony działacz sztuk Ukrainy Hryhorij Czerneta), przyszło mi nagle na myśl: tak znaczące dzieło, tyle niecodziennych wysiłków duszy i rąk, ale czy będzie ono aktualne za 10-20 lat? Przecież wierzono w to, że już niedługo Ukraina stanie się ludzka, złodzieje narodowego dobra uciekną od sprawiedliwego gniewu, a Dusza boli… Boli to, co może i nie istnieje, Boli tak, jak ciało nie boli. Próbowałam odgonić: „A niech to…” Próbowałam nakazać: „Cicho!” A to, czego żaden przyrząd nie rejestruje, — Pulsuje, nie ustaje ani na chwilę I zarządza losem, i kieruje. …Dusza boli. O Boże, jak boli! Wierzę Wierzę, że nie wszystko jeszcze powiedziałam, Wierzę, że powiedziałam nie wszystkim; Że miłością nie przekwitłam I nie nacieszyłam się twoją. Wierzę, że pozbędziemy się cierpienia I przypomnimy sobie: w wieńcu sadów Ukraina — to ziemia miłości, A nie sierot i niepocieszonych wdów! Krzyk deszczu Nie przespałam żadnego deszczu, Bo każdy z nich krzyczał niesamowicie Tym bólem, co dojrzał w wierzchołkach świata, Tym bólem, że sama ja nim krzyczę, Kiedy wybaczam i kiedy milczę, Kiedy nie w sile, splątana, wzlecieć, Kiedy ziemia drży i giną dzieci, A ja nikogo z nich nie ochronię… Nie zasłonię… Nie śpię Pod krzykiem deszczu. * * * Serce nie milczy, ono boli, Skorupą pokrywa się od bólu. — Serduszko czułe, co z tobą? Jak cię z nieprzytomności obudzić? Oto wiosna ptakami gwarzy, Sad jaśnieje białą szatą… I powiedziało serce: „We krwi Wschód, Za Ukrainę giną dzielni wojownicy. Oto i ja twardnieję jak granit. Oto i ja przygotowuję się do boju”. List do brata i syna Nie trzeba nam losu szukać W dalekich krajach, na obczyźnie. Nie stań mi się wrogiem, bracie! Wracaj do domu, mój synu! Ameryki, Polski, Tajlandie Zostawmy sobie — dla turystyki. Nie trzeba tam losu szukać, Nie ma tam nowej ojczyzny. Możliwe, że te ziemie i tłustsze, Ale nawet cud-ptakami Ukraińskiego serca nie pocieszy, Śpiewa ono słowikami. Wracaj, synku, do domu! Przypomnij sobie swoje korzenie, bracie! W dalekim świecie — obcym — Nie trzeba nam losu szukać. * * * Błądzi pszczoła po spustoszonych kwiatach, Słaba, bezwolna, jesienna pszczoła. Srebrną nitką babie lato Mocno przytwierdziło ją do skrzydła. Stojąco, jak ta ołowiana żołnierka, Posterunku nie opuszcza i ciągnie swój krzyż. …Tli się pod śniegiem puch-skrzydełko, Niby alpinista, co nie zdobył Everestu. * * * Oto widzisz, ja już spokojna, Z tobą znów igraszkowa. A przyjaźń moja niezawodna, Dlatego że ona — miłość. * * * Jak wdzięcznie umiera kwiat, Złożywszy płatki na czoło, Niby przemęczona łabędzica, Głowę schowała pod skrzydło. Cicho, bez płaczów i lamentów, Bo przecież zostawiła na ziemi Szczodre, ładnie dojrzałe nasiona I fotografię na moim stole. * * * Ostatnie śliwki spadają w październiku, I tak nieznośnie chce się z powrotem — W upał, w rzekę, w klapki, w szorty, W wymysł, w miłość, w edeński ogród. * * * Przyjdź!.. Tak zmarłych wołają z niebytu. Przyjdź!.. Tak wołają lato, co minęło. Ja — jak dziecko, oszukane dziecko: Ukarana, ale za co — zapomniałam. Bezbronną nagość swoją Znów przykrywam — nieudolnym wierszem. …Szeleści jesień, że ty wciąż mój jeszcze… I ona mnie i ja siebie — oszukuję. * * * Było tak od Ewy i Adama, Czemu by mieli być wyjątkiem my? — Ja pachnę twoimi rękami, Ty pachniesz moimi łzami. Anty Myślisz, że z miłości nic nie wyszło? — A blizny na sercu? A stosy wierszy? Zagubiono granice między losem a grą: My — antymiłośnicy, my — antybohaterowie. My anty. My pierwotni. Dzikie i uparte. W śmiertelnych ciałach mamy — dusze nieśmiertelne. A błyski twórczości, fale obłędu — To skutek zderzeń między antyświatami! * * * Polarne siły, wieczne jin i jang, Wiosna brzmi w człowieku i w pączku. I my już niepodobni do ziemian — Zakochani podobni do przybyszów. * * * I kwitłaby za oknem mei-hua*, I głodna wiosenna pszczoła, Niby wściekły mały smok, Zdobyłaby różowy pąk. I w pokoju czerwonych kolumn Ja sama oddałabym się w twoją niewolę, Oplotłabym cię, jak smoła… I kwitłaby za oknem mei-hua. m. Czerkasy ___________ *Mei-hua — tajska śliwa zimowa.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn