Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dusza i myśli Walentyny Riznykowej-Osińskiej dobra nauczyły się kochać

Слово Просвіти, №20 за 2017 рік

Lubow ISAJENKO, kandydat nauk filologicznych, docent, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Siostro! Drogi u nas drogie, Nie opłaciliśmy – opłakaliśmy my je. A że węzły zawiązały się ciasne – Może i lepiej! – ich płacz nie rozmyje. Jak mi dobrze, że na świecie gdzieś ty jesteś! Oczy, słowa i łezki święte! Ołeksij Riznykiw W maju 2000 roku do szkoły nr 5 w Smole w obwodzie czerkaskim zjeżdżali się i schodzili goście. Tutaj nauczycielka-metodyk wyższej kategorii Walentyna Osińska prowadziła konferencję literacko-krajoznawczą „Szistdesiatnyctwo. Ruch opozycyjny”. Nauczyciele-filolodzy miasta witali gości: czerkasianina, pisarza, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, byłego więźnia politycznego Wasyla Zacharczenkę, odessytę, poetę Ołeksę Riznykiwa, dwukrotnie represjonowanego w czasach imperium, pisarkę Ludmyłę Taranenko, deputowanego ludowego Ukrainy Wiktora Terena. Młodsi goście — poeta Anatolij Horbiwnenko i kierownik katedry literatury Uniwersytetu Czerkaskiego Wołodymyr Poliszczuk. Temat, który opracowali uczniowie, dalej rozwinęli i uzupełnili goście. Konferencja miała wielki rozgłos, pisała o niej nawet ukraińska gazeta „Swoboda” (USA) w numerze z 2.08.2000 r., ponieważ temat szistdesiatnyctwa był wtedy jeszcze bardzo aktualny. Walentyna Serhijiwna Osińska prowadziła wiele podobnych konferencji. Niektóre z nich stały się podstawą książki „Czerkaszczyna, uświęcona w słowie. Zbiór lekcji nauczycieli ziemi smilańskiej z literatury ukraińskiej i krajoznawstwa” (wyd. „Błyśławycia”, Smiła, 2006). Przedstawiono tu takie unikalne postacie, jak J. Horlis-Horski, M. Draj-Chmara, T. Osmaczka, N. Ływyćka-Chołodna, W. Kowalenko, W. Zacharczenko i inni. Na to wydanie były obszerne recenzje A. Horbiwnenki (Czerkasy), Tetiany Ananczenko (Odessa), Nadiji Maksymeć (Winnica) i in. Lekcje z książki przedrukowywały czasopisma fachowe i wydawnictwa, w szczególności „Dywo słowo”. Walentyna Serhijiwna niemało pisała na tematy wychowania. Tak, jej recenzja na wspaniałą książkę Tetiany Ananczenko „Ukrainy cząstka — we mnie” została wydrukowana w kilku gazetach i czasopismach. Taka współpraca dwóch pedagogów była bardzo pożyteczna dla obu absolwentek wydziału filologicznego Uniwersytetu (wtedy jeszcze państwowego) Odeskiego im. I. I. Miecznikowa. W. Riznykiwa-Osińska ukończyła filologię ukraińską („Filfak Odessy — cud z cudów” — powiedział jej brat, Ołeksa Riznykiw) Uniwersytetu Odeskiego im. I. I. Miecznikowa jeszcze w 1971 roku. I wszystko, czego się tam nauczyła, co gromadziła przez wszystkie 40 lat pracy nauczycielskiej, hojnie oddawała dzieciom, uczniom i później młodszym kolegom. A droga do sławy nie była łatwa: jej brat był dwukrotnie represjonowany, odbył w łagrach 7 lat, więc z tego powodu nadzór nad nią ze strony KGB nie ustawał. Lecz w latach studenckich odbierano to niepoważnie, bo młodość wymagała aktywnej działalności, a nie strachu. Dlatego stałe wizyty w Odeskim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym, filharmonii — to było naturalne i stałe. Tak, pewnego razu, odwiedziwszy z przyjaciółką Tetianą Ananczenko koncert kapeli bandurzystów Ukrainy, poznały artystów, zaprosiły ich do akademika, i studenci, którzy mieszkali na Pastera 29, słyszeli wspaniałe ukraińskie pieśni, które rozbrzmiewały z dziewczęcego pokoju. A przyjaźń z Lesiem Charczenkiem, który stał się wkrótce solistą grupy „Jawir”, ludowym artystą Ukrainy i laureatem Nagrody Szewczenkowskiej, trwa do dziś. Zaproszone do Kijowa na jego wesele z solistką chóru im. H. Werowki świętej pamięci Walentyną Derkacz, dziewczyny (Walentyna i Tetiana) były nie tylko na ceremonii ślubnej, ale stały się świadkami teatralnego widowiska, wykonanego w tradycjach ludowych przez uczestników wesela — a to trzeba było widzieć! Ze strony pana młodego — kapelani-bandurzyści, a ze strony panny młodej — chórzyści chóru im. H. Werowki! Wtedy też poznały Mariczkę Mykołajczuk, młodą gwiazdę — Ninę Matwijenko i jej przyszłego męża Petra Honczara. A w Odessie Walentyna brała aktywny udział w Chórze Ludowym przy Pałacu Kultury Łączności na Ostrowidowa 100, gdzie kipiała studencka energia i zabawa, regularne coroczne kolędowanie. Gdzie jesteście teraz, ówcześni kolędnicy, buntownicy Odessy-mamy — Pawło Hrycenko, Jurko Lesiuk, Mychajło Pipan, Bohdan Bałyćkyj, Orest Zaborski, Anatolij Andrusiak, Kateryna Horbniak, Nadija Maksymeć, Sasza Mohyłnyćkyj, Wałerij i Łarysa Jankewyczowie? Koledzy z roku — Serhij Mefodowśkyj, Taras Szewczenko, Mykoła Suchowećkyj, Sofija Hałajko, Mychajło Strełbyćkyj… To wszystko był kwiat ówczesnej Odessy. Niezapomniane spotkania z Mykołą Winhranowśkym, który kręcił w Odeskiej Wytwórni Filmowej filmy, z Lesiem Taniukiem, który wystawiał wtedy sztukę w Odeskim Teatrze Ukraińskim, z Mykołą Chołodnym, który bronił dyplom u nas na filfaku w 1968 roku, z Ołeksą Szerenhowem, z Anatolijem Kolisnyczenkiem, Wałentynem Morozem, Wołodymyrem Hetmanem, Heorhijem Horstem, Wołodymyrem Jaworiwśkym, Ołehem Olijnykowem, Hałyną Mohyłnyćką, wtedy jeszcze młodymi i pełnymi „genialnych” zamysłów poetami i prozaikami… Lecz to nie przeszkadzało studentce czytać i rozpowszechniać „samwydaw”. Swoją drogą, wtedy w Kijowie dziewczyny poznały Iwana Dziubę i Jewhena Swerstiuka, więc wracając z wesela Charczenków, Walentyna właśnie wiozła kolejną partię „samwydawu”. Później Iwan Dziuba właśnie na jej nazwisko przysłał na Główny Urząd Pocztowy swoją słynną pracę „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, którą ona przekazała bratu do dalszego rozpowszechniania. Przeżyła rewizję, kiedy brata aresztowano w 1971 roku. Musiała być obecna także na sądzie w maju 1972 roku, kiedy sądzono za miłość do Ukrainy brata i Ninę Antoniwnę Strokatą… A potem była razem z ojcem na widzeniu u brata w obozie koncentracyjnym nr 36 w obwodzie permskim. Ojciec musiał przeżyć podwójne wzruszenie z powodu wizyty w obozie koncentracyjnym. Bo Serhij Iwanowycz, urodzony w 1907 roku, był z rodzicami oraz dwiema siostrami i bratem rozkułaczony z donbaskiej wsi Riznykiwka właśnie tutaj, w obwodzie permskim, żył-borykał się tutaj kilka lat, póki nie udało się uciec do Jenakijewego. A tam spotkał Katerynę Wasyliwnę Sołohub, rodowitą mieszkankę rejonu wilszańskiego, co na kirowohradszczyźnie, tutaj wzięli ślub i urodzili pierworodnego Ołeksę. Takiego nie da się zapomnieć. Jej brat napisał o tych obozach koncentracyjnych nr 35, 36, 37 takie słowa: O trzydziesty piąty, szósty, siódmy… Toż trzeba tak, żeby nie lata, A wiekopomne, znajome Obozy koncentracyjne! Koncentraczki. W potopie lasu, obcojęzyczności, Zdziczenia, kłamstwa i zła — Z woli Boga odnalazłem Świętej ludzkości stop: Tutaj imperium spławiało Wszystko, cudzorodne szatanowi, Wszystko, co siadało, osiadało, Nie rozpuszczając się w nim. Po „oczyszczeniu” i „pieleniu” Świętoukraińskich Karpat Tutaj osiadły złote odłamki Kozackich oddziałów UPA, Narodu spadała niewinność, Odwieczna prawość wieśniaków, Lewka Łukjanenki lwiość, Stalowość Stusa Wasyla, Nieuchwytna Czornowoła rtęciowość, Krycistość wiary Swerstiuka, Rudenki i Tychoho potęga, Sokulśkoho i Proniuka. Płonięcie Horynia rozległe, Żar Horbala, Melnyczuka I Marczenki, i Lisowoho, Kruta Krasiwśkoho piękność, Switłycznych świetlistość, która od Boga, I Kałynci — wszyscy szli w osad. Tutaj — Osadczyj, Owsijenko, Hrynkiw, Zdorowyj, Popadiuk, Motruk i Rebryk, i Hajduk, Dwaj Marmusowie, Kałenyczenko, Moroz i Bondar, Antoniuk, Czuprij, Demydiw, Serhijenko, Senkiw, Hirczak i Melnyczuk, I Czornomaz, i Bernyczuk… Wszystkich mocnych, wytrwałych — na próbę! Na hart — za kraty i na śnieg! Tępe imperium, nie chytre, Sobie zabójców kuło z nich. Pod naciskiem warstwy mętu W nich kryciały serca, I wybuchowość, i potęga, Żeby jej przybliżyć końca. Za wampiryzm, który narody Wkoło wykrwawia, więdnie, — Święte apostolstwo Wolności Jej zamierzone zwalić! Więc zasłużenie i sprawiedliwie można czytać artykuł o Walentynie Serhijiwnie i widzieć jej zdjęcie w gruntownej książce „Ruch oporu na Ukrainie. Informator encyklopedyczny” (K.: Smołoskyp, 2012. — 546 s.). Więc nie dziwi, że jest jedną z założycielek Fundacji Charytatywnej „Todoś Osmaczka” oraz członkiem jury przyznającego ogólnoukraińską nagrodę jego imienia. Bo Todoś Osmaczka pochodzi ze wsi Kucziwka w rejonie smilańskim, a los tak zarządził, że dzień urodzin jego — 16 maja, czyli, o dzień wcześniej od Walentyny! Jest u Walentyny Serhijiwny wiele nagród i medali. Lecz szczególnie droga odznaka Ruchu „Za” Na zdjęciu: Pawło Mowczan, Wałentyna Riznykowa-Osińska, Mykoła Żułynśkyj w Czerkasach z obozów mordowskich. Potem pogłębiała wiedzę na uniwersytecie. Tetiana Ananczenko wspomina, jak one, mieszkając w jednym pokoju akademika przy ul. Pasteura 29, śpiewały polskie piosenki znanych wówczas Maryli Rodowicz czy zespołu „Czerwone Gitary”, czy zespołu „Filipinki” z ich słynną piosenką „Valentina-twist”, zaczytywały się polskimi czasopismami „Szpilki”, „Przekrój” oraz „Horyzont”. Miłość do języka polskiego zaszczepił studentom wydziału filologicznego docent Mykoła Wołodymyrowycz Pawluk, który kierował kółkiem języka polskiego. To kółko odwiedzali studenci innych uczelni Odessy i właśnie tutaj Wałentyna poznała medyka Anatolija Osińskiego, swojego przyszłego męża. A ich dzieci — Myrosława i Bohdan — też ukończyły ten uniwersytet. Oto taka piękna rodzinność… Zatem nic dziwnego, że później Wałentyna Osińska została głównym specjalistą od tego języka w Smole. Wiele osób zaczęło wyjeżdżać do Polski i musiały one opanować chociaż podstawy języka. Ale kilka zajęć w kółku-seminarium, stworzonym w szkole, wystarczyło, by w Polsce nie chodzić „bez języka”. Nauczyciel-metodyk wyższej kategorii, „Wyróżniający się w oświacie Ukrainy” w tej dziedzinie oświaty była niedościgniona. Pod jej kierownictwem dzieci uczą się wierszy, piosenek, układają dialogi, oglądają filmy wideo, poznają historię Polski. Została przewodniczącą polskiej społeczności Smiły, nie raz woziła dzieci do Kijowa do ambasady Polski, gdzie dzieci wygrywały w konkursach i otrzymywały nagrody. Na przykład uczennica 6 klasy Nela Iszczuk recytowała wiersze po polsku i otrzymała dyplom laureata konkursu za artyzm i kunszt wykonawczy. Zresztą samej Wałentynie Serhijiwnie konsul Rzeczypospolitej Polskiej Edward Dobrowolski z wielkim pietyzmem wręczył List Pochwalny. Kilka razy nauczycielka na zaproszenie ambasady przebywała z dziećmi w Polsce. „My powinniśmy, my musimy przyjaźnić się z Polską, bo inaczej Moskwa znowu pochłonie pojedynczo nasze państwa!” — jest przekonana W. S. Osińska. Takie sukcesy osiągają absolwenci Odeskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. I. Miecznikowa, prawdziwi patrioci, prawdziwi pracownicy swojej sprawy, prawdziwe piękne zewnętrznie i bogate duszą Kobiety Ukrainy! zasługi przed narodem ukraińskim”. Do Dnia Niepodległości pracować było ciężko, bo za czasów imperium dzikości i zła język ukraiński na wszelkie sposoby przyciskano, poniżano. Bywały momenty, kiedy chciało się porzucić pracę, ale miłość do języka, do dzieci wszystko zwyciężała. Zatem kiedy Ukraina uzyskała niepodległość, kiedy nasz język z Kopciuszka zaczął stawać się Królową w domu swoim, nastały złote czasy w pracy Wałentyny Osińskiej. To była rekompensata za lata upokorzeń. Była uczestniczką zjazdu założycielskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Szewczenki, pierwszego zjazdu RUCH-u, stała się nie tylko przewodniczącą TJU, ale głównym autorytetem z ukrainoznawstwa w Smole. Czytała wykłady z ukrainoznawstwa oraz z historii kultury w jednostkach wojskowych, w przedsiębiorstwach. Ma mnóstwo dyplomów, nagród i medali za tę pracę. A niektórych kolegów to drażniło: „Mało tego, że sama mówi po ukraińsku, jeszcze i dziecko swoje nastawia. Wyobrażacie sobie, dzwonię do niej do domu, a słuchawkę podniosła córka. Ja mówię po rosyjsku, a ona odpowiada mi po ukraińsku!!! Ja znowu po rosyjsku, a ona wszystko jedno po ukraińsku!!!” A jeszcze jedna znajoma dziwiła się innemu: „Dziwne, ale niektórzy jej uczniowie, kiedy mówią z kimś o Wałentynie Serhijiwnie, przechodzą na język ukraiński! I to w rosyjskiej szkole…” Tak, dziwne, jeśli wiedzieć, że urodziła się Wałentyna Riznykowa w Jenakijewem 17 maja 1947 roku, dorastała nie we Lwowie, a w obwodzie mikołajowskim. Ale nie będziecie się dziwić, jeśli usłyszycie, że uczyła się ona w Bohopilskiej szkole nr 17, słynnej z tego, że tam uczyli się znani pisarze — Mykoła Winhranowśkyj, Witalij Kołodij, Stanisław Pawłowśkyj, słynny malarz Andrij Antoniuk. Wszyscy oni doskonale znali i kochali Walę, która chętnie odwiedzała ich występy, kiedy przyjeżdżali do Bohopola. W tej szkole, która teraz nosi imię Mykoły Winhranowśkiego, doskonale zrealizowały się słowa Ołeksandra Olesia: „Ojczysty język — w ojczystej szkole”… Z rosyjskich szkół tego miasta nie wyszedł żaden pisarz, nawet rosyjski… I jeszcze jedno ma za plecami Wałentyna Serhijiwna — to znajomość języka polskiego. Nauczył ją brat, kiedy wrócił wiosną 1961 ro-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn