Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Artysta. Filozof. Kobziarz

Слово Просвіти, №20 за 2018 рік

W Zaporoskim Muzeum Sztuki wystawą o tym tytule uczczono jubileusz jego pierwszego dyrektora Hryhorija Ołeksandrowycza Sokołenki (1928—2016). Inesa ATAMANCZUK, m. Zaporoże Obecnie w jego rodzinnym Wesełym Kucie w obwodzie mikołajowskim mieszka półtorej setki mieszkańców, a było to kiedyś bogate kozackie wieś, gdzie urodzili się Hryszko i jego starszy brat Mykoła. W starej chacie stała skrzynia z kozacką szablą oraz „stary drewniany tapczan, na którym w 107. roku życia umierał dziadek ojca”. W 1931 roku rodzina przeprowadziła się do Zaporoża. Z zapisów naszych rozmów z Hryhorijem Ołeksandrowyczem powstało kilka artykułów. Te wspomnienia znajdują się teraz w muzeach, a nawet powędrowały do Ameryki, gdzie zainspirowały do przywołania przeżyć Tarasa Dowżenkę, syna bojczukisty, z którym Hryhorija Sokołenkę łączy młodość i Nowa Kachowka. A ogromne archiwum rodziny Sokołenków już nie pierwszy raz służy Zaporoskiemu Muzeum Sztuki jako skarbnica przy przygotowywaniu wystaw, spotkań twórczych, pomaga w pracy naukowej. Domowe archiwum Sokołenków przypomina mi opowieść o aktorce Nonnie Mordiukowej: kiedy pytano ją, jak z łatwością przypomina sobie wydarzenia z różnych czasów, odpowiadała, że ma torebkę z karteczkami. Wyjmuje, czyta zapisane i może od razu opowiedzieć, w jakich okolicznościach pisała, co czuła. Zebrane przez życie karteczki, zapiski, notatki, dokumenty, wraz z dorobkiem artystycznym Hryhorija Sokołenki, są zarówno skarbem, jak i ciężarem. Od kilku lat porządkuje je syn artysty Andrij Sokołenko, wspomina, analizuje, czasem smucąc się z powodu niedosłuchanych historii. Okoliczności i odczucia trudniej odtworzyć, bo nie ma już kogo zapytać. Ale wydarzenia z różnych lat życia Hryhorija Sokołenki na podstawie jego archiwum odtworzyć można. Weźmy więc kilka karteczek. Stare zdjęcie, 1939 rok „Dobrze i łatwo się uczyłem, w 1941 roku przeszedłem do siódmej klasy. Ćwiczyliśmy z bratem w studiu plastycznym. We wrześniu przyszliśmy do szkoły, usiedliśmy w ławkach, nauczyciel pisze na tablicy: „Do czego używa się znaków literowych w algebrze” — jak dziś pamiętam, a tu nagle jak huknie — i szyby posypały się na podłogę... Nauczyciel mówi: „Dzieci, to nasi, posiedźcie”. Jeszcze raz huknęło. I przychodzi ktoś z dziesięcioklasistów: „Możecie iść do domu, więcej do szkoły nie przychodźcie”. Pamiętam, spojrzałem w stronę zakładów i widzę: tam, gdzie były wielkie piece, Szkoła. 10. osiedle. 1939 r. ile okiem sięgnąć w niebo — tyle unosił się dym... I zapłakałem” (zapisano w maju 2008 r.). Bolesnym wspomnieniem o początku wojny jest obraz Hryhorija Sokołenki „Moje dzieciństwo. 1941”, namalowany w 1975 roku. Zdjęcie 1946 r. „...tylko jedna myśl mi towarzyszyła — jechać do Dniepropietrowska, do szkoły plastycznej. Zajęcia już się zaczęły. Przyjechałem, przychodzę — wykładowca Mykoła Petrowycz Po- „Nie zapominajcie o mnie”. 1946 r. hrebniak mówi mi: „Narysuj coś”. Postawiłem martwą naturę, narysowałem — akwarelą, zdaje się. Przynoszę, on mówi mi: „Dobrze, Hryćku, będziesz się uczył”. W 1949 roku ukończyłem Dniepropietrowską Szkołę Plastyczną i pojechałem na Łotwę — uczyć się w Akademii Sztuk Pięknych. „Moje dzieciństwo. 1941”, ZMS Rysunek. 1952 r. „Siostrzyczki moje drogie, dlaczego wstydzę się was zawsze?” — podpisywał młody artysta Hryhorij Sokołenko portrety dziewcząt na budowie Kachowskiej Elektrowni Wodnej. Od 1952 do 1955 roku każdego lata student Hryhorij Sokołenko jeździł na praktykę do Nowej Kachowki, gdzie szkicował nowe domy, wspaniały Pałac Kultury, Dniepr, który zmieniał swój bieg, pławnie... Ponad sto prac graficznych i dziesiątki olejnych złożyły się na ekspozycję „Buduje się miasto” w 2013 roku w Nowej Kachowce. Artysta zobaczył miasto, którego budowy był świadkiem, nowokachowianie mieli okazję przez kilka miesięcy przyglądać się znajomym rysom swojego miasta. Mieliśmy nadzieję znaleźć przynajmniej potomków pierwszych nowokachowian (miasto założono w 1952 roku). I już po wystawie nadszedł list do Zaporoskiego Muzeum Sztuki. Pisała z Nowej Kachowki kobieta, która całe życie pamiętała, jak była dla artysty modelką — wybrał ją jedną z trzech dziewcząt pracujących w stołówce i namalował portret. Szukając artysty, była pewna, że tak musi być i napisała adres na kopercie: „Zaporoskie Muzeum Sztuki imienia H. O. Sokołenki”... Syn artysty Andrij Sokołenko oraz Iryna Mykołajiwna Łaska (1939—2011), historyk sztuki, o pierwszym dyrektorze muzeum Hryhoriju Sokołence: „Dla naszego muzeum, które tworzyło się przy braku eksponatów, kompletowanie zbiorów było podstawowym warunkiem żywotności i poziomu artystycznego. Abyśmy w perspektywie mogli zrównać się z najlepszymi muzeami obwodowymi, Sokołenko uruchomił system ekspedycji po Ukrainie w celu zbierania eksponatów sztuki ludowej (w szczególności malarstwa petrykowskiego), a do wybitnych artystów i kolekcjonerów zwracał się sam — jeździł do Moskwy do Oksany Pawłenko (artystka z otoczenia Bojczuka), do Kijowa — do żony wybitnego Anatola Petryckiego oraz do odeskich kolekcjonerów i przywiózł pierwsze nasze prace, datowane na koniec XIX — początek XX wieku oraz lata 20. Obecnie mamy ciekawą, wysokiej klasy kolekcję, którą muzeum zbierało przez Andrij Sokołenko i Iryna Łaska. 2010 r. całe swoje życie — od 1971 roku do dziś. Środowisko artystyczne miasta jest wdzięczne naszemu pierwszemu dyrektorowi”. Gdyby nie Hryhorij Sokołenko, Zaporoże nie miałoby szkicu Anatola Petryckiego, nie miałoby kolekcji prac bojczukistów, które nasze muzeum sztuki zaprezentowało na wystawie „Bojczukizm” w kijowskim „Arsenale” w 2017 roku. Monumentalna wystawa w Kijowie. 1970 rok W 1960 roku oraz na początku 1970 roku Hryhorija Sokołenkę zaproszono do Kijowa. Brał udział w organizacji pierwszej republikańskiej wystawy sztuki monumentalnej. Na niej po raz pierwszy zaprezentowano dzieła oraz zdjęcia zniszczonych prac monumentalnych artystów szkoły Mychajła Bojczuka. „Główna idea wystawy polegała na tym, aby znaleźć drogi połączenia wszystkich rodzajów sztuki w architekturze. Niestety, nie wszyscy to zrozumieli, a ci, którzy zrozumieli, robili wszystko, aby taka wystawa się nie odbyła. Wystawione dzieła jury przeglądało siedem razy”. Wspominał, jak bojczukista Hryhorij Dowżenko doradzał, jak rozłożyć w gablocie cudem zachowane rysunki swoich poległych przyjaciół. „Kiedy po raz pierwszy przyszło mi zobaczyć grisaille Rokyckiego „Obrona Ługańska”, w duszy przemknęło, że jestem na wszystko gotowy... byle tylko tę pracę pokazać. Przez moje ręce przeszły prawie wszystkie negatywy... niestety zniszczonych fresków, wykonanych w latach 20. na Ukrainie pod kierownictwem M. Bojczuka. Teraz stało się dla mnie jasne, gdzie urwała się nitka, która łączyła wiodące doświadczenia szkół artystycz- Hryhorij Tkaczenko. 1991 r. nych”, — zapisywał swoje smutne odkrycia. Zdjęcie bandurzysty. 1991 r. „Mój dobry towarzysz i nauczyciel, artysta, architekt, bandurzysta Hryhorij Kyryłowycz Tkaczenko w wieku 93 lat” — podpisał to zdjęcie Hryhorij Sokołenko. Zakochany w bandurze, znalazł bratnią duszę. Hryhorij Tkaczenko wykonał dla młodszego towarzysza bandurę na wzór kozackiego instrumentu z 1740 roku. Zaporoski artysta nie rozstawał się z nią: zbierał nuty, nagrywał i uczył się starych kozackich pieśni. Często zabierał bandurę ze sobą, grał na wystawach, spotykał się z młodymi muzykami... Pisał: „Nie mogę obudzić poczucia szacunku do naszego słowa. Do pieśni. Zalały eter i telewizory bezdusznością, słyszeć to wszystko jest mi ciężko. Czyż nie usłyszę na wyspie Chortyca wielotysięcznego ukraińskiego chóru?” Obraz „Oj, na górze żniwiarze żną”, podarowany w 2015 roku Zaporoskiemu Szpitalowi Wojskowemu

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn