Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Długa i chwalebna droga (Jubileusz chmielnickiej „Proświty”)

Слово Просвіти, №20 за 2021 рік

Maj dla działaczy „Proświty” na Chmielniczyźnie jest szczególnie znaczący. Wszak 4 maja 1906 roku w Kamieńcu Podolskim zorganizowano Podolską „Proświtę”. Jej pierwszym przewodniczącym został Kost Solucha – 30 maja 2021 roku będziemy obchodzić 160. rocznicę dnia jego urodzin. Z okazji 115-lecia Podolskiej „Proświty” przedstawiciele obwodowych i rejonowych oddziałów „Proświty”, pisarze, naukowcy, muzealnicy, nauczyciele i bibliotekarze zebrali się w Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej (dyrektor Kateryna Czaban) na Odczyty Oświeceniowe „Ruch oświeceniowy na Podolu”. Wspominano historię towarzystwa i jego źródła na Ukrainie, kamieniecki okres działalności Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz dalszy rozwój ruchu na Chmielniczyźnie, działalność towarzystwa „Rodowid” (przewodniczący Mykoła Mahera) i jego reorganizację w 1992 roku w towarzystwo „Proświta” (przewodniczący Wasyl Horbatiuk), szefów obwodowego towarzystwa Witalija Macka, Ninę Szmurykową, Witalija Michalewskiego. Słuchano wystąpień o pracy oddziałów w Starokonstantynowie, Starej Sieniawie, Kamieńcu Podolskim, czczono imiona wybitnych oświecicieli Podola, podkreślano rolę towarzystwa w rozwoju patriotyzmu, upowszechnianiu języka ukraińskiego, konsolidacji wysiłków różnych sił politycznych i społeczeństwa w obronie idei narodowej. Nową książkę „Główny pełnomocnik rządu URL (1919–1920): Korespondencja” zaprezentował autor-opracowujący, kandydat nauk historycznych Wiktor Adamski. Dzięki transmisji w Zoom do wydarzenia dołączyli działacze „Proświty” z obwodu. Wystawa książek z funduszy biblioteki prezentowała historię i osiągnięcia działaczy „Proświty” na Chmielniczyźnie. Kost Solucha. Działalność oświeceniową Podolskie Obwodowe Towarzystwo „Proświta” (obecnie Chmielnickie Obwodowe Zjednoczenie Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki) prowadzi już od 115 lat. Zorganizowane w Kamieńcu w grudniu 1905 roku, w kwietniu-maju 1906 roku zarejestrowało Statut „Podolskiej Proświty” i wybrano organy kierownicze. W ten sposób od 4 maja 1906 roku na Podolu działa towarzystwo oświeceniowe, którego założycielami i pierwszymi członkami stali się świadomi Ukraińcy, przede wszystkim Olimpiada Paszczenko, Juchym Sicynśkyj, Kyryło Styrankewycz, Wołodymyr Czechiwśkyj, Kost Solucha, Wiktor Prychodko, Mykoła Jaworowśkyj, Serhij Iwanickyj, Witalij Styrankewycz. Niezmiennym przewodniczącym aż do 1919 r. był lekarz, absolwent Uniwersytetu Kijowskiego Kost Hryhorowycz Solucha (1861–1922); zastępcą przewodniczącego był Serhij Mytrofanowycz Iwanickyj, wykładowca seminarium duchownego; sekretarzem – Witalij Karpowycz Styrankewycz, wykładowca Kamienieckiej Żeńskiej Szkoły Eparchialnej. Ewtym (Juchym) Sicynśkyj, jako członek zarządu „Proświty”, stał się aktywnym doradcą w sprawach kulturalno-oświatowych. Działacze „Proświty” otwierali chaty-czytelnie „Proświty”, prowadzili kursy dla niepiśmiennych, organizowali odczyty, wieczornice, wystawiali sztuki, ponadto tworzyli spółki rolniczo-gospodarcze i przemysłowe, kasy pożyczkowe i oszczędnościowe. Towarzystwo przeszło długą, niepokojącą, trudną, ale jednocześnie chwalebną drogę. Jeśli wszędzie w okresie I wojny światowej oddziały „Proświty” zaprzestały swojej działalności, to na Podolu funkcjonowało ono nadal dzięki lekarzowi Solusze. Wraz z nadejściem władzy bolszewickiej działalność „Proświty” zostaje ograniczona, a z czasem całkowicie przerwana, niemal wszyscy członkowie zostali aresztowani jako nacjonaliści i zniszczeni w łagrach. Zakazana przez władzę radziecką „Proświta” żyła nadal jako Towarzystwo Języka Ukraińskiego w diasporze i odrodziła się pod koniec lat 80. ubiegłego wieku. Właśnie w 1989 roku podniosła się nowa fala ruchu oświeceniowego w Chmielnickim, jak i na całej Ukrainie. Utworzono obwodowe towarzystwo języka ukraińskiego „Rodowid” (przewodniczącym został Mykoła Mahera, a w 1990 roku – Wasyl Horbatiuk). Towarzystwo języka ukraińskiego na Chmielniczyźnie powstało jako sprzeciw wobec totalnej rusyfikacji ludności ukraińskiej. Oddziały towarzystwa znajdowały się w Kamieńcu Podolskim, Izasławiu, Szepietówce, Wołoczyskach, Sławucie i innych miastach. Aktywnymi członkami „Proświty” stali się działacze regionu: klasyk rodzimej bajki, poeta, tłumacz – Mykyta Hodowanec, znani współcześni pisarze – Mykoła Feduneć, Ołeksandra Wanzhuła, Mykoła Maczkiwśkyj, Mykoła Mahera, Wasyl Horbatiuk oraz wielu innych patriotów. Towarzystwo „Rodowid” przekształciło się w obwodową organizację „Proświta”, której przewodniczyli Wasyl Horbatiuk (1992–1994), Witalij Macko (1994–2005), Nina Szmurykowa-Hawryluk (2005–2013), Witalij Michalewśkyj (od 2013). Obecnie obwodowe zjednoczenie ma w swoim składzie 11 oddziałów rejonowych. W latach 1992–2020 działacze „Proświty” z Podola bez wątpienia dokonali wielu rzeczy. Wśród najbardziej masowych i znaczących wyróżnia się obchody 100-lecia powstania „Proświty” na Podolu oraz 200-lecia od dnia urodzin Tarasa Szewczenki. Przeprowadzono przerejestrowanie działaczy „Proświty”, zintensyfikowano działania na rzecz pozyskiwania nowych członków, odnowiono kierownictwo w czterech oddziałach rejonowych. Ukształtowała się dobra współpraca z zespołami amatorskimi, wielu działaczy „Proświty” kieruje lub bierze najbardziej aktywny udział.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn