Strona · s. 10strona oryginału ↗
Dziennik Szewczenki ma 160 lat
Слово Просвіти, №20 за 2018 рік
Zbliżamy się do zakończenia projektu poświęconego 160. rocznicy prowadzenia Dziennika przez Szewczenkę. W tym miesiącu historyk i szewczenkoznawca Wołodymyr Melnyczenko komentuje notatki Tarasa Hryhorowycza z 10, 11 i 12 maja 1858 r., przypominając jego poezje oraz opowiadając o przyjaciołach i znajomych Szewczenki. W maju — 20 dnia — Taras Hryhorowycz dokonał ostatniego wpisu w swoim Dzienniku, a po tym, przez ponad pół setki dni, nie czynił w nim notatek, aż 12 lipca 1858 r., w dniu urodzin M. M. Łazarewskiego, poeta podarował mu swój Dziennik. Następnego dnia, 13 lipca, do już podarowanego Dziennika Taras Hryhorowycz dokonał jeszcze jednego wpisu, ale o tym opowiemy w kolejnym artykule naszego wielkiego projektu w lipcu 2018 r. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. 10 maja. Zacząłem pracować w Ermitażu. W dobry czas powiedzieć, w zły milczeć. Po drugiej godzinie poszedłem na nabrzeże Angielskie odprowadzić Suchomłynowa za granicę. Pożegnawszy się z Suchomłynowem, zaszedłem do N. I. Pietrowa. Miał bilet wstępu do soboru św. Izaaka, wybraliśmy się, ale nas nie wpuścili, ponieważ bilet podpisany przez Wasilczykowa, a nie Gurjewa. Chiński powód. Zacząłem pracować w Ermitażu. Ważny moment! Szewczenko odnotował początek swojej pracy bezpośrednio w Ermitażu, w wymarzonej na zesłaniu dziedzinie akwaforty i akwatinty. Najprawdopodobniej pracował nad szkicem obrazu B.-E. Murillo „Święta Rodzina”, który wybrał 3 maja: „Po uważnym obejrzeniu zatrzymałem się na szkicu Murillo „Święta Rodzina”. Naiwne, miłe dzieło. Nie widziałem obrazu o tej treści, któremu tak pasowałaby ta nazwa, jak genialnemu szkicowi Murillo. A zatem, z Bożą i Jordanową pomocą zabieram się za próby, a potem i za Murillo”. Autorka artykułu o hiszpańskim malarzu B.-E. Murillo w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” Lesia Heneraliuk ciekawie zauważyła: „Fakt, że Szewczenko spośród mnóstwa malarskich wariacji na temat Świętej Rodziny wybrał właśnie dzieło Murillo, świadczy o współmierności światopoglądowych i twórczych zasad obu artystów i jednocześnie charakteryzuje wewnętrzne priorytety poety-malarza ostatnich lat życia: rodzinna idylla, skromne wnętrze, oświetlone duchowością i rodzinnym ciepłem”. Jeśli chodzi o wzmiankę Szewczenki o „Jordanowej pomocy”, chodzi o rosyjskiego rytownika F. I. Jordana, który po powrocie poety do Petersburga pomógł mu opanować technikę akwatinty. (Szczegóły zob. publikacje z naszego projektu w lipcu i listopadzie 2017 r.). W dobry czas powiedzieć, w zły milczeć. Przysłowie ludowe. …odprowadzić Suchomłynowa… Suchomłynow Michaił Iwanowicz (1828—1901) — rodem z Charkowa, ukończył wydział historyczno-filologiczny Uniwersytetu Charkowskiego, rosyjski historyk literatury, profesor literatury rosyjskiej Uniwersytetu Petersburskiego (od 1852 r.), akademik petersburskiej Akademii Nauk (od 1872 r.). Po raz pierwszy wspomniany w Dzienniku 25 kwietnia 1858 r. jako już znany Szewczence. Poeta odwiedzał M. I. Suchomłynowa także 6 maja. Wiadomo, że po śmierci Szewczenki profesor interesował się losem jego krewnych i pomagał im. …zaszedłem do N. I. Pietrowa. Pietrow Mikołaj Iwanowicz (ok. 1825—1878) — urzędnik departamentu pocztowego w Petersburgu, radca dworu. Wykształcenie zdobył w gimnazjum w Czernihowie i liceum księcia Bezborodki w Nieżynie, które ukończył w 1844 r. We wpisie do Dziennika z 4 maja 1858 r. poeta nazwał go „czernihowskim ziomkiem”. Zajmował się pracą literacką. Szewczenko poznał go jeszcze w latach 40. XIX w. Razem z S. S. Hułakiem-Artemowskim odwiedzał M. I. Pietrowa w domu 25 kwietnia 1858 r. Niestety, w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” brak artykułu o M. I. Pietrowie, być może dlatego, że został pominięty także w „Słowniku Szewczenkowskim” (1977). ...bilet wstępu do soboru św. Izaaka... Budowa soboru, prowadzona od 1819 r., została zakończona, ale do jego poświęcenia (30 maja 1858 r.) sobór można było oglądać tylko za specjalnymi przepustkami. Sobór św. Izaaka został zbudowany według projektu A. A. Montferranda, oprócz tego pracował nad nim architekt W. P. Stasow i inni. W dekoracji soboru brali udział rzeźbiarze I. P. Vitali, P. K. Klodt, O. W. Loganowski, malarze F. A. Bruni, K. P. Briułłow i inni. Szewczenko oczywiście pamiętał, że K. P. Briułłow jeszcze od 1839 r. pracował nad szkicami malowideł dla soboru św. Izaaka, a w latach 1843—1847 brał udział w jego malowaniu, o czym pisał w powieści „Artysta”: „Karol Pawłowicz... zaczął pracować w soborze św. Izaaka...”. Pracując w kopule soboru, K. P. Briułłow przeziębił się i wiosną 1848 r. musiał wyjechać na leczenie za granicę. Najpierw na wyspę Maderę, a potem, w 1850 r. — do Rzymu, gdzie zmarł w 1852 r. Pamiętacie ostatnie zdanie powieści Szewczenki „Artysta”? „Niezapomniany Karol Wielki już umierał w Rzymie”. We wspomnieniach M. F. Sawiczewa, który rozmawiał z Szewczenką w Twierdzy Nowopietrowskiej w maju 1852 r., czyli niedługo przed śmiercią wielkiego artysty, są przejmujące wersy: „Szewczenko mówił wiele dobrego o K. P. Briułłowie jako o artyście i człowieku... I obaj nie wiedzieliśmy, że w tym samym czasie Briułłow, opuściwszy wyspę Maderę, powoli konał w pobliżu Rzymu”. Taras Szewczenko. 1858–1859. Fotograf O. Szpakowski. ...zwyczajnie i niezwyczajnie wesoły. Siemion i mademoiselle Grinberg byli duszą wspólnej radości. Pracowałem w Ermitażu do trzeciej godziny. Wreszcie po powrocie z zesłania Szewczenko miał możliwość zapisać, że pierwszą połowę dnia w całości poświęcił ulubionej pracy. (Wczoraj odnotowano, że tylko „zaczął pracować”). ...bilet podpisany przez Wasilczykowa, a nie Gurjewa. Wasilczykow Wiktor Iłłarionowicz (1820—1878) — książę, generał-major, członek komisji budowlanej soboru św. Izaaka. Gurjew Aleksander Dmitrijewicz (1786—1865) — senator, przewodniczący departamentu ekonomii Rady Państwa, kierownik wspomnianej komisji. Obiad z Żeligowskim u Biełozerskiego... Chodziło o polskiego poetę i tłumacza E.-W. Żeligowskiego oraz przyjaciela Szewczenki, działacza społecznego i literackiego W. M. Biełozerskiego. (Szczegółowo o nich — w publikacji z naszego projektu w kwietniu 2018 r.). Chiński powód. U W. I. Dala: „Rezon — przyczyna, usprawiedliwienie, rozsądny powód”. W tym przypadku użyte przez poetę ironicznie: pusta wymówka. ...za sukces przyszłego polskiego czasopisma „Słowo”... Polska gazeta „Słowo” zaczęła ukazywać się w Petersburgu na początku 1859 r. pod redakcją Jozafata Ohryzki (1827—1890) — jednego z działaczy polskiego ruchu narodowowyzwoleńczego w Rosji. Ukazało się tylko 15 numerów. Gazetę zakazano z powodu publikacji listu polskiego historyka i działacza społeczno-politycznego Joachima Lelewela (1786—1861), którego Szewczenko wspominał w powieści „Artysta”. Wiadomości o tym, czy Taras Hryhorowycz czytał wspomnianą gazetę, nie ma. 11 maja. Pracowałem w Ermitażu do trzeciej godziny. Obiad z Żeligowskim u Biełozerskiego i za sukces przyszłego polskiego czasopisma „Słowo” wypiliśmy butelkę szampana. Wieczorem z Siemionem wybraliśmy się do hrabiny N. I. Tołstoj i wróciliśmy o czwartej rano. Ku wielkiej radości gospodyni, ostatni wiosenny wieczór był ożywiony, jak
…z Semenem… Chodziło o przyjaciela Szewczenki, śpiewaka operowego Semena Hułaka-Artemowskiego. (Szczegóły zob. publikację z naszego projektu w kwietniu 2018 r.).…do hrabiny N. I. Tołstoj… Chodziło o Anastazję (Nastazję) Tołstoj — żonę wiceprezesa Akademii Sztuk Pięknych F. P. Tołstoja. Począwszy od 1855 r. małżeństwo zabiegało o zwolnienie Szewczenki z zesłania i ciepło przyjęło poetę w Petersburgu. (Szczegóły zob. publikację z naszego projektu w październiku 2017 r.)....ostatni wiosenny wieczór... Chodziło o to, że w rodzinie Tołstojów obchodzono Trójcę lub Zielone Świątki. W tamtym roku przypadły one na 11 maja.…mademoiselle Grinberg… Chodziło o Izabellę Lwownę Grinberg (1833—1877) — rosyjską śpiewaczkę, uczennicę M. I. Glinki, którą Szewczenko nazwał w Dzienniku „miłą i utalentowaną głosowo”. Jeszcze 13 kwietnia 1857 r. brała ona udział w charytatywnym przedstawieniu amatorskim na rzecz Szewczenki, zorganizowanym w Akademii Sztuk Pięknych w celu zebrania środków w związku z oczekiwanym zwolnieniem poety z zesłania. Szewczenko poznał I. L. Grinberg rok później w rodzinie F. P. Tołstoja, tam też spotykał się z nią wielokrotnie. Poeta odwiedzał także jej salon literacki przy ulicy Kirocznej (obecnie ul. Sałtykowa-Szczedrina 30). Młody rosyjski rzeźbiarz M. J. Mikieszyn, o którym powiemy dalej, wspominał, że Taras Hryhorowycz „z zachwytem słuchał Izabelli Lwowny Grinberg…” W „Słowniku Szewczenkowskim” (1976) zaznaczono, że „poeta chętnie odwiedzał salon literacki Grinberg…” Szewczenko namalował portret śpiewaczki (nie zachował się) i podarował jej autograf wiersza „Utoptała ścieżkę przez jar” z dedykacją u góry nad tekstem — „Izie Grinberg”. Zagraj mi, dudziarzu, Na dudzie, Niechaj swoją biedę Zapomnę. Taka ja dziewczyna Taka ja! Swataj mnie, serduszko, Wyjdę ja.12 maja Odprowadziłem Hryćka Hałagana do Małorosji i poszedłem do hrabiny N[astazji] I[wanowny] w celu urządzenia sobie stałego mieszkania w Akademii. Ona obiecuje. I ja wierzę jej obietnicy. Rozstawszy się z N[astazją] I[wanowną], zaszedłem na niedługo do artysty Mikieszyna, a potem do Hlebowskiego. Szczęśliwi młodzieńcy i póki co szczęśliwi artyści! Na zaproszenie Trocyny i innych rodaków przyszedłem do Dusso o godzinie 5 na obiad i niespodz
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
