Strona · s. 14strona oryginału ↗
«Nie znamy świata, w którym żyjemy» Vira Vovk w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy
Слово Просвіти, №20 за 2018 рік
Vira Vovk (Vira Ostapiwna Selianska) — znana na Ukrainie i poza jej granicami jako oryginalna pisarka, niestrudzona pracownica na niwie literackiej, naukowej i translatorskiej, szczera i oddana w swojej miłości do Ukrainy, o której nie zapomina w dalekiej Brazylii, popularyzując i rozwijając ojczystą kulturę oraz literaturę. Urodzona w mieście Borysław (obecnie obwód lwowski) 26 stycznia 1926 roku, Vira Vovk w 1939 roku wyjechała z Ukrainy: początkowo mieszkała w Niemczech, gdzie ukończyła Uniwersytet w Tybindze, a od 1949 roku aż do dziś mieszka w Rio de Janeiro. Vira Vovk jest specjalistką w dziedzinie germanistyki i komparatystyki literackiej, posiada stopień naukowy doktora filozofii, przez wiele lat pracowała jako profesor, kierownik katedry germanistyki (od 1957 roku) na Uniwersytecie Stanowym w Rio de Janeiro. Jednak prawdziwym powołaniem i życiową koniecznością dla Viry Vovk była i pozostaje twórczość literacka, która jest tym życiodajnym źródłem łączącym ją z Ojczyzną, jej językiem i kulturą, wszak w twórczości, jak i we wszystkim innym, ona, według jej własnych słów, zawsze pozostaje Ukrainką. Iryna PRYLIPKO, pracownik naukowy Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Obszerny i polifoniczny dorobek twórczy pisarki obejmuje poezję (tomiki „Młodość” (1947, 1955), „Meandry” (1979), „Kobiece maski” (1993), „Viola pod wieczór” (2000), „Poezja” (2000) i in.), prozę (tomiki „Bajki” (1956), „Duchy i derwisze” (1956), „Legendy” (1958), „Witraże” (1962), „Święty gaj” (1983), „Karnawał” (1986), „Stare panny” (1995), „Kalejdoskop” (2001)), utwory dramatyczne („Tryptyk” (1982), „Zimowe widowisko” (1994), „Wiosenne widowisko” (1995), „Skrzydlate skrzypce” (2001) i in.), a także serię wycinanek. Głęboka znawczyni kultur światowych, religii, mitologii, języków i literatur, Vira Vovk pisze swoje utwory artystyczne w języku ukraińskim, niemieckim, angielskim i portugalskim, artystycznie interpretując uniwersalne problemy związane z rozumieniem wartości chrześcijańskich, tradycji religijnych, ambiwalencji ludzkiego bytu oraz jego duchowego, religijnego i mistycznego sensu. Swoimi różnogatunkowymi oryginalnymi i przekładowymi utworami Vira Vovk buduje mosty wzajemnego poznania i zrozumienia między amerykańskimi a ukraińskimi czytelnikami. Temu szczególnie sprzyja jej praca translatorska: tłumacząc na język portugalski utwory W. Hołoborodki, I. Dracza, W. Stusa, M. Worobjowa, Wał. Szewczuka, I. Żyłenko, a utwory F.-G. Lorki, P. Claudela, P. Nerudy — na ukraiński, Vira Vovk tym samym otwiera dla amerykańskiego czytelnika literaturę ukraińską, a dla ukraińskiego — europejską i amerykańską. 4 maja tego roku do Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy na spotkanie z Virą Vovk, która na ojczystą ziemię przyjechała z dalekiego Rio de Janeiro i przywiozła swoją nową książkę „Wszechświatowa misteria” (Rio de Janeiro—Lwów, 2018), przybyli jej przyjaciele, ludzie o podobnych poglądach, wielbiciele talentu pisarki i badacze jej twórczości. Znamienne, że przed rozpoczęciem imprezy gość z Brazylii obejrzała wystawę poświęconą 80. rocznicy urodzin Wasyla Stusa „I ja krzyknę, i kraj mnie usłyszy…”, zorganizowaną przez pracowników muzeum, gdzie w szczególności eksponowane są listy Wasyla Stusa do Viry Vovk. Dyrektor generalny Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Hałyna Soroka w swoim słowie wstępnym powitała pisarkę oraz wszystkich obecnych i podkreśliła aktualne znaczenie oraz proroczą treść twórczości Viry Vovk, której proza i poezja jednoczy Ukraińców w różnych zakątkach świata i daje natchnienie, by żyć i tworzyć. Żywe słowo pisarki wybrzmiało w mistrzowskim wykonaniu aktorki Hałyny Stefanowej, która wyrecytowała fragmenty poematu o życiu, śmierci i zbawieniu, napisanego przez autorkę w manierze średniowiecznego widowiska teatralnego (część „Walka na szpady” z książki „Wszechświatowa misteria”). Odwiecznymi pytaniami, które zmuszają do zastanowienia się nad dialektyką bytu, przeznaczeniem i sensem istnienia człowieka, jej stosunkiem do wszystkiego, co żywe, jej wiedzą i niewiedzą, dobrem i złem, były zwrócone do słuchaczy wersy Viry Vovk: Pytanie (Człowiek) Dlaczego nam kazano zabijać Ptaki, niewinne zwierzęta, ryby, Ścinać głowy kapusty, Kosić trawy? Czy jabłoni boli, Kiedy zrywają jabłko z gałęzi? Czy motyl śpiewa? Czy mrówka płacze? Nie znamy świata, W którym żyjemy, Tylko to, że w nim Silniejszy jest zabójca. A Wszechświat błaga o miłość. [...]
Wątpliwość (Mężczyzna) Bo, może, wstrętny robak Także cierpi I odczuwa grozę, Kiedy dziób jastrzębia Zbliża się, by na pół rozedrzeć Jego giętki kręgosłup […] Wtedy pytasz: Kto stworzył ten świat: Bóg czy Diabeł? Prowadząca spotkanie, kierownik działu muzeum Hałyna Bołotowa, przypominała obecnym o kamieniach milowych życiowej i twórczej drogi Wiry Wowk, zapraszała do głosu i przedstawiała gości. Wśród nich był znany współczesny pisarz i literaturoznawca, miłośnik twórczości Wiry Wowk, Wałerij Szewczuk. Wałerij Ołeksandrowycz mówił o swoim poznaniu Wiry Wowk, o latach 60. ubiegłego wieku, kiedy artyści zjednoczyli się wspólnym poczuciem obecności Ducha i pragnieniem bycia sobą, o tej niezapomnianej atmosferze, w której tworzeniu i zachowaniu miała swój udział także Wira Wowk — zarówno swoimi przyjazdami na Ukrainę, jak i swoją twórczością w Brazylii. Profesor z Chmielnickiego Witalij Maćko opowiedział o tym, jak los podarował mu znajomość i kontakty z Wirą Wowk. Szczególnie cenne dla pana Witalija są niewielka przedmowa oraz wiersz-dedykacja, które napisała Wira Wowk do jego nowego tomu poetyckiego „Sterta ryma” (2017), a także przetłumaczenie przez nią wybranych wierszy z tego tomu na język portugalski. O swoim spotkaniu z Wirą Wowk opowiedział Jurij Bohajewski — Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Brazylii (2001–2006). „Pobyt w domu Wiry Wowk był niemal tym samym, co pobyt na Ukrainie, gdyż zarówno wnętrze (mieszkanie przypomina swoiste muzeum etnograficzne), jak i atmosfera jej gościnnego domu przepełnione są miłością do Ukrainy” — zaznaczył pan Jurij. Opowiedział również o działalności charytatywnej Wiry Wowk oraz o jej pracy na rzecz popularyzacji literatury i kultury ukraińskiej w Brazylii. Na pamiątkę Ukrainy Jurij Bohajewski podarował pisarce ręcznik i korale. Badaczka twórczości Wiry Wowk, autorka monografii „Proza Wiry Wowk: wymiary sakralnego” (2016) Julija Hryhorczuk odczytała słowo-przesłanie pisarki do Ukraińców, w którym główną ideą była wiara w wolną, szczęśliwą i prawdziwie niepodległą Ukrainę, a także nadzieja pokładana w młodzieży, twórczej, mądrej, świadomej, oraz w jej roli w budowaniu Ojczyzny. Inna badaczka dorobku Wiry Wowk, naukowczyni Olha Smolnyćka, opowiedziała o specyfice swoich badań naukowych nad twórczością pisarki i podkreśliła, że utwory Wiry Wowk są niezwykle interesującym materiałem dla badań literaturoznawczych, zwłaszcza w zakresie rozumienia tematów religijnych i mitologicznych, a także aspektów komparatystycznych, gdyż teksty pisarki przesiąknięte są dialogiem z dziełami literatury światowej i mitologii. Poruszające było wystąpienie artystki-szestdziesiatniczki Hałyny Sewruk, która wspominała przyjazdy Wiry Wowk w latach 60. ubiegłego wieku na Ukrainę oraz ówczesną atmosferę twórczą i niezapomnianych przyjaciół, w szczególności Ałłę Horską, Wasyla Stusa, Iwana Switłycznego, Mykołę Łukasza i innych. W wystąpieniu byłego dysydenta, działacza politycznego i kulturalnego Bohdana Horynia brzmiały przejmujące wspomnienia o ojcu Wiry Wowk — lekarzu Ostapie Selanśkym, dla którego na pierwszym miejscu zawsze było ludzkie życie i własny obowiązek zawodowy. Zginął podczas bombardowania Drezna w nocy 13 lutego 1945 roku, gdyż odmówił zejścia do schronu: w tym czasie operował i nie mógł zostawić człowieka na stole operacyjnym. Ten fakt życiowy, w przekonaniu Bohdana Horynia, odegrał ważną rolę w życiu pisarki, stając się dla niej drogowskazem i przykładem. Pan Bohdan wyraził swój podziw dla niewyczerpanej energii twórczej Wiry Wowk, która powinna być przykładem dla wszystkich, a także podkreślił wielkie znaczenie jej pracy literaturoznawczej i translatorskiej, skierowanej na zapoznawanie Amerykanów z Ukrainą, jej kulturą i literaturą. Polityk i dyplomata Ihor Turjanśkyj wspomniał o swoim poznaniu Wiry Wowk, przywołał ciekawe fakty z przeszłości, w szczególności opowiedział o tym, jak pracując na cle latem 1967 roku, był świadkiem tego, jak walizki Wiry Wowk były skrupulatnie sprawdzane, gdyż oczekiwano, że znajdzie się w nich coś wywrotowego i niebezpiecznego dla ówczesnego reżimu. Zasłużony dziennikarz Ukrainy, działacz społeczny Mychajło Soroka nazwał Wirę Wowk „najjaśniejszą gwiazdą ukraińskiej emigracji”, podkreślił różnorodność gatunkową i artystyczną polifonię jej dorobku, zwrócił uwagę na imponującą pracowitość pisarki, która rozpoczyna swój dzień pracy o piątej rano. Mychajło Soroka przypomniał również, że ojcem chrzestnym Wiry Wowk był metropolita Andrzej Szeptycki. Ten mało znany ogółowi, ale decydujący fakt, odegrał fatalną rolę w życiu pisarki. Wira Wowk podzieliła się z obecnymi wspomnieniami o swoim poznaniu Mychajła Soroki, w szczególności opowiedziała o jego wizycie u niej podczas pobytu w Rio de Janeiro. Swoimi wspomnieniami o spotkaniach z Wirą Wowk podzielili się była redaktorka i muzealniczka Natalija Iszyna oraz dyplomata i tłumacz Serhij Borszczewśkyj. W szczególności pan Borszczewśkyj wysoko ocenił dorobek translatorski Wiry Wowk i jego znaczenie dla ukraińskiej humanistyki. Doktor filozofii, profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Roman Weretelnyk, wspominając wypowiedź pewnego dziennikarza skierowaną do Wiry Wowk — „Bywa Pani na Ukrainie, ale zawsze pozostaje Pani w dystansie” — zaznaczył, że „bycie w dystansie” to nie wada, a raczej szczególna rola: bycie Człowiekiem Wszechświata. Taka postawa pozbawia sensu podział artystów na emigracyjnych i krajowych, gdyż większe znaczenie ma wewnętrzne, a nie terytorialne poczucie Ojczyzny. Wira Wowk zawsze była i pozostanie, według słów Wasyla Stusa, „cząstką rodu”, nieodłączną częścią swojego narodu — podkreślił Roman Weretelnyk. Wspomnienia o spotkaniach i rozmowach, refleksje nad twórczością Wiry Wowk, ciepłe słowa pod adresem pisarki i życzenia dla niej energii życiowej, nowych osiągnięć twórczych, a także nadzieja na kolejne spotkania brzmiały w wystąpieniach wielu innych uczestników wydarzenia. Wira Wowk wyruszy do swojej drugiej ojczyzny, Brazylii, jednak, jak sama wyznała, sercem i myślami pozostanie na Ukrainie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
