Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №20 за 2019 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Występując na konferencji prasowej, przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan zauważył, że obecnie wciąż zbieramy owoce niezdecydowanych, połowicznych kroków w budowaniu niepodległego i suwerennego państwa. Przez długi czas państwo ukraińskie nie zdołało ostatecznie i nieodwracalnie rozwiązać ani kwestii językowej, ani kościelnej. Oto i dziś dowiadujemy się z mediów, że najświętszy Patriarcha Filaret, duchowy przywódca narodu, człowiek, który jest symbolem walki o niepodległość, który zasługuje na najwyższą ocenę i jest godnie ceniony przez społeczeństwo, udziela wywiadu, który nie tylko nasi wrogowie i nieżyczliwi zaczynają rozpatrywać i komentować jako próbę rewizji problemów kościelnych, które, naszym zdaniem, zostały już rozwiązane! My, Ukraińcy, cieszyliśmy się z tego, że stuletni problem naszej duchowej zależności od Moskwy został wreszcie rozwiązany w sposób prawny, kanoniczny, wspólnymi siłami. Ukraina otrzymała Tomos i jedną Prawosławną Cerkiew Ukrainy. Z pamięci nie zatarły się jeszcze te poruszające i uduchowione chwile Zjednoczeniowego Soboru Kościelnego, który odbył się w Świętej Zofii w zeszłym roku 11 grudnia. Zrozumiałe, że część społeczeństwa, nie wnikając w proces i treść kanonów kościelnych, oczekiwała wszystkiego od razu. Dotyczy to tych, którzy narzekają, że niby Ukraińska cerkiew otrzymała status metropolii, a nie patriarchatu. Ale dziś nie to jest najważniejsze, bo stawką jest jedność i niepodległość całego państwa ukraińskiego. Dlatego ukraińska społeczność zebrała się pilnie, aby wyrazić swoje zastrzeżenia i zwrócić się do najświętszego Patriarchy Filareta: w imię najwyższej wartości — państwa ukraińskiego i jedności narodu — droga nieporozumień musi zostać pokonana. Bo, jak przypomniał Pawło Mowczan słowa duchowego mędrca, nie ma nic straszniejszego niż wirusy świadomości. Kiedy uruchamia się zwątpienie, dezinformacja, kiedy wywołuje się nienawiść, kiedy jest ona personifikowana. Moskwa pracuje, aby te wirusy szerzej rozsiać, wszczepić w całej Ukrainie. Wielu jest zainteresowanych, aby zrewidować już zatwierdzone i podpisane dokumenty oraz status naszej autokefalicznej Cerkwi. Dziś ona, bez wątpienia, od czasu otrzymania Tomosu jest jedyną właściwą drogą dla państwa ukraińskiego i narodu ukraińskiego. „Słowo Proświty” drukowało artykuły naukowca i publicysty Wasyla Kujbidy, gdzie jasno i argumentowanie pokazano, co traci Rosja wraz z uznaniem i powstaniem PCU. Nasza wolność i niepodległość, w tym także naszej Cerkwi, to druzgocąca porażka obecnego putinowskiego imperium. Dlatego nie zatrzymuje się ono przed niczym, aby zachwiać naszą jednością. O tym trzeba nieustannie pamiętać. Serhij Zdioruk, kandydat nauk filozoficznych, wyraził opinię, że jedne fale informacyjne, podniesione wokół tej kwestii, zaniepokoiły, inne zmuszają społeczeństwo do działania na rzecz maksymalnego osiągnięcia konsolidacji narodu ukraińskiego i, w szczególności, naszej prawosławnej kanonicznej cerkwi. Jest ona obecnie powszechnie uznana, potwierdzona Patriarchalnym i Synodalnym Tomosem o autokefalicznym ustroju prawosławnej cerkwi. — Chcemy podkreślić — powiedział — że przed Tomosem ukraiński

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 20 (1020), 16—22 maja 2019 „Triumf człowieka”: Ukraińcy, którzy zwyciężyli GUŁAG „Jeśli Bóg z nami, któż przeciwko nam?”

naród szedł ponad tysiąc lat. Pamiętamy przecież, że nasi pierwsi metropolici Hilarion i Klemens Smolatycz już byli, kiedy o Moskowii nigdzie nie było nawet wzmianki. Ile czasu, żalu, łez, ile istnień narodzonych i nienarodzonych stracono na różnych Syberiach, Sandarmochach, GUŁAGach, abyśmy w obecnym czasie, walcząc z naszym odwiecznym wrogiem Rosją, w końcu zdobyli tę jedyną właściwą i legitymowaną podstawę. W 1991 roku odnowiliśmy państwo w ogóle i staliśmy się pełnoprawnym podmiotem. I tak samo wraz z utworzeniem Prawosławnego Kościoła Ukrainy staliśmy się pełnoprawnym podmiotem międzynarodowych stosunków religijnych. Osiągnąwszy taką wyżynę niestrudzonymi wysiłkami Filareta i Prezydenta, parlamentu, sił politycznych i społeczeństwa, nie mamy prawa utracić tego, co osiągnięto. Tę drogę wycierpiała Ukraina wielką ceną, a nasza perspektywa jest w kontekście europejskich wartości z jednym Kościołem. Nie rozchwiewajmy sytuacji! Strzeżmy swojej tradycji, pamiętajmy o swojej ciężkiej historii i strzeżmy, ceniąc Ukrainę. Różne aspekty tego problemu, zgodne z poprzednimi mówcami, wyrazili w swoich wystąpieniach akademik NAPNU Heorhij Filipczuk, działacze społeczni i polityczni Ołeksandr Hudyma, Iwan Zajeć, artysta, laureat nagrody im. Tarasa Szewczenki Anatolij Hajdamaka. Na zakończenie Pawło Mowczan zacytował Wasyla Kujbidę z jego broszury „Ukraiński Kościół lokalny”: „Trzecia celowa zasada istnienia Imperium Rosyjskiego — usprawiedliwienie jego szczególnej religijnej misji ratowania świata”. Opowiedział o historii tej ideologemy, którą sformułował Fiodor Dostojewski. To ratowanie świata, które biorą na siebie, nie widzą bez nas. Wyrzucają ogromne środki na przeprowadzanie procesji religijnych, opłacają „nieśmiertelne pułki”. Jeśli śmiecą pieniędzmi na całym świecie, zrozumiałe, że ta ich „mesjańskość” nigdzie nie zniknęła, ona jest obecna. A utwierdzenie Ukraińskiego Kościoła lokalnego na zawsze pozbawia ich moralnych podstaw w świadomości ludności jako obrońców ich interesów. Jest Ukraiński Kościół lokalny — nie ma imperium, nie ma Ukraińskiego Kościoła lokalnego — czekaj odrodzenia czwartego Rzymu i przyjścia nowego rosyjskiego Stalina. Jeśli w ten proces 9 maja została wciągnięta taka siła, to jak w przyszłym roku będą obchodzić okrągłą datę? Co będzie robić Moskwa, jakie kolosalne kolumny będą? Ale już tworzy się koncepcja — ratowania świata, obrońców świata. Jesteśmy jedynym kamieniem obrazy i mam nadzieję, że to zrozumienie przyjdzie nie tylko do człowieka, który wypowiedział pewne tezy zwątpienia (prawdopodobnie miał na myśli Filareta), ale i wielu tych, którzy się wahają. Trzeba się określić: albo jesteście tam z szatanem, albo jesteście z Panem Bogiem. Jak mawiał Najświętszy Patriarcha: „Jeśli Bóg z nami, któż przeciwko nam?”. A z nami Bóg. Własna inf. Heorhij ŁUKJANCZUK W Kijowie 8 maja, w dniu zakończenia II wojny światowej w Europie, otwarto wystawę „Triumf człowieka. Mieszkańcy Ukrainy, którzy zwyciężyli GUŁAG”. Pierwsze obozy koncentracyjne dla osób cywilnych w Europie (po raz pierwszy w światowej praktyce!) radziecka władza komunistyczna stworzyła w latach 1918—1921 za czasów jeszcze „wodza wszystkich pracujących” Władimira Lenina. Był to niesławny „SŁON” (Sołowiecki Obóz Specjalnego Przeznaczenia), który dał początek przerażającemu komunistycznemu systemowi represyjnemu GUŁAGu. W tamtym czasie trafili do nich m.in. jeńcy wojenni Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. W dalszej kolejności na wyrębach lasów, „komunistycznych budowach”, kopalniach za kołem podbiegunowym, tajnych placówkach badawczych („szaraszkach”) czy więziennych szpitalach psychiatrycznych znajdowali się ministrowie URL, artyści „Rozstrzelanego odrodzenia”, „klasowo wrogie elementy”: „kułacy” i „burżuazja”, naukowcy-„szkodnicy”, uczestnicy ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, represjonowani na podstawie sfabrykowanych oskarżeń, dysydenci i duchowni. Wystawa opowiada o Ukraińcach, którzy w obozach koncentracyjnych, zachowując godność, za pomocą powstań — norylskiego, kengirskiego i workuckiego — zdołali rozbić niewolniczy system komunistyczny. Zakończenie na str. 4 Stopień napięcia politycznego w społeczeństwie po wyścigu prezydenckim nie spada. Do tego w ostatnich dniach doszły niepokojące doniesienia o sytuacji w ukraińskim Kościele. Przynajmniej środki masowego przekazu próbują przedstawić to jako konflikt między Najświętszym Patriarchą Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Filaretem a metropolitą Prawosławnego Kościoła Ukrainy Epifaniuszem. Stało się to przyczyną i tematem konferencji prasowej w agencji informacyjnej „Nahłos”, w której wzięli udział przedstawiciele Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, szeregu organizacji społecznych i partii politycznych, instytucji naukowych. Wśród nich byli działacze Ruchu, uczestnicy stowarzyszenia społecznego „Za jedyny lokalny Kościół prawosławny”, które potem uformowało się w organizację społeczną. WYSOKIE NAGRODY DLA PROŚWITAN. INTELEKTUALNY TYTAN CZYNU DLA UKRAINY. NA WYSTAWIE — UKRAINA RĘCZNIKÓW

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

żadnego języka obcego, nie widziała świata nie tylko poza Ukrainą, ale nawet poza swoim telewizorem, może o tym nie wiedzieć. Jednak daleko nie wszyscy, którzy dużo czytają, zastanawiali się nad tym, że bardzo rozpowszechniony nie tylko na Ukrainie populizm (był on decydującym narzędziem zwycięstwa w wyborach prezydenckich ekipy Ze) Kościół uważa za narzędzie diabła. Kłamstwo, które sieją populiści, prowadzi do wzrostu nienawiści między ludźmi, a w konsekwencji między narodami. Jaskrawym przykładem diabelskiego populizmu jest wrzawa o naruszaniu praw nie-Ukraińców przez ustawę o języku państwowym. W rzeczywistości ta ustawa nie tylko odpowiada europejskiej praktyce ochrony języka państwowego, ale także duchowi, który głoszą Kościoły (z wyjątkiem rosyjskiego). Papież (oprócz rzymskiego, są jeszcze aż dwaj papieże aleksandryjscy!) Franciszek, zwracając się 2 maja 2019 r. do uczestników sesji plenarnej Papieskiej Akademii Nauk Społecznych, której tematem była „Naród. Państwo. Państwo-naród”, przypomniał, że Kościół zawsze wzywał do miłości do swojego narodu i swojej ojczyzny, wzywał do szacunku wszystkich obywateli wobec zwyczajów i tradycji narodu, wśród którego żyją. Papież prosi państwa, aby nie zamykały drzwi przed obcymi, którzy proszą się do ich domów. I przypomina, że obowiązkiem obcych jest integracja ze społeczeństwami, w których żyją. Jednak rzeczywistość jest daleka od papieskich życzeń. Także i u nas, kiedy część społeczeństwa domaga się gwarancji od państwa ich prawa do nieakceptowania przez nich tradycji i zwyczajów narodu, wśród którego żyją. Bez wykorzenienia ze swoich dusz niewolniczego podejścia do podstaw narodowego bytu — „kakaja raznica” — nie zmienimy dzikiego stosunku do nas. I tutaj chodzi nie tylko o narodowy honor. Przede wszystkim także o nasze i o globalne bezpieczeństwo. Papież w przemówieniu do uczestników sesji Papieskiej Akademii mówił o nowym niebezpieczeństwie ekonomicznej i ideologicznej kolonizacji jednych narodów przez inne. Musimy być świadomi, że tegoroczne wybory prezydenckie na Ukrainie właśnie były wypróbowaniem na nas technologii ideologicznej kolonizacji, której celem jest przygotowanie gruntu dla kolonizacji ekonomicznej! Inna sprawa, że za Bożą łaską dla nas ten eksperyment nad nami może okazać się bombą dla tych, którzy go przeprowadzali. Kiedy z ust Prezydenta słyszymy o bardzo trudnej sytuacji i na świecie w ogóle, i wokół Ukrainy w szczególności, to wcale nie jest to „nadymanie policzków obrażonego” polityka, jak piszą o nim w mediach społecznościowych nieżyczliwi. To spojrzenie człowieka, który, jak i Papież, rozumie złożoność obecnego momentu. Okazuje się, że nie tylko o niebezpieczeństwie nowej kolonizacji mówił papież Franciszek. Dzisiaj pod presją celowej informacji patriotyzm przeradza się w „konfliktowy nacjonalizm” z wyraźnymi cechami rasizmu i hegemonicznego imperializmu. Coraz ostrzejszą konfrontację między narodami obecny Papież już nie pierwszy rok nazywa trzecią wojną światową. W większości krajów, w odróżnieniu od Ukrainy, ma ona jedynie charakter informacyjny, jednak jeszcze straszniejsza jest wojna, niszczenie przez telewizję i Internet sposobu myślenia całych narodów, niszczenie świadomości politycznej narodów, które posiadają broń atomową. Według słów Papieża, już zaczął się czas niepokojącej konfrontacji nuklearnej, co zwiększa ryzyko gorącej wojny, a w konsekwencji niebezpieczeństwo nuklearnego samozniszczenia obecnej cywilizacji. Papież Franciszek ma nadzieję, że „państwo, które rozbudza nacjonalistyczne uczucia własnego narodu przeciwko innym narodom lub grupom ludzi, poniesie porażkę”. Nie wiadomo, czy miał na myśli jakieś konkretne państwo, jednak wszystko tutaj powiedziane bardzo odpowiada działaniom i stanowi putinowskiej Rosji. Ciekawe, czy słowa o porażce państwa, które kształtuje u swoich obywateli poczucie wyższości wobec innych narodów, to ludzkie pragnienie sprawiedliwej kary za niesprawiedliwe czyny? Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Najwyższy stopień degradacji

Po historycznym uchwaleniu 25 kwietnia 2019 roku ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” (w społeczeństwie nazwano ją już ustawą o języku państwowym) media społecznościowe wybuchły nie tylko gratulacjami, ale i różnymi, często bardzo zjadliwymi karykaturami, zarówno tych, którzy nie poparli tej ustawy, jak i prowadzącej program telewizyjny „Prawo do władzy” w odrażającej stacji telewizyjnej „1+1” — Natalii Mosejczuk, za wygłoszoną przez nią „tezę”: „Język nie nakarmi”. Myrosław ŁEWYCKYJ Choć jeszcze we wtorek, 23 kwietnia, nikt nie mógł z pewnością powiedzieć, czy ten fundamentalny akt prawny, po szokującym braku zaufania większości społeczeństwa do osoby prezydenta Petra Poroszenki, poprze 226 parlamentarzystów, stał się cud. Za tą ustawą o języku państwowym zagłosowało 278 deputowanych ludowych. W obecnym trudnym momencie uważa się to za wysokie poparcie, choć mimo wszystko pozostaje gorzki osad po tym głosowaniu. Bo ostatecznie jest to jedna z fundamentalnych ustaw ukraińskiego państwowotwórstwa. I dopóki nie rozpadła się Federacja Rosyjska (o nieuchronności tego coraz otwarciej mówią Rosjanie), dopóki w ukraińskiej polityce istnieje rosyjska piąta kolumna, nie ma co oczekiwać, że tak ważne, fundamentalne akty państwowotwórcze będą przyjmowane przez aklamację. Jednak była nadzieja, że ustawa o języku państwowym, jako jedna z fundamentalnych ustaw bytu narodu ukraińskiego, zostanie uchwalona większością konstytucyjną. Tak jak swego czasu było z przełomowymi aktami prawnymi — Deklaracją o suwerenności państwowej Ukrainy (16 lipca 1990 r.) oraz Aktem o niepodległości państwowej Ukrainy (24 sierpnia 1991 r.). Tę ustawę już teraz nazywa się mapą drogową samoidentyfikacji Ukraińców. Można prognozować, że z inspiracji Kremla będą czynione różne (nie tylko informacyjne) prowokacje na drodze do zerwania implementacji ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Kremlowscy prowokatorzy informacyjni w mediach społecznościowych już tworzą grupy „obrony języka rosyjskiego na Ukrainie”. Nawet pobieżne zapoznanie się z ich wpisami świadczy o antyukraińskim zdziczeniu i niekompetencji (lub świadomym kłamstwie) autorów wpisów. Przewodnią tezą jest tam to, że „nigdzie na świecie nie ma odpowiedzialności za lekceważenie ustawy o języku państwowym”. I od razu prowadzą do wniosku: „Na Ukrainie budowane jest faszystowskie państwo, ale my do tego nie dopuścimy”. I ten szczegół — „my do tego nie dopuścimy” — przekonująco świadczy, że cały rosyjski krzyk w sprawie ukraińskiej ustawy o języku w rzeczywistości jest kamuflażem prowokowanego przez Putina i jego kuma Medwedczuka chaosu, który, według zamysłu szaleńców, miałby doprowadzić do zniszczenia państwa. Medwedczuk praktycznie w każdym wystąpieniu telewizyjnym o tym obecnie mówi. Gdyby nie było ustawy o języku, znaleźliby inny powód do prowokacji. Jest im to potrzebne nie tylko ze względu na dążenie do zerwania rozpoczętej przez prezydenta Poroszenkę integracji europejskiej Ukrainy. Było to aktualne do 31 marca 2019 roku. Obecnie Kreml ma inny powód. 1 maja w szeregu miast Rosji odbyły się wiece pod hasłami „Putin nie jest wieczny”. Jak należało się spodziewać, zakończyły się one aresztowaniami. Widzimy jednak, że aresztowaniami i zastraszaniem nie da się już zdusić nastrojów antyputinowskich. Dlatego na Kremlu realizują plan, aby pokazać obywatelowi, że zmiana władzy na terytorium jakiegokolwiek państwa byłego ZSRR nieuchronnie zakończy się chaosem. Dla jego osiągnięcia kremlowscy propagandyści i trolle nie gardzą kłamstwem. Jako przykład, natarczywe twierdzenie, że Ukraina jest jedynym państwem świata, gdzie za naruszenie ustawy przewidziana jest odpowiedzialność. Rosyjski lament, że nigdzie na świecie nie ma takich „dyskryminacyjnych norm”, jak w ukraińskiej ustawie, to wielkie kłamstwo. Nawet w putinowskiej ustawie o języku państwowym — rosyjskim — są dwa punkty o odpowiedzialności za jego naruszenie. Ta rozmyta norma pozwala (odwołanie do obowiązującego ustawodawstwa) każdy kaprys urzędnika podciągnąć pod „naruszenie ustawy językowej”. W rezultacie otrzymujemy straszne patologie. Jaskrawym przykładem jest sytuacja w Tatarstanie. Moskwa zmusiła Kazań, którego przywódcy w połowie lat 90. twierdzili, że będą dochodzić niepodległości od Rosji nie siłą broni, jak Czeczenia, a siłą rozumu, do zgodzenia się na dziką normę, którą nietatarska ludność republiki zwalniana jest z nauki języka rdzennego etnosu republiki. Według słów Putina, niedopuszczalne jest zmuszanie kogokolwiek do nauki języka, który nie jest dla człowieka ojczystym! Wtórują mu uczeni, dziennikarze, z paranoicznym patosem deklarując o „uciskach Rosjan w Rosji” i o „zakrętach w głowach miejscowych elit, które wyobrażają sobie, że są samodzielnymi państwami”. A to klasyczny przejaw dzikiego rosyjskiego szowinizmu z elementami głębokiej paranoi. Tatarstan na razie się ukorzył, na razie… Podobne wymagania dotyczące norm ustawodawczych, które przewidują karę za naruszenie norm ustawy o języku, istnieją również w Polsce. Rosjanie nigdy nie zastanawiali się, że takie zwolnienia w Tatarstanie są szkodliwe przede wszystkim dla nich. Formuje się u nich wyższość wobec narodów, w które ich rzuciło, formuje się u nich brak szacunku do praw i zwyczajów narodów, wśród których żyją, co wywołuje negatywny stosunek do ludzi z takim myśleniem. I to nie jest nacjonalizm, którego etykiety od praktycznie pierwszego dnia niepodległości państwowej Ukrainy próbują „przykleić” nam rosyjscy politycy, propagandyści oraz powiązane z nimi struktury na Ukrainie w rodzaju „Newsone”. W jednej z jego gadanin odeski kabareciarz i deputowany Rady Miejskiej Odessy Dmytro Spiwak (otrzymywał mandat od różnych sił politycznych, w tym od „Batkiwszczyny”, który wykształcenie zdobył również w moskiewskiej szkole menedżerów), w „najlepszych” tradycjach Kaganowicza nazwał deputowanych, którzy głosowali za ustawą o języku państwowym, schizofrenikami, których trzeba wysłać do Magadanu bez prawa powrotu. A samą ustawę nazwał taką, która rozbija Ukrainę. Ukrainę próbują rozbijać ci, którzy nienawidzą ukraińskiej kultury, języka i domagają się od państwa konstytucyjnego zagwarantowania prawa do nienawiści do fundamentalnych wartości, na których bazuje każde państwo narodowe. I właśnie te żądania, podsunięte ideami „ruskiego miru”, są przejawami nie tylko politycznej schizofrenii, którą z ekranów telewizora wylewają na ukraińskie głowy całe legiony naśladowców Kaganowicza. Gorzkie ukraińskie doświadczenie świadczy, że wielu ludzi tego nie rozumie. Nierzadko zdarzają się przypadki fanatyzmu, zasianego przez rosyjskie „mesjanizm”. Jednak w przeważającej większości jest to niepiśmienność i lenistwo, które przelewają się w ukraińskie „jaka różnica”. I bardzo dziwi się temu świat, stawiając ostre pytanie: cóż to za naród taki, któremu „jaka różnica”? Jednak odeski Dmytro Spiwak nie należy do ludzi niepiśmiennych czy do fanatyków. A jego kazania o „rozłamie Ukrainy”, wygłaszane w stylu „95 kwartału” Zełenskiego, pokazują: mamy do czynienia z cynizmem, obliczonym na otumanienie Ukraińców. Zatem cały obecny hałas o „rozłamie” Ukrainy przez ustawę o języku państwowym — poza prowokacją, jest cyniczną technologią dalszej dyskredytacji ukraińskiej polityki i rozpoczętego kursu „Precz od Moskwy!”. I nie ma nic wspólnego z deklarowaną przez Rosję „ochroną” „rosyjskojęzycznej ludności”. Wystarczy popatrzeć, jak Rosja ją „chroni” u siebie. Rosyjscy opozycjoniści, w szczególności Borys Mironow, wprost mówią o putinowskim ludobójstwie ludności Rosji. U jego podstaw leżą nie tylko niskiej jakości żywność i tradycyjny rosyjski alkoholizm. Obecnie nawet trzeźwi putinowscy propagandyści biją na alarm, że RSFSR dosłownie na oczach przekształca się w państwo muzułmańskie. Dlatego cały hałas o rozłamie Ukrainy przez ustawę „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” w parze z putinowską intrygą — rozdawaniem Ukraińcom rosyjskich paszportów, jest walką o przestrzeń życiową i zasoby ludzkie dla Rosjan oraz ich rezydentów na Ukrainie. Jedna z nich, żona odrażającego Medwedczuka, Oksana Marczenko, oświadczyła, że „nowa ustawa o języku pozbawi Ukraińców dostępu do światowej nauki i przekształci w „nieme plemię trzeciej kategorii”. Jej teoria nie pozostała poza uwagą profesora Myrosława Iwaneka z Kanady. Odpisał jej (cytuję w tłumaczeniu z angielskiego): „Po prostu spójrzcie, kto mówi po rosyjsku w ONZ, a zobaczycie, jak bardzo jest to zacofany język”. I to nie jest obraza. Choć Rosjanie zaliczają swój język do 6 głównych języków świata, jednak według danych zagranicznych encyklopedii, tylko 2,4% ludności ziemi należy do grupy rosyjskojęzycznych, czyli taka liczba ludności ziemi swobodnie włada rosyjskim. Dlatego większość, która, według słów Wołodymyra Wiatrowycza, nie czyta książek, nie zna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Parlamentarne nagrody dla działaczy Proświty

Za znaczący wkład w zapewnienie funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego i na całym terytorium Ukrainy, wybitną działalność społeczno-polityczną, zasługi dla narodu ukraińskiego w promowaniu ustanowienia i wzmocnienia Ukrainy jako demokratycznego, socjalnego, prawnego państwa, realizację działań na rzecz zapewnienia praw i wolności obywateli, rozwój demokracji, parlamentaryzmu i zgody obywatelskiej w społeczeństwie, aktywny udział w działalności ustawodawczej oraz z okazji 205. rocznicy urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki odznaczono: Honorową Gramotą Rady Najwyższej Ukrainy: HOŁOTĘ Zoję Jakiwnę — członkinię Zarządu Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Organizacji Społecznej Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przewodniczącą Zjednoczenia Rejonu Sołomiańskiego. Gramotą Rady Najwyższej Ukrainy: KŁICZAKA Wasyla Josypowycza — członka Zarządu Centralnego Organizacji Społecznej Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, dyrektora Centrum Wydawniczego „Proświta”. KLASZTORNEGO Ołeksija Mykołajowycza — członka Zarządu Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Organizacji Społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. JAKYMENKO Nadiję Mykołajiwnę — członkinię Zarządu Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Organizacji Społecznej Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. JAKOWCZUKA Ołeksandra Mykołajowycza — kompozytora, członka Rady Głównej Organizacji Społecznej Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Nagrody działaczom Proświty wręczył 5 maja 2019 r. na posiedzeniu Zarządu Centralnego Organizacji Społecznej Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przewodniczący Mowczan Pawło Mychajłowycz. 25 kwietnia 2019 roku odbyła się uroczysta ceremonia nagrodzenia zwycięzców VIII Ogólnoukraińskiego konkursu prac twórczych uczniów i studentów „Moralny uczynek”, zainicjowanego przez Stowarzyszenie Prawników Ukraińskich w 2010 roku. Konkurs przeprowadzono przy wsparciu Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy z udziałem instytucji szkolnictwa wyższego oraz Fundacji Kultury Ukrainy. W tym roku konkurs przeprowadzono przy udziale Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” oraz Państwowego Uniwersytetu Infrastruktury i Technologii, który w przyszłości będzie zajmował się przygotowaniem i przeprowadzeniem konkursu. Uroczystości odbyły się w Sali Kolumnowej Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Ceremonię otworzyli: prezes Stowarzyszenia Prawników Ukraińskich, doktor nauk prawnych, akademik Narodowej Akademii Nauk Prawnych Ukrainy Wasyl Kostycki, prorektor PUIT, kandydat nauk pedagogicznych Ołeksandr Kulinczenko, dyrektor Departamentu Ogólnego Średniego i Przedszkolnego Kształcenia Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy Jurij Kononenko. Konkurs już dziewiąty rok z rzędu przeprowadzany jest na zasadach dobrowolności wśród sześciu kategorii wiekowych: I — uczniowie klas 1-4, II — uczniowie klas 5-8, III — uczniowie klas 9-11, IV — uczniowie szkół zawodowych, studenci kolegiów i techników, V — studenci wyższych uczelni, VI — przedstawiciele różnych grup wiekowych. Od 2015 roku wprowadzono osobną nominację — „Wideoreportaż”. Celem wydarzenia jest zapewnienie systematycznej pracy edukacyjno-profilaktycznej, wychowania moralnego dorastającego pokolenia oraz podniesienie poziomu kultury uczniów i studentów. Ogólnoukraiński konkurs „Moralny uczynek” zyskuje coraz większą popularność w kraju. W tym roku członkowie jury opracowali 630 prac, które wyselekcjonowano po przeprowadzeniu regionalnych etapów konkursu we wszystkich obwodach Ukrainy. Główną ideą konkursu jest popularyzacja dorobku duchowego i moralnego, wspieranie kształtowania postawy obywatelskiej, wysokich wartości moralnych, poczucia miłości do Ukrainy. Zwycięzców nagrodzono dyplomami i cennymi upominkami (laptopy, certyfikaty, książki itp.). Prowadząca ceremonię, zasłużona artystka Ukrainy Oksana Stebelśka, poprowadziła wydarzenie z udziałem znanych artystów — bandurzysty i lirnika, lidera zespołu „Choreja Kozacka”, ludowego artysty Ukrainy Tarasa Kompanyczenki, kierowniczki formacji artystycznej „Twórczy Sektor”, poetki Malwy Krżaniwśkiej, zespołu pieśni ludowej „Roksolana”, barda, wolontariusza, finalisty drugiej edycji show „Ukraina ma talent. Dzieci” Artema Charczenki, zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Skorobahatki, laureatów ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów tańca sportowego Serhija Druzenki i Kateryny Ławruk — solistów Ludowego Zespołu Choreograficznego „Mołodoszczi”, studentki wydziału prawa Państwowego Uniwersytetu Infrastruktury i Technologii Anny Doroszenko, laureata ogólnoukraińskich i międzynarodowych festiwali piosenki Adriana Nodia. W ceremonii wzięli również udział mecenasi, którzy wręczyli autorom najlepszych projektów cenne upominki: Kijowska Miejska Administracja Państwowa, Ukraińska Federacja Ameryki. Przedstawicielstwo na Ukrainie; „Akademia Sztuk” Komunalna Instytucja Szkolnictwa Wyższego Rady Obwodowej w Kijowie, Fundacja Charytatywna Anny Isłamowej, Fundacja Charytatywna „Kijowska Ruś”, Zachodnioukraińskie Stowarzyszenie „Dziedzictwo Ukrainy”, Instytut Prognoz Legislacyjnych i Ekspertyzy Prawnej, Magazyn Informacyjny „Oksamyt”, Ogólnoukraińska Organizacja Społeczna „Inicjatywy Artystyczne”, Ukraiński Związek Przedsiębiorców Małego i Średniego Biznesu, Międzynarodowe Stowarzyszenie Prawa Medycznego, Kijowski Uniwersytet Ukraińsko-Polski, Międzynarodowa firma L’KAFA GROUP. Organizatorzy wyrażają wielką wdzięczność wszystkim zaangażowanym w to wydarzenie, działaczom społecznym Ukrainy, deputowanym, sponsorom, którzy godnie uhonorowali zwycięzców konkursu. Biuro Prasowe konkursu. Na skali wartości — moralny uczynek. Uroczysta ceremonia nagrodzenia zwycięzców i dyplomantów VIII Ogólnoukraińskiego konkursu „Moralny uczynek”. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Energia wiosny od teatru «Daj Boże»

Z poparciem kijowskiej miejskiej „Proświty” w Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży odbyło się widowisko teatralne „Jarył idzie — wiosnę prowadzi!”, poświęcone Międzynarodowemu Dniu Matki. W przedstawieniu wystąpili młodzi aktorzy teatru folklorystycznego „Daj Boże”. Widzowie zobaczyli i usłyszeli wiele dawnych wiosennych obrzędów, korowodów, zaklęć, pieśni, przyśpiewek itp. — W te wspaniałe wielkanocne dni pozdrawiam was z okazji Międzynarodowego Dnia Matki — powiedział przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, zasłużony artysta Ukrainy Kyrylo Stecenko. — Spektakl „Jarało idzie — wiosnę wiedzie!” ma jeszcze jedną nazwę — „Pobłogosław matko — witaj wiosnę!” Tak współbrzmi radość odradzania się wszystkiego, co żywe, i Święto Matki, która daje życie. To święto oficjalnie zapoczątkowano w 1914 roku w USA. A w 1929 roku zaczęto je obchodzić w „Związku Ukrainek” najpierw w Kanadzie, a potem — w Galicji. Gdy na zachodnioukraińskie ziemie przyszła władza radziecka, święto zakazano. I dopiero w 1990 roku, gdy Ukraina zaczęła się wyzwalać, najpierw nieoficjalnie, a od 2000 roku, zgodnie z dekretem Prezydenta, już na poziomie państwowym zaczęto je obchodzić. W kulturze ukraińskiej od dawna tradycyjnym było czczenie matki, kobiety. Ona jest podstawą istnienia ukraińskiej duszy. Jeszcze przed przyjęciem chrześcijaństwa był to obraz Berehyni. A gdy Ukraińcy przyjęli już chrześcijaństwo — Bogurodzicy, Matki Bożej Opiekunki, Bożej Matki i Marii Orantki, przedstawionej w Sophii Kijowskiej. Zatem święto ma bardzo głębokie korzenie. Dziś na scenie folklorystyczny teatr „Daj Boże”, który w tym roku obchodzi trzydziestolecie. Również w 2019 roku mija trzydziesta rocznica Ogólnoukraińskiego Festiwalu „Czerwona ruta” oraz 30 lat od powstania Towarzystwa Języka Ukraińskiego (obecnie VUT «Proświta» im. Tarasa Szewczenki). — Dziś to bardzo ważne święto — podkreśliła kierowniczka artystyczna teatru „Daj Boże” Olha Melnyk. — Musimy robić wszystko, aby nasza ziemia była ukraińska. Musimy znać swoją kulturę, język, po prostu ukraińskie życie. Ku wielkiemu ubolewaniu dziś zachodzi standaryzacja i wychowywanie dzieci w świecie technologii, kiedy od rana do nocy wpatrują się w tablety, komputery, telefony komórkowe. Od najmłodszych lat człowiek, w gruncie rzeczy, degraduje się jako osobowość. Nie rozwija swojego serca, swojej duszy, swoich emocji. Staramy się temu przeciwstawiać. Nauczenie dzieci obrzędów jest niezwykle trudne. Jestem wdzięczna rodzicom, którzy rozumieją korzyść z rozwoju duszy i intelektu swoich maluchów. Dawno napisaliśmy program, według którego mali Ukraińcy powinni poznawać ludowe obrzędy w przedszkolach i szkołach. Ale jak dotąd ten program, niestety, nie zainteresował Ministerstwa Edukacji Ukrainy. Kiedyś zostać aktorem naszego teatru było bardzo trudno. Konkurs wyłaniający trwał w trzech turach. Dziś zainteresowanie kulturą ukraińską znacznie zmalało. Ale my robimy swoje. Teatr „Daj Boże” to żywy organizm. Wychowuję u dzieci pewność siebie i odkrywam w nich gen „ja”. Co to takiego? To człowiek, który wie, na jakiej ziemi żyje, jaką pieśń śpiewa, jakim językiem mówi, jakie wykonuje ruchy. Innymi słowy, ma filozofię myślenia i życia ukraińskiego człowieka. Kultura ukraińska nie jest staroświecka, jest dość modna, powiedziałabym nawet prowokacyjna, współczesna, nowoczesna. Stale improwizujemy. W naszym teatrze nie zobaczycie standardowych ruchów, żyjemy w ukraińskich obrazach. Najmłodsi nasi artyści mają po trzy lata. Dajemy wam ciepło naszych serc, energię, wzywamy wiosnę. A wiosna to również matka, podobnie jak matka nas wszystkich — Ukraina! Widowisko teatralne „Jarało idzie — wiosnę wiedzie!” odsłoniło przed widzami unikalne ukraińskie obrzędy, które mają wiele wieków. Zobaczono, jak nasi przodkowie obchodzili tydzień wielkanocny i tydzień zaduszny, jak wspominali krewnych, czcili swoje drzewo genealogiczne. Młodzi artyści wykonali wiersze poświęcone najdroższej osobie w życiu każdego. Wdzięczni widzowie długo bili brawo trzyletnim wykonawczyniom Daryнці Doroszenko, Orysi Lyubi, Elzie Zubec oraz ich starszym przyjaciołom. Świąteczny nastrój pomogły stworzyć także żywiołowe ludowe melodie, które na skrzypcach wykonał Kyrylo Stecenko. Własn. inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«Triumf człowieka»: Ukraińcy, którzy zwyciężyli GUŁAG

Zakończenie. Początek na str. 1. — Ukraińcy stanowili ponad połowę więźniów GUŁAG-u w 1953 roku. Byli wśród tych najbardziej aktywnych, którzy zburzyli imperium GUŁAG-u i całe komunistyczne państwo — powiedział na otwarciu wystawy dyrektor Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyr Wiatrowycz. — Ukraińcy w GUŁAG-u nie mieli tysięcy legionów dla zwycięstwa, oni sami byli legionistami i pretorianami, jednak wiernymi nie imperium, a swojej Ojczyźnie — Ukrainie. I triumfowali, choć ich walka przeciągnęła się na 74 lata, dopóki istniał komunistyczny totalitarny reżim i system jego obozów koncentracyjnych. Triumfowali 24 sierpnia 1991 roku, kiedy Czornowił, Łukjanenko i inni więźniowie polityczni wnosili do sali Rady Najwyższej ukraińską flagę. Nazistowskie obozy koncentracyjne, które faktycznie budowano na analogię radzieckich, zwyciężyli sojusznicy koalicji antyhitlerowskiej w 1945 roku. Ale hitlerowski Auschwitz jednocześnie został zwyciężony także przez stalinowski GUŁAG! Stalinowsko-berijowskie zaś przetrwały głównie do śmierci ich organizatorów — do chruszczowowskiej „odwilży”, i częściowo zostały odnowione później w epoce breżniewizmu dla walki z „dysydentyzmem”. Straszliwa wojna reżimu przeciwko ludzkości, systemu przeciwko człowiekowi, obozu przeciwko wolności, propagandy przeciwko wolnej myśli aż do 1989 roku — szczytu gorbaczowowskiej pierestrojki. Wyczerpane wojną narody ZSRR w 1945 roku nie znalazły wtedy sił, by zrzucić po Hitlerze także drugiego tyrana — Stalina. Europa była wykrwawiona na tyle, że oddała Stalinowi prawie wszystko, czego żądał: swój wschód i centrum (składowe przyszłego „obozu socjalistycznego”). Na miejscu szeregu nazistowskich obozów koncentracyjnych powstały radzieckie. GUŁAG nie zatrzymywał się ani na chwilę. Miliony ludzi i dziesiątki narodów odgrodzono od świata zewnętrznego żelazną kurtyną. Później Związek Radziecki kontynuował już konkretnie rozbudowywanie tej żelaznej kurtyny i wzniósł mur w centrum Berlina, aby wyznaczyć strefę dla swojej tyranii i samowoli. Od 1965 roku, już za Breżniewa, w ZSRR i podległych krajach „obozu socjalistycznego” wprowadzono huczne świętowania pyrrusowego zwycięstwa, aby zatrzeć myśli o jego nadwyżkowej cenie. Cenie, którą Kreml i jego komunistyczno-imperialni wodzowie zmusili zapłacić każdą rodzinę. Bez przesady — każdą. Zbyt wysoka cena tego „zwycięstwa”! Tę cenę kremlowska wierchuszka uczyniła taką celowo, aby zabezpieczyć się przed ludowym buntem. Kreml bał się i słusznie oczekiwał, że silni duchem i ciałem żołnierze obrócą broń przeciwko Moskwie, kiedy wrócą ze zwyciężonego Berlina. Dlatego ciałami naszych dziadów forsowano Dniepr, dlatego bezbronnych wystawiano przeciwko czołgom, dlatego pędzono szeregami na pola minowe, dlatego też ratowano przed natarciem frontu maszyny przemysłowe, a nie ludzi — „baby jeszcze narozhajut!” (Żukow). „Zasypać czapkami wroga” — to nie tylko o zbrodni przeciwko swoim własnym żołnierzom. To o planie utrzymania komunistycznej totalitarnej władzy. Taka jest prawda II wojny światowej dla nas, Ukraińców, i Tatarów krymskich, a także dla Rosjan, Białorusinów, Kazachów, Gruzinów, Azerów, Ormian — wszystkich ponad 100 narodowości ogromnego więzienia narodów — ZSRR. Taką stała się ona także dla okupowanych krajów Bałtyku, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Bałkanów i wschodnich Niemiec. Taką była Europa Wschodnia po 1945 roku. Dwa pokolenia musiały wyrosnąć, aby odnowić siły i antytotalitarny opór osiągnął cel. Dopiero w 1989 roku dzięki woli wolnych ludzi upadł Mur Berliński. A 24 sierpnia 1991 roku Ukraina stawia finałową kropkę w istnieniu totalitarnego imperium — ZSRR. Ale czy zakończyła się historia komunistyczno-imperialnego GUŁAG-u? Dzisiaj ukraińscy obywatele znowu otrzymują wyroki po dwie dekady obozów (jak w stalinowsko-breżniewowskich czasach!) na rosyjskiej Północy. GUŁAG znowu podnosi głowę w putinowskiej Rosji. W naszych siłach jest nie dopuścić do tego i pierwszym krokiem do tego musi stać się uświadomienie każdemu Ukraińcowi faktu: nie nazywać „zwycięstwem” przebywania w kolonialnej niewoli, do której znowu zmusza nas hybrydową wojną na wschodzie Ukrainy totalitarny reżim Putina z jego najnowszymi neoimperialnymi dalekosiężnymi planami. Heorhij ŁUKJANCZUK narodowe flagi, gazety i ulotki patriotycznej treści. Jednogłośnie wybraliśmy P. Niżenskiego przewodniczącym naszego oddziału. Kierowaliśmy się nie tylko jego bezsprzecznymi zasługami, ale i tym, że jako emeryt miał więcej od nas wolnego czasu. Dlatego miał możliwość szerzenia narodowych i demokratycznych idei w środowisku weteranów, bardzo skostniałym i prostalinowskim. Właśnie wtedy przydarzył mu się ciekawy przypadek. Kilku weteranów („witinarów” według słów P. Niżenskiego) rzuciło się na niego z oskarżeniami o wywrotową, antyradziecką, nacjonalistyczną działalność. Wściekle krzyczeli, pryskając śliną, że są gotowi natychmiast rozstrzelać go i wszystkich nowożytnych „banderowców”. Za to, że chcą Wolnej Ukrainy. Bo tak czynili w powojennym czasie w zachodnioukraińskich obwodach. Petro Iwanowycz nie stracił rezonu. Powiedział im wszystko, co o nich myślał i wiedział. W szczególności, że choć odznaczeń mają więcej od niego, ale na froncie nikt z nich nie był ani jednego dnia. Jeden z nich w okresie wojny był nadzorcą-strażnikiem w syberyjskim obozie koncentracyjnym, a potem podczas służby w enkawudowskiej specgrupie, która udawała banderowską bojówkę, osobiście zamordował dziesiątki cywilnych ludzi w obwodzie drohobyckim. Głównie nauczycieli i pracowników medycznych, którzy przybyli ze Wschodniej Ukrainy. A drugi brał udział w deportacji setek ukraińskich rodzin z Galicji na Syberię. W listopadzie 1989 r. dowiedzieliśmy się, że na Ojczyznę z permskich obozów dostarczą ciała zmarłych i pochowanych na obczyźnie ukraińskich więźniów politycznych W. Stusa, M. Łytwyna oraz O. Tychyja. Podjęto decyzję o powitaniu trumien z męczennikami na lotnisku w Boryspolu. P. Niżenski przyniósł tam trzy własnoręcznie wykonane duże cierniowe wieńce. Po pogrzebie bohaterów wieńce przymocowano do krzyży na ich grobach. Wiosną 2014 r., kiedy moskiewski agresor wtargnął na Ukrainę, P. Niżenski poszedł do wojskowej komendy uzupełnień i poprosił o zmobilizowanie go do ukraińskiej armii. Oświadczył, że pomimo poważnego wieku, gotów jest bronić Ojczyzny przed srogim kremlowskim wrogiem. Zapewnił, że z latami nie stracił żołnierskich umiejętności i odwagi. Podziękowawszy za wielki patriotyzm i wysoki duch bojowy, poradzono mu iść do domu i w miarę możliwości pomagać naszym bojownikom materialnie. Co regularnie czynił prawie do ostatnich dni życia. Wieczna Pamięć i Chwała Petrowi Niżenskiemu — żołnierzowi II wojny światowej, wiernemu synowi Ukrainy, aktywnemu uczestnikowi walki o niepodległość Ojczyzny w XX w.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pamięci Petra Niżenskiego

Anatolij KOWALCZUK Petro Niżenski urodził się we wsi Rudjakiw, którą na początku lat 60. XX wieku, po wybudowaniu Kaniowskiej Elektrowni Wodnej, zatopiły wody Dniepru. Podczas Hołodomoru w latach 1932–1933 ponad setka mieszkańców Rudjakowa zmarła z wycieńczenia. Wśród nich kilkadziesiąt dzieci — przyjaciół i kolegów z klasy Petra. W przylegającym do Rudjakowa lesie znajdował się letni obóz wojskowy. Mały Petro i sąsiedzcy chłopcy tylko sobie znanymi ścieżkami zakradali się na jego teren i zbierali na śmietniku żołnierskie niedojedzone resztki. Zawsze starali się większą część znaleziska przynieść w czapkach lub kieszeniach do domu, aby poczęstować bliskich. Wielu ludzi przeżyło wtedy dzięki resztkom jedzenia przeznaczonego dla obozowych świń. Jesienią 1943 r. Petra Niżenskiego zmobilizowano do Armii Czerwonej. Brał udział w forsowaniu Dniepru i w walkach o Kijów. Opowiadał, że dowódcy i komisarze, w większości nie-Ukraińcy, odnosili się niechętnie, a nawet otwarcie wrogo do rekrutów, głównie zmobilizowanych do wojska na Czernihowszczyźnie, Połtawszczyźnie i lewobrzeżnej Kijowszczyźnie. Chociaż wielu z nich nie skończyło jeszcze siedemnastu lat, nieludzie nazywali tych młodzieńców zdrajcami i niemieckimi pachołkami. Wyrzucali im: „Póki my za was, chachłów, krew przelewaliśmy, wy chowaliście się przed wojną za babskimi spódnicami, piliście wódkę i żarli słoninę”. Większość rekrutów nie była umundurowana, chodzili w domowych siermięgach, nie uczono ich korzystać z broni, której również brakowało. Z winy dowódców-ukrainofobów wszystkich szczebli podczas przeprawy przez szeroką rzekę (o łodziach, tratwach i innych środkach pływających dowództwo, jak zawsze, nie zadbało) w jej zimnych listopadowych wodach utonęły dziesiątki tysięcy młodych Ukraińców. Zmuszano ich do pokonywania wodnej przeszkody wpław lub z wykorzystaniem drzew, desek, wypchanych sianem worków itp. W jednym z miejsc, gdzie koryto Dniepru zwężało się i prędkość nurtu malała, utworzył się zator z tak wielkiej liczby ludzkich ciał, że można było po nim, jak po mostku, przejść przez rzekę. P. Niżenskiemu się poszczęściło. Przepłynął Dniepr, bo od małego nie bał się zimnej wody. Niektórzy badacze twierdzą: rekrutom nie dawano ani odzieży, ani broni, bo stalinowski reżim w celu osłabienia puli genowej narodu ukraińskiego skazał ich na zagładę. O tej strasznej prawdzie, o wielkiej tragedii narodu ukraińskiego, o haniebnej karcie radzieckiej historii, o zbrodniczej taktyce wojskowej stalinowskiego dowództwa wiedzieli uczestnicy walk o Kijów i mieszkańcy okolicznych wsi. Ale nie pisały o niej komunistyczne gazety, radzieccy „filmowcy” nigdy nie kręcili filmów. Za to, nie czując ani wstydu, ani hańby, „zasłużeni i ludowi” na usługach kremlowskich „pobiedobiesów” krzyczeli i do dziś krzyczą na całe gardło: „Nam nużna adna pobieda, my za cenoj nie pastaim”. Najwyraźniej nie domyślając się, jak przerażająca była prawdziwa cena wykonania stalinowskiego rozkazu — odbicia z rąk Niemców Kijowa do dnia 26. rocznicy bolszewickiego przewrotu. Dziś już nikt nie powie, ile dziesiątek tysięcy ukraińskich matek gorzko opłakiwało synów, żon — mężów, dzieci — ojców, dziewcząt — narzeczonych, przeczytawszy w listopadzie 1943 r. suche zawiadomienie: „wasz… poległ śmiercią bohatera”... Wojenna droga P. Niżenskiego od Dniepru wiodła przez Polskę i Prusy Wschodnie. Za odwagę wykazaną podczas forsowania Wisły (wykonując zadanie, śmiało pokonał rzekę, po której płynęły kry) otrzymał pierwszy medal „Za odwagę”. Jeszcze jeden medal, który poświadczył jego żołnierskie doświadczenie, heroizm i umiejętności, gwardii młodszy sierżant Petro Niżenski otrzymał podczas walk w Prusach. Ryzykując życie, zniszczył punkt ogniowy wroga, który, mając przewagę pozycyjną, gęstym ogniem karabinów maszynowych położył wielu jego towarzyszy broni. Zrobił to dzięki bystrości, opanowaniu i odwadze. Podczas wojny wiele razy znajdował się o krok od śmierci. Latała ona codziennie nad nim, drapieżnie rozpostarłszy czarne skrzydła. Krążyła, zezowato zaglądając w oczy, ale za każdym razem go omijała. Najwyraźniej sam Bóg go ochraniał, dlatego i w ogniu nie płonął, i w wodzie nie tonął. W dosłownym i przenośnym znaczeniu tych wyrażeń. O ciekawych faktach z życia tego skromnego mieszkańca Boryspola dowiedziałem się kilka lat po naszym poznaniu. A poznaliśmy się w marcu 1989 roku, kiedy w powietrzu zapachniało wiosną, a w duszach wielu Ukraińców rodziły się radosne nadzieje na dobre zmiany w życiu naszego narodu i Ojczyzny. Właśnie wtedy, po opublikowaniu projektów Programu i Statutu Ludowego Ruchu Ukrainy, zaczęli gromadzić się zwolennicy tworzenia pierwotnych ogniw LRU — masowej organizacji społeczno-politycznej. Wśród pierwszych członków Ruchu na Boryspolszczyźnie przeważali ludzie w średnim wieku. Byli to robotnicy, inżynierowie, lekarze, dziennikarze, nauczyciele, pracownicy rolnictwa, aspiranci i studenci. Większość — rdzenni mieszkańcy Boryspola lub urodzeni we wsiach rejonu. Liczebnie przeważali ludzie, którzy urodzili się na Kijowszczyźnie lub w sąsiednich obwodach Centralnej Ukrainy. I całkiem mało było przybyszów z Ukrainy Zachodniej. Mimo to ówczesna władza rozpowszechniała nieprawdziwe informacje o zwolennikach LRU, motywach i celu naszej działalności. W komunistycznych mediach (innych wtedy nie było), na różnych zebraniach, naradach nazywano nas obelżywymi słowami: burżuazyjnymi nacjonalistami, zachodniakami, złymi banderowcami, agentami imperializmu, pachołkami USA, nierobami itp. A także ignorantami, którzy nie rozumieją polityki partii komunistycznej — „rodzimej” dla Ukraińców. Bo, jakoby, tylko ona wie, gdzie i dlaczego społeczeństwo znajduje się obecnie, dokąd i jaką drogą prowadzić je do nowych zwycięskich „wysokości”. Na Petra Niżenskiego nie dało się nakleić żadnych etykiet. Wtedy 65-letni, wciąż krzepki i zdrowy, był znany lokalnej władzy jako weteran i inwalida wielkiej wojny. Jako człowiek, który oprócz żołnierskich medali, za osobistą odwagę przy wykonywaniu zadań bojowych został odznaczony jeszcze orderem „Wojny Ojczyźnianej I st.”. Dlatego, zbierając się u niego w domu, czuliśmy się bezpiecznie. Bo żadne organy represyjne (domyślaliśmy się: śledzą nas) nie wdarłyby się do domu zasłużonego człowieka, żeby rozpędzić czy aresztować pokojowych i inteligentnych gości. Albo żeby przeprowadzić rewizję i skonfiskować na- Nie dożywszy dwóch i pół miesiąca do 95. urodzin, odszedł w zaświaty Petro Iwanowycz Niżenski — heroiczny Ukrainiec, nietuzinkowy rodowity mieszkaniec Boryspolszczyzny. Ponad osiem dekad był świadkiem oraz aktywnym uczestnikiem wielu znaczących wydarzeń, które miały miejsce w rodzinnym kraju, na Ukrainie, a także poza jej granicami. Wydarzeń historycznych, nawet globalnych, które aktywnie wpływały na sytuację w naszym państwie i na świecie oraz bezpośrednio ją kształtowały. Dlatego jako symbol epoki, która bezpowrotnie odchodzi, ten człowiek zasługuje na pośmiertną wzmiankę, na krótką opowieść o nim, o jego ziomkach i współczesnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Intelektualny tytan czynu dla Ukrainy

Omelan Pricak to genialny humanista, który zajmuje czołowe miejsce w światowej nauce od razu w kilku dziedzinach: lingwistyce uralo-ałtajskiej, turkologii historycznej, mediewistyce, islamoznawstwie, skandynawistyce, slawistyce. Jest członkiem wielu prestiżowych akademii, uniwersytetów, towarzystw, założycielem fundamentalnych czasopism naukowych i organizacji międzynarodowych, autorem ponad tysiąca prac analitycznych i monografii. Jego autorytet jako uczonego uniwersalnego, znawcy ponad 60 języków i dialektów, człowieka o antycznej postawie jest bezdyskusyjny i współmierny do plejady takich światowych humanistów, jak J. G. Herder, G. W. F. Hegel, A. von Humboldt, B. Croce, Mychajło Hruszewski, Natalija Połonska-Wasylenko, Ahatanheł Krymski. Jednak na Ukrainie Omelan Pricak i jego potężny wkład w ukraińską naukę, kulturę, pedagogikę, budowę państwa, działalność społeczną są znane jedynie wąskiemu kręgowi historyków i naukowców. Jest to niesprawiedliwe wobec wielkiego patrioty Ukrainy, który całe swoje wielowymiarowe życie twórcze poświęcił jej powrotowi do kręgu rozwiniętych państw świata. Jego najskrytszym marzeniem i wizją było pojawienie się Ukrainy na mapie świata jako samodzielnego demokratycznego państwa, a nie jako prowincjonalnego elementu strukturalnego Rosji. Ta misyjna potrzeba zakorzeniona jest w jego niełatwym dzieciństwie, o którym ciekawie opisał w swojej pracy autobiograficznej „Moja droga historyka”. Natalija HUMNYCKA, Lwów Omelan Pricak urodził się 7 kwietnia 1919 roku, w czasach Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, we wsi Łuky (obecnie Ozerna) w rejonie samborskim obwodu lwowskiego, w rodzinie kolejarza Josypa Pricaka i Emilii Kapko. Jego ojciec oddał życie za wolność Ukrainy jesienią tego samego roku. Ten fakt Omelan Pricak z dumą niósł przez całe życie. Lubił powtarzać, że urodził się w wolnej Ukrainie i zrobi wszystko, aby umrzeć w wolnej Ukrainie. Matka z ojczymem ukryli przed chłopcem jego ukraińskie pochodzenie i oddali go do nauki w tarnopolskim klasycznym gimnazjum polskim. Jednak utalentowany, dociekliwy uczeń dowiedział się z archiwów kościelnych, że jest Ukraińcem i kategorycznie odmówił używania imienia „Emil” na rzecz ukraińskiego — „Omelan”. Środowisko polskich, drwiących kolegów z gimnazjum pomogło mu przyswoić najważniejszą prawdę: życiową potrzebę osobistej i narodowej godności. Ta szkolna nauka stała się lejtmotywem jego wizji integrowania historii Ukrainy ze światowym procesem cywilizacyjnym, kształtowania ukraińskiej narodowej tożsamości światopoglądowej na podstawowych zasadach kultury — edukacji i nauki. Wyraźnie zrozumiał głębię powiedzenia „Historia est magistra vitae” i wybrał tę prawdziwą nauczycielkę życia, aby w sposób argumentowany udowodnić sobie i światu, kim są Ukraińcy, czym jest Ukraina, jak bogate jest jej dziedzictwo kulturowe i tradycje. Choć miał smykałkę do nauk przyrodniczych, zwłaszcza do fizyki. Lata nauki na Uniwersytecie Lwowskim (1936—1940), bezpośrednia znajomość z tak sławnymi historykami, członkami rzeczywistymi Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki, jak Myron Korduba, Iwan Krypjakewycz, krótkotrwałe, ale szczere kontakty i nauka na studiach doktoranckich u Ahatanhela Krymskiego oraz, bez wątpienia, znajomość wielotomowej „Historii Ukrainy-Rusi” ukształtowały z niego perspektywicznego uczonego-historyka. Dalsze studia na uniwersytetach Niemiec, Austrii, Ameryki, dyskusje z zagranicznymi autorytetami w dziedzinie humanistyki rozszerzyły i pogłębiły jego metodologiczne podejście do badania źródeł historycznych, do rozumienia historii jako nauki abstrakcyjnej, która wraz z językiem i literaturą jest potężnym czynnikiem tożsamości narodowej. Stawszy się wybitnym orientalistą, Omelan Pricak uzupełnił „Historię Ukrainy-Rusi” Hruszewskiego o bazę źródłową orientalistyki, dodał do zachodniego, według jego słów, jej wschodnie skrzydło. Faktycznie wpisał historię Ukrainy w historię Europy i ogromnego świata Wschodu od Krymu po Chiny, nadając jej obiektywizm, argumentację, zgodność z twierdzeniem „Poznajcie prawdę, a ona was wyzwoli”. Lekceważenie wschodniego wektora własnej historii, rodzimej turkologii, zemściło się na nas dzisiaj aneksją Krymu. Dopiero teraz, w warunkach rosyjskiej agresji, Ukraina odkrywa dla siebie Turcję nie jako byłego wroga, lecz jako partnera. Ten przykład dowodzi, że nauka, a w szczególności jej gałąź historyczna, jest ważnym instrumentem państwowotwórczym, zdolnym zniszczyć rosyjski projekt dotyczący historii Ukrainy. Omelan Pricak był właśnie takim historykiem-państwowcem, który głęboko rozumiał znaczenie nauki i kultury dla cywilizacyjnego rozwoju państwa. Dlatego na długi czas odłożył swoją ulubioną pracę twórczą i cały swój autorytet lidera, całą swoją potężną energię skoncentrował na stworzeniu „harwardzkiego cudu” — Ukraińskiego Instytutu Naukowego na Uniwersytecie Harvarda (UINGU). Instytut został otwarty w 1973 roku z trzema państwowotwórczymi światopoglądowymi katedrami ukraińskimi: historii — imienia Mychajła Hruszewskiego, języka — imienia Ołeksandra Potebni, literatury — imienia Dmytra Czyżewskiego. Było to ogromne strategiczne zwycięstwo Omelana Pricaka oraz jego następców i uczniów, wśród których byli Orest Subtelny, Zenowij Kohut, Frank Sysyn, Olha Andriewśka i inni. Seminaria, międzynarodowe konferencje, sympozja, dysputy, czasopismo naukowe „Harvard Ukrainian Studies” stały się skutecznym środowiskiem intelektualnym dla lobbowania i rozpowszechniania nauki ukrainoznawczej na świecie oraz stworzyły silną konkurencję dla długotrwałego rosyjskiego lobby w Harvardzie. Choć wielu z jego kolegów uważało projekt za fantazyjny, nieosiągalny, to jednak Omelan Pricak został triumfatorem w integrowaniu ukraińskiej humanistyki ze światową nauką w statusie samodzielnej dyscypliny, którą chętnie studiują obcokrajowcy. W Harvardzie Omelan Pricak zapoczątkował i częściowo zrealizował grandiozny projekt Tysiąclecia chrześcijaństwa Rusi-Ukrainy, którego główną składową jest „Biblioteka harwardzka dawnego piśmiennictwa ukraińskiego”, obejmująca oryginalne utwory stworzone na terenach Rusi-Ukrainy w XI—XVIII wieku w 50 tomach w trzech seriach: faksymile oraz tłumaczenia na język ukraiński i angielski. Z powodu braku tłumaczy z języka ukraińskiego stworzono „Kijowską bibliotekę dawnego piśmiennictwa ukraińskiego”, którą formuje Instytut Literatury NAN Ukrainy. Autorytet Omelana Pricaka odegrał wiodącą rolę we włączeniu do programu naukowego Uniwersytetu Harvarda projektu badania Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie przez Jamesa Mace’a i Roberta Conquesta. Do okresu harwardzkiego należy stworzenie Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów (MSU) i organizacja w sierpniu 1990 roku pierwszego Kongresu MSU, na którego sesji plenarnej uczony wygłosił programowy, innowacyjny referat „Czym jest historia Ukrainy?”. Omelan Pricak po raz pierwszy ogłosił swoją koncepcję czasoprzestrzennej metody badania historii Ukrainy w opozycji do narodnickiej, opartej na zasadach ideologii marksistowsko-leninowskiej, która panowała w radzieckiej historiografii. Wszystkie te zakrojone na szeroką skalę, śmiałe ukrainocentryczne projekty Omelan Pricak inicjował i realizował w dobie zimnej wojny i bezpaństwowości Ukrainy. Było to w mocy tylko człowieka o tak krzemiennej sile woli, celowości i bezdyskusyjnym autorytecie w światowej nauce. Po ogłoszeniu niepodległości Omelan Pricak przyjeżdża na Ukrainę i znów z wielkim entuzjazmem realizuje szereg ważnych dla ukraińskiego odrodzenia projektów. W szczególności odrodził ukraińską orientalistykę i stanął na czele Instytutu Orientalistyki imienia Ahatanhela Krymskiego NAN Ukrainy; wystąpił jako współzałożyciel Komisji Archeograficznej i jej spadkobiercy — Instytutu Źródłoznawstwa i Archeografii imienia Mychajła Hruszewskiego NAN Ukrainy; założył i objął na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki pierwszą w poradzieckiej Ukrainie katedrę historiozofii, gdzie na swoich wykładach i zajęciach seminaryjnych uzasadnił innowacyjne koncepcje i metodyki badania historii Ukrainy jako segmentu historii powszechnej ludzkości, a nie jako epizodu historii rosyjskiej. Wiodącemu tematowi — Ukraina w kontekście historii świata — Omelan Pricak poświęcił całe swoje twórcze, pełne poświęcenia życie. Wśród jego fundamentalnych dzieł są „Słowianie i Awarowie”, „Od Rusi Kijowskiej do współczesnej Ukrainy: tworzenie narodu ukraińskiego”, „Połowcy i Ruś”, „Pochodzenie Rusi” (ukazały się dwa monumentalne tomy, napisano jeszcze 4), w których przywraca do dyskursu naukowego zarówno teorię chazarską, jak i wareńską pochodzenia Rusi Kijowskiej. Zakończył swoją twórczą i ziemską drogę ten klasyczny uczony napisaniem fundamentalnej monografii „Kiedy i przez kogo zostało napisane „Słowo o wyprawie Igora””, do czego przygotowywał się ponad pięćdziesiąt lat. Ta precyzyjna praca należy do najlepiej uargumentowanych spośród wszystkich dotychczas wydanych badań potwierdzających autentyczność tego literackiego arcydzieła średniowiecza oraz jego przynależność właśnie do ukraińskiego dziedzictwa kulturowego epoki Rusi Kijowskiej. Uczony wyznawał: „Pisząc pracę „Kiedy i przez kogo zostało napisane „Słowo o wyprawie Igora””, miałem na uwadze przede wszystkim potrzeby ukraińskiej nauki”. Brzmi to jak testament dla potomnych. Bądźmy więc godni pamięci tego prawdziwego syna Ukrainy, który swoją pracę naukową budował na dwóch głębokich konceptach filozoficznych: „Odkrycia przychodzą, gdy pracuje się ze znanymi źródłami” oraz „Poznajcie prawdę, a ona was wyzwoli”. Omelan Pricak pozostawił w spadku Ukrainie bezcenny skarb — fundamentalne archiwum, liczące ponad 20 tysięcy oryginalnych zabytków historycznych i artystycznych, obszerny epistolarny zbiór z legendami światowej kultury i nauki, do których z prawem należy i on sam. Biblioteka i spuścizna archiwalna przechowywane są w Gabinecie-Bibliotece Pamięci Omelana Pricaka przy Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Omelan Pricak wypełnił swoją misję: „...Chciałbym dać swoją wizję historii Ukrainy, ale nie tak, jak dotąd to robiono, w izolacji, lecz w systemie historii światowej. Przedstawić ukraińskie odrodzenie... jako problem międzynarodowy na tle historii międzynarodowej”. Realizuje ją jego dzieło — „harwardzki cud” — UINGU, który na stulecie swojego założyciela ustanowił coroczną Międzynarodową interdyscyplinarną nagrodę książkową imienia Omelana Pricaka. A Ukraina, która była gwiazdą przewodnią przez całe jego pełne trudu i owocne życie, zdobyła się jedynie na kilka skromnych konferencji. Odszedł ten słoneczny umysł do Wieczności w 2006 roku w jednej z klinik w dalekiej Ameryce.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Niezłomni Spascy

Przy zabytkowym budynku przy ulicy Jewhena Hrebinki 15 w Nieżynie zebrali się mieszczanie, którzy postrzegają to terytorium nie według kryteriów geograficznych, lecz jako duchowy grunt własnego życia. Inspirują ich zabytki architektury i wybitne nazwiska, które zobowiązują do postępowej, pełnej poświęcenia pracy. Nadia ONYSZCZENKO Naukowcy, dziennikarze, krajoznawcy wpatrywali się w oblicze Iwana Heorhijowycza Spaskiego, przedstawionego na tablicy pamiątkowej. Znany uczony numizmatyk, absolwent uczelni gogolowskiej, jeden z organizatorów Nieżyńskiego Okręgowego Muzeum, niestrudzony krajoznawca, archeolog i historyk sztuki, przez 40 lat niezmienny kustosz zbiorów działu numizmatyki Państwowego Ermitażu w Petersburgu, urodził się w tym domu 24 lutego (według starego stylu) 1904 roku w rodzinie Heorhija Spaskiego — proboszcza Soboru św. Mikołaja i nauczyciela religii w Nieżyńskim Instytucie Historyczno-Filologicznym księcia Bezborodki. Człowiek o niezwykle wysokiej kulturze, ojciec Heorhij wychowywał swoje dzieci w najlepszych tradycjach starej inteligencji, wpajał im wysoką duchowość, szczerą miłość do przeszłości i kultury własnego narodu. Postać ojca na zawsze pozostała dla dzieci jasnym przykładem obywatelskiej odwagi i sumiennego wypełniania swoich obowiązków. Wielki rozgłos w Nieżynie zyskał śmiały czyn protoprezbitera Heorhija Spaskiego podczas jednego z najbardziej dramatycznych okresów wojny domowej. Latem 1919 roku, kiedy do Nieżyna wtargnęły zdemoralizowane oddziały armii denikinowskiej, w mieście wybuchł okrutny pogrom żydowski, podczas którego zginęło około 200 osób. W czasie, gdy na ulicach dokonywano strasznych aktów przemocy, ojciec Heorhij okazał prawdziwe chrześcijańskie miłosierdzie i ukrył w swoim domu 30 rodzin żydowskich. Kiedy zaś rozwścieczeni, pijani pogromcy próbowali wtargnąć do budynku, w drzwiach zatrzymał ich starszy kapłan. Ojciec Heorhij cicho, lecz pewnie powiedział, że mordercy wejdą do domu tylko po jego trupie. I pogromcy odstąpili... Dzieci Spaskich dobrze przyswoiły sobie naukę ojca. Podczas I wojny światowej starsza córka Jewhenija pracowała jako siostra miłosierdzia w szpitalu dla rannych żołnierzy, zdobyła wyższe wykształcenie w Petersburgu, a po rewolucji została pracownikiem naukowym Kijowskiego Muzeum Rolniczego (etnograficznego). W latach 1925—27 Jewhenija Spaska włożyła wiele wysiłku w zbieranie i badanie materiałów etnograficznych na terenach Czernihowszczyzny i Połtawszczyzny, w szczególności dotyczących garncarstwa i złotnictwa w Nieżynie. Zainteresował się pracą muzealniczo-kolekcjonerską także Iwan Spaski. Wkrótce to zainteresowanie przerodziło się w płomienną pasję, stało się sprawą całego życia. Z wielkim szacunkiem wspominała starsze pokolenie Spaskich córka Iwana, uczona filolog Lada Wujicz, odsłaniając pierwszą tablicę pamiątkową na domu rodzinnym w październiku 2010 roku. Do Nieżyna wraz z rodzinami przybyli wtedy z Rosji bratankowie Kłymient i Mykyta Spascy. Wydarzenie odbywało się podczas I Spaskich Czytań Naukowych, zorganizowanych przez Nieżyńskie Muzeum Krajoznawcze imienia Iwana Spaskiego, Centrum Wiedzy o Zabytkach NAN Ukrainy oraz Ukraińskie Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury, Nieżyński Państwowy Uniwersytet imienia Mykoły Hohola przy wsparciu Rady Miejskiej Nieżyna. Uczestnicy konferencji z Kijowa, Moskwy, Petersburga, Czernihowa, Konotopu, Krzywego Rogu, Symferopola badali rolę rodziny Spaskich w przestrzeni socjokulturowej. Spotkali się ponownie w listopadzie 2010 roku, 20 lat po śmierci naszego rodaka w Petersburgu. Czytania naukowe, poświęcone tej dacie, zgromadziły w Państwowym Ermitażu szacowne towarzystwo — przedstawicieli rodziny Iwana Heorhijowycza, jego uczniów, uczonych numizmatyków z Moskwy, Kijowa, Włodzimierza, Kazania, Tomska, Tallinna i Rygi. Zgromadzenie otworzył Michaił Piotrowski — dyrektor Państwowego Ermitażu. Ciepłem wspomnień o nauczycielu przepełnione były słowa Walentina Janina, akademika RAN, oraz Mykoły Kotlara, członka korespondenta NAN Ukrainy — uczniów Iwana Spaskiego. Lada Wujicz, córka uczonego, przekazała w darze Nieżyńskiemu Muzeum Krajoznawczemu listy do ojca od jego rodaków. Żywe zainteresowanie wywołały referaty nieżyńców Natalii Dmytrenko i Serhija Zozuli, które dotyczyły działalności Iwana Heorhijowycza na stanowisku kierownika Nieżyńskiego Okręgowego Muzeum w latach 20. XX wieku oraz losów nieżyńskiego skarbu srebrników (1852 r.). Ostatni temat szczególnie interesował rosyjskich numizmatyków, ponieważ dwie monety unikalnego nieżyńskiego skarbu przechowywane są w kolekcji Ermitażu. Twórcze relacje między naukowcami Nieżyna i Petersburga okazały się długotrwałe i owocne. Jesienią 2018 roku odbyły się już V Czytania Spaskie. Ich uczestnicy badali dziedzictwo historyczno-kulturowe Lewobrzeża Dniepru; rozwój muzealnictwa i naukowej wiedzy o zabytkach regionu; aktualne problemy teoretyczne i metodologiczne współczesnej muzeologii, wiedzy o zabytkach, regionalistyki historycznej i etnologii. Zastępca dyrektora ds. naukowych Nieżyńskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Iwana Spaskiego Natalia Dmytrenko zaprezentowała opracowany przez nią i wydany w Nieżynie rękopis Jewheniji Spaskiej „Pidwołoczyska (Pierwsza wojna imperialistyczna) 1915 r.”. Represjonowani przez władzę bolszewicką w latach 30. XX wieku i z tego powodu zmuszeni żyć i pracować poza granicami Ukrainy, Iwan i Jewhenija Spascy pozostawali wiernymi dziećmi Nieżyna, troskliwie zbierali i przechowywali materiały krajoznawcze, hojnie dzielili się nimi z Nieżyńskim Muzeum Krajoznawczym, przy okazji odwiedzając miasto swojego dzieciństwa i młodości. „Rodzina Spaskich jest dla nas przykładem patriotyzmu i naukowej konsekwencji” — mówił, otwierając tablicę pamiątkową, dyrektor Nieżyńskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Iwana Spaskiego Hennadij Dudczenko. A czy my jesteśmy takimi dzisiaj? Kulturalni nieżyńcy już dawno pretendują do nadania miastu statusu rezerwatu historyczno-architektonicznego. Rodzinny dom Spaskich, który wspólnota miejska wynajmuje jako mieszkania, mający już dwie tablice pamiątkowe, powinien stać się jednym z eksponatów w odrestaurowanej formie. Zgodził się z tym zastępca mera ds. humanitarnych Ihor Alieksiejenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Laureaci Nagrody Fundacji Tarasa Szewczenki 2019 roku

W przeddzień Dnia Świętej Trójcy, w jedną z najważniejszych sobót zaduszkowych, 15 czerwca 2019 r. o godzinie 11, przy grobie Wielkiego Kobzarza na Czernieczej Górze w Kaniowie po raz dwudziesty szósty odbędzie się uroczyste wręczenie odznaki Fundacji Tarasa Szewczenki „W swojej chacie swoja prawda, i siła, i wola” za znaczący wysiłek na rzecz budowy Państwa Ukraińskiego. W tym roku nagrodę Fundacji otrzymują: Ihor Jucznowski, szeroko znany na świecie uczony fizyk-teoretyk, państwowy, polityczny, społeczny działacz, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy kilku kadencji, inicjator przeprowadzenia przełomowego referendum o niepodległości Ukrainy, w trzech kadencjach przewodniczący komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. nauki i oświaty, aktywnie uczestniczył w przygotowaniu i uchwaleniu Konstytucji Ukrainy, w latach 1992–93 — pierwszy wicepremier Ukrainy, od 2006 r. p.o. przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, inicjator utworzenia Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej Pamięci Narodowej i jej przewodniczący. Ma liczne państwowe odznaczenia, Bohater Ukrainy, należy do grupy autorytetów moralnych Ukrainy „Pierwszy Grudnia” — za ogromny, nieoceniony wkład w budowę Państwa Ukraińskiego i jego odrodzenie narodowe. Anatolij Łychoszwaj, kobzarz, przedstawiciel połtawskiej szkoły kobzarskiej, w różnych okresach twórczości: solista-wokalista zespołu banduristów Połtawskiej Filharmonii, kierownik Domu Kultury Rejonu Połtawskiego, wykładowca mowy scenicznej i sztuki aktorskiej, w tym w Strytiwskiej Szkole Kobzarskiej na Kijowszczyźnie, metodyk Kijowskiego Instytutu Kultury i innych placówek, przez 20 lat koncertował na rzecz ustawienia pomnika Marusi Czurai w Połtawie, swoimi występami objął przestrzenie od granicy chińskiej, Kazachstanu, Mangyszlaku, Kaukazu po kraje wschodnioeuropejskie. Ma państwowe odznaczenia — za bohaterską służbę sztuce kobzarskiej, jej zachowanie, rozwój, upowszechnianie i wychowanie licznych jej następców. Mykoła Lesiuk, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik Katedry Języków Słowiańskich Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka, autor ponad 300 prac naukowych z problematyki języka ukraińskiego na terenach współczesnej Ukrainy, aktywny założyciel obwodowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, jego przewodniczący przez ponad 20 lat, laureat nagród im. Iwana Franki i Marijki Pidhiriański — za wieloletnią bohaterską pracę nad utrwalaniem prestiżu i pełnowartościowym rozwojem języka ukraińskiego, zachowaniem jego czystości, zwłaszcza dzięki licznym wystąpieniom w środkach masowego przekazu — ukraińskich i zagranicznych. Wira Konyk, przewodnicząca Ukraińskiego Zjednoczenia Ziemlackiego i Kongresu Ukraińców Estonii, dziennikarka, w różnych okresach — redaktorka ukraińskojęzycznej gazety „Struny”, korespondentka Redakcji Ukraińskiej telewizji i radia BBC News, dziennikarka redakcji zagranicznej Radia Ukraińskiego. Ma odznaczenia: Prezydenta Estonii — Order Białej Gwiazdy V stopnia, Prezydenta Ukrainy — medal na 25-lecie niepodległości Ukrainy, inne państwowe odznaczenia Ukrainy i Estonii — za wieloletnią aktywną działalność społeczną na rzecz upowszechniania wartości kultury i historii ukraińskiej na terytorium bratniego Państwa Estońskiego, zwłaszcza poprzez środki masowego przekazu i wszechstronne wspieranie życia narodowego diaspory ukraińskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Wszyscy przemijają — Szewczenko nie przeminie»

Tetiana DUPLAK, historyk, członkini zarządu Chmielnickiej Miejskiej „Proświty” Tego roku mija 158 lat od chwili, gdy na wieczny spoczynek powrócił na Ukrainę najgodniejszy z jej synów — Taras Szewczenko… Dziś Tarasowa Góra jest Świętą Ziemią dla każdego Ukraińca. To najważniejszy pomnik Kobzarza. Ta góra, dawniej zwana Czernecza, dokąd na ręcznikach niesiono trumnę z ciałem Tarasa… W historii kobzarskiego grobu, jak i w jego życiu, działo się wszystko… Chcę przypomnieć tylko jeden epizod. Dotyczy on grobu Szewczenki i Symona Petlury, który urodził się 22 maja 140 lat temu. Dla niego Wielka Mogiła w Kaniowie zawsze była Świętością, a ten, kto na wieki spoczął w niej, — Nauczycielem i Ojcem. Dlatego, troszcząc się o mogiłę, wypełniał swój synowski obowiązek. Takie głębokie uświadomienie znaczenia narodowej Świętości w duchowości narodu ukraińskiego sprawiło, że Symon Petlura zgodził się na wybranie go Przewodniczącym Kijowskiej Gubernialnej Zarządy Ziemskiej w kwietniu 1918 roku i rozpoczął swoje przewodnictwo od wcielania w życie programu Szewczenki. Oto tylko niektóre jego punkty: wszystkim kursującym statkom pasażerskim zatrzymywać się przy Mogile; zorganizować specjalny cotygodniowy rejs Kijów–Mogiła; upoważnionemu do opieki nad Mogiłą wydać bezpłatny bilet na 2 osoby. 21 kwietnia 1918 roku z Kijowa do Kaniowa wyruszyła państwowa komisja pod kierownictwem Symona Petlury w celu oglądu mogiły i jej okolic, a także opracowania na miejscu planu uporządkowania narodowej Świętości i jej ochrony. Propozycje Komisji, wypracowane podczas podróży na mogiłę T. H. Szewczenki, zostały ujęte w 28 punktach, z których pierwszy stał się podstawowym: „Ze względu na to, że mogiła Szewczenki jest wielką narodową relikwią, należy podjąć wszelkie kroki dla jej uporządkowania i dalszej ochrony, nie zatrzymując się przed wielkimi wydatkami na ten cel”. Wszystkie środki zostały wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem. I w czasach ukraińskiej rewolucji narodowej Wielka Mogiła została uporządkowana, dzięki przede wszystkim Symonowi Petlurze. Dla proświatян chmielnickich maj od dawna stał się szewczenkowskim: lekcje tematyczne, lektoraty wideo, wycieczki na Wielką Mogiłę, wystawy książkowe… O upamiętnianiu pamięci Kobzarza w różnych czasach świadczą materiały fotograficzne z książki „Wydarzenie na Czernieczej i losy ludzi” oraz inne materiały drukowane z archiwum Domu Ludowego „Proświty”. Raz po raz idziemy ostatnią drogą Tarasa w Ukrainę. Ale głównym wydarzeniem tegorocznego maja będzie konkurs nauczycieli przedmiotowych placówek oświatowych miasta Chmielnicki na najlepsze czytanie wierszy z „Kobzarza”, zorganizowany przez zarząd Chmielnickiej Miejskiej „Proświty” wspólnie z Wydziałem Oświaty i Nauki Chmielnickiej Rady Miejskiej. Konkurs na temat „Wieczny jak naród” odbędzie się w Domu Ludowym „Proświty” 22 maja 2019 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Stoję pod deszczem gwiazd wierszy O twórczości Lubowi Proc

Andrij HRUSZCZAK, członek NSPU, m. Borysław. Twórczością Lubowi Proc już od dawna zachwycają się czytelnicy w różnym wieku. Na wielu konkursach poetka z Samborszczyzny zajmuje nie drugoplanowe, a pierwsze miejsca. Jej poezja naznaczona jest tematyczną różnorodnością, czystością ojczystego języka, filozoficznością, trzeźwym spojrzeniem na problemy życiowe. „Pęk białych pociech” — kolejna książka poezji pisarki (wydawnictwo DIA, Kijów, 232 s.). W adnotacji do niej czytamy: „Blask majowego kwiecia i pierwszego śniegu, zakochane serce, poruszona pięknem rodzinnego kraju dusza — taką luksusową »pęk białych pociech« daruje czytelnikowi w nowym zbiorze współczesna ukraińska poetka Lubow Proc. Autorka jest przekonana: piękno uratuje świat! Piękno Bożego świata i ludzkiego serca”. Oto krótka treść tematyczna zbioru, który ze smakiem zilustrowała artystka z Sambora, członkini NSHU Wira Tarasenko. Mecenasem tego wydania jest profesor, akademik NAAN Orest Furdyczko. W słowie wstępnym pisze on: „Powołanie poetki z Dublan (wieś, gdzie urodziła się i mieszka L. Proc. — A. H.) wywyższone do godności nauczyciela ludowego, działacza społeczno-politycznego i kulturalnego wysokim tytułem członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy”. Zbiór ma cztery rozdziały: „Zeszły się trawy na zielony wiec”, „Przebiegniesz po strunach lata”, „Na obrusie białym zima”, „W niebieskiej ramie wystygłego lata”. Już w wierszu-wstępie pierwszego rozdziału „Tak chce się sercu// Na zwabne ramię tajemnicze!” — określono twórcze credo pisarki. I choć te „tajemnice milczą”, „...chmielem wybrednych trunków// Już napełnia się marzec znów,// Żarliwe tulipany pocałunków// Ciska w zastygłą krew”. Nam od razu staje się jasne, że autorka książki jest niezwykle utalentowana, a jej poezja — to to, czego pragnie spragniona piękna ludzka dusza. Właściwie tajemnice autorki stają się dorobkiem szerokiego ogółu czytelników — lakonicznością wersu, udanymi i dokładnymi porównaniami, niespodziewaną metaforycznością, melodyjnością języka. Poetka nie tylko rozumem, ale i duszą stara się odgadnąć tajemnice ziemskiego życia, tajemnice twórczości, skutecznie przenika w ich naturalną istotę: Świetlica świata pachnie tajemnicą „W błękitnej koszuli pierwiosnek wiosny”. I czarownikiem stał się przede mną Starodawny las z dzbanem ciszy... Ja głębi jego nie poturbuję, Nie rozbiję milczenia złotego. I serce — to, co ma iskrę Bożą, Kwiatostanem słowa nagle zakwitnie. „Świetlica świata”. W tej poezji — głęboka treść: i tajemnica świata, i tajemnica słowa, i tajemnice naszego życia-bytowania. Ciekawy jest też drugi rozdział zbioru — „Przebiegniesz po strunach lata”. Tutaj — piękno przyrody, czystość ludzkich relacji, tajemniczość Karpat, życiowe troski i problemy, pory roku, „cisza i grzmot” życia naszego, tajemnice muzy i słowa, „twórcze męki”: Wreszcie muza ogrzana I sypie wiersze z kosza, Bo na zielony klekot lata Lecie motylem dusza... Oto tylko cztery wersy, a jaka głębia naszych realiów — ziemskich, narodowych, światowych: U nas problemy! Wszechświat! Gwiazdy! Nam tylko globalne do twarzy! Żyjemy sobie, krótkowzroczni... Kap-kap życia z kropelki. Lubow Proc, dziecko wsi, bardzo wysoko ceni pracę prostego rolnika, z czcią wspomina o chrześcijańskich świętach. „Przeżywszy wczesną wiosną katar,// Tylko równo: ziemniaki... Burak...// Dopotopowym jeszcze pługiem mierzy —// Z likwidacji analfabetyzmu nie wyjdzie nijak.” („Za spękaną kartkę ogrodu”); „Zatańczą malwy w ogrodzie —// Snu trawie do rana nie zasnąć,// Jak girlandę słonecznych melodii // Po wsi muzycy poniosą.” („Wieczornice”); „Przycichły pod jesień jeszcze zielone klony,// W dzbanach dusz — zamyślenie cierpkie.// Święcić jabłka, umoczone w czerwieni,// Kobiety niosą w białych chusteczkach.” („Na Przemienienie Pańskie”). Następny rozdział też jest bogaty w odkrycia. Tutaj są uczucia zakochanych, samowyraz rzeczywistości. Są szczodrości lata, radość osiągniętego, smutek niespełnionych pragnień, miłość, zdrada, nienawiść. Mdły szept i pożar rąk, Serc żarliwych szalony stukot. ...I plecie cienką pętlę Podła zdrada na czyjeś „kocham”... „Mdły szept”. Bogata w odkrycia u Lubowi Proc jest też liryka intymna. Wersy kładą się równo, myśli płyną płynnie, znacząco, rymy są dokładne: Już nie uciekniemy... Ukorzymy się, bezsilni, Przed rozlanym blaskiem oczu, Do brzegu żądzy przybiją nas fale — Na noc, na dwie, na całych sto nocy! Lecz powiedzą potem dni powszednie piołunowe, Że w tym raju, nie wiedząc snu, Piłeś nektar boski miłości Nie sto nocy, a tylko chwilę jedną... „Na obrusie białym zimy” — ostatni rozdział zbioru. Jak i w poprzednich, tutaj obecne są porywy ludzkiej duszy, gwiezdne śniegi zimy, zaśnieżenie duszy, blask twórczych odkryć. Znamienny pod tym względem jest oto taki wiersz: Ja porąbię słowa. Po co słowa? — Milczenie kwitnie śnieżno-płatkowo, I łagodne to jedyne słowo W głębinach serca światło dojrzewa. Śnieg złoci się, i nie opuszcza Świąteczność — dziwna, przedwieczna. A śnieg — nie śnieg, tylko bajka noworoczna, W której stoi zagubiona dusza. „Ja porąbię słowa... Prawa przyrody, nieustanność zmiany czasu, piękno przemian, smutek przeżytego i doświadczonego też są właściwe poezjom Lubowi Proc. Jako przykład — jedna strofa: Śnieg wczoraj sypał. Sypie dzisiaj. Zima, zdaje się, bez końca. A czas ucieka po minucie — Przez śniegi, przez serca... W wydaniu są też opinie znanych pisarzy i uczonych — w szczególności Romana Iwanyczuka, Wołodymyra Bazylewskiego, Stepana Sapeliuka, Ihora Nabytowycza. Wszyscy oni wysoko cenią twórczość Podkarpackiego podgórza. Świetlanej pamięci patriarcha naszej literatury R. Iwanyczuk o zbiorze powiedział takie słowa: „Na którejkolwiek stronie nie otworzył — wszędzie prawdziwa utalentowana poezja. Nie ma balastu! Jakże się cieszę z ciebie! Ty, chyba, jedna jedyna z wiejskich nauczycielek, która osiągnęła tak doskonały szczyt”. Te słowa — to najwyższa ocena twórczości ukraińskiej poetki Lubowi Proc.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Serhij MARTYNIUK: «Nie gram w Godność — żyję z Godnością»

— Piękne książki, ale do Narodowego Związku Pisarzy wstąpił Pan dopiero w zeszłym roku. — Od 2008 roku byłem członkiem obwodowego Stowarzyszenia Niezależnych Wołyńskich Pisarzy im. P. Czubynskiego. Od 2012 roku obwodowy związek przerejestrowano na Ligę Niezależnych Ukraińskich Pisarzy (ogólnoukraińską). Wielokrotnie drukowałem się w czasopiśmie „Perewesło”. W Łucku wydałem dwie swoje książki „Jestem dumny, że jestem Ukraińcem”. Wspaniały kraj, godni ludzie. Tam mam wielu przyjaciół-pisarzy: P. Korobczuka, M. Martyniuka, O. Dobko… W 2013 roku Odeska Regionalna Akademia Nauk (ORAN) zgłosiła moją książkę „Jestem dumny, że jestem Ukraińcem” (Lwów, 2. wydanie) do nagrody im. Szewczenki. Pisarze wołyńscy mnie poparli. Ale w Komitecie powiedziano, że sytuacja polityczna nie sprzyja i że o „bratniej i przyjaznej” Rosji nie wolno tak pisać. Jestem jednak dumny, że zgłoszenie napisała osoba, która znała jeszcze mojego ojca, na własny koszt przyjeżdżała do Bałty i rozmawiała z ludźmi. Poznałem pana Riewenkę podczas Odeskiego Forum Książki. Dlatego w środowisku pisarskim nie jestem nowicjuszem. Rekomendacje dali mi wszyscy godni ludzie i prawdziwi pisarze. — Jak, Pana zdaniem, popularyzować czytelnictwo wśród dzieci? — Bardzo prosto: własnym przykładem. Nie da się zmuszać do mówienia po ukraińsku i przy tym samemu nie mówić. Wszyscy piszemy jedną długą księgę życia z krótkich historii. Książki Serhija Martyniuka to Ukraina wczoraj, dziś, jutro. Lubi słuchać, odczuwać to, o czym milczy Ukraina. Dlatego ze stron wzywa: bądźcie sobą, nie bądźcie ofiarami stada, miejcie siłę woli, by być sobą! Widać to nawet w tytułach jego książek: „Zdobyliśmy wolność — zdobędziemy los”, „Z Ukrainą w sercu”, „Jestem dumny, że jestem Ukraińcem”, „Jestem Ukraińcem i mam umysł Zwycięzcy”, „Urodzeni, by zwyciężać, czyli lepiej umrzeć stojąc, niż żyć na kolanach”. Pewnego razu, pod koniec grudnia 1991 roku, spotkałem się z przyjaciółmi w Odessie. Byliśmy weseli i szczęśliwi, byliśmy po prostu wolnymi ludźmi. Nie w sowieckiej Odessie, lecz w niepodległej Odessie i niepodległej Ukrainie. Dziś już nie pamiętam, skąd wziął się wtedy flaga Ukrainy i kto ją przyniósł. Wziąłem ją do rąk, uniosłem nad głowę, powiedziałem chłopakom, żeby szli za mną, i poszedłem do Schodów Potiomkinowskich. Stałem z flagą i na dole widziałem dworzec morski. Machałem flagą nad głową i głośno krzyczałem: „UK-RA-I-NA!”. Był to czas przed Nowym Rokiem, ludzi było dużo, omijali mnie i patrzyli na mnie jak na wariata. Obejrzałem się, chciałem dodać otuchy chłopakom, którzy mieli iść za moimi plecami. Ku mojemu zdziwieniu, nie było ich tam. Moi chwaleni przyjaciele udawali, że mnie nie znają. Właśnie wtedy zrozumiałem, że bitwy i wojny o Ukrainę są jeszcze przed nami. Pamiętajcie: nie jest ważne, kto stoi przed tobą, ważne, kto stoi obok ciebie. Tak samo jest z językiem. — Dlaczego Pana pierwsze książki zostały napisane po rosyjsku? — Pierwsza książka „Zdobyliśmy wolę — zdobędziemy los” (wydawałem ją za własne pieniądze) była dwujęzyczna: po ukraińsku i po rosyjsku. Prawie wszystkie egzemplarze rozdałem. Szczerze chciałem i wierzyłem, że moi rodacy z Bałty staną się lepsi. Różowe okulary zdjął ze mnie pewien znajomy, mówiąc: „Dobrą książkę napisałeś, ale nic nie zrozumiałem po ukraińsku. Trzeba przetłumaczyć...” Ale kiedy ten sam znajomy po wydaniu książki „Jestem dumny, że jestem Ukraińcem” przestał ze mną witać się i powiedział, że jestem nacjonalistą (?), dałem sobie słowo, że będę pisał wyłącznie w ojczystym języku ukraińskim. — Jakie życzenia ma Pan wobec kolegów-pisarzy? — Przyjaciele! Nasz związek to państwo w państwie. Nie my mamy biegać do nich do rządu i Rady, lecz oni do nas. To oni powinni pytać, czego pisarze potrzebują do pracy. Jeden z zastępców ministra kultury powinien być pisarzem. Pisarz musi mieć oficjalny status. Powinien istnieć zawód — pisarz, z pensją i emeryturą. Razem z przewodniczącym Odeskiej Obwodowej Organizacji Narodowej Spilki Pysmennykiv Ukrainy S. Dmitrijewem już nad tym pracujemy. Spójrzcie, co grają w kijowskich teatrach? Dlaczego nie wystawia się sztuk współczesnych pisarzy? Dlaczego telewizja nie nagrywa wieczorów autorskich D. Pawłyczki, M. Słaboszpyćkiego i innych mistrzów słowa? Przestaliśmy szanować samych siebie. Nie potrafimy cieszyć się szczęściem kolegów. Jesteśmy różni, ale musimy być jednością. Pisarze to twarz i honor Ukrainy. Dlatego wstąpiłem do Narodowej Spilki Pysmennykiv Ukrainy i mam nadzieję wnieść coś nowego, szlachetnego i rodzimego. Nie chcę być modny i podobać się wszystkim. Chcę być sobą. Rozmowę przeprowadził Mychajło HEREszKOWYCZ, dziennikarz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Krytyka literacka i kijowski oddział

Michajło NAJENKO Ten rodzaj twórczości nigdy nie cieszył się szczególnym szacunkiem. Dochodziło nawet do tego, że rozlegały się głosy o jego bezużyteczności. Mianowicie czytelnik jest zdolny sam rozeznać się w wartości przeczytanego tekstu artystycznego; więc po co mu jeszcze podpowiedzi jakiegoś tam krytyka? Tylko wielcy pisarze zawsze podkreślali: krytyka jest potrzebna, aby ujawnić (wyjaśnić) estetyczny, intelektualny potencjał literatury. Nawet Szewczenko oczekiwał krytycznego głosu o sobie i mógł rzucić w jego stronę niezadowolony kamyczek: Już, zapewne, dziesiąte lato, Jak dałem ludziom „Kobzarza”, A im jakby usta zaszyto… Nikt nawet nie szczeknie, nie zbeszta, Jakby mnie wcale nie było. Trzecią myśl o krytyce sformułowali (można powiedzieć) pisarskie zjazdy. Na nich (przeważnie) o wszystkich gatunkach literackich mówiono w miarę pobłażliwie, a o krytyce niemal kategorycznie: jest albo do niczego, albo jej prawie nie ma. Pamiętam, że taką opinię trzeba było usłyszeć na jednym z pisarskich zjazdów z ust ówczesnego przewodniczącego Kijowskiej Organizacji NSPU (2011). Od tamtej pory cech krytyków w Kijowskiej Organizacji niby pracował, ale fizycznie zaczął upadać. Pewna część krytyków przeszła albo do „czystego” literaturoznawstwa, albo zajęła się wyłącznie pracą dydaktyczną na uczelniach. Już niemal na naszych oczach całkowicie oddali się sprawom oświaty bardzo poważni krytycy Wiaczesław Briuchowecki, Serhij Kwiti i Wołodymyr Morenec, a tacy jak Mykoła Żulinski czy Michajło Słabospycki częściowo zmienili nawet gatunek swoich literackich zainteresowań: zaczęli pisać powieści i romanse, a studia krytyczne odsunęli gdzieś na bardzo daleki plan. W przedzjazdowym inwentarzu wydanych książek za ostatnie cztery lata, aby nieco wzmocnić krytyczną pozycję Związku (przed 10. zjazdem NSPU), do gatunku krytyki zaliczono nawet publicystyczną esejistykę W. Dończyka („Kochajcie Ukrainę”), czysto literaturoznawczą pracę S. Hałczenki („Historia tekstu”), a nawet pewną wspomnieniową tandetę, która do literatury (jako tekstu krytycznego czy artystycznego) nie ma żadnego związku. Szekspir kiedyś wykrzyknął, że zerwał się związek czasów, a Dowżenko – że naruszono harmonię bytu: ludzkie podwórka, mianowicie, są rozgrodzone, ludzie mają w bród dostatku, komunizm zmusza do ciągnięcia po sznurku, wszelkie wróble potępiają orła, że kiepsko lata w konopiach, itd. Podobnie dziś utracono poczucie tego, czym jest literatura i krytyka, zrozumienie tego, dlaczego z 2000 członków SPU można zgłosić do Nagrody Nobla tylko jednego, a wśród dwustu członków-krytyków Związku nie ma ani jednego, kto by choćby sformułował, za co właściwie ukraińskiemu pisarzowi „Iks” czy „Igrek” należy tę nagrodę przyznać. Przez ostatnie dwadzieścia lat trzykrotnie proponowałem takie sformułowanie (dotyczące twórczości Ołesia Honczara, Liny Kostenko i Iwana Dracza) i tylko raz otrzymałem od Komitetu Noblowskiego podziękowanie za udział w nominacji. W dwóch pozostałych przypadkach proces nominacji został przerwany, ponieważ nominowani pisarze odeszli za horyzont właśnie w roku ich nominacji. Tymczasem w ostatnich latach pojawiły się znaczące dzieła artystyczne, które rzeczywiście zasługują na zgłoszenie do Nobla, a tylko w Kijowie opublikowano wiele prac krytycznych, które zasługują na bardzo uważną uwagę. Wydano, zwłaszcza, długo oczekiwane (w 3 tomach!) podsumowujące dzieło „Ukraińska krytyka literacka XX wieku” (z przedmową redaktora naukowego wydania W. Dończyka, 2015). Ukazały się książki o charakterze krytycznym Iwana Dzjuby („Na trzech kontynentach”, „W literaturze i wokół niej”), Michajła Horynia („Swiatosław Hordynski na tle epoki”, w 2 tomach), nieco wcześniej – Wołodymyra Danyłenki („Drwal na pustyni”), Mykoły Sławynskiego („Koledzy: drogi i rozstaje”), autora tych wierszy („Wiatr. Krytyka literacka i ruch słowa artystycznego”) i innych. W nurcie krytycznym starają się trzymać Ołeksandr Astafjew, Jurij Kowaliw, Wołodymyr Panczenko, Ludmiła Tarnaszynska, Anatolij Tkaczenko, Hryhorij Sztoń i inni. Co do dwutomowej pracy Michajła Horynia, to nie jest to „czyste” literaturoznawstwo czy muzykologia, lecz właśnie krytyczne zbliżenie do twórczości nietuzinkowego autora z grona mało znanych u nas Hordynskich. Jest jeszcze, jak wiadomo, Hordynski-ojciec, którego książka „Krytyka literacka podsowieckiej Ukrainy” (1939) wymaga co najmniej współczesnego wznowienia i uważniejszego do siebie stosunku. Niestety, pominięto ją także w wymienianym trzytomowym dziele „Ukraińska krytyka literacka XX wieku”. Krytycznie nastawionym w ostatnim czasie było twórcze zrzeszenie krytyków literackich Kijowskiej Organizacji NSPU. Nie tylko pracowało, ale i relacjonowało swoją pracę w prasie literackiej. Nieco wcześniej na jego zebraniach przeanalizowano rozwój praktycznie wszystkich gatunków literackich: „Współczesna poezja i »grjaznejszije malorossijskije virshi«”, „Więc, powieść czy antypowieść?”, „Dramat teatru”, „Wspomnienia jako historia współczesnego”, „Krytycy i poeci o współczesnej poezji” (o recenzji jako wymierającym gatunku), „Dokąd zmierza krytyka jako ruchoma estetyka”, „Prasa literacka a zanik procesu literackiego”, „Samotność pokonuje słowo młodych” itd. Wszystko to, podkreślam, nie są tematy zebrań twórczego zrzeszenia, lecz tytuły publikacji o tych zebraniach w prasie literacko-artystycznej. Pojedyncze publikacje o charakterze krytycznym pojawiały się także w prasie „nieliterackiej”: w gazetach „Dzień”, „Kultura i Życie”, „Ukraiński Teatr”, „Głos Ukrainy”, „Słowo Proświty” i innych. To wszystko jest bardzo ważne, bo czym innym jest przeprowadzić kalendarzowe zebranie jakiegoś twórczego zrzeszenia, a czym innym – przeprowadzić je tak, by było o czym napisać w prasie. Twórcze zrzeszenie stale śledzi proces wyróżniania utworów, które zgłaszane są do Nagrody im. Szewczenki. Komitet Szewczenkowski czasem słucha tej dyskusji, a czasem nie bardzo. Doświadczenie pokazuje, że Komitet ma nieco inne kryteria interpretacji literatury niż krytycy literaccy. Niektórzy dają do zrozumienia, że na jego decyzje wpływa tzw. „trzecia strona”, jak na przykład w przypadku, gdy nagrodami im. Szewczenki uhonorowano nie do końca te utwory, które naprawdę należą do literatury pięknej czy nawet publicystyki. Czy tak jest, czy to tylko plotki, pokaże czas, który zawsze był najsprawiedliwszym sędzią w różnych dziedzinach ludzkiej działalności. Twórczemu zrzeszeniu krytyków czas ten niedawno podpowiedział, że jego zebrania można (i warto, sądzę!) przeprowadzać w połączeniu z innymi twórczymi zrzeszeniami oraz z uważniejszą uwagą wobec najmłodszych literatów. To przyczyniło się, na przykład, do tego, że takie połączenie swego czasu zachęciło do zwrócenia się ku krytyce takich młodych poetów, jak Ołeksandr Stusenko czy Wiaczesław Lewycki. Wystąpili oni w prasie literackiej z kilkoma analitycznymi recenzjami i przeglądami tematycznymi, zostali zauważeni w środowisku literackim, ale z czasem, niestety, niemal całkowicie odeszli od tej formy swojej działalności. Produktywne wydają się także zebrania zrzeszenia krytyków wspólnie ze studiem literackim imienia Maksyma Rylskiego Uniwersytetu Kijowskiego oraz studiem Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki. Na takich wspólnych zebraniach bywali już z warsztatami znani pisarze, a także przedstawiciele sztuk pokrewnych: Taras Kompaniczenko z „Chorei Kozackiej”, reżyser filmowy Taras Tomenko z prezentacją filmu „Dom »Słowo«”, kinoznawca Serhij Trymbacz z analizą twórczości scenariuszowej Iwana Dracza, wokalista Ołesj Charczenko z pieśniami o żołnierzach UPA, skrzypek Kyrył Stecenko (wnuk znanego kompozytora) z opowieścią o jubileuszu „Proświty” i wirtuozowskim wykonaniem utworów muzycznych, Maksym Rylski (wnuk nie mniej znanego poety) z prezentacją nowych wydań rodzinnego zbioru „Róże i winogrona”, a także redaktor naczelny „Literaturnej Ukrainy” Serhij Kulida, poeci Wiktor Żenczenko, Swiatłana Jowenko, Michajło Szewczenko, Borys Ponomarenko i inni. Treściwie przebiegły zwłaszcza zebrania poświęcone jubileuszom szestdziesiątników Wasyla Symonenki, Mykoły Winhranowskiego, Petra Zasenki, a dzień urodzin Iwana Dracza w 2018 r. obchodzono trzy miesiące po jego odejściu w lepsze światy. Na tym ostatnim spotkaniu wystąpili ze wspomnieniami Iwan Małkowycz, Mykoła Sławynski, Witalij Ablicow, Anatolij Tkaczenko i inni. Informacje o tym wszystkim zamieszcza strona Instytutu Filologii Uniwersytetu Kijowskiego, a także almanach twórczości studenckiej „Switanok” i broszura „Centrum Twórczości Literackiej”, którą co roku wydaje uniwersytecki oddział o tej samej nazwie (teksty przeważnie studentki Julii Kuzmenko, zdjęcia profesjonalnego fotografa Walerija Popowa). We wszystkich przypadkach uczestnicy takich wspólnych zebrań kładą akcent przede wszystkim na artystyczność jako fenomen twórczości. To, choć jest to pisarska abecadło, ale ono – jak i modlitwa – od powtarzania się nie starzeje. W ludzie mówią: „Głowa to nie kolano; ona musi mieć kształt”. Artystyczność – to właśnie ta głowa-kształt, którą musi mieć literatura. W ostatnich latach młodsze pokolenie, zwłaszcza poeci, demonstruje formę, która, łagodnie mówiąc, budzi niepokój: całkowite ignorowanie wiersznawstwa (rytmy, miary, unikanie stroficzności, znaków przestankowych, a nawet wielkich liter) i demonstrowanie pisma, które czasem przypomina bardzo dawną barokowo-kapryśną tradycję akrostychów, wierszy-raków, wszelkich palindromów itd. Tę tradycję, jak wiemy, przez stulecia nie uznawali nawet klasycy literatury, aż w XX wieku uczeni (zwłaszcza D. Czyżewski) nie wyjaśnili, że to „także” literatura i ma ona sens. Być może i współczesne wiersze bez rymów, bez podziału (strumieniowe) będą zrozumiałe za jakieś sto lat (rym jest wierszowi potrzebny przede wszystkim po to, by w nim brzmiało echo niebios), ale niepokoi w nich jeszcze i to, że pisane są przeważnie językiem „potocznym”. Taki język, jak wiadomo, nadaje się tylko do informacji prasowej i komercyjno-chodnikowego czytadła. Za nim trzymają się teraz różne „pień-kluby” (określenie Petra Osadczuka) i niezbyt wybredni wobec sztuki komercjaliści. Także zagraniczni. Czysto artystyczną literaturę przełożyć na inne języki, jak wiadomo, jest trudno, a czasem (zwłaszcza poezję) wręcz niemożliwie. Dlatego „pień-kluby” chwytają się właśnie potocznego czytadła, tłumaczą je i wydają w krajach zagranicznych i mają z tego, jak się okazuje, jeszcze niemały zysk. Bo nie tylko u nas, ale i tam – „za bugrem” – kwitnie czasem masowość, oparta właśnie na biało-literackich „kolanach”. Niegdyś pojawiła się nawet taka humorystyczna przyśpiewka: Przyjechała z Krymu – Do klubu poszła Horpyna: Podkreślone brwi I jeszcze widać kolana. A kolana, jak wiadomo, bywają różne, zwłaszcza i krzywe. W lesie, niestety, krzywych drzew bywa też więcej niż prostych. Pozbywa się ich za pomocą piły i siekiery, a w literaturze od nich elementarnie trzeba się odgradzać, bo jedna zła owca, jak wiemy, może zepsuć całe stado. Czasem „kolanowa” pseudoliteratura próbuje przenikać także do motywów ideowych twórczości. Przytoczę dwa cytaty. 1. „Pierwsze ukraińskie zakłady pogrzebowe Michajła F. Nasewicza na Filadelfię i okolice. Ubogim rodzinom obsługa nie odmawia”. 2. „Przyjaciele z Cambridge pokładali się ze śmiechu, kiedy przełożyłaś im początek hymnu narodowego »Ukraina jeszcze nie zginęła« – »Co to za hymn taki« – a rzeczywiście, nieźle sobie zaczyna – akurat z takim »Turka wojować«, żeby nie przypadkiem”. W pierwszym cytacie mowa o tym, że Ukraińcom w Ameryce nawet z procedurą pogrzebową jest bardzo ciężko, a w drugim, że Ukraińcom w samej Ukrainie stworzono sobie jakoby patologiczny hymn, z którego Amerykanie „pokładali się ze śmiechu”. Autorzy tych romansów, jak wiadomo, należą do różnych pokoleń literackich i upodobań, ale kiedy dochodzi do ideologii, to, jak pisał I. Franko, „ekstremy się spotykają”. Czyli „pan” i „przepadł” lądują na jednej półce.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Córka Karpat

Wydawałoby się: po ostatecznym zdemaskowaniu ideologicznego socrealizmu w literaturze żadna patologiczna ideologia już jej nie zagraża. Ale jedna z nich wciąż, jak się okazuje, rozkwita: proświtaństwo (nie mylić z organizacją społeczną „Proświta”, która nie jest lokusem historycznym). To to samo proświtaństwo, które swego czasu maskowało się pod literaturę i z którym walczył M. Chwylowyj („O „szatanie w beczce”, albo o grafomanach, spekulantach i innych proświtańcach”, 1925), które próbował zdemaskować M. Zerow („Europa — Proświta — Oświata — Likniep”, 1926) i inni. Chyba nigdy nie myśleli ofiary „Rozstrzelanego odrodzenia” Chwylowyj i Zerow, że proświtaństwo jeszcze długo będzie zdolne nie tylko obniżać literaturę jako fenomen artystyczny, ale i zaganiać ją w kąt biznesowej spekulacji i grafomaństwa. W czasach Chwylowego i Zerowa proświtańskie obniżanie literatury odbywało się nierzadko wskutek niedouczenia samych autorów („Do literatury ruszył mało piśmienny pisarz” — mawiał Petro Pancz), a obecnie nieartystyczne proświtaństwo jawi się (w poszczególnych przypadkach, oczywiście) jako standardowa miłość do Ukrainy i rymowane hańbienie wszystkich jej wrogów-agresorów. Zarobione na tym dywidendy raczej nie zapewnią sławy takim, za pozwoleniem powiedzieć, „twórcom”, ale to, że zalewają oni proces literacki ułomną literaturą (niemal w duchu Demiana Biednego) — fakt niezaprzeczalny. Trzeba przynajmniej pamiętać, że temat miłości do Ukrainy i jej zniewolonej egzystencji Taras Hryhorowycz potrafił wyczerpać w jednym czterowierszu: Wkoło nieprawda i niewola, Naród zamęczony milczy, A na apostolskim tronie Mnich karmiony siedzi. Tutaj pod każde słowo-symbol można podstawiać realia współczesności; zatem, kiedy bierzesz się za taki temat dzisiaj, to spróbuj powiedzieć o tym głębiej i oryginalniej, a nie demonstruj zestawu wygasłych słów i kolekcji dawno stępionych siekier. Dobrze rozumie to „Choreja Kozacka”, która pracuje „na granicy” literatury i muzyki: odnajduje zapomniane źródła literackie, restauruje ich muzyczne brzmienie i tym samym pokazuje, że do głównej wartości życia — do wolności, słowo artystyczne Ukrainy szło daleko nie proświtańską drogą. Potwierdzone to jest albo całą twórczością naszych genialnych rodaków (jak autor „Słowa…”, Kotlarewski czy Szewczenko), albo jednym utworem (jak Mychajło Petrenko ze swoim „Niebem”, Panas Myrny z „Wołami”, Mychajło Kociubynski z „Intermezzo”, Ołeś Honczar z „Soborem”, Jurij Muszketyk z „Bratami”, Ołeh Czornohuz z „Arystokratą”, Iwan Dracz z „Słonecznikiem”, Lina Kostenko z „Marusią”, Wasyl Stus z „Palimpsestami”, Wasyl Hołoborodko z „Okienkiem”, Maryna Pawłenko z „Tęczą w sicie”) czy nawet jednym sformułowaniem („Z żalem radość się objęła” Ołeksandra Olesia, „Słoneczne klarnety” i „Pogrzeb przyjaciela” Pawła Tyczyny, „Ziemskie ciążenie” Wasyla Symonenki, „Wiersze z wojny” Borysa Humeniuka) czy też jednym obrazem („De libertate”, „Handzia”, „Hymn”, „Jeźdźcy”, „Ziemia”, „Zaliszenec. Czarny Woron”). W wymienionym szeregu, bez wątpienia, znajdują swoje należne miejsce i „Malwy” Romana Iwanyczuka, i „Roksolana” Pawła Zahrebelnego, i „Wieczny Iwan” Wiktora Miniajły, i „Ostatni hetman” Jurija Muszketyka, i „Nate” Pawła Mowczana, i „Księstwo traw” Petra Zasenkę, i „Rekreacje” J. Andruchowycza, i „Codzienne berło” J. Paszkowskiego, i „Epizodyczna pamięć” Lubow Hołoty, i „Kobieta w strefie” Switłany Jowenko, i „Requiem dla Róży” R. Płotnikowej, i „Żyć” W. Terena, i niektóre teksty jeszcze młodszych autorów (S. Żadana, L. Mamchycz, L. Mudrak, L. Diadczenko i in.) czy pierwsze książki-motyle Ihora Astapenki, Dmytra Luniaki, Leli Pokotypole, Bohdana Bratusia i in. Przynależność ich utworów do sfery artyzmu określa się przede wszystkim tym, że w ich podtekście jest uogólniający symbol (znowu abecadło!). Skąd on się bierze? Duszę w muzyce czy malarstwie, jak wiemy, tworzą nie dźwięki i kolory, a ich połączenie; tak samo symbol w literaturze powstaje nie ze słów, a z połączenia ich, ze stosunków między postaciami utworu, a nawet z domysłu czytelnika, który jest obowiązkowym uczestnikiem tworzenia literackiego. Dlaczego, na przykład, zachwyca obraz „Tajemnica twojej twarzy”? Bo czytelnik odczytuje w nim nie samo tylko „oblicze”. Tam jest symbol piękna całej lepszej połowy ludzkości. Takie samo uogólnienie zawiera w sobie symbol ludzkiego jednoczenia („Słowo…”), dążenia do wolności bez kajdan („De libertate”, „Testament”), urok „Zwiędłych liści”, „Pieśni leśnej”, „Słonecznych klarnetów”, „Zaczarowanej Desny” i „Róż i winogron”, protest przeciwko zniewadze ludzkiej cywilizacji („Żółty książę”, „Ogród getsemański”) i soborom ludzkich dusz („Sobór”). Krytyka takie utwory obowiązkowo zauważała i będzie zauważać, a pod względem wagi w procesie literackim będzie ona zawsze taka sama, jak sama literatura piękna. Bo ona jest pochodną od niej i dlatego będzie płonąć zawsze tym samym ogniem, co i ona. Niedawna książka krytyki literackiej Tarasa Sałyhy tak właśnie się nazywa: „Ogień, który nie gaśnie” (2017). Iryna RUDAJA, zastępca dyrektora ds. pracy naukowej Czerniowieckiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci. Dla mnie góry — starożytna świątynia, Przed którą głowę chylę. Za nią ja życie swoje oddam, Bo to wszystko najlepsze, co mam. Wałentyna Buniak Walentyna Jurijiwna Buniak urodziła się 24 września 1957 roku w zgodnej, pracowitej rodzinie w malowniczej wsi Dowhopilla w rejonie putylskim obwodu czerniowieckiego. Uczyła się w ośmioletniej szkole w Dowhopilli i szkole średniej w Koniatynie, a także w Kamieniecko-Podolskim Instytucie Pedagogicznym im. W. P. Zatońskiego na wydziale filologicznym. Pracowała jako nauczycielka języka ukraińskiego i literatury, organizatorka pracy pozalekcyjnej i pozaszkolnej w szkole średniej w Sieliatynie oraz nauczycielka literatury obcej w szkole ogólnokształcącej w Putyle. Była dyrektorem i wykładowcą języka ukraińskiego oraz literatury na kursach przygotowawczych Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu, zastępcą przewodniczącego Putylskiej Rejonowej Administracji Państwowej ds. humanitarnych, redaktorem gazety rejonowej „Karpaty” na Putylszczyźnie. Obecnie Walentyna Jurijiwna przebywa na zasłużonej emeryturze, ale zajmuje się pracą społeczną, kieruje towarzystwem „Proświta” im. T. Szewczenki w rejonie putylskim obwodu czerniowieckiego, jest przewodniczącą centrum wolontariatu „Emeryt” przy Putylskiej Rejonowej Radzie Weteranów. W. Buniak to bardzo utalentowana Hucułka. Wiersze zaczęła pisać jeszcze w wieku szkolnym. Pierwsze publikacje ukazały się w gazecie rejonowej „Karpaty”. Później w zbiorach I. Uhryna „Barwy wodospadu” (2004), „Na skrzydłach duchowości” (2006), „Ludowa księga poezji”. T. 1 (2010). I oto w 2018 roku ujrzała światło dzienne pierwsza książka Walentyny Buniak „Córka gór”, która ukazała się w wydawnictwie „Rodowid” (Czerniowce). W Czerniowieckiej Obwodowej Bibliotece dla Dzieci w ramach projektu celowego „Jestem Bukowińczykiem! Jestem Ukraińcem!” odbyła się prezentacja tego wydania Walentyny Jurijiwny. Do zbioru weszły 64 wiersze poetki, w których miłość do gór Karpat sprawia, że człowiek czuje się, jakby wędrował górskimi ścieżkami, słyszał szmer strumyków i szum wartkiego Czeremoszu, czuł zapach górskich ziół… „Ta nauczycielka jak pisanka, prawdziwa górska piękność, córka Karpat, zna, zdaje się, każdą ścieżkę rodzinnych stron. Jej lekki krok zdaje się nie znać zmęczenia. Po górskich zboczach wejdzie na każdą połoninę, przejdzie górskim grzbietem i wzniesie się na najwyższy punkt Karpat, aby podziwiać nieboskłon i poczuć radość z tego, że żyjesz na tej pięknej ziemi, swoją pracą i odwagą zdobywasz prawo, by być tutaj gospodynią tego piękna” — tak powiedział pisarz Wasyl Waskan w przedmowie do książki. Na prezentację do biblioteki przybyli członkowie towarzystwa „Proświta”, miejskich i obwodowych organizacji weteranów, pisarze, artyści, przyjaciele. Wiele ciepłych i szczerych słów powitań popłynęło pod adresem poetki od przewodniczącego Czerniowieckiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki O. Sawczuka oraz przyjaciół-prośwician — T. Minczenko, M. Pelech i H. Husar, kierownika centrum wolontariatu rady obwodowej „Emeryt” T. Sajenko, przewodniczącego Czerniowieckiej Miejskiej Organizacji Weteranów W. Sorochana, pisarzy W. Demczenki i M. Brozynskiego, krajoznawcy J. Husara, artysty R. Lekałowa, dyrektor Czerniowieckiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci A. Biłej i innych. W prezencie dla Walentyny Buniak pisarz Mychajło Brozynski przeczytał wiersz-dedykację „Pieśń Walentyny z Bukowiny”, a piosenkarka Łarysa Biełowa wykonała utwór „Mówią mi ludzie, sąsiedzi”. Na spotkaniu rozbrzmiewały wiersze z prezentowanej książki: „Córka gór”, „Huculska kołysanka”, „Kocham góry i dobrze je znam”, „To, co czuję, piszę w wierszach”, „Jestem wasza — moje Karpaty”, „Patrzę na góry — widzę ich majestat”, „W górach karpackich wyrosłam”, „Jakby w pajęczynie zielone góry”, „Żyję w górach karpackich przecudownych”, „Putylu, ty moja Putylu!”, „Mamo, droga matko”, „Ukraińska moja mowo” i inne. Walentyna Jurijiwna podziękowała wszystkim za szczere powitania i wspomniała bukowińskiego pisarza Wasyla Melnyka, który swego czasu wsparł jej twórczy talent i pobłogosławił na poetycką niwę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Narodziny ukraińskiej rewolucji

Walentyna STRILKO Historię powstania i kształtowania się Boryspolskiego Gimnazjum Ukraińskiego imienia Pawła Czubynskiego, bez wątpienia, należy rozpatrywać wyłącznie w kontekście historii ukraińskiej rewolucji lat 1917—1921. Na początku XX wieku na Ukrainie nie pozostała ani jedna szkoła z ukraińskim językiem nauczania, ani jeden podręcznik w języku ukraińskim. Zabraniano się w nim uczyć, modlić, drukować książki. Rosyjski carat zrobił wszystko, aby naród ukraiński zapomniał swoją historię, swoją kulturę, swoje tradycje, zapomniał, kim jest. Na przykład w Gimnazjum Mirhorodzkim guberni połtawskiej, do której należała także Boryspolszczyzna, na ścianie wisiała tabliczka: “W murach gimnazjum zabrania się wychowankom mówić w języku małoruskim” (Hryszczenko M. S. “Szkice z historii szkoły w Ukraińskiej SRR (1917—1965)”, Kijów, Radianśka szkoła, 1966, str. 15). W wyniku zbrojnego powstania w Piotrogrodzie w lutym 1917 roku carskie samowładztwo zostało obalone, a 2 marca 1917 roku do władzy doszedł Rząd Tymczasowy. Wywołało to zmiany w życiu politycznym i społecznym całej carskiej Rosji. 4 marca w Kijowie zwołano Ukraińską Centralną Radę. W pierwszej odezwie Centralnej Rady “Do narodu ukraińskiego!” jednym z najważniejszych zadań rewolucyjnych przemian ogłaszano ukrainizację szkoły: “…w najbliższym czasie prawo do wprowadzenia języka ojczystego we wszystkich szkołach, od niższych do wyższych, w sądach i wszystkich instytucjach rządowych” (Ukraińska Centralna Rada: Dokumenty i materiały w 2 t., t. 1: 4 marca—9 grudnia 1917 roku. / oprac. W. F. Werstiuk (kier.), O. D. Bojko i in.; Kijów: Dumka, 1996, str. 38). Zatem ukrainizację oświaty ukraińska rewolucja określiła jako jedno z pierwszoplanowych zadań — na I Wszechukraińskim zjeździe nauczycielskim 5—7 kwietnia 1917 r. w sali muzeum pedagogicznego w Kijowie. Zjazd zwrócił się do Ukraińskiej Centralnej Rady z prośbą o utworzenie “Wszechukraińskiej Rady Szkolnej dla organizacji oświaty szkolnej na Ukrainie”. Oprócz tego proponowano zlikwidować “wielotypowość” szkół, zorganizować letnie kursy pedagogiczne, przy uniwersytecie otworzyć katedrę ukrainoznawstwa dla przygotowania nauczycieli szkół średnich. Tak więc wiosną i na początku lata 1917 roku na Ukrainie nie istniał narodowy organ państwowy, który kierowałby sprawami oświaty, a wielką pracę nad odrodzeniem ukraińskiej szkoły w ogóle oraz jej szczebla średniego w szczególności wzięły na siebie organizacje społeczne i szeroki ogół ukraińskiego nauczycielstwa. Możliwość utworzenia ukraińskiego organu zarządzania oświatą pojawiła się po ogłoszeniu przez Centralną Radę Pierwszego Uniwersału, który deklarował autonomię Ukrainy, a Centralną Radę określił najwyższym organem rządowym państwa. 15(28) czerwca 1917 r. utworzono Sekretariat Generalny — pierwszy od kilku stuleci ukraiński rząd, na którego czele stanął Wołodymyr Wynnyczenko. Sekretarzem generalnym oświaty narodowej wybrano Iwana Steszenkę, gorącego zwolennika ukraińskiej oświaty narodowej. Do zarządzania oświatą I. Steszenko wyznaczył trzy główne zadania: “a) wszystkim narodom Republiki Ukraińskiej należy zapewnić swobodny rozwój ich szkoły i w ogóle oświaty; b) w sprawie oświatowej powinna być pewna jedność, która zapewniałaby możliwość wspólnymi siłami walczyć z tą ciemnością, która ogarnęła naszą ziemię po obcym panowaniu; c) centralizacja zarządzania powinna być szeroko możliwa” (CDAWO Ukrainy, f. 2581, “Ministerstwo oświaty narodowej UNR lat 1917—1918, OP 1, str. 10, 58). 9 lipca 1917 roku Ukraińska Centralna Rada opublikowała deklarację o pierwszoplanowych zadaniach w dziedzinie oświaty, z których najważniejszymi były derusyfikacja szkół, przeniesienie szkół na ukraiński język nauczania, przygotowanie ukraińskojęzycznych kadr nauczycielskich, wprowadzenie dyscyplin ukrainoznawczych. Z powodu braku potrzebnych kadr pedagogicznych 13 tysięcy nauczycieli zostało zwolnionych ze służby wojskowej (Wilna ukrainśka szkoła “Organ Wszechukraińskiego związku nauczycielskiego”, 1917, nr 7, str. 20). Ważnym osiągnięciem pierwszego etapu ukraińskiej rewolucji i stopniowej ukrainizacji szkoły stało się otwarcie w Kijowie 20 marca 1917 roku Pierwszego Ukraińskiego Gimnazjum imienia Tarasa Szewczenki, a we wrześniu 1917-go — Drugiego Ukraińskiego Gimnazjum imienia Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. W tym czasie zostało otwarte także Boryspolskie Ukraińskie Gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego. Już na drugim Wszechukraińskim zjeździe nauczycielskim 10—12 sierpnia 1917 r. w Kijowie delegaci zwrócili się do Ukraińskiej Centralnej Rady z prośbą o wdrożenie w życie jego postanowień dotyczących rozbudowy ukraińskiej oświaty. Proponowano przeprowadzić ukrainizację wszystkich typów szkół średnich i niższych, a w niższej szkole początkowej wprowadzić nauczanie w języku ukraińskim już od 1 września 1917 r. Od marca 1917 r. do kwietnia 1918 r. w dziedzinie oświaty średniej na Ukrainie zaszły znaczne zmiany. Ukraińska inteligencja Boryspolszczyzny była liderem na Ukrainie w zakresie wprowadzania ukraińskiej oświaty oraz propagowania ukraińskiego słowa, ukraińskiej kultury, ukraińskiej literatury, ukraińskiego teatru. Dwa tygodnie po ogłoszeniu Ukraińskiej Republiki Ludowej, 3 kwietnia 1917 roku, w Boryspolu, a z czasem także we wsiach Boryspolszczyzny tworzą się i zaczynają aktywnie pracować komórki organizacji społecznej “Proświta” (W. Strilko-Tiutiun, “Anioły Ukrainy”, Kijów, 2017, str. 11—14). Już we wrześniu 2017 roku pierwszy przewodniczący Boryspolskiej “Proświty” Mykoła Kyryczenko złożył sprawozdanie z pracy do Kijowskiej obwodowej “Proświty”. Członkowie “Proświty” latem 1917 roku zainicjowali utworzenie Boryspolskiego Ukraińskiego Gimnazjum, któremu nadano imię ich rodaka Pawła Czubynskiego. Jego dyrektor Wasyl Kostaszczuk rozpoczął swoją pracę w październiku 1917 roku. Można więc wyciągnąć wniosek, że pracował w gimnazjum od początku jego działalności. Zespół pedagogiczny gimnazjum wyprzedzał czas. 1 sierpnia 1918 roku Rada Ministrów Państwa Ukraińskiego uchwaliła ustawę o obowiązkowej nauce języka ukraińskiego i literatury, a także historii i geografii we wszystkich szkołach średnich. Ustawa przewidywała obowiązkowe nauczanie tych dyscyplin od roku szkolnego 1918—1919 oraz wprowadzenie etatowego stanowiska nauczyciela języka ukraińskiego i literatury. Zgodnie z ustawą, w pierwszych pięciu klasach gimnazjum na naukę języka ukraińskiego powinno było przeznaczać się nie mniej niż trzy godziny tygodniowo, a w klasach 6—7 — nie mniej niż dwie godziny, na naukę geografii i historii Ukrainy — nie mniej niż dwie godziny na każdy z przedmiotów w klasach 6—7. Wszystkie te zalecenia w Boryspolskim ukraińskim gimnazjum zostały zrealizowane w procesie edukacyjno-wychowawczym jeszcze w 1917 roku, prawie rok przed ich oficjalnym zatwierdzeniem. Co więcej, po zajęciu Kijowa przez wojska A. Denikina nastąpiło gwałtowne zwijanie ukraińskiej oświaty w placówkach wszystkich szczebli oraz nauczania w placówkach oświatowych w języku ukraińskim, a Boryspolskie Ukraińskie Gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego kontynuowało uczenie swoich studentów w języku ukraińskim i wykładanie ukraińskiego jako osobnego przedmiotu. W ciągu krótkich lat ukraińskiej państwowości Boryspolskie Ukraińskie Gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego było potężnym centrum ukraińskiego budowania państwa i oporu wobec moskiewsko-bolszewickiej okupacji. 30 października 1940 roku Pełahija Leontijiwna Wydołob, była nauczycielka szkoły boryspolskiej, członkini Boryspolskiej “Proświty”, na przesłuchaniu u śledczego NKWD tak charakteryzowała pracę Boryspolskiej “Proświty” oraz Boryspolskiego Ukraińskiego Gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego: “Pytanie: Jaką praktyczną działalność antysowiecką prowadziła “Proświta” w Boryspolu? Odpowiedź: W celu realizacji głównego zadania — zbrojnego obalenia władzy sowieckiej, Boryspolska organizacja “Proświta” prowadziła pracę nad przygotowaniem odpowiednich kadr, wychowując ludność w antysowieckim nacjonalistycznym duchu. (…) W wyniku przeprowadzonej pracy przez organizację “Proświta” w rejonie boryspolskim były szeroko rozpowszechnione idee nacjonalizmu. W 1920 roku uczestnicy “Proświty” Bezborodko, Sytnyk, Łewczenko, Marczenko i inni wzięli aktywny udział w zbrojnym powstaniu, zorganizowanym przez element petlurowski — Czepiłkę, Łytowkę i in.” Pytanie: Jakie organizacje antysowieckie oprócz “Proświty” istniały w Boryspolu, o których było pani wiadomo? Odpowiedź: W 1918 roku w Boryspolu zostało otwarte prywatne gimnazjum “Boryspolskie ukraińskie gimnazjum”. Część kadry nauczycielskiej tego gimnazjum z chwilą jego otwarcia przyjechała do Boryspola z Galicji, w szczególności Kostaszczuk Wasyl Mykołajowycz — nauczyciel języka ukraińskiego, zagorzały ukraiński nacjonalista i szereg innych, których nazwisk teraz nie pamiętam. (…) Czy w gimnazjum istniała sformalizowana organizacja kontrrewolucyjna, powiedzieć nie mogę, ale o tym, że z murów gimnazjum wychodziło kierownictwo działalnością antysowiecką — to prawda. Protokół przeze mnie przeczytany, zapisany z moich słów poprawnie. Wydołob. Przesłuchali: nacz. 2 oddziału 2 wydziału UGB NKWD USRR Porucznik bezpieczeństwa państwowego (Szarow) Operacyjny pełnomocnik 2 oddziału 2 wydziału Sierżant bezpieczeństwa państwowego (Korniejew)” (W. Strilko-Tiutiun “Grona ukraińskich powstań. Antybol…” sowiecki opór na Boryspolszczyźnie w latach 1920—1932”, Kijów, 2017, s. 157—158). Gimnazjum w Boryspolu proświcianie tworzyli początkowo jako prywatną placówkę oświatową. Prywatne były w Kijowie także pierwsze ukraińskie gimnazja imienia Tarasa Szewczenki oraz imienia Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Finansowaniem nowo powstałych ukraińskich gimnazjów zajmowało się społeczne Towarzystwo Edukacji Szkolnej. W znacznym stopniu, w tym również finansowo, Towarzystwo Edukacji Szkolnej pomagało Boryspolskiemu Ukraińskiemu Gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego. Pracę gimnazjum wspierała także Boryspolska Rada Wiejska, która najlepszym uczniom wypłacała comiesięczne stypendia. Wspominał o tym jego absolwent Anatolij Maherowski. Z czasem gimnazjum stało się państwową placówką oświatową. Gimnazjum, które było równorzędne ze szkołą średnią, miało pięcioletni kurs nauczania. Pracowali tu jedni z najlepszych nauczycieli Ukrainy: dyrektor — członek Kijowskiej szkoły naukowej Mychajła Hruszewskiego, nauczycielka języka francuskiego — Hanna Czykałenko, córka znanego ukraińskiego mecenasa, wielkiego patrioty Ukrainy Jewhena Czykałenki, nauczyciel muzyki — bandurzysta, kompozytor, dyrygent, naukowiec Mykoła Opryszko i inni. Przygotowywali oni dla Ukrainy prawdziwą elitę. Wielu absolwentów gimnazjum władza bolszewicka zniszczyła. Bardzo szybko radzieccy przywódcy dostrzegli w Boryspolskim Ukraińskim Gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego zagrożenie dla władzy bolszewickiej. Po pięciu latach, w 1921 roku, przemianowano je na szkołę społeczno-ekonomiczną, a jeszcze po kilku latach zamknięto. Na jej bazie rozpoczęła pracę Boryspolska Szkoła nr 2. Ta informacja znajduje się w sprawie karnej jej absolwenta z 1937 roku, pisarza Serhija Żyhałki (W. Strilko-Tiutiun. Światło. Szkice z historii Boryspolszczyzny w dwóch tomach, t. 1, s. 341). W czasach okupacji niemieckiej (1941—1943) w Boryspolu wznowiono pracę Ukraińskiego Gimnazjum. Gazeta „Ukraińskie życie” 23 października 1941 roku donosiła: „W Boryspolu otwarto pierwsze w rejonie Ukraińskie Gimnazjum. Zarząd rejonowy polecił pierwszemu dyrektorowi niezwłocznie rozpocząć aktywną i staranną przygotowanie do nowego roku szkolnego. Gimnazjum rozpoczęło swoją pracę od dokładnej ewidencji wszystkich uczniów byłej szkoły średniej nr 1. Razem z rejonowym wydziałem oświaty dobierane są wysoko wykwalifikowane, doświadczone ukraińskie kadry, które powinny zapewnić mistrzowskie i głębokie nauczanie powierzonych im dyscyplin”. (Państwowe Archiwum Obwodu Czernihowskiego, F. 128, Op. 1, s. 45—46). Rozkaz o otwarciu Ukraińskiego Gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego podpisał nauczyciel z wykształcenia Borys Bezborodko, który w tamtym czasie był zastępcą przewodniczącego Boryspolskiego Zarządu Rejonowego. Po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy w Boryspolu gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego nie utworzono. Prawda, z czasem utworzono liceum imienia Pawła Czubynskiego, które stało się jednym z najlepszych na Ukrainie. W 2017 roku 100-lecia powstania Boryspolskiego Ukraińskiego Gimnazjum w Boryspolu nie obchodzono. Zapomniana chwalebna karta pierwszej średniej placówki oświatowej Boryspola wymaga wdzięcznej pamięci potomnych. Budynek Boryspolskiego Ukraińskiego Gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego, fotografia z 2018 roku. Chór Boryspolskiej „Proświty” pod ścianą budynku Boryspolskiego Ukraińskiego Gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego. Wielu uczestników chóru to gimnazjaliści. 1918 rok

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Data, którą ludzkość zawsze będzie pamiętać…

80 lat dzieli nas od początku II wojny światowej, za którą ludzkość zapłaciła cenę ogromnych ofiar — ponad 100 milionów. Jednak we współczesnej historiografii trwają na jej temat dyskusje. Jedni uważają za początek wojny atak Niemiec na Polskę, inni określają go lipcem 1937 roku, kiedy japońscy żołnierze rozpoczęli agresję przeciwko Chinom. Trzeci za początek II wojny światowej uważają natarcie włoskiej armii na Etiopię w październiku 1935 roku. Istnieją różne koncepcje. Ale jest fakt. Fakt ataku wojsk Wehrmachtu na Polskę we wrześniu 1939 roku oraz wypowiedzenia wojny Niemcom przez Anglię i Francję. Zatem pożar wojny wybuchł jeszcze na długo przed 1 września 1939 roku. I płomień tego pożaru rozpalała także sama Polska, działając skrajnie nierozważnie. Przecież płomień II wojny światowej dotarł i do niej… Wołodymyr SKRYNCZENKO “Groza polega na tym, że historii nie znają nawet ci, od których zależy życie milionów…” Borys Akunin W nocy 1 września 1939 roku do prezydenta USA Franklina Roosevelta zadzwonił amerykański ambasador Bill Bullitt. Zameldował prezydentowi, że niemieckie samoloty niszczą Warszawę, a pancerne armady Guderiana wdarły się na terytorium Polski. Oto tak zaczynała się wojna — II wojna światowa… Polska, pozostawiona na pastwę losu przez swoich sojuszników, nie była w stanie uniknąć klęski w pojedynku z opancerzonymi hordami Wehrmachtu. Z czasem dołączyli do nich radzieccy żołnierze, którzy wyruszyli w “wyzwoleńczy pochód” w obronie “braci” — Ukraińców i Białorusinów. Niemieccy generałowie nieźle poradzili sobie ze sprawą. W wyniku 18-dniowej kampanii wojennej Rzeczpospolita przestała istnieć, a jej terytorium zostało podzielone między Niemcy, ZSRR i Litwę. Resztki polskich wojsk na czele z marszałkiem Rydzem-Śmigłym, uchodźcy, cały establishment wraz z rządem uciekali w kierunku Rumunii, która zgodziła się udzielić im schronienia. Błyskawiczne zwycięstwo Niemiec nad Polską oszołomiło jej sojuszników — Francję i Anglię, i skrajnie zaniepokoiło Józefa Stalina. Było nad czym się zastanawiać… Bez wątpienia Polska ucierpiała w tej wojnie. Ale czy była niewinną ofiarą? Danzig i “korytarz” do wojny Po I wojnie światowej Niemcy pod naciskiem Francji, Anglii i USA zmuszone były uznać swoją klęskę w wyniku problemów wewnątrzpolitycznych: braku zasobów materialnych do kontynuowania wojny oraz wydarzeń rewolucyjnych listopada 1918 roku. Przy czym armia niemiecka nie została rozgromiona i nawet znajdowała się na terytoriach swoich przeciwników. Berlin poszedł na zawarcie układu pokojowego na warunkach amerykańskiego prezydenta Woodrowa Wilsona, które w rzeczywistości okazały się fatalną pułapką. Zatem nastroje rewanżystowskie w Niemczech nabrały wtedy aktualności w wyniku niesprawiedliwości okazanej wobec Niemców. Pod wpływem idei rewanżyzmu do władzy doszli naziści na czele z Adolfem Hitlerem. I wkład Polski w ten proces jest bezsporny. Przesłanki do rozbioru Polski w 1939 roku zostały założone jeszcze w latach 1919—1920, kiedy państwo polskie zostało odtworzone na mocy układu pokojowego w Wersalu. Według opinii jego “ojca chrzestnego” Georges’a Clemenceau, Polska miała stać się barierą przeciwko Niemcom oraz w razie zaostrzenia sytuacji w Europie odegrać rolę antyniemieckiego frontu. Stało się jednak odwrotnie. Clemenceau sprzyjał także przekazaniu pod władzę Polski niemieckich ziem z ponad dwumilionową populacją. A jej było tego mało, wszak wielkość Polski była warta jeszcze więcej. I o to zadbano: już na początku swojego istnienia Rzeczpospolita rozpoczęła rozbójniczą politykę aneksji terytoriów swoich sąsiadów, w szczególności Galicji oraz innych ukraińskich i białoruskich ziem. Korzystając ze stosownego momentu, Polska obdarła swoich wielkich sąsiadów — Niemcy i Radziecką Rosję, w wyniku czego utworzyła się najniebezpieczniejsza koalicja niemiecko-rosyjskiej przyjaźni, którą łączyła wspólna niechęć do Polski. W ogóle polskie zakusy na terytoria sąsiednich państw były bólem głowy Ligi Narodów. Aby dać Polsce port morski, dokonano jeszcze jednej zbrodni przeciwko Niemcom: odebrano jej Danzig i ogłoszono go wolnym miastem. W Niemczech najbardziej niemieckim był właśnie Danzig, który uosabiał teutońskiego ducha średniowiecznych rycerzy, którzy go założyli. Danzig i “polski korytarz” odcięły od Niemiec Prusy Wschodnie, “głęboko dotknęły uczucia narodowe Niemców”, jak wyraził się niemiecki dyplomata von Dirksen. Problemy Danziga, “korytarza” i etnicznych Niemców, którzy mieszkali na tych ziemiach, nie zostały sztucznie wymyślone przez Hitlera. Prędzej czy później musiały stać się źródłem przyszłej wojny. Żadne państwo w Europie nie naruszało tak brutalnie praw mniejszości narodowych jak Polska, której populacja w 33% składała się z Niemców, Ukraińców, Białorusinów i Litwinów. Swoją nienawiść do polskich zakusów na niemieckie ziemie bardzo trafnie wyraził głównodowodzący wojskami Reichswehry von Seeckt w swoim hamburskim przemówieniu 20 lutego 1920 roku: “Żaden Niemiec nie powinien poruszyć nawet palcem dla ratowania przed bolszewizmem Polski, tego śmiertelnego wroga Niemiec, tworu i sojusznika Francji, …, i gdyby sam diabeł wymyślił, by zabrać Polskę do piekła, to warto byłoby mu pomóc”. Od połowy lat 30. w Europie rozpoczyna się etap kardynalnych zmian, w szczególności proces zbliżenia Niemiec i Polski, z którą Hitler zawarł pakt o nieagresji. Tym samym Polska pomogła mu uniknąć międzynarodowej izolacji, która nieuchronnie zagrażała w związku z rozpoczęciem zbrojeń Niemiec. Do Berlina często zagląda Józef Beck, minister spraw zagranicznych Polski, dążąc do sojuszu z Hitlerem i Mussolinim. Odwiedził Polskę także “główny leśniczy Rzeszy” Hermann Göring — na polowanie w Puszczy Białowieskiej, ale i nie tylko. Te wizyty sprzyjały wzmocnieniu przyjaznych stosunków między oboma państвами. Po podpisaniu układu monachijskiego i na początku 1939 roku Polska za sprawą Józefa Becka wzięła udział w rozczłonkowaniu Czechosłowacji i otrzymała swoją część z jej terytorium — Zaolzie. Jednak na przeszkodzie do pokoju między Niemcami a Polską stanęły Danzig i “polski korytarz”, który Niemcy żądali zwrócić do Rzeszy. Polegając na pomocy zachodnich sojuszników, w szczególności Anglii, Polska zbyt przeceniła swoje siły. “…Odiani w stal i zbroję, pod wodzą Rydza-Śmigłego, pójdziemy na Ren…” — śpiewano w Warszawie jeszcze w przededniu wojny. Lecz nie wyszło tak, jak planowano.... Jeszcze na półtora tygodnia przed rozpoczęciem II wojny światowej do Moskwy przybył pełnomocny przedstawiciel Hitlera — Joachim von Ribbentrop. Miał on zawrzeć 23 sierpnia 1939 roku w Moskwie historyczne porozumienie — Pakt o nieagresji między dwoma biegunowymi pod względem ideologicznym państwami: Związkiem Radzieckim i Niemcami. Wydarzenie to poprzedził niemal trzyletni sondaż ze strony dyplomatów obu państw. Lecz pierwszym krokiem do Paktu stały się zmiany w komisariacie spraw zagranicznych ZSRR: Maksym Litwinow ustąpił miejsca Wiaczesławowi Mołotowowi. Handel dwóch dyktatorów się rozpoczął… Byli oni pokrewnymi duszami i doskonale się rozumieli — Gruzin Józef Stalin i Austriak Adolf Hitler. Mieli wiele wspólnego: obaj byli zwolennikami brutalnej siły, obaj byli totalitarystami i wyznawali makiawelizm jako doktrynę polityczną (czyli cel uświęca środki), obaj nie mieli żadnych złudzeń co do siebie nawzajem. Przez pewien czas Hitler był zachwycony Stalinem, a ten odpłacał mu tym samym. Choć to dziwne, führer uważał siebie za polityka „prawdziwego”, a Stalina — za „zdradzieckiego”... Rok po roku skradali się ku sobie, zmiatając na swojej drodze sąsiednie państwa buforowe. Hitlerowi potrzebne były rosyjskie surowce, Stalinowi — niemieckie technologie. Führera najbardziej interesowały strategiczne rodzaje surowców — ropa, kauczuk, wolfram, nikiel, soja, niezbędne dla Wehrmachtu. Lecz co najważniejsze — pragnął uniknąć wojny na dwa fronty: Pakt miał zagwarantować mu bezpieczeństwo w przyszłej błyskawicznej wojnie na Zachodzie. Dla führera Stalin był semaforem, który miał włączyć światło jego agresji przeciwko Polsce („otworzyć drogę dla żołnierzy”, jak mawiał führer). Właśnie w tajnym protokole do Paktu tkwił klucz do rozwiązania ukrytej treści i wartości dla obu stron tego handlu („diabła z szatanem”, jak zaznaczali politolodzy na Zachodzie). Porozumiano się w sprawie stref wpływów, podziału Polski oraz linii demarkacyjnej, którą na mapie Polski nakreślił Ribbentrop. Z tego względu korzyści dla ZSRR były oczywiste: przede wszystkim udawało się uniknąć natychmiastowego starcia z Wehrmachtem. Ale sojusz z Hitlerem okazał się fatalnym błędem Stalina. Nie wiedział on wtedy i nie przypuszczał, że drugą rocznicę Paktu będzie witał z hasłami: „Śmierć niemieckim okupantom!”. Rok 41., fatalny „...Współpraca z ZSRR... ciążyła mi. Jestem szczęśliwy, że uwolniłem się od tego moralnego ciężaru...” — donosił Hitler duce Mussoliniemu o podjęciu „najcięższej w... życiu decyzji” — o ataku na ZSRR. Nad Europą krążył już czarny jastrząb nazistowskiej swastyki, pod którym znalazła się gigantyczna przestrzeń o łącznej powierzchni czterech milionów kilometrów kwadratowych z populacją 333 milionów osób. Złowrogą ciszę nad krajem przerwały wodospady bomb samolotów Luftwaffe, które 22 czerwca 1941 roku o godzinie 3:15 runęły na pokojowe radzieckie miasta — Kijów i Mińsk, Odessę oraz Sewastopol. Płomień wojny ogarnął całą bezkresną przestrzeń zachodniej granicy ZSRR, o długości 3000 kilometrów od Morza Barentsa do Morza Czarnego. W tamtym czasie Wehrmacht miał udane doświadczenie zwycięstw na Zachodzie i przewyższał Armię Czerwoną niemal we wszystkim, przede wszystkim w jakości pionu dowodzenia (deficyt kadr dowódczych po stalinowskim terrorze 1937–1938 lat w armii kompensowano młodymi i niedoświadczonymi oficerami). W ciągu pierwszych dwóch tygodni wojny na całym froncie niemiecko-radzieckim Wehrmacht rozgromił 100 radzieckich dywizji. Zbrodnicza nieprzygotowanie obrony zachodnich granic państwa przez Stalina obróciła się katastrofalnymi skutkami. W ciągu pierwszych trzech tygodni wojny Niemcy zajęli kraje bałtyckie, Białoruś, część Ukrainy i Rosji, podchodzili do Kijowa. Nie bez podstaw Hitler zapewniał swoich generałów: „Rosyjskie siły zbrojne to gliniany kolos bez głowy”. Jednak wojna wniosła pewne korekty do podsumowania führera… Niespodziewany atak Niemców (niespodziewany dla Stalina!) całkowicie wpędził go w stan transu. W żaden sposób nie chciał uwierzyć w to, że Hitler go wyprzedził. Zamiast Stalina 22 czerwca 1941 roku w południe występował w radiu Mołotow, ponieważ wódz nie był w stanie wstać z łóżka. Dopiero 3 lipca mógł zwrócić się do narodu, nad którym znęcał się przez cały czas, i wykrztusić z siebie w chwili słabości coś nieoczekiwanego dla wszystkich: „Bracia i siostry…”. Nawet przez radio słychać było, jak zęby wodza wybijały bębniący rytm o szklankę z wodą. W tamtym czasie był gotowy, według świadectwa Mołotowa, pójść na nowy traktat brzeski, a nawet kapitulację. Co leżało u źródeł tak katastrofalnej klęski w 1941 roku? Zapewne ogólnoskalowy rozkład w szeregach Armii Czerwonej, wyczerpanej i przygnębionej w wyniku represji, a także brak wiary w władzę u przeciętnych czerwonoarmistów (głównie robotników i chłopów, którzy pamiętali Hołodomor, rozkułaczanie i nędzę za czasów radzieckiego bytu). Potężne uderzenie zadane przez Wehrmacht zburzyło paniczny strach czerwonoarmistów przed stalinowską maszyną terroru, dlatego masowa dezercja i masowe poddawanie się do niewoli stały się fenomenem początkowego okresu wojny. W rezultacie pod koniec 1941 roku w niemieckiej niewoli, według obliczeń generała Haldera, znalazło się niemal cztery miliony czerwonoarmistów (wśród nich — Jakow Dżugaszwili, syn Stalina). Jak zaznacza świadek tamtych wydarzeń J. Biłodid, „...w tamtym przerażającym czasie niszczycielskiej klęski doznał system radziecki… Klęska ZSRR na pierwszym etapie II wojny światowej była klęską reżimu bolszewickiego”. Chwila słabości wodza trwała kilka miesięcy, kiedy ze łzami w oczach oddawał całą pełnię władzy nad Moskwą i frontem Żukowowi. Tej chwili nie zapomniał dowódcy po wojnie, ale wtedy Żukow był mu jeszcze potrzebny. Aby Stalin w końcu zrozumiał, dokąd doprowadziła państwo radzieckie i jego naród jego zbrodnicza polityka, trzeba było cofnąć się Armii Czerwonej do Wołgi i Stalingradu, do gór pasma Kaukazu, aby stamtąd rozpocząć wyzwalanie spustoszonego przez okupantów kraju. Przypomniała historia także o zmowie Stalina z Hitlerem, kiedy Departament Stanu USA opublikował w 1948 roku przejęte przez aliantów tajne dokumenty z urzędu Ribbentropa na łamach swojego wydawnictwa „Nazi-Soviet Relations”. Ale to już inna historia…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Jewhen Hakman — symbol duchowej jedności Bukowińczyków

Jaryna CYBA, kierownik centrum prasowego Czerniowieckiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Zdjęcia Olgi MANIUK. Arcybiskup czerniowiecki i chocimski Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, członek Świętego Synodu PCU władyka Herman oraz księża bukowińskich świątyń pobłogosławili wydarzenie. „Historia świadczy, że wszystkie państwa miały u swoich podstaw wartości duchowe, swoją ideę narodową, swój język. Nośnikiem tych wartości była niezależna cerkiew, Jedyna Pomieстная, Prawosławna Cerkiew, o której marzył pierwszy metropolita Jewhen Hakman. Po ukończeniu Uniwersytetu Wiedeńskiego Hakman został wyświęcony w Czerniowcach na hieromnicha, przez 7 lat pracował jako profesor studiów biblijnych w seminarium. Kiedy austriacki cesarz swoją decyzją mianował Jewhena Hakmana biskupem Bukowiny, władyka dobrze rozumiał nadzwyczajną złożoność problemów, które stały przed prawosławną cerkwią w tym kraju. Zjednoczyć niemieckojęzycznych, Rumunów i ukraińskojęzycznych wiernych z naciskiem na to, że zarówno w szkołach, jak i w świątyniach dominować ma język ukraiński, przy tym pozostać niezaprzeczalnym autorytetem, było prawie niemożliwe. Ale nie dla Hakmana. Miał talent proświcianina, czyli tego, kto potrafił przekonać, bo posiadał wiedzę i wiarę. I choć w tamtym czasie Bukowina była zacofanym prowincjonalnym regionem Austro-Węgier, nazywano ją „niedźwiedzim kątem”, Hakman złamał ten stereotyp i nasz kraj uznano. Zresztą tak było i z Rusią Kijowską, którą zaczęto uznawać dopiero wtedy, gdy otrzymała swoją niezależną cerkiew po chrzcie Rusi przez księcia Włodzimierza. Bez wsparcia cerkiewnego państwa znikały z mapy świata. Problemami cerkwi, jak za czasów Jewhena Hakmana, obecnie również przejmuje się państwo, bo duchowość, a dokładniej ukraińska duchowość, jest jedną z głównych wśród wojskowych, ekonomicznych, informacyjnych składowych bezpieczeństwa naszego państwa” — podkreśliła moderatorka wydarzenia Switłana Masłowska, zastępca przewodniczącego Czerniowieckiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Słuchaczka Małej Akademii Nauk, uczennica Juliana Litwinowa ze wsi Wasłowiwci w rejonie zastawniowskim, gdzie urodził się Jewhen Hakman, zaprezentowała pracę naukową „Rodzime imiona: Jewhen Hakman”. W obradach okrągłego stołu, gdzie dyskutowano o kwestiach cerkwi, wzięli udział proświcianie: przewodniczący Czerniowieckiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Ostap Sawczuk, sekretarz odpowiedzialna Marija Pełech, Tamara Minczenko, Ołeksandr Stolar, członkowie zarządu Czerniowieckiego Oddziału „Proświty”, przewodniczący nowosielickiego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, główny specjalista wydziału kultury Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Mykoła Herheluk, Hanna Skorejko, kandydat nauk historycznych Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego, arcybiskup czerniowiecki i chocimski PCU, członek Świętego Synodu PCU władyka Herman i inni. Podczas wydarzenia obecni obejrzeli film Switłany Nowyckiej „Powrót Metropolity”. „Film jest jaskrawym odzwierciedleniem wielkości naszego sławnego rodaka i jednocześnie cynizmu oraz okrucieństwa władzy radzieckiej. Jeden z inicjatorów tych zdjęć Ołeksandr Stolar — były pracownik wydziału kryminalnego obwodowego zarządu spraw wewnętrznych, obecnie aktywny proświcianin, badacz ponownego pochówku Jewhena Hakmana” — zaznaczyła S. Masłowska. Podsumowaniem okrągłego stołu stała się decyzja o utworzeniu komisji ds. poszukiwania niezniszczalnych szczątków ciała metropolity Hakmana w celu godnego jego pochówku oraz wystąpienie z wnioskiem do Metropolity Kijowskiego i całej Ukrainy oraz Patriarchatu Ekumenicznego o nadanie Jewhenowi Hakmanowi godności Świętego. 8 maja w Czerniowieckiej Bibliotece Obwodowej im. Mychajła Iwasiuka odbył się okrągły stół, poświęcony 226. rocznicy urodzin oraz 146. rocznicy śmierci pierwszego Metropolity Bukowiny i Dalmacji Jewhena Hakmana. Ihor Mychajłowycz Kowal urodził się 28.07.1960 r. we wsi Rekłynęć w rejonie sokalskim obwodu lwowskiego. W 1982 r. ukończył z wyróżnieniem wydział historyczny Uniwersytetu Lwowskiego. Uczeń wybitnych archeologów W. Aulicha i M. Pełeszyszyna. W latach studenckich wchodził w skład ekspedycji archeologicznej badającej książęcy Halicz. Od 1999 r. jego życie i działalność twórcza związane są z Iwano-Frankiwskiem. Ihor Mychajłowycz wykłada archeologię biblijną, chrześcijańską, cerkiewną, kulturoznawstwo i religioznawstwo na Przykarpackim Uniwersytecie Narodowym im. W. Stefanyka, w Akademii Teologicznej (UKGK), Instytucie Duchownym (UPC KP), redaguje gazetę „Głos cerkwi”. Pracując jako zastępca naczelnika wydziału edukacji i nauki Obwodowej Administracji Państwowej, opublikował informator encyklopedyczny „Uczeni Podkarpacia” (2003). Badał archeologię i kulturę książęcego Halicza oraz państwa halicko-wołyńskiego. Na terenie rejonu halickiego i Wołynia pan Ihor odkrył dziesiątki nieznanych stanowisk archeologicznych, z których najważniejszym są fundamenty kronikarskiej cerkwi Iwanowskiej z drugiej połowy XII w. Redagował wydania naukowe „Halicz i jego otoczenie” (1997), „Wola i los. Księga pamięci rejonu halickiego” (1998), autor pomocy dydaktycznych, podręczników i opracowań metodycznych dla studentów wyższych uczelni: „Archeologia cerkiewna” (1998), „Biblijna...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Działaczowi Proświty Mykole Wasylenkowi w maju stuknęłoby 95 lat

Jedni znali go jako pisarza, laureata międzynarodowych nagród literackich im. Wasyla Myska i im. Jara Sławutycza, inni jako weterana II wojny światowej, jeszcze inni wspominają go jako honorowego obywatela miasta Chersoń, a jeszcze inni jako więźnia politycznego, a ktoś jako Proświtianina przez wielkie P. Pierwszego maja miałby skończyć 95 lat, lecz jesienią ubiegłego roku pisarz i działacz Proświty Mykoła Ołeksandrowycz Wasylenko odszedł w zaświaty. Ołeh OŁEKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Autor tomików poetyckich „Niebiański klucz” (1990), „Konfrontacja twarzą w twarz” (1990), „Garść deszczu” (1999), „Architektura planidy” (2004), „Oznaczone zorniczki”, „Tranzyt klejnotów” — przekłady (2012), „Katrenowy teleskop” (2014), „Echo niepokoju” (2017), „Serce — nie kamień” — w przekładzie na język rosyjski (2005), autor książek dla dzieci: „Na górze stała chata” (2001), „Gorąca szabla” (1996), „Klucz do królestwa” (1997), „Całe królestwo za konia!” (2003), autor utworów prozatorskich: powieść „Odłamki imperium” (2002), księga zapisków dziennikowych „Kuraj dla pożaru” (2007), powieść historyczna „Laodyka — carycа Seleucydów” — w przekładzie na język rosyjski (2008), „Długa droga z tunelu” — zbiór opowiadań, powieści, tekstów piosenek (2009), autor ponad 50 artykułów o zagadnieniach literatury w periodykach i zbiorach literacko-artystycznych Mykoła Wasylenko zawsze pozostaje w naszych sercach jako Ukrainiec, który całe życie poświęcił walce o umocnienie języka ukraińskiego na ukraińskich ziemiach. Zapewne już od najmłodszych lat pytał sam siebie Mykoła Wasylenko: „Z jakich przyczyn i przez kogo spustoszona jest nasza ziemia?”. Być może właśnie za przenikliwą dociekliwość zdolnego młodego poety, który przeżył lihołiття Hołodomoru w latach 1932—1933 i nie z książek poznał II wojnę światową, już w 1947 roku został uwięziony. Po odbyciu kary w stalinowskich obozach, w 1955 roku trzydziestoletni rodak wyszedł już zahartowany do walki z reżimem totalitarnym. Z wilczym biletem wroga ludu udało mu się jednak ukończyć Horliwskie technikum przemysłowe (1960) i kontynuować samokształcenie, aby przyciągnąć do walki o wyzwolenie nowych młodych ludzi. Pisarz Hryhorij Kocur we wstępie do książki Mykoły Wasylenka „Konfrontacja twarzą w twarz” pisał: „Z Mykołą Wasylenkiem przyjaźniliśmy się wiele lat. W różnych czasach los zbierał nas w różnych miejscach i w różnych okolicznościach. Jedno było u niego zawsze niezmienne i pozostaje takie: miłość do ojczystego języka i do poezji. A te cechy wiążą się z innymi — przyzwoitością, narodową i osobistą godnością, nieugiętą zasadniczością”. Gdy pod koniec lat 80. na Chersońszczyźnie tworzono pierwsze ogniwa Ludowego Ruchu Ukrainy i Towarzystwa Języka Ukraińskiego, Mykoła Ołeksandrowycz był w wirze wydarzeń. Organizował Szewczenkowskie czytania przy pomniku Wielkiego Kobzarza, swoimi jaskrawymi patriotycznymi utworami zapalał serca ukraińskiego studenckiego młodzieży, które potem stanowiły podstawę formacji patriotycznych „Młodej Proświty”, Służby Społecznej Ukrainy, Chersońskiego kisza Ukraińskiego Kozactwa, studiów literackich „Kulisza krynica” i „Tauryjski pierwiosnek”. Z tomikiem poezji Mykoły Wasylenki „Очна ставка” („Konfrontacja”) patriotycznie nastawiona młodzież się nie rozstawała. Dla każdego z nich, jak hasło do działania, brzmiały słowa: Łączcie się, orły-synowie! Ja — Ukraina, wasza siła. Ja dałam wam potężne skrzydła, I ducha, i młodość wiosny. Niech was nie bawią marzenia-sny — Dla czynów bohaterskich was wychowywałam. Łączcie się, orły-synowie, Ja — Ukraina, wasza siła. Z przyjemnością wspominam nasze poznanie się z Mykołą Ołeksandrowyczem podczas wyjazdu do Kijowa w grudniu 1993 roku na obchody 125-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych był on jednym z inspiratorów przeprowadzenia naukowo-praktycznej konferencji, poświęconej 90. rocznicy urodzin Stepana Bandery. Właśnie dzięki niemu na Chersońszczyźnie zaczęły działać Towarzystwo „Memoriał” oraz Związek więźniów politycznych i represjonowanych. Był jednym z tych rycerzy ducha ukraińskiego, którzy przyczynili się do wznowienia nabożeństw Bożych w Świątyni św. Ołeksandry Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła na ulicy Perekopskiej w Chersoniu. Wiele poetyckich i prozatorskich książek Mykoła Wasylenko wydrukował właśnie w Chersońskim oddziale Centrum Wydawniczego „Proświta”. Dziś ukazało się już 5 numerów almanachu wydanych drukiem w Chersońskim oddziale Centrum Wydawniczego „Proświta”. Poparł on także ideę kandydata nauk filologicznych, proświtianina Iwana Niemczenki, dotyczącą utworzenia swoistej Fundacji Tawryjskiej jako ośrodka badań nad diasporą ukraińską. Idea pomocy młodym naukowcom i młodym literatom w realizacji ich twórczych zamierzeń zjednoczyła wokół Mykoły Ołeksandrowycza plejadę filologów-patriotów, którzy do dziś pracują nad tym, aby nadal wychodził drukiem w Chersońskim oddziale Centrum Wydawniczego „Proświta” unikatowy almanach „Wisnyk Tawryjskiej Fundacji”. Obecnie trwa praca nad 15. numerem. Pracował on do ostatniego tchnienia na przyszłość narodu ukraińskiego. Jego liczne występy w radiu i telewizji, przed studentami i uczniami, jego nieprzemijające utwory zawsze rozpalały i rozpalają serca młodych rodaków.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Odszedł do nieba...

5 maja 2019 roku w wieku 59 lat odszedł w wieczność Ihor Mychajłowycz Kowal — wybitny ukraiński historyk, archeolog i pedagog. W przeszłości przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Zrzeszenia TUM im. T. Szewczenki, wyróżniający się pracownik oświaty, honorowy krajoznawca Ukrainy. …na archeologia” (2001), „Drogą Chrystusowej nauki” (2003), „Biblijna i kościelna archeologia” (2007; współautorstwo z profesorem S. Kyjakiem). Ma ponad 300 artykułów naukowych i popularnonaukowych oraz 20 odrębnych wydań. Został wybrany przewodniczącym obwodowego zrzeszenia TUM „Proświta” im. T. Szewczenki. Dwukrotnie wybierano go deputowanym Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej (1990–1994; 1998–2002) oraz deputowanym rady rejonowej (2002–2006). Laureat nagród obwodowych. Odznaczony medalem „Najlepszy naukowiec roku”, Dyplomem Zwierzchnika Kijowsko-Halickiego Lubomyra, otrzymał tytuł „Honorowy krajoznawca Ukrainy”. Najbardziej owocny okres jego pracy naukowo-krajoznawczej rozpoczął się w 2005 roku współpracą z profesorem, doktorem nauk chemicznych, prorektorem PNU im. W. Stefanyka ds. naukowych I. Myroniukiem. We współautorstwie napisali i zilustrowali monografię „Jarosław Pasternak — badacz starożytności Ukrainy” (2006). I. Kowal obronił rozprawę kandydacką na temat „Naukowa i społeczna działalność Jarosława Pasternaka (1913–1969)”, wykonaną pod kierunkiem profesora W. Hrabowieckiego. W kolejnych latach we współautorstwie wydano monografie: „Archeologiczne zainteresowania Mychajła Fihola” (2007), „Ewangelista Łukasz z książęcego Halicza” (2009), „Starożytny Halicz: cywilizacja znana i tajemnicza” (2010), „Halickie ikonostasy i archeologia kościelna” (2012). W 2012 r. Ihor Kowal wydał książkę „Halickie skarby podziemnego archiwum”. Począwszy od 2010 r. pracował nad rozprawą doktorską „Historia chrześcijaństwa Rusi Halicko-Wołyńskiej X–XIV wieku”. Proświtianie Prykarpacia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Profesor Walentyna Czopjak: „Ja wciąż jeszcze siebie szukam!”

Ukraińska lekarka immunolog i alergolog profesor Walentyna Czopjak została laureatką Nagrody Państwowej Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki za rok 2018 za pracę „Naukowe opracowanie i wdrożenie spersonalizowanego podejścia do diagnostyki, leczenia i profilaktyki chorób immunozależnych” (w składzie zespołu autorskiego). Dzięki wsparciu i pomocy lwowskiej naukowczyni — kierownik katedry immunologii klinicznej i alergologii Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego imienia Danyła Hałyckiego Walentyny Czopjak we wszystkich regionach Ukrainy utworzono obwodowe służby immunologiczne, uruchomiono 3 regionalne i 12 obwodowych wyspecjalizowanych centrów. Jest ona członkinią Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI), Światowej Organizacji Alergologicznej (WAO), Światowej Organizacji Immunologicznej (WIPO), Polskiego Towarzystwa Immunologicznego, Europejskiej Federacji Towarzystw Immunologicznych (EFIS), Europejskiego Stowarzyszenia Standaryzacji (EASI). Rozmawiamy więc z zasłużoną lekarką Ukrainy — Walentyną Czopjak, interesującą osobą, o życiu i o tym, jak ona, medyk i działaczka społeczna, aktywna uczestniczka międzynarodowych organizacji, pracuje dla Dobra — z myślą o zdrowiu poszczególnego człowieka i ukraińskiego społeczeństwa. „Kwestia waleologii musi być priorytetem…” — Kiedy dowiedziała się Pani, że przyznano Pani Nagrodę Państwową Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki za rok 2018, co Pani poczuła? — Usłyszałam o tym w pociągu, w drodze z Kijowa. A gdy przyjechałam do domu, to przeczytałam. Było mi przyjemnie. Bo to była praca także moich nauczycieli — profesora Stepana Mychajłowycza Martyniwa i Chrystyny Wiktoriwny Sinijczuk, którzy wiele włożyli we mnie, w mój naukowy rozwój. — Może Pani skonkretyzować wagę swojej pracy we współpracy z kolegami? — W pewnym stopniu daje to możliwość określenia potencjału chorego w zakresie walki z chorobami… Medycyna potrzebuje nowej wiedzy. A epigenetyka to nowa nauka, która pokazuje, jak styl życia wpływa na syntezę białek, które mogą regulować nasze funkcje, a nawet geny. I kiedy czynniki środowiska zewnętrznego negatywnie (i pozytywnie) długotrwale działają, to może to powodować: a) rozwój choroby lub uzdrowienie; b) utrwalenie w procesie życia białek mutacyjnych. — Słowem, chodzi o styl życia każdego z nas? — Tak, nasz styl życia może zmieniać chorobę (lub — uzdrowienie) naszego organizmu. Chodzi o sen, pożywienie, wodę, dozowany ruch — wszystko to regeneruje i uzdrawia przede wszystkim układ odpornościowy, daje możliwość nadzoru nad swoją genetyką. Myśleć trzeba także o jedzeniu: lepiej zjeść kaszę, mięso, jabłka, niż kiełbasę! Od jakości jedzenia wiele zależy. Nasi dziadkowie, pradziadkowie bardzo mądrze się odżywiali. Nasz organizm wyrobił odporność. I my szereg przeciwciał ochronnych przekazujemy naszym dzieciom. Dawniej ludzie krótko żyli — i najczęściej ginęli od infekcji. Teraz my też uczymy swój układ odpornościowy. — Odbywała Pani staże także poza granicami Ukrainy? — Tak, w Wiedniu, Brukseli, Madrycie. — Pani nauczyciel — Stepan Mychajłowycz Martyniw — mówił Pani kiedyś (wspominała Pani o tym z dziesięć lat temu): „Jeśli zrozumiesz, na czym polega smak immunologii — w medycynie będzie ci ciekawie”. Czy było więc Pani ciekawie? — Ciekawie. Ukończyłam Lwowski Państwowy Instytut Medyczny w 1981 roku, gdzie zaczęłam pracować. W 1985 roku obroniłam pracę kandydacką na temat „Osobliwości wskaźników immunologiczno-hemostazjologicznych u pacjentów ze stenotyczno-okluzyjnymi zapaleniami naczyń w warunkach leczenia zachowawczego i chirurgicznego”. W 1998 roku obroniłam pracę doktorską — „Układowe zapalenia naczyń: mechanizmy rozwoju i podejścia do immunoterapii” w specjalności „Immunologia kliniczna”. Od 1998 roku — kierownik katedry immunologii klinicznej i alergologii LNUM imienia Danyła Hałyckiego, kierownik Regionalnego Centrum Medycznego Immunologii Klinicznej i Alergologii. Wśród kierunków mojej działalności naukowej są następujące: opracowanie współczesnej koncepcji komórkowych i humoralnych immunologicznych mechanizmów regulacyjnych rozwoju układowych zapaleń naczyń, funkcjonalnych wzajemnych powiązań śródbłonków z neutrofilami, monocytami, limfocytami w eksperymencie i klinice układowych zapaleń naczyń. Do praktyki klinicznej wdrożono wysokodawkowe schematy immunoglobulino-terapii, terapii białkami łożyskowymi, a także innych preparatów immunotropowych w leczeniu pierwotnych i wtórnych układowych zapaleń naczyń. Opracowałam także współczesne podejścia do diagnostyki i leczenia różnych rodzajów pierwotnych i wtórnych niedoborów odporności, chorób alergicznych, infekcji immunozależnych, mam ponad 600 prac naukowych i dydaktyczno-metodycznych. Wśród nich — 8 podręczników, 15 monografii, 26 pomocy naukowych, 17 patentów, 42 listy informacyjne. Rekomendowałam wdrożenie standardów leczenia, w szczególności 20 protokołów z immunologii oraz współczesnych protokołów klinicznych i wytycznych krajowych w zakresie diagnostyki i leczenia chorób immunologicznych i alergologicznych. — Gdybyśmy żyli na wsi, nie skracalibyśmy sobie życia urbanizacją — mówiła Pani swego czasu. Ale — żyjemy w miastach. Co więc mamy robić? — Nie możemy izolować się od postępu ludzkości. Ludzie żyją w miastach — widziałam to i w Wiedniu, i w Brukseli. Ale jadą na wypoczynek na wieś, na łono natury, aby zregenerowały się układ odpornościowy i nerwowy. — Co więc, Pani zdaniem, jest najważniejsze dla człowieka — powietrze, jakościowa woda, odpowiednie pożywienie? — Najważniejszy jest sen. Dalej — wiara, czyli — antystres: wierzymy w dobro i ochronę. Na trzecim miejscu — pożywienie, potem — jakościowa woda i dozowany ruch. O tym wszystkim jest w „Przeglądach Cochrane’a” — materiałach, które zawierają naukowe bazy dowodowe. Głównym celem jest zbieranie badań dowodowych z całego świata. — Czy w szkołach i na uczelniach wyższych wdrażana jest w odpowiedni sposób potrzeba, aby młodzież dbała o swoje zdrowie? — Kwestia waleologii (nauki o zdrowiu) musi być priorytetowa zarówno w szkole, jak i na uczelniach wyższych. Obecnie młodzież jest bardzo racjonalna. Rozważna. — Medycy uważają, że ludzie powinni (lub — mogliby) żyć 120–150 lat. A czy byłoby to dobre? — Uważam, że tak. Szczególnie ci, którzy mają zachowany intelekt. Słowem, ludzie twórczy. — Czy może Pani wymienić naukowe autorytety moralne w obecnej Ukrainie, z których ludzie powinni brać przykład? — To przede wszystkim akademik Płaton Hryhorowycz Kostiuk, który, niestety, odszedł już do wieczności. Akademik Serhij Wasylowycz Komisarenko. Dyrektor Instytutu Medycyny Regeneracyjnej akademik Hennadij Mychajłowycz Butenko. — Proszę opowiedzieć o rodzinie. — Mąż, Jurij Wołodymyrowycz Fedorow, profesor, kardiochirurg. Dzieci — Wołodymyr i Wira — również są lekarzami. Wira wygrała amerykański grant dla Ukrainy. Wołodymyr jest chirurgiem, zajmuje się chirurgią plastyczną. — Który prezydent wniósł największy wkład w rozwój Ukrainy? — Petro Poroszenko. Chociaż i do niego mamy wiele pytań. — Według danych niektórych ukraińskich naukowców „ziemia obiecana znajduje się między Kijowem a Odessą. Ta ziemia jest niezwykle chroniona przed przyszłymi zmianami klimatycznymi, które już się rozpoczęły”. Jak Pani odbiera tę tezę? — Możliwe. A czy jest „obiecana” — trudno mi powiedzieć. A w ogóle ukraińska ziemia ma bardzo głębokie korzenie cywilizacyjne. Wiemy również, dokąd mamy dzisiaj zmierzać. Kierunek to przyszłe wstąpienie do NATO i UE. — Kiedy zaczęła Pani myśleć o prawdzie? — Gdzieś od 16 roku życia. Wiedziałam, czego chcę. W naszej rodzinie była niania, która przesiedziała w GUŁAG-u 12 lat za wiersze Szewczenki. Nauczyła mnie wierszy Szewczenki, gdy miałam trzy lata. I „Hajdamaków”, i „Tarasową noc”, i „Kaukaz”, i „Rozrytą mogiłę”. Poezję Kobziarza czułam genami i duszą. Dlatego mówimy: każdy z nas powinien coś zrobić dla szerzenia twórczości Szewczenki, ponieważ dał on Ukrainie impuls kulturowy. — Jaka jest Pani wizja, pani Valentino, książki „Lwów epoki Jewhena Ozarkewycza”, której treść omawialiśmy 9 kwietnia w Pałacu Potockich? — Jewhen Ozarkewycz to lekarz, wybitny działacz społeczny. Po przyjeździe do Lwowa w 1897 roku stał się aktywnym działaczem Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki (NTSz), inicjatorem utworzenia w NTSz osobnej Komisji Lekarskiej, której obecnie mam zaszczyt przewodniczyć. Z zainteresowaniem słuchałam w szczególności wystąpienia dyrektora Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy Ołeha Zyniuka, który odczytał Rozporządzenie przewodniczącego ZCN, akademika NAN Ukrainy Zynowija Nazarczuka, i wręczył Podziękowania ZCN za znaczący osobisty wkład w rozwój nauk medycznych we Lwowie oraz z okazji 120-lecia organizacji Komisji Lekarskiej NTSz: Łesi Mateszuk-Wacebie — kierownikowi katedry anatomii prawidłowej Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego imienia Danyła Hałyckiego oraz Oksanie Stadnyk — lekarzowi Lwowskiego Obwodowego Szpitala Klinicznego. Szczególnie wzruszająco brzmiały wystąpienia obecnych o autorach wydawnictwa „Lwów epoki Jewhena Ozarkewycza” (pod redakcją profesora, doktora nauk medycznych Oksany Zajaczkiwskiej). — Jewhen Ozarkewycz przywiązywał dużą wagę do kontaktów naukowych i zawodowych Galicji ze Wschodnią Ukrainą. Jak przedstawiciele Galicji współpracują obecnie z naukowcami z Kijowa, w ogóle — ze Wschodnią Ukrainą? — Kontakt istnieje. I gdyby nie wojna, to współpraca byłaby, oczywiście, bardziej aktywna. W 2013 roku prowadziłam w Eupatorii konferencję lekarską. Była tam również ekipa z Krymu, gdzie sekcja młodzieżowa komunikowała się i wygłaszała referaty po ukraińsku. Co ciekawe, profesor z Krymu — Wołodymyr Ołeksandrowycz Biłohłazow — również wygłaszał referat po ukraińsku i porozumiewał się po ukraińsku. — Na czym polegała Pani współpraca z redaktorem naczelnym książki Oksaną Zajaczkiwską? — Była ona przewodniczącą Komisji Lekarskiej NTSz. A teraz przekazała to stanowisko mnie i ściśle ze sobą współpracujemy. — Jak widzi Pani przyszłość ukraińskiej medycyny? — Tylko w kręgu światowej cywilizowanej medycyny. Swoją drogą, zaczęłam wprowadzać innowacje na Ukrainie w ciągu ostatnich 6—7 lat. A w ogóle Ukraina zajmuje 4—5 miejsce pod względem innowacji w alergologii wśród krajów europejskich. — Czy temat Majdanu, choćby od czasu do czasu, pojawia się w przestrzeni medycznej? — Oczywiście. Jest to związane z tym, że medycy byli tam ramię w ramię. Moje dzieci tam były. I ja byłam na Majdanie. Mąż — również. Wszyscy tam byliśmy. Pomagaliśmy, czym mogliśmy. Bo to był element moralnego oczyszczenia naszej wspólnoty. — Czy Komisja Lekarska NTSz pracuje obecnie? — Oczywiście. Opracowano plan działań dla młodzieży — w ramach studenckiej konferencji naukowej. Przygotowujemy międzynarodową platformę do kontaktu z kolegami ze Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, USA i Austrii. Wyrazili zgodę na spotkanie. Jest to platforma naukowa w ramach Forum Książki „Immuno-biologiczne technologie w medycynie”. — Czy w Pani życiu nie było od Boga niełaski? — Kocham Boga. I Bóg kocha mnie. Gdy było coś trudnego, prosiłam Boga, żeby mi pomógł… Bóg wie, co czyni. — Kto z ukraińskich kobiet-mężów stanu jest Pani najbliższy? — Księżna Olga, Anna Jarosławna… I Łesia Ukrainka. W wieku 17 lat byłam zwyciężczynią w czytaniu wierszy Łesi Ukrainki. — Internet — to osiągnięcie ludzkości czy nieszczęście, które kiedyś dokądś zaprowadzi tę ludzkość? — Osiągnięcie. Gdyby nie było internetu, Putin by nas pokonał. To zapobiega szeregowi terrorystycznych rzeczy. Ale nie trzeba zapominać o myśleniu, dawać czas na przemyślenia, nie zapominać pisać. Wszystko to jest ważne dla mózgu. — Swego czasu Lubomyr Huzar powiedział: „Rozczarowani ludzie nie są w stanie zbudować wolnego państwa”. Jak Pani uważa — czy mamy wielu rozczarowanych? — Nie wolno się rozczarowywać i tracić wiary. Miałam wiele kontaktów z Błogosławionym Lubomyrem. I miałam zaszczyt pomóc mu w kwestiach zdrowotnych. — Niedawno w kanałach telewizyjnych padło: na Ukrainie jest 2067 milionerów i 20 milionów biednych. Czy Ukraina jest więc bogata czy biedna? — Ukraina — oczywiście, ta, która się rozwija, ma wielu biednych. To wstyd! Przede wszystkim dla tych milionerów… Ukraina, niestety, jest okradziona. — Ile czasu potrzebuje Zachód, aby wreszcie zrozumiał, czym jest Rosja? — Dzięki Petrowi Poroszence Zachód nieco zrozumiał. Ustawa przyjęta przez Kongres USA o obowiązkowym zwrocie Krymu Ukrainie — to kolosalna praca dla zrozumienia, czym jest Rosja. Zamiast posłowia. „W ten sposób, naszym zdaniem, życie — to proces naturalnej selekcji reakcji fizykochemicznych, niezbędnych do samoodnawiania systemu genów i komórek, który ewolucyjnie jest ukierunkowany na tworzenie maksymalnego potencjału Rozumno-Duchowej bioenergii, która być może jest częścią „ukrytej” Energii Wszechświata i jest niezbędna dla jego Ewolucji” (Fedorow Jurij Wołodymyrowycz, doktor nauk medycznych, profesor LNUM im. Danyła Hałyckiego, mąż Valentyny Wołodymyriwny. Z książki „Helpery”). Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...wali dobrішими. — tu brakuje początku zdania. Musimy wprowadzać więcej pozytywu do życia, aby było więcej przyjemnych wydarzeń i wrażeń. Wystawę dedykuję wszystkim, którzy przeżyli deportację. Dorastałam ze słowem „przesiedlenie”. Przesiedleńcami byli moi rodzice, ich krewni, przyjaciele. Obecnie znów często słyszymy to słowo. Chcę, aby nie było już wydarzeń, które zmuszałyby ludzi do przesiedlania się. Ukraina jest tam, gdzie jest nasza kultura. Bardzo żal, że wcześniej nie zdołaliśmy poświęcić więcej uwagi kulturze wschodnich regionów i Krymu. Pewnie nie doszłoby do takich wydarzeń, gdyby na tych ziemiach było więcej ukraińskiego ducha. — Jesteśmy dumni z rekordów, które ustanowiły zwykłe ukraińskie kobiety — podkreśliła kierowniczka Narodowego Rejestru Rekordów Ukrainy Łana Wietrowa. — Zachowały ukraińską kulturę, ukraińskie haftowanie. A to, co mamy dziś, to duch Ukrainy, przeniesiony przez stulecia. Po raz pierwszy wpisujemy do Narodowego Rejestru Rekordów Ukrainy własnoręcznie wyhaftowaną kolekcję ukraińskich ręczników. Zaprezentowano 165 eksponatów. To nie wszystkie ręczniki wyhaftowane przez Lubow Romaniw. Część z nich znajduje się na całym świecie. To największa kolekcja ręczników stworzona przez jedną osobę. O kształtowaniu się talentu Lubow Romaniw opowiedziała jej mentorka twórcza, kierowniczka zespołu „Nadija” Nadija Szmatok. Pani Lubow podarowała Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej książkę wspomnień swojego ojca „A Wihor i Sian płyną…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Rushnykowa Ukraina

W Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej otwarto wystawę „Melodie barw Lubomiry Romanów”, przypadającą na 75. rocznicę rozpoczęcia deportacji Ukraińców z ziem etnicznych Łemkowszczyzny, Chełmszczyzny, Nadsania i Podlasia (obecnie terytorium Polski). W dniu otwarcia kolekcję pani Lubomiry wpisano do Narodowego Rejestru Rekordów Ukrainy. Centralnym punktem ekspozycji są haftowane ręczniki, których w dorobku Lubow Romaniw jest około dwustu (w domowej kolekcji ponad 160). Zaprezentowano także pisanki oraz wyroby z koralików. Lubow Romaniw pochodzi z Rohatyna na Iwano-Frankiwszczyźnie. Od dzieciństwa wraz z matką Cecylią Dmytriwną Romaniw (Wozniak), wysiedloną z Łemkowszczyzny w 1945 roku, haftowała i malowała łemkowskie pisanki. Po ukończeniu studiów na wydziale fizyki zaczęła pracować w Państwowym Przedsiębiorstwie „Antonow”. Jest członkinią Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy oraz kijowskiego towarzystwa „Łemkowszczyzna”. Pracuje nad odtwarzaniem elementów tradycyjnego łemkowskiego stroju, wykonuje ozdoby z koralików – kryzy, prowadzi bezpłatne warsztaty z łemkowskiej pisanki, poszukuje dawnych haftowanych wzorów i na ich podstawie tworzy własne kompozycje. Prace Lubow Romaniw eksponowano na wielu wystawach i konkursach artystycznych, publikowano je w podsumowujących katalogach, nagradzano dyplomami. Część prac znajduje się w zbiorach muzeów i w prywatnych kolekcjach w Polsce, Czechach, Włoszech, Białorusi, Rosji, USA i Kanadzie. W 2014 roku mistrzyni z własnych środków wydała książkę wspomnień swojego ojca – Myrosława Iwanowycza Romaniwa „A Wihor i San płyną…” o wydarzeniach na Łemkowszczyźnie i Nadsaniu, o deportacji ukraińskiej ludności etnicznej. – Kiedy na płótnie czy ręcznikach powstaje haft, pojawia się nadzieja, że ukraińska kultura, ukraińska sztuka nie zostaną utracone – podkreśliła, otwierając wystawę, założycielka i dyrektorka Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej Switłana Doleśko. – To nadzieja, że pozostaniemy narodem, że zachowamy nie tylko ukraiński język, ale także język naszych symboli i znaków. – Pomysł zorganizowania wystawy pojawił się niespodziewanie – przyznała Lubow Romaniw. – Dążyłam do niego przez długie 30 lat. Pierwszy ręcznik wyhaftowałam w wieku siedmiu lat. Często pytają mnie, dlaczego haftuję wzory nie tylko z Łemkowszczyzny, gdzie urodzili się moi rodzice, czy z Prykarpacia, gdzie minęło moje dzieciństwo. Chcę, aby na wystawie człowiek z każdego regionu znajdował coś bliskiego swojej duszy. Chcę, aby ludzie stawali się… przekazują silny pozytyw, zniewalają serce. Wystąpienia gości uzupełnił niewielki koncert z udziałem Kseniji Eltuchy, Karoliny Eghu, Jerzego Szanajewa, Natalii Poltawiec… Prowadząca Olha Biłousowa opowiedziała o ekspozycji „Podróż do Wenecji”, która uosabia radość barw, urok i piękno tego miasta. Świtające niebo lekkimi niebieskawymi barwami na białym tle dopełnia ten pejzaż. Płótno „Lato w Wenecji” jest oświetlone światłem, jakie bywa tylko o tej porze roku. Artystka nie tylko podziwia architekturę, ale też stara się przekazać widzowi swoje odczucia. Pejzaż leśny „Park w Sintrze” tworzy wrażenie nieskończoności, bezmiaru przestrzeni lasu. Przekazano wspaniały letni nastrój pełni życia, poczucie dumy z niezliczonych bogactw przyrody. Spokój i niewzruszoność wypełniają obraz. Patrząc na obraz „Praga”, podziwiasz duże pociągnięcia pędzla artystki. Wieczorny zmierzch nadaje temu obrazowi mistyczności. Właśnie żółty kolor nadaje pracy „Żółty krzew” ciepła i światła. Przyroda rozkoszuje się w promieniach słońca, a na drugim planie – las, który czeka na wiosnę. „Ścieżka w lesie” przedstawia dziwne połączenie różnych faktur i form. Drzewa zachwycają bujnością liści, wierzchołkami dotykają nieba. Wszystko zamarło, nawet wieczór nie ośmiela się przerwać tej czarownej ciszy przyrody. Patrząc na obraz „Drzwi do ogrodu”, można poczuć chłód leśnego powietrza i aromat kwiatów. Tylko szkoda, że nie można dotknąć ręką kawałka pejzażowej przyrody.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Słoneczny nastrój według Anny Czurjukinej

W dorobku Anny Czurjukinej jest ponad 100 obrazów. Maluje portrety, pejzaże i martwe natury, zdobi także ściany. W zeszłym roku w Muzeum Hetmanatu odbyła się indywidualna wystawa artystki, która wywołała zauważalny rezonans w środowisku artystycznym stolicy. A niedawno w muzeum otwarto nową wystawę malarstwa Anny „Fajerwerk barw”. Artystka przedstawiła na niej przede wszystkim nowe prace. — Są artyści po prostu utalentowani, a u niektórych do talentu dochodzi niezwykła pracowitość — przekonany jest kurator wystawy Wasyl Kliweć. — Aktywność Anny zachwyca. Bywa w różnych zakątkach świata i pod wrażeniem podróży tworzy swoje niepowtarzalne płótna. Tutaj zaprezentowano jedynie niewielką część jej dorobku twórczego. Już dziś obrazy artystki mogą być eksponowane w dużych salach wystawowych. Pan Wasyl opowiedział również o działalności MAS-MEDIA „CUTTY SARK UA”, ukierunkowanej na wspieranie młodych twórców i rozwój ukraińskiego malarstwa. O kształtowaniu się Anny Czurjukinej jako artystki, o szczeblach jej twórczego rozwoju opowiedzieli babcia Ołeksandra Kuczerowa oraz mama Larysa Czurjukina. Działaczka społeczna Lilit Chaczatrian zwróciła uwagę na to, że nowa wystawa jest zauważalnym krokiem naprzód w zawodowym rozwoju Anny. — Bóg dał każdemu z nas swój dar — zaznaczył kandydat nauk historycznych Wołodymyr Panczenko. — Na świecie jest wielu malarzy, ale nie znajdziecie dwóch takich samych. Na tej wystawie zobaczyłem technikę nową dla mnie. Sądzę, że każdy zwiedzający otrzyma estetyczną satysfakcję i na długo zachowa wrażenie z tego, co zobaczył. Na przykład ja zrodziłem w sobie marzenie, by odwiedzić te zakątki świata, które zainspirowały Annę do stworzenia tych prac. A zasłużona artystka sztuki estradowej Ukrainy Natalka Poltawec zwróciła uwagę na kształtowanie się barw, które

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Kwitnąca i tragiczna czarnobylska wiosna

O jednej z największych katastrof w historii ludzkości wspomniano w galerii sztuki rejonu desniańskiego stolicy. Otwarto tu wystawę „Czarnobyl”, poświęconą 33. rocznicy awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Spotkanie artystów zorganizował artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Wałerij Franczuk. Walentyna Dawydenko, Anatolij Burtowyj, Wałerij i Apollinaria Franczukowie. Wśród uczestników tej grupy jest Wołodymyr Zyrianow, który był likwidatorem awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Na wystawie zaprezentował swoje pejzaże. Obok znajdują się prace rzeźbiarza Wasyla Byka. Jeszcze jeden artysta, zasłużony malarz Ukrainy Anatolij Burtowyj, bada historię Ukrainy, w szczególności epokę trypolską. Zaprezentowano również prace laureata wielu konkursów, rzeźbiarza Mychajła Horłowego. Swoje nowe pejzaże przedstawiła artystka z Nowogrodu Siewierskiego w obwodzie czernihowskim, Oksana Kosowa. Malarz Wołodymyr Kalnenko zaprezentował jedną ze swoich najlepszych prac o symbolicznym tytule „Ukrzyżowany ptak”. Są tu także dzieła Wadyma Krawczenki, który był współpracownikiem Wasyla Zabashty i Wiktora Zareckiego. Artystka amatorka Tetiana Nelina przywiozła na wystawę swoje lalki oraz nowe pejzaże. Oprócz tego w ekspozycji można zobaczyć obraz Apollinarii Franczuk „Znak Czarnobyla”, który artystka namalowała w 1986 roku. Wasyl Chymoczka nie dożył otwarcia wystawy, obrazy artysty zaprezentowała jego rodzina. A zasłużona dziennikarka Ukrainy Walentyna Dawydenko zaprezentowała swój tryptyk. — Ta wystawa to nasz hołd dla bohaterów Czarnobyla, których spalił reaktor jądrowy, ale dali oni możliwość nam i całemu światu żyć na tej Ziemi — powiedział Wałerij Franczuk. — Artyści robią swoje. Poprzez pejzaże, kwiaty, poprzez pełne smutku oblicza przekazują to, co przeżyliśmy. Temat Czarnobyla porusza mnie przez wszystkie te lata. Poświęciłem mu niejedną wystawę. Moje obrazy o tematyce czarnobylskiej znajdują się w muzeach Chmielnickiego, Sum i Chersonia. Planujemy otwierać takie wystawy co roku. Na nowej wystawie zaprezentowałem tryptyk „Pamięć serca”. Po lewej stronie, zatytułowanej „Kiedy kwitła wiosna”, przedstawiono kwitnącą Ukrainę, taką, jaką była 25 kwietnia 1986 roku. W centrum — „Piołun gwiazda”, tutaj można zobaczyć węża, który wyleciał z reaktora 26 kwietnia. A po prawej stronie — nasz anioł stróż archanioł Michał, który przebija węża, ratuje Kijów, Ukrainę i cały świat. A tryptyk „Na falach pamięci” odzwierciedla granicę, która podzieliła losy ludzi przed i po Czarnobylu. — W 1985 roku byłem w Czarnobylu — wspomina karykaturzysta i architekt Ołeh Smal. — Jako studenci pojechaliśmy do hufca budowlanego. Zajmowałem się rzeźbą w drewnie, a moi koledzy budowali plac zabaw. Pewnego razu siedzieliśmy po pracy na brzegu rzeki Uż. Jeden z przyjaciół powiedział: „Jaki idiota wpadł na pomysł, by w tak rajskich miejscach zbudować elektrownię atomową?”. W następnym roku też zbieraliśmy się do Czarnobyla… Na wystawie zaprezentowałem karykaturę z 1988 roku „Czarnobylskie igrzyska”. Ta praca była eksponowana w Brazylii na wystawie „Globalne zagrożenia dla ludzkości”. Drugą pracę — „Tak było, tak jest, tak będzie” — napisałem w Neapolu. Starałem się w niej pokazać, że niektóre wydarzenia, wydawałoby się, mogą wywrócić całe nasze życie, ale z punktu widzenia wieczności są one zupełnie błahe. Materiały przygotował Eduard Owczarenko. Zdjęcia autora.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Z rozumieniem podchodzę do sytuacji, gdy reżyserzy proponują zmiany w moich utworach. Ale czasem biorą sztukę i, nawet nie pytając o zgodę, zmieniają jej tytuł. A ty dowiadujesz się o tym miesiąc po premierze. Wtedy pojawiają się pytania natury etycznej. Jestem bardzo otwartą osobą. Jeśli trzeba, przyjadę i będziemy razem pracować w teatrze. (W Wielkiej Brytanii większe znaczenie ma nie reżyser, lecz dramaturg. Zawiera się umowy i on przyjeżdża na cały proces inscenizacyjny. A potem razem z reżyserem ponosi odpowiedzialność za cały proces). Swoje sztuki piszę o tym, co dzieje się tu i teraz. Wydaje mi się, że nasi współcześni powinni być odzwierciedleni w kinie i teatrze. Również dużo pracuję nad przemyśleniem utworów innych autorów oraz nad inscenizacjami. Jedna z ostatnich prac powstała na podstawie powieści „Dziewczyna z misiem” Wiktora Domontowicza o zarodkach emancypacji w ukraińskim kobiecym świecie. O tym u nas nie można było mówić przez 100 lat. Okazuje się, że to zjawisko zrodziło się nie tylko w Europie, lecz także u nas. Po prostu tak się złożyło, że historia tę tematykę na długo zapomniała. Ciekawe jest także pracowanie nad uwspółcześnianiem szekspirowskich wątków. Cieszę się, że w życiu wybrałem to, czym chcę się zajmować. Teatr może być pomostem między różnymi pokoleniami, które często nie rozumieją się nawzajem. Teatr uczy nie tylko dobroci, lecz także słuchania siebie nawzajem i współczucia dla słabszego. Teatr to nie tylko miejsce rozrywki, to miejsce terapii, w którym leczy się nasze dusze, nasze społeczeństwo. Mamy wiele nieopracowanych tematów dla teatru. Są to zarówno narodowe traumy, jak i różne tabu. Dziesięć lat temu wielu uważało, że teatr wkrótce umrze, bo istnieją kino, telewizja, Internet. A obecnie teatr wchłonął w siebie elementy innych dziedzin sztuki. Moim zdaniem dziś teatr jest najpotężniejszym środkiem artystycznego wyrazu. Jeszcze jedno ważne pytanie — świadomość narodowa. To związek z własną Ojczyzną, językiem, rodziną, bliskimi ludźmi, preferencjami politycznymi. To część naszego życia i nas samych, która powinna być obecna w teatrze. Chcę, żeby w teatrze ten temat pojawiał się nie jako odpowiedź, lecz jako pytanie. Język dla teatru i kina jest bardzo ważny. Oddziela nas on od wspólnoty, którą wcześniej nazywano „sowiecki naród”. Nawiasem mówiąc, niedawno odmówiłem współpracy z jednym z ukraińskich kanałów telewizyjnych, bo zaproponowano mi napisanie scenariusza filmu w języku rosyjskim. W przedstawieniu wykorzystano muzykę orkiestry dętej jako wspomnienia o najlepszych chwilach życia, równolegle brzmi „Chorał” — to już smutne momenty. A na końcu przedstawienia — piosenka „Ой горе тій чайці” w wykonaniu Niny Matwijenko. Ten utwór wybrano nieprzypadkowo. Maria Zankowecka zawsze marzyła o zagraniu „Mewy”, chciała wznieść się ponad te nieszczęśliwe wiejskie kobiety, których role musiała grać. Gdyby nie martwiła się losem ukraińskiego teatru, ukraińskiego języka, grałaby po rosyjsku cały światowy repertuar i w końcu zostałaby na cesarskiej scenie, jak jej proponowano. Ale była patriotką i nie poszła na układ ze swoim sumieniem. Przedstawienie ma już ponad pięć lat. Oczywiście przez ten czas się zmieniło. Jak dokładnie, lepiej ocenić widzowi, który stale ogląda nasze przedstawienia. Chcę podziękować teatrowi „Suzirja”, który umożliwił nam grę w Kijowie w przedstawieniach „Ogni” i „Aktorka”, chciałabym, aby nasza twórcza współpraca się rozszerzała. Zdjęcia dzięki uprzejmości teatru Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Mistrzowska klasa od Pawła Arje

W stolicy przeprowadzono mini-festiwal współczesnej ukraińskiej dramaturgii „Nowa sztuka”. Jego organizatorem wystąpiło Centrum Sztuki „Nowy Ukraiński Teatr” w twórczej współpracy z Międzynarodowym konkursem literackim „Koronacja słowa”. W ramach festiwalu odbyły się czytania reżyserskie — publiczne czytania wybranych tekstów, zorganizowane przez reżyserów; prezentacje błyskawiczne — wystąpienia dramaturgów z krótkimi prezentacjami swoich nowych tekstów; mistrzowskie klasy od znanych dramaturgów, krytyków teatralnych i literackich, reżyserów, producentów; pokazy spektakli, które zostały wystawione na podstawie sztuk uczestniczących w konkursie „Koronacja słowa”. Jedną z atrakcji festiwalu stało się spotkanie ze współczesnym dramaturgiem Pawłem Arje, którego imię jest szeroko znane poza granicami Ukrainy. — Dramaturg to pisarz, ale stawia się przed nim surowe wymagania — opowiedział Paweł. — Trzeba posiąść ten zawód. Od dawna chciałem zajmować się teatrem, uczęszczałem do teatru dziecięcego. Ale w pewnym momencie przyszło rozczarowanie. Zaczął wydawać mi się nieciekawy i nieaktualny. Kiedy zacząłem studiować politologię w Niemczech, tam zobaczyłem teatr, który znów zaczął mi się podobać. Chodziłem na spektakle Sary Kane, zacząłem czytać literaturę specjalistyczną, bardziej interesować się tą dziedziną sztuki. W końcu sam napisałem pierwszą sztukę, którą poświęciłem pomarańczowej rewolucji. Sztukę zobaczył kierownik artystyczny Wołodymyr Kuczynski ze Lwowskiego Teatru im. Łesia Kurbasa. Po tym wszystko inne w tym życiu stało się dla mnie mniej ważne. Pracowałem w tym teatrze razem z aktorami, scenografami, reżyserami. Publiczność przychodziła na nasze czytania. Zrozumiałem: aby zostać dobrym dramaturgiem, trzeba znać teatr, dużo czytać, znać psychologię, osobliwości fabuły, różne epoki w rozwoju sztuki. Wszystko to składa się na doświadczenie. Po tym w Niemczech wziąłem udział w konkursie i trafiłem do dwudziestki młodych perspektywicznych dramaturgów. Zaproszono mnie do szkoły przy teatrze. W tym kraju większość aktorów uczy się właśnie przy teatrach. Tak samo i dramaturdzy, nie może być dobrej dramaturgii bez praktyki. Tam uświadomiłem sobie, jak ważne dla artysty są smak, światopogląd, otwartość, umiejętność ciągłego uczenia się, zdolność naprawiania swoich błędów. Artysta nie może stanąć na nogi, jeśli nie będzie wierzył w siebie, w swoją rację. Ale to może być też pułapką, bo ta pewność może przeszkadzać w nauce, samodoskonaleniu, otwartości. Potem była nauka w Brytanii. Tam najbardziej zapadła mi w serce rada: „Pisz o tym, co cię boli”. Ten ból pomaga nie być zbyt tolerancyjnym wobec siebie, być szczerym ze sobą. Napisanie sztuki czy powieści to niezwykle ciężka droga. O tym trzeba myśleć całodobowo, tygodniami. W naszej rodzinie temat Czarnobyla odgrywa ważną rolę. Moja mama jest likwidatorką awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Pojechała tam razem ze lwowskim oddziałem milicjantów i strażaków. Byłem jeszcze mały. Pamiętam, obraziłem się, że nic mi stamtąd nie przywiozła. Potem dowiedziałem się, że mama wróciła bez biżuterii, swoich ubrań, wszystkiego tego, co tam zabrała. Po kilku latach ciężko zachorowała, przeszła wiele operacji. To ból naszej rodziny. W latach 90. państwo starało się nie dostrzegać takich ludzi. My ze starszym bratem zdobywaliśmy leki, szukaliśmy środków, zarabialiśmy, pożyczaliśmy… Postanowiłem pisać o takich jak mama. Ale jak można pisać o tym, czego się nie widziało, o czym się nie wie? W 2010 roku nie było jeszcze wycieczek do Czarnobyla, jednak wiedziałem, że ludzie tam docierają nielegalnie. Są stalkerzy — dość zamożni ludzie, którzy z nudów w weekendy jadą do tej strefy i badają postapokalipsę. Nic nie mówiąc mamie, pojechałem z tymi ludźmi. Byliśmy tam dwa dni. To, co zobaczyłem, wywróciło cały mój świat wewnętrzny, moją wyobraźnię. Urodziłem się w mieście i bardzo rzadko bywałem na wsi. A tutaj nie było ani miasto, ani wieś. Kiedy chmury zasłaniały niebo, to z ciemności nie widziałem nawet własnej ręki. To było niesamowite. Sama przyroda zwyciężyła ludzi, którzy myśleli, że wszystko mogą. Było strasznie. Następnego dnia poznałem babcię, która tam mieszkała. Opowiedziała mi o czasie kołowym i liniowym: „Wy tam żyjecie linią, nigdzie nie zdążacie, u was tam wszystko do góry nogami. Dlatego nie macie szczęścia. A nam co? Nam dobrze. Wstajemy ze słońcem, kładziemy się z księżycem. Zbieramy plony, a zimą odpoczywamy”. Po kilku latach dowiedziałem się, że istnieją teorie filozoficzne czasu liniowego i kołowego. A ja usłyszałem o tym od kobiety, która ukończyła w szkole tylko 8 klas. Zachciało mi się o tym napisać. Ludzie, którzy żyją w strefie czarnobylskiej, nie mają prądu, nie mają niczego. Zraziło mnie, że ich nie zauważają. Najwyższym aktem miłosierdzia było to, że po prostu pozwalano im żyć na tej ziemi. Pozostawali godnymi, pięknymi, mądrymi ludźmi, którzy żyją z przyrodą według zupełnie innej umowy. Sztukę „Na początku i na końcu czasów” pisałem w Berlinie. Mój przyjaciel pożyczył swoje małe mieszkanie. Prawie dwa miesiące nigdzie nie wychodziłem. Szukałem w Internecie, wieszałem na ścianach portrety babć z Czarnobyla, żeby lepiej pracowała wyobraźnia. Byłem szczęśliwy, kiedy zaczęto wystawiać moje sztuki. I dzisiaj

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Maria Zańkowiecka: ze Lwowa do Kijowa

Ten spektakl jeszcze przed premierą zdobył międzynarodowe uznanie. Wykonawczyni roli Marii Zańkowieckiej — zasłużona artystka Ukrainy Ołeksandra Luta, otrzymała dyplom za najlepszą rolę kobiecą na Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Narodowych „Moskwa — miasto świata” (oczywiście to wydarzenie miało miejsce przed rozpoczęciem wojny rosyjsko-ukraińskiej). Według słów reżyserki spektaklu, ludowej artystki Ukrainy Ałły Babenko, życie Marii Zańkowieckiej było tak burzliwe, nasycone i wieloznaczne, że nie sposób zmieścić go w jednym przedstawieniu. Roman Horak wybrał kilka epizodów związanych z miłością aktorki do Mykoły Sadowskiego. Te właśnie epizody są grane w spektaklu. O pracy nad rolą Marii Zańkowieckiej opowiedziała aktorka Ołeksandra Luta: — Studiowałam na wydziale aktorskim wydziału wokalnego Konserwatorium Lwowskiego, w klasie ludowego artysty Ukrainy Bohdana Kozaka. Bohdan Mykołajowycz jest czołowym aktorem Lwowskiego Narodowego Teatru im. Marii Zańkowieckiej i ten kurs właściwie odbywał się przy teatrze. Więcej dowiedziałam się o niej, kiedy pracowaliśmy nad Czechowem. Ludowa artystka Ukrainy Ałła Babenko jest autorką wszystkich czechowowskich spektakli, które robiliśmy we Lwowie i wieźliśmy na festiwal „Mielichowska wiosna” w Mielichowie — posiadłości Antona Czechowa. Zapraszano nas na ten festiwal także po Majdanie, ale my, oczywiście, odmówiliśmy. Podczas prób dowiedzieliśmy się od Ałły Hryhoriwny, że sztuka Antona Pawłowicza „Mewa” jest poświęcona Zańkowieckiej. Że znali się, rozmawiali (o tym wszystkim opowiada spektakl „Aktorka”). Czechow chciał kupić chutor na Czernihowszczyźnie, ale wcześniej znalazł posiadłość w Mielichowie i tak się złożyło, że osiedlił się pod Moskwą. Gdyby okoliczności potoczyły się inaczej, być może byłby ukraińskim pisarzem. Zagrać w monodramie „Aktorka” zaproponowała mi Ałła Babenko. Wcześniej grałam w monodramie Ałły Hryhoriwny „Szalona” według sztuki, którą również napisał Roman Horak. Ten utwór opowiada o żonie Iwana Franki, Oldze Horunżynskiej, w tym okresie życia, kiedy trafiła do domu wariatów po wszystkich horrorach, które wydarzyły się po śmierci jej syna. Spektakl zrobiliśmy w dwa tygodnie, przygotowywaliśmy go na Dzień Ukraiński na Moskiewskim Festiwalu na Arbacie. Stamtąd przywieźliśmy Grand Prix. „Aktorkę” również przygotowywaliśmy na festiwal. Tym razem otrzymałam wyróżnienie „Za najlepszą rolę kobiecą”. Bardzo lubię pracować w inscenizacjach według sztuk Romana Horaka. Roman Dmytrowycz dobrze rozumie kobietę, czuje jej duszę. Kiedy w spektaklu bierze udział wiele osób, to ktoś może cię asekurować, uratować w jakimś momencie. A w monodramie jesteś na scenie sam. Dlaczego spektakl nazywa się „Aktorka”, a nie na przykład „Maria Zańkowiecka”? To, co mówi się w utworze o Marii Zańkowieckiej, jest opowieścią o każdej aktorce. W ramach projektu „Nie ma prowincji w kulturze” Kijowska Akademicka Pracownia Sztuki Teatralnej „Suzirja” prezentuje monodram według sztuki Romana Horaka „Aktorka”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

świadomi takiej swojej misji — głoszenia centrum wszechświata w sercu Człowieka (kordocentryzm), żywego, a nie malowanego sensu bytu człowieka, co oznacza tworzenie losu życia całego narodu w nadziei i oparciu na własnych siłach duchowych i fizycznych. Tylko pracując dla własnego życia duchowego, dla życia intelektualnego narodu, ludu zjednoczonego słowem ojczystego języka, można być całościowym i niezależnym Ukraińcem w każdym zakątku planety, a na swojej ziemi i w swoim czasie — przede wszystkim. Z rosy i wody dla Pana, drogi Mykoło Iwanowyczu! Mimo wszystkich trudności, niepowodzeń codziennego życia, niech Pan pozostanie tak pracowitym optymistą, jakim Pan jest! Niech Pan trwa!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Życie w słowie i walce. Mykoła Władzymirśkyj ma 65 lat

Bohdan DIACZYSZYN, członek NSPU, laureat nagrody im. Iwana Ohijenki, Lwów. Spójrz na czas dobrym okiem — wszystko, co mógł, on dał. Emily Dickinson łączyła mnie z panem Mykołą poprzez miłość do poezji Myrosława Łazaruka, którą sam nie raz cytuję. Wspierałem publikację na jego stronie „Dotyk Słowom” tekstów poety z Czerniowiec. Okazało się, że Mykoła Iwanowycz administruje na Facebooku 15 stronami, w szczególności dobiera istotne teksty dla nowo utworzonej strony Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Także rozpowszechnia w sieci społecznościowej teksty budujące naród z gazety „Słowo Proświty”, zamieszcza własne zdjęcia i wideo, utrwalając działalność proświtian. Czy zdarzają się przypadki, których nie jesteśmy w stanie zrozumieć? Eklezjastes twierdził, że wszystko na tym świecie zależy od czasu i przypadku. Czas i przypadek były naszymi pomocnikami. Zgodnie z oryginalną teorią Wołodymyra Wernadśkiego o noosferze, tak jak biosfera tworzy się poprzez interakcję wszystkich organizmów na Ziemi, tak i noosfera składa się ze wszystkich rozumów, myśli, które oddziałują na siebie. Nasze myśli oddziałują, współpracują w miłości do Ukrainy, języka ojczystego, bo przecież język to serce Ukrainy, nasze serce: „Obejmę to, co najdroższe /... / I najniżej się pokłonię / [Tak kłaniają się tylko matki] / Tobie, Ukraino moja” (Myrosław Łazaruk, „Pokucie”). Mykoła Iwanowycz Władzymirśkyj (urodzony 22.05.1954 r. w m. Marjinka w obwodzie donieckim) — dziennikarz, mistrz sportu w warcabach międzynarodowych, wielokrotny mistrz Krymu i Sewastopola. Mieszkając w Sewastopolu, Mykoła Władzymirśkyj od lat 90. jest w ciągłej walce słowem o sprawiedliwość, w szczególności narodową — mama zaszczepiła w nim to poczucie sprawiedliwości, odpowiedzialności za ojczystą Ukrainę. Państwo nie zdołało zbudować polityki wychowania ukraińskości w zrusyfikowanym mieście (jak i w ogóle w kraju). Jego wpisy w gazetach „Dzwin Sewastopolia”, „Krymska switłycia”, „Fłot Ukrajiny” i innych czasopismach podtrzymywały na duchu Ukraińców półwyspu, naświetlały ich życie społeczne. Właśnie za to został odznaczony medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Budowniczy Ukrainy” (2014 r.). Założona przez niego w 2000 roku strona „Ukraińskie życie w Sewastopolu” to wielki zasób intelektualny i informacyjny, na którym znajduje się także biblioteka najlepszych tekstów literackich, historycznych i poznawczych. Wyróżnię jeszcze stronę aforyzmów, których zebrał około 60 tysięcy (aforyzm to oko literatury światowej). „Wesoły alfabet” od 2002 roku wykorzystują nauczyciele, rodzice, poloniści do nauczania i wychowania dzieci. Strony portalu każdego dnia odwiedzają dziesiątki tysięcy użytkowników Internetu. Krymski pisarz Danyło Kononenko nazwał M. Władzymirśkiego „patriarchą krymskiego Internetu”, co jest prawdą historyczną i obiektywną oceną. Wdzięczni są także liczni odwiedzający strony. Jurij Pidopryhora z Green Bank (Wirginia Zachodnia, USA) napisał w księdze gości: „Panie, niech Bóg Pana błogosławi za taką stronę! Co tu mówić... Mam łzy w oczach”. Hałyna Wołczkowa z USA tak zareagowała na stronę „Wesoły alfabet”: „Chyba nikt nie cieszył się z Pana strony tak, jak ja! W tym tygodniu zaczynam nauczać języka ukraińskiego w miasteczku Everett (stan Waszyngton) i wszystko, co tutaj znalazłam, jest jak uzdrawiające źródło na pustyni! Szczere podziękowania dla Pana i najlepsze życzenia!”. Oksana Prokopczuk z Łucka napisała: „Jestem szczęśliwa, że mam ludzi o podobnych poglądach! Dawno wiedziałam, że Pan istnieje, ale nie znałam adresu. Teraz będę wykorzystywać Pana materiały, bo uczę się na wydziale pedagogicznym. Jeszcze z dzieciństwa postanowiłam, że będę nieść wartości narodowe do dziecięcego serca, bo ziarno miłości do ojczystej ziemi musi zrodzić bezinteresowną miłość do własnego narodu”. Wszystkie poczynania pana Mykoły w swoim czasie moralnie i materialnie wspierała dobrodziejka z Toronto Maria Fischer-Slyż — urodzona w Kołomyi (13.09.1922—13.02.2012), lekarz pediatra, aktywna członkini wielu organizacji społecznych USA i Kanady. Obecnie wszystko to robione jest na zasadach społecznych. Mykoła Rudenko pisał: „Szanują tylko tego narody, / Kto własną niwę zaorał”. Niwa życia dla Mykoły Władzymirśkiego to te rzeczy, które owocują ukraińskością, zasiewają ludzką istotę miłością do języka ojczystego, Ukrainy. Bo przecież ukraińskie słowo, język ojczystej ziemi mają właściwość tworzenia atmosfery empatii — rozumienia relacji, uczuć, stanów psychicznych drugiego człowieka w formie współodczuwania, przyjmowania drugiego takim, jakim jest. Za pomocą języka ukraińskiego ludzie są w stanie się porozumieć, zrozumieć, pokochać siebie nawzajem, a form (piękna, ruchu ku jedności) nigdy za wiele. Musimy dzisiaj strzec swojego „kraju”, jako Ukraińcy, być świadomi. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Na rok, na rok 195 hrywien 02 kopiejek

Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji link do „Słowa Proświty” jest obowiązkowy. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn