Strona · s. 7strona oryginału ↗
Kobiety w walce o Ukrainę
Слово Просвіти, №20 за 2021 рік
Darija BOBRYK, specjalistka Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą. Jak pokazuje historia, kobiety są zdolne do pełnienia różnych ról, a nie tylko tych uwarunkowanych płciowo. Jaskrawym dowodem na to stała się Ogólnoukraińska naukowa wideokonferencja „Kobieta w walce o Ukrainę”, poświęcona 100. rocznicy urodzin aktywnej uczestniczki ruchu dysydenckiego Łesi Kociuby. To wydarzenie w przestrzeni wirtualnej zgromadziło naukowców, dziennikarzy i działaczy społecznych z Nieżyna, Kijowa, Lwowa, Czernihowa, Zaporoża. Inicjatorami i moderatorami zostali kierownik katedry historii Ukrainy Nieżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mykoły Hohola, uczestnik ATO Jewhen Łuniak oraz dyrektorka Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Nadija Onyszczenko. Nadija Petriwna jako jedna z pierwszych w Nieżynie napisała o Łesi Kociubie, która w latach 1956–1974 wykładała na katedrze literatury ukraińskiej w uczelni imienia Hohola. W artykule „Wszystkich obroniła swoim sercem” (czasopismo „Ukraiński dom”, wydanie nr 1–2 z 2011 roku) szczegółowo naświetlono nieżyński okres w życiu Łesi Josypiwny, w szczególności przekazanie pracy Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja” za granicę, przez co pani Łesia trafiła pod nadzór KGB, straciła pracę i spokojne życie. Oprócz konferencji odbył się szereg wydarzeń: odsłonięcie tablicy pamiątkowej poświęconej Łesi Kociubie na budynku, w którym mieszkała, przy ulicy Moskiewskiej; pokaz spektaklu według dramatu byłego studenta Łesi Josypiwny, obecnie ukraińskiego pisarza, docenta katedry literatury ukraińskiej, metodyki jej nauczania i dziennikarstwa Ołeksandra Zabarnego „Łesia” w wykonaniu studia „Life-ART”; otwarcie wystawy „Łesia Kociuba – osobowość o hartownym charakterze” w dziale historycznym Nieżyńskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Iwana Spaskiego. W czytelni do pracy naukowej biblioteki NUP imienia Mykoły Hohola zorganizowano wystawę książek „Wszystkich obroniła swoim sercem”. Zaprezentowane książki oraz artykuły z prasy pomogą dowiedzieć się więcej o życiu i działalności byłej wykładowczyni uczelni imienia Hohola Łesi Kociuby, o ruchu oporu na Ukrainie w latach 1960–1990, o pisarzach-szestdziesiatnikach. Organizatorzy konferencji przygotowują również do druku zbiór wspomnień o Łesi Kociubie. Konferencja online składała się z dwóch sekcji: życie i działalność Łesi (Ołeksandry) Josypiwny Kociuby oraz wkład kobiet w walkę o ustanowienie i rozwój niepodległej Ukrainy. Ostry w słowie i precyzyjny w myśli był profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki Mykoła Tymoszyk. Wielokrotnie poruszał kwestię postawy ukraińskiej inteligencji oraz problem konformizmu inteligencji budżetowej. Mykoła Stepanowycz podzielił się wspomnieniem o Łesi Kociubie, która wraz ze studentami-członkami studia literackiego późnym listopadowym wieczorem 1972 roku utknęła na bezdrożach w wiosce Danyna, aby przeprowadzić godzinę wychowawczą dla uczniów starszych klas. Profesor Tymoszyk zauważa: „Docierali do nas z Nieżyna przesiadkami: do Poczekinego autobusem rejsowym, do Łosyniówki – wozem, a do Danyny – pieszo. Buty i płaszcze-kobenjaki zebrali im krewni łosyniowskich studentów. Czy wielu z obecnej inteligencji odważy się w ten sposób odwiedzić naszą wieś?”. Odpowiedź na to pytanie staje się oczywista po tym, jak Mykoła Stepanowycz opowiada historię z pochówkiem przedstawiciela diaspory Ihora Kaczurowskiego: urna z jego prochami trzy miesiące stała w cerkwi Wszystkich Świętych w Nieżynie, dopóki czekano na pozwolenie na miejsce pochówku w jego rodzinnych Krutach. A co warta epopeja z przywróceniem wsi Danyna jej historycznej nazwy?! O działalności wykładowczej, aktywizmie narodowym i otoczeniu Łesi Josypiwny opowiadali wykładowcy naszej uczelni: docent katedry literatury ukraińskiej, metodyki jej nauczania i dziennikarstwa Ołeksandr Zabarny oraz docent katedry historii powszechnej i stosunków międzynarodowych Petro Mocijaka. Dyrektor Nieżyńskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Iwana Spaskiego Hennadij Dudczenko wykorzystał akta osobowe Łesi Josypiwny jako źródło badania jej biografii. Doktor nauk historycznych, naczelnik Południowo-Wschodniego oddziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Koczerhin referatem o współzałożycielce Ukraińskiej Grupy Helsińskiej Oksanie Meszko zademonstrował, jak odważne, pryncypialne i nieustępliwe bywają Ukrainki. W momencie ostatniego uwięzienia Oksana Jakiwna miała prawie 76 lat! Radzieccy kaci mieli nadzieję, że Meszko wkrótce umrze, a ona spokojnie mówiła, że przeżyje i ich Breżniewa. Rzeczywiście: Oksana Meszko zmarła w styczniu 1991 roku, kiedy niepodległość była już tak blisko… Koszmary stalinowskich łagrów pani Oksana opisała w książce „Między śmiercią a życiem”. Człowiekiem, który potrafił lecieć pod wiatr, nazywają ukraińską literatkę, uczestniczkę ruchu dysydenckiego, obrończynię praw człowieka, założycielkę Międzynarodowego Instytutu Edukacji, Kultury i Kontaktów z Diasporą Irynę Kałyneć. Swoim wystąpieniem oddała jej należny hołd Iryna Kluczkowska, kandydatka nauk pedagogicznych, dyrektorka MIEKD, laureatka nagrody imienia Iryny Kałyneć. Według słów Iryny Kluczkowskiej, postaci takiego formatu jak Iryna Kałyneć było dość mało, ale to właśnie one określiły przyszłość Ukrainy. Co więcej, takie osobowości przyczyniły się do tego, że dzisiaj Ukraina na geopolitycznej mapie świata jest samodzielnym państwem. W konferencji wzięła udział kandydatka nauk politycznych, deputowana ludowa Ukrainy Sofija Fedyna. Zauważyła ona, że temat kobiety w historii nie powinien sprowadzać się jedynie do kwestii płci, ma on szerszą skalę. Pani Fedyna zaktualizowała problem wyboru. Kobieta sama wybiera, jak ma żyć, najważniejsze, żeby było to świadome. Tak, według jej słów, dla Marusi Zwirobij Majdan i wydarzenia na Wschodzie stały się punktem nowego odliczania. Była rosyjskojęzyczna, prowadziła biznes, ogólnie rzecz biorąc, jej życie było przewidywalne i uporządkowane. Ale wojna zmieniła wszystko. Obecnie uważa, że język ukraiński to kwestia bezpieczeństwa narodowego. Marusia została wolontariuszką, kontraktową żołnierką Sił Zbrojnych Ukrainy. Oprócz tego wpadła na pomysł stworzenia centrum szkolenia wojskowego, tak powstał „Marusin poligon”. na otwarciu tablicy pamiątkowej Łesi Kociuby. Łesia (Ołeksandra) Josypiwna Kociuba. O kobietach na linii ognia opowiadał aspirant katedry historii Ukrainy NUP imienia Mykoły Hohola Wołodymyr Barow. Jego temat brzmiał następująco: „Od sióstr miłosierdzia do wojowniczek: kobiety w armii Ukraińskiej Republiki Ludowej”. A kandydat nauk historycznych, starszy wykładowca katedry historii najnowszej Ukrainy Zaporoskiego Uniwersytetu Narodowego Jurij Szczur naświetlił działalność łączniczki Melitopolskiego okręgowego kierownictwa OUN Nadiji Artiuchowej.
W pracy „Internacjonalizm czy rusyfikacja” Iwan Dziuba pisał: „Czy istnieje dzisiaj na Ukrainie nienawiść do Ukraińców? Wielu to pytanie zdziwi. Ale nie wszystkich. Jestem pewien, że znajdzie się niemało Ukraińców, a nawet nie-Ukraińców, którzy nie tylko stwierdzą, że istnieje, ale też przytoczą fakty z własnego doświadczenia”. Ze swojej strony Sofija Fedyna podczas konferencji zauważyła, że w naszej historii było niemało zdrady ze środowiska wewnętrznego. Uważa ona za konieczne zbadanie, jakimi motywami kierują się jednostki w takich sytuacjach, co skłania je do stawania się ukrainofobami, mankurtami. Po takich słowach na myśl przychodzi książka Ołeksandra Sawczenki „Antyukrainiec, albo Wola walki, porażki czy zdrady”. Autor na nowo interpretuje kluczowe momenty historii Ukrainy, dochodzi do wniosku, że tysiącletnia ewolucja ukraińskiego społeczeństwa stworzyła nie tylko ukraińskich bohaterów, ale i ich antypodów, do kategorii których zalicza: małorosjan, chochołów, zwolenników moskiewsko-prawosławnej cywilizacji, skorumpowaną ukraińską elitę. Do konferencji dołączyła dziennikarka, przewodnicząca kobiecego centrum „Spadczyna” Hałyna Daciuk. Jej wystąpienie było poświęcone założycielce pierwszych przedszkoli na Ukrainie, profesorce, działaczce ruchu kobiecego, przewodniczącej Światowego Związku Ukrainek, członkini rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej Sofii Rusowej. Ta kobieta była przekonana, że edukacja narodowa ma pierwszorzędne znaczenie, walczyła o ustanowienie ukraińskiej szkoły i przedszkola. Rusowa żądała od Ligi Narodów wyrażenia stosunku do władzy sowieckiej, której rząd jest „rządem terroru i przemocy nad narodami, które mają nieszczęście należeć do sowietów”. Uważała, że bycie dobrym pedagogiem to bycie prawdziwym reformatorem przyszłego życia Ukrainy. Stosunek Sofii Fedoriwny do kwestii narodowych w swoim czasie wyraźnie nakreślił jej syn Jurij: „Kiedy mowa była o sprawie narodowej, nic nie mogło powstrzymać jej zapału: ani rodzina, ani dzieci, ani prześladowania carskich żandarmów czy bolszewickich czekistów, ani więzienia, ani aresztowania, ani ciężkie warunki emigracji, ani wydarzenia życia prywatnego… Nic nie powstrzymywało jej energii w walce o ukraiński ideał”. Problem ukraińskich zmagań narodowowyzwoleńczych oraz problem walki kobiet o swoje prawa są dość pokrewne, przynajmniej dlatego, że jedno jest niemożliwe bez drugiego. Jak to nie paradoksalnie, ale w czasach braku państwowości, praw i wolności rodziły się kobiety, które miały pragnienie działać, rozwijać się, pracować na rzecz swojej Ukrainy. Dzisiaj zaś możemy natknąć się na inny alogizm: kobiety, które mają wszystkie prawa prawne, nie korzystają z nich w pełnej mierze, a niektóre w ogóle całkowicie przejmują sposób życia kobiet czasów patriarchalnych z wyraźną segregacją płciową i dyskryminacją. Swoimi działaniami, a dokładniej biernością, dewaluują osiągnięcia, o które walczono dziesięcioleciami: prawo do edukacji, pracy, udziału w życiu publicznym. Równość płci to przede wszystkim godność i szacunek. Czyżbyśmy miały dzisiaj głos tylko do pokornego milczenia?! Od lewej do prawej: J. Chomenko, W. Kryweć, S. Kozłowa, O. Samojłenko, A. Homolako, O. Zabarnyj
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
