Strona · s. 2strona oryginału ↗
Czarny dzień w czerwonym kraju Z książki eseistycznej „Odrzuceni i zmartwychwstali”
Слово Просвіти, №20 за 2021 рік
etapowano morzem, a potem koleją. Izolator w Miedwieżjegorsku był ostatnim miejscem przed masowymi rozstrzeliwaniami. Matwiejew, napotkawszy pierwszy opór, rozkazał rozbierać wszystkich do bielizny, wiązać ręce i zatykać usta kneblem. Skazańców ładowano na paki samochodów, przykrywano brezentem. Z góry siadali konwojenci. Jeśli na ziemi jest piekło, to było ono wtedy tam. Zdecydowaną większość ludzi rozstrzeliwał Matwiejew, wraz z pomocnikiem komendanta leningradzkiego NKWD Alaferem, posyłając kulę w głowę tym, których wrzucano na skraj ogromnych dołów. Niektórych trzeba było dobijać żelaznym odważnikiem. Podczas przesłuchań w 1939 roku Matwiejew przyznał, że przed śmiercią część wycieńczonych więźniów stawiała opór. Kto z nich walczył o życie do ostatniej sekundy, tego już zapewne nigdy się nie dowiemy… Wykonawca wyroków Matwiejew żył aż do 1971 roku, co prawda, przepity, z niekontrolowanym drżeniem kończyn (słowo „ręce” w tym przypadku jest nieodpowiednie). Dziś na powierzchni 10 hektarów uroczyska odkryto 236 dołów śmierci. Uroczysko Sandarmoch, w pobliżu miasta Miedwieżjegorsk w Karelii, stało się jednym z najstraszniejszych miejsc, które zmieniły historię Ukrainy i ukraińskiej sztuki. Mykoła Kulisz, Mykoła Zerow, Łeś Kurbas, Wałerian Pidmohylny, Pawło Fyłypowycz, Myrosław Irczan, Wałerian Poliszczuk, Hryhorij Epik, rodzina Kruszelnyckich, Matwij Jaworski, Serhij Hruszewski… Nie sposób wyliczyć. Trudno dobrać słowa. Rodzina Kruszelnyckich, na przykład, przyjechała budować komunę (nawiasem mówiąc, romantyczny i na swój sposób naiwny poeta Mike Johansen tak sobie wyobrażał, jeszcze przed masowymi represjami, bolszewicką komunę: „Myślisz, że w komunie będzie smutno? W sobotę nie będzie kościelnego dzwonu? // Nie, bracie, pod dzwonów czerwone peonie do domu z pracy pójdą komunardzy!”) aż z Ukrainy Zachodniej. Kruszelnyckiego zaprosił radziecki rząd. Czekistom wszędzie przywidziewali się „ukraińscy burżuazyjni nacjonaliści”. Zatem niemłodego Kruszelnyckiego, który popełnił fatalny błąd, przenosząc się na, jak mawiali Galicjanie, Wielką Ukrainę, szybko aresztowano. Najpierw dano mu 10 lat, a po kilku latach więziennych tortur (wciąż miał nadzieję, że błąd zostanie naprawiony), 3 listopada w Sandarmochu zostali rozstrzelani i on, i jego synowie, Ostap oraz Bohdan. Wkrótce została rozstrzelana ich siostra, lekarka Wołodymyra. Naiwny marzyciel Antin Kruszelnycki zgubił siebie i całą wielką rodzinę, dając się złapać w krwawe i podstępne bolszewickie łapy. Rozstrzelanie rodziny Kruszelnyckich powinno nieustannie przypominać Ukraińcom, jaki „pokój” jest możliwy z oficjalną Rosją, spadkobiercami bolszewickich praktyk! Myrosław Irczan, pisarz, galicyjski komunista, w 1929 roku powrócił z Kanady, aby zanurzyć się w budowę wymarzonej za oceanem ukraińsko-radzieckiej komuny. Najpierw mieszkał w Charkowie. Potem został aresztowany… Co myślał Irczan i tacy jak on przed śmiercią? Przecież nikt nie mógł ich
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
