Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Od dzieciństwa słyszałem słowo „Sürgün” – wygnanie 18 maja – 77. rocznica deportacji krymskotatarskiego narodu z ojczystej ziemi.

Слово Просвіти, №20 за 2021 рік

Rustem CHALILOW „Sürgün” (wygnanie) – tak Tatarzy krymscy nazywają akt ludobójstwa z 1944 roku, w wyniku którego zginęła niemal połowa narodu. Historia o deportacji istnieje praktycznie w każdej krymskotatarskiej rodzinie i w tym dniu chcę opowiedzieć historię mojej babci Nijar, którą opowiadała mi od dzieciństwa. Chalilowa (Mużdabajewa) Nijar urodziła się 4 sierpnia 1926 roku we wsi Bijuk Karalez (obecnie Krasnyj Mak) w rejonie bakczysarajskim. Oto jej historia: – Ojciec pracował jako koniuch, matka – na farmie. W rodzinie była też siostra Lewiza, która pracowała w bibliotece, oraz bracia Izzet i Szewket. Mojego dziadka zniszczyli komuniści, bo był mułłą. Podczas deportacji miałam 17 lat. Przed deportacją w naszej wsi mieszkał szewc Josyf, więc nazywaliśmy go krymskotatarskim imieniem Jusuf, aby uchronić go przed nazistami, którzy o tej tajemnicy tak się nie dowiedzieli. Kiedy do naszego domu weszło trzech uzbrojonych radzieckich żołnierzy i dało 15 minut na spakowanie się, myśleliśmy, że poprowadzą nas na rozstrzelanie. Jeden z nich dzień wcześniej przychodził do nas i spisał wszystkich członków rodziny, mówiąc, że przeprowadzany jest spis ludności. Matka wtedy przygotowała zupę z kluskami i on zjadł ją razem z nami. Początkowo zebrano nas przy cmentarzu. Kiedy poszli po kolejną grupę, mój ojciec wysłał bratanka Dżafera i mnie do naszej piwnicy. Dżafer zabrał stamtąd barana, a ja weszłam do naszego domu przez okno, bo drzwi były już zabite, i zabrałam patefon. Barana, którego przyprowadził Dżafer, ojciec zarżnął i rozdał mięso obecnym. Dalej zawieziono nas na stację Bijuk Syren. Trzymaliśmy się razem z krewnymi. Jednak przymusowo nas rozdzielono. Babcię i rodzinę wuja posadzono do innego wagonu i wysłano w Głodny Step. Wkrótce moja babcia zmarła tam z głodu. A nas towarowymi wagonami wywieziono do Zingaty (rejon Jangijulu, Uzbekistan). Osiedlono nas w barakach nad kanałem. Woda w kanale była mętna jak błoto, podlewano nią pola. Pić ją można było dopiero po tym, jak się odstoi. Wiele osób chorowało na tyfus przez taką wodę. Zachorowałam i ja. Panowała całkowita antykoncepcja. Mieszkaliśmy jak w obozie, w trzcinowych barakach. Wcześniej mieszkali tam więźniowie, potem to miejsce zwolniono dla nas. Było tak ciasno, że kiedy człowiek się położył, to odwrócić się na drugi bok już się nie udawało. Pierwszy czas żywiliśmy się tym, co zabraliśmy ze sobą. Wokół były tylko step, baraki i my. Ani duszy z miejscowej ludności. Codziennie znajdowano u nas 7-8 trupów. Czasami nie było siły, by je zakopywać, i zdarzało się tak, że zjadały je szakale. Kiedy zachorowałam, pomyślałam, że to gruźlica. Razem z jednym chłopcem, który też zachorował, pojechaliśmy do lekarza. On mnie zbadał i powiedział, że to po prostu wycieńczenie. Miałam jakieś kopiejki i ucieszywszy się, że nie mam gruźlicy, kupiłam sobie lody. A chłopiec, który pojechał ze mną, wkrótce zmarł. Miał gruźlicę. Po kilku miesiącach mogliśmy przenieść się do miasta Czyrczyk, które wtedy jeszcze wyglądało jak kiszłak. Nadeszło zapotrzebowanie z Czyrczykbudu – i wyruszyliśmy do pracy. Miejscowi mieszkańcy traktowali nas normalnie. Konfliktów i kłótni nie było. Siostrę i mnie przyjęto do zakładów chemicznych. Zapytano o wykształcenie, odpowiedziałam, że na Krymie uczyłam się w technikum, ale nie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn