Strona · s. 16strona oryginału ↗
Gość z dalekiego Babilonu
Слово Просвіти, №20 за 2021 рік
Marharyta TAUSZAN, studentka I roku Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki. Zazwyczaj, oglądając filmy, uważamy to, co pokazano na ekranie, za osobistą wizję reżysera lub scenarzysty. A jak te reżyserskie zamysły są wcielane w życie? I jacy oni są, ci zakulisowi twórcy? Studenci pierwszego roku dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki spotkali się z czołowym przedstawicielem tej „fabryki snów” Jurijem Harmaszem. Znany operator filmowy, członek Związku Kinematografistów Ukrainy, Europejskiej Federacji Operatorów Filmowych I.M.A.G.O, zasłużony działacz sztuki Ukrainy rozpoczął spotkanie bez najmniejszego śladu „gwiazdorstwa”. – Być może dla waszych rodziców byłbym rozpoznawalny dzięki serialowi „Wiek balzakowski, czyli wszyscy mężczyźni są…”. Jakieś 7-8 lat temu puszczali go na wielu kanałach telewizyjnych. Uważam go za jeden ze swoich najlepszych seriali, chociaż to nie jest mój gatunek artystyczny. Za swoją wizytówkę Jurij Tymofijowycz uważa film „Babilon XX” Iwana Mykołajczuka – klasykę ukraińskiego kina romantycznego. O nim w większości była mowa na spotkaniu. Los zetknął Jurija Harmasza z Iwanem Mykołajczukiem podczas zdjęć do filmu „Zachariusz Berkut”. Wtedy przyszły operator był jeszcze studentem słynnego WGIK-u – w ekipie filmowej praktykował jako zwykły asystent operatora. Oczywiście znajomość studenta z aktorem, który już zabłysnął główną rolą w ulubionych wśród „wgikowców” „Cieniach zapomnianych przodków” reżysera Serhija Paradżanowa, była bardzo powierzchowna. Jednak wszystko zmieniło się po wielu latach i to w jednej chwili. Pewnego razu Jurij Harmasz, na którego operatorskim koncie było już kilka filmów fabularnych, szedł pawilonem rodzinnej wytwórni filmowej imienia O. Dowżenki, gdzie kręcono film „Odkupienie cudzych grzechów”. – Iwan siedział ucharakteryzowany na ławce, palił wtedy jeszcze nieosiągalne dla zwykłych śmiertelników „Marlboro”. Przywitałem się. Zatrzymał mnie. Wyciągnął swoją „pańską” papierosę. „Jesteś Jurko Harmasz? Widziałem twoje filmy. Zamierzam kręcić „Babilon XX”, więc cię zaproszę”. Oczywiście, to dla mnie było… Chociaż Iwan wtedy jeszcze nie miał prac reżyserskich, ale już znałem go jako wielkiego aktora, jako człowieka. Aż mnie uderzyło gorąco. Całkowite zaskoczenie – opowiada operator. Stylistyka filmów Mykołajczuka jest szczególna. Przekonajcie się sami, oglądając jego „Babilon XX”. Tworząc styl tego arcydzieła kina, operator-inscenizator Jurij Harmasz inspirował się pracami chorwackiego malarza, twórcy „naiwu” Iwana Generalića, które zobaczył jeszcze jako student. – Obrazowość, uważam, – to jeden z pierwszych i decydujących warunków. Właśnie ona czyni dzieło kinematograficzne artystycznym – zapewnia operator. Jego praca w „Babilonie XX” to prawdziwie mistrzowski splot obrazów. Przypomnijmy scenę śmierci matki braci, których postacie odtworzyli aktorzy Łeś Serdiuk i Jarosław Hawryluk. Woskowa świeca w martwych dłoniach, otoczona pękiem ziół. A po niej snują się chmurką pszczoły. Zagadka? Tak, to wieczna zagadka sztuki, którą każdy rozwiązuje na swój sposób. Film jest piękny naturą, cudownymi krajobrazami. Według słów Jurija Tymofijowycza, szukać takiego znaczącego tła zainspirował go jeden z obrazów słynnej ukraińskiej malarki Tetiany Jabłońskiej, który dawno temu, jeszcze jako student WGIK-u, zobaczył w Moskwie. – Kręciliśmy cudowny krajobraz: ukraińską wieś ze wzgórzami, chatkami… Bardzo ciekawy relief. Właśnie takiego szukaliśmy, bo według treści w naszym obrazie jest Babilon Górny i Babilon Dolny – i wzgórza, i doliny. Jurij Harmasz wspomina: w poszukiwaniu takiej natury przejechali 8 obwodów. Dotarli do bukowińskiej ojcowizny Mykołajczuka, do wsi Czortoryja. Już wydawało się, że znaleźli coś podobnego. Ale potem, w domu, przeglądając fotografie, operator i reżyser zrozumieli: bukowińska natura nie wpisuje się w stylistykę filmu. I trzebaż takiemu szczęściu: przejechawszy na próżno pół Ukrainy, znaleźli to, co trzeba, pół godziny jazdy od Kijowa: na urwiskach wsi Chałepja, Lisnyky, Wytacziw, Chodosiwka… Obecnie, kiedy film „Babilon XX” ma już 42 lata, Jurij Harmasz nie ukrywa, że chciałby przejechać-przejść się miejscami zdjęć. – Ciągnie. Zwłaszcza teraz, właśnie na miejsce głównych zdjęć. Ale boję się. Boję się rozczarować: zbyt nie do poznania zmieniają się obecnie te miejsca. Maestro wspomina: w niektórych zakątkach, które uwiecznił w „Babilonie”, odważył się pobyć 6-7 lat temu. I nic, oprócz żalu, z tych odwiedzin nie wyniósł. – Niepowtarzalną gruszę, koło której w środku nocy stała i zawodziła bohaterka Raisy Nedaśkiwskiej, ścięli, wzgórza wyrównali buldożerem… A staw, na którym Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
