Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №20 за 2023 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 20 (1207), 18—24 maja 2023 Wszyscy jesteśmy na wojnie. I zwyciężymy! WASYL MAROCZKO

Wiktor SKORYK, obserwator “SP” Miniony tydzień był bogaty w wydarzenia, które kształtują najbliższy przebieg wojny, przybliżają aktywną fazę ofensywną Sił Zbrojnych Ukrainy po kilkumiesięcznych walkach obronnych okresu zimowo-wiosennego, podczas którego główne zadania zostały pomyślnie wykonane: - system energetyczny Ukrainy wytrzymał, chłodem i głodem, na co liczyła Moskwa, nas nie uduszono; - siły przeciwnika w jego szturmowych zapędach zostały znacznie poszarpane i wyczerpane; - straty w sile żywej wojsk okupacyjnych osiągnęły szokujące rozmiary wielu dziesiątek tysięcy zabitych i setek tysięcy rannych; - demoralizacja i panika stały się stałymi towarzyszami ordyńskiego życia – zarówno na polu informacyjnym, jak i na polach bitew; - bilans utraconych i wyzwolonych terytoriów dla Ukrainy okazał się choć niewielkim, ale plusem. Przezimowaliśmy, przeszliśmy okres wiosennych roztopów – bezdroży, które teraz płynnie przechodzą w rozpacz i strach wroga przed nieuchronną letnią ofensywą Ukraińskiego Wojska. W tym czasie Ukraina wraz ze swoimi zachodnimi partnerami aktywnie i owocnie pracowała na rzecz pomyślnego przyszłego przebiegu wojny na korzyść zwycięstwa prawdy i wolności: - kiedy siły wojskowe imperialnej Moskwy wyczerpywały się w zaciętych szturmach Bachmutu, Awdijiwki i Marjinki, Siły Zbrojne Ukrainy, dzięki pomocy zachodniej antykremlowskiej koalicji, radykalnie się wzmacniały – setkami i tysiącami jednostek broni oraz setkami tysięcy sztuk amunicji, które obecnie napływają nieprzerwanie; - znacznie zwiększyły się produkcja i dostawy na potrzeby SZU amunicji i sprzętu wojskowego – nie tylko na terenach naszych partnerów, ale i własnej produkcji; wreszcie wytwarzamy własną amunicję, póki co dziesiątkami tysięcy miesięcznie, ale na początek i to dobrze; także wznowiono, po trzyletnim bezmyślnym zwijaniu, produkcję własnej broni, która momentami w niektórych aspektach przewyższa zachodnie wzorce, ponadto jej zastosowanie w żaden sposób nie może być ograniczane przez naszych partnerów, co jest dobre zarówno dla naszych interesów, jak i dla ich kalkulacji; - wróg również w tym czasie nieco zwiększył produkcję, ale możliwości antykremlowskiej koalicji w produkcji sprzętu wojskowego oraz jego jakość są o rzędy wielkości wyższe niż u Kremla, tym bardziej w warunkach potężnych sankcji gospodarczych nałożonych na Moskwę; - tymczasem zapasy broni i amunicji, zgromadzone przez wiele dziesiątek lat produkcji przez Moskwę, które wydawały jej się niewyczerpane i niedoścignione, obecnie znacząco się zmniejszyły i są bliskie wyczerpania, a poszukiwania jej u swoich przyjaciół w znacznej mierze natrafiły na strach “przyjaciół” przed sankcjami i ryzykiem własnych strat handlowo-gospodarczych. Dlatego – Iran... i wszystko. Jeśli jeszcze ktoś podrzuca coś Moskwie, to ukradkiem i nie na wielką skalę. Zresztą i Iran zapewne wkrótce straci taką możliwość, bo dalej wykręcać się, że niby to dostawy przedwojenne, już nie wypada, Iranowi też nie chce się być kozłem ofiarnym i cierpieć z powodu zaostrzania sankcji wobec siebie, jak choćby embargo na sprzedaż ropy itp.; - w tym czasie Ukraińskie wojsko zasila się dziesiątkami tysięcy bojowników, wyszkolonych na zachodnich poligonach przez instruktorów NATO; - natomiast jakość żywej ordyńskiej siły nieustannie spada, ponieważ te elitarne wojska, które stanowiły podstawę sił szeroko zakrojonej ofensywy ponad rok temu, są teraz wystrzelane, zniszczone i wyczerpane w walkach, i teraz absolutną większość wojska Moskwy stanowią mało wykwalifikowani, słabo wyszkoleni ordyńcy, których znaczna liczba z przeznaczenia jest “mięsem armatnim”; właściwie taka metoda prowadzenia wojny jest historycznie dziedziczna dla Ordy, to jej “strategem”: nawała ilością i ceną niezliczonej liczby ofiar – nieważne, swoich czy cudzych; oto taka u nich nauka strat – “baby jeszcze urodzą”. Obecnie trwa formowanie możliwości wielości ofensyw Sił Zbrojnych Ukrainy, układane są ich algorytmy sekwencji, ich ciągłość i znaczniki wagi jednostkowej w Jednolitym Systemie Ofensywy. Nad tym pracują wszystkie kompetentne siły Ukrainy przy udziale naszych partnerów, przede wszystkim są to wojskowi, politycy, dyplomaci i producenci broni. Taka praca wymaga ciszy najbardziej, ale i wymierna, rozsądna informacyjność też jest dobrą sprawą, zresztą i wojskowo-polityczny podstęp w tej pracy też nie jest zbędny. Swoich trzeba inspirować, a złu — komuś proponować przygotowanie się na najgorsze, aby nie kontynuował, to zmniejszy liczbę naszych strat; a kogoś – straszyć, to też jest skuteczna pozycja w wojnie. !!! Wszyscy jesteśmy na wojnie, wszyscy niesiemy ten ciężar: oto teraz piszę te słowa, a za moim kijowskim oknem, całkiem blisko, rozbrzmiewa seria potężnych wybuchów, i do pokoju wpełza smród prochu – oto taka bardzo zacięta walka trwa teraz na kijowskim niebie. Nie przestraszą! Wygramy i tę bitwę, i tę wojnę, Zwycięstwo będzie nasze. A myślami przede wszystkim to front, i najpierw – bitwa o Bachmut. Tam w ciągu tygodnia wydarzenia nabrały pewnej dynamiki. Na północy i południu od Bachmutu naszym wojskowym udało się wreszcie dość znacząco odsunąć wrogie pozycje od szos, które łączą miasto z naszymi tyłami i są drogami życia dla obrońców Bachmutu. Co więcej, nasi w rezultacie zajęli pozycje wysokościowe, co jest dobre dla prowadzenia ostrzału wrogich pozycji wokół. Ale są też niezbyt przyjemne wieści dosłownie z ostatniego dnia: wróg po kilku tygodniach bezskutecznych ataków na zachodnią część miasta (która stała się cytadelą naszych obrońców), ceną ogromnych strat, mimo wszystko wszedł w kwartał wieżowców i posuwa się na wschód, zagrażając przecięciem na pół sił obrony kontrolowanej przez naszych obrońców części miasta. Dla wroga, który szturmuje to nieszczęsne, zrujnowane miasto już 10. miesiąc, Bachmut stał się maniakalnym celem bez żadnego celu wojennego. Ciąg dalszy na str. 2 Chwała naszym obrońcom! Chwała Obronie Przeciwlotniczej i Przeciwrakietowej Ukrainy! Chwała SZU! IHOR ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Olena Bondarenko

do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa na informacyjnym morzu – za pewnym „przyzwoleniem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. I tylko my sami, ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe, obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to istotny wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, r/r UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/numer podatkowy: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Musiczenko Ołeksandr Dmytrowycz – 1600 hrywien. 2. Horak Ihor Stepanowycz – 1000 hrywien. 3. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz – 1000 hrywien. 4. Czystiak Dmytro Ołeksandrowycz – 2000 hrywien. ZZввееррннеенннняя

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

domysły co do tego, ale podpowiadać wrogowi nie będę, niech szaleje ze strachu i własnej bezradności, dla której „analogów niet”. Ale całkiem możliwe, że dzisiejszy szaleńczy ostrzał Kijowa ich najlepszymi rakietami był aktem „odwetu”, który zakończył się tak samo bezchlubnie i fatalnie dla wroga, jak i dla tych ich aparatów latających nad obwodem briańskim, które po tym stały się już nie aparatami latającymi, a fatalną kupą żelastwa na ziemi. Ofensywa wyzwoleńcza skutecznie i konsekwentnie się formuje, tyły wroga skutecznie formatujemy, wszystko idzie zgodnie z planami dowództwa Sił Zbrojnych Ukrainy i decyzjami Ramsteinów. Letnie koszenie zapowiada się sprawnie, niech tylko dojrzeje. A dalej – koś koso, póki rosa! Chwała Ukrainie i sprawnym pracownikom pól wojennych — Chwała Siłom Zbrojnym Ukrainy! P. S. W trybie online: Kijowska Miejska Administracja Wojskowa informuje: „Ósmy atak powietrzny na Kijów od początku maja! Tym razem wróg przeprowadził kompleksowy atak z różnych kierunków jednocześnie, z zastosowaniem bezzałogowców, rakiet manewrujących oraz, prawdopodobnie, rakiet typu balistycznego. Był on wyjątkowy pod względem swojej gęstości – maksymalna liczba atakujących rakiet w najkrótszym odstępie czasu. Według wstępnych informacji, przeważająca większość wrogich celów w przestrzeni powietrznej Kijowa została wykryta i zniszczona! Dane o liczbie i typie rakiet wkrótce przekażą Siły Powietrzne. Wstępnie odnotowano upadek odłamków w rejonach sołomiańskim, szewczenkowskim, swiatoszyńskim, obołońskim oraz darnickim stolicy. Największe uszkodzenia w rejonie sołomiańskim – tam doszło do zapalenia się pomieszczenia niemieszkalnego oraz kilku jednostek sprzętu samochodowego. Pożar ugaszono. W pozostałych rejonach uszkodzenia nie są istotne – w większości stwierdzono upadek odłamków na zaparkowane samochody, teren przybudynkowy lub strefę leśno-parkową. Na chwilę obecną informacji o poszkodowanych brak! Dane z meldunku operacyjnego są zbierane i uściślane. Dziękujemy naszej obronie przeciwlotniczej za ocalone życie kijowian!” Znowu absolutna skuteczność pracy obrony przeciwlotniczej Kijowa. Wszystkie cele zniszczone! Wiktor SKORYK, 16 maja 2023 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wszyscy jesteśmy na wojnie. I zwyciężymy!

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Okupacja Bachmutu to histeryczny pomysł, by sprzedać swojemu ordyńskiemu społeczeństwu choć cokolwiek po długim czasie upokarzających porażek na wszystkich frontach w ciągu tych minionych 10 miesięcy. Nawet gdyby wrogowi się to udało, to teraz nie ma to żadnego sensu wojskowego, ponieważ nasza ofensywa jest już faktycznie gotowa, a front tutaj w ostatnich dniach – dzięki uderzeniom na flanki – nasze wojsko wyrównało i tyły są teraz dobrze osłonięte. To znaczy, nawet teraz Bachmut pełni tę ofiarną funkcję, którą heroicznie pełnił przez cały czas bitwy o Bachmut: maksymalne wyczerpanie sił przeciwnika, kolosalne straty okupantów i odciągnięcie najsilniejszych jednostek ordyńskiego wojska do tej bitwy, co pozwala nam skoncentrować się na przełamaniach w innych, perspektywicznych kierunkach ofensywy. Pewne jest, że to odciągnięcie tak piecze naszego wroga i właśnie dlatego w Bachmucie teraz zrównują z ziemią wieżowce uderzeniami superpotężnych bomb lotniczych, aby zakończyć tutaj bitwę i przerzucić swoje najsilniejsze pododdziały na inne odcinki frontów. I właśnie dlatego mówię znowu: trzeba stać tutaj do końca! Drogi życia, choć pod ostrzałem, są już znacznie bezpieczniejsze do przejazdu, a Bachmut będzie nadal odgrywał rolę kaftana bezpieczeństwa dla oszalałego wroga i nie pozwoli mu rozwiązać swoich związanych tutaj zachłannych rąk. Ręce w Bachmucie chce rozwiązać po to, aby przerzucić te wojska przede wszystkim, najwyraźniej, do Marjinki i Awdijiwki. Dlaczego? Dlatego że te miasta w istocie są przedmieściami Doniecka, połączonymi z nim wspólnymi ulicami, drogami i komunikacją, typowa aglomeracja miejska. Oto właśnie dlatego i tutaj byli najbardziej aktywni i są teraz w ostatnich miesiącach. Bezskutecznie aktywni. Szczególnie bezskuteczni w Awdijiwce – tutaj ponieśli duże straty, a dlatego na dzień dzisiejszy, zważywszy na potrzeby swoich wyczerpanych sił, skoncentrowani na priorytetowych kierunkach, skupili swoje wysiłki na walkach o Marjinkę. Tym bardziej, że to miasteczko znajduje się na tyłach, na południe od Bachmutu, i stanowi zagrożenie dla ofensywy naszych wojsk nie tylko bezpośrednio na Donieck, który znajduje się na południe od tego przedmieścia, ale i na północ, co perspektywicznie grozi okrążeniem zgrupowania przeciwnika wokół Bachmutu. A jeszcze, jeśli wziąć pod uwagę, że obok Marjinki, na wschód, znajduje się też Gorłówka, duże miasto (nawiasem mówiąc, to jedno z najbardziej proukraińskich miast w regionie), to ten forpoczt na obrzeżach Doniecka jest teraz na wagę złota. Ale wszystko dla wroga na próżno – i Bachmut stoi, i Marjinka (co więcej – stamtąd nasze grupy dywersyjno-rozpoznawcze od czasu do czasu jeszcze robią rajdy do Doniecka, czym skutecznie denerwują okupantów). Wydarzenia i wiadomości rozwijają się dosłownie online. Oto i teraz informuję, że ostrzał rakietowy kilka minut temu się zakończył, alarm powietrzny odwołany. I znowuż online do tematu zaciętej walki obrony przeciwlotniczej z wrogimi rakietami na kijowskim niebie tej nocy, przyszła oczekiwana i upragniona wiadomość: Ukraina otrzymała pierwszy włosko-francuski system przeciwlotniczy SAMP/T! Ten system (nazywany też MAMBA) przeznaczony jest do ochrony pola walki i ważnych obiektów przed rakietami manewrującymi, załogowymi i bezzałogowymi statkami powietrznymi oraz taktycznymi rakietami balistycznymi. Balistycznymi też! To te rakiety, przed którymi nie mieliśmy żadnej ochrony, żadnego systemu zdolnego je zestrzeliwać. I oto niedawno otrzymaliśmy systemy PATRIOT, które potrafią to robić i już zdążyły to udowodnić zestrzeleniem „nieuchwytnego” ordyńskiego wunderwaffe – rakiety „Kindżał”, a dzisiaj otrzymaliśmy tę porażającą, śmiertelnie kąśliwą Mambę – system, który może niszczyć wrogie samoloty na odległości od 3 km do 100 km oraz rakiety balistyczne na odległości od 3 km do 25 km, wysokość rażenia – do 25 km; potrafi zestrzeliwać WSZYSTKO, ale jego główną zaletą, jego podstawową specjalizacją jest właśnie walka z rakietami balistycznymi. To bardzo nowoczesny system i bardzo sprawny. A teraz, przed rozpoczęciem letniej kampanii wyzwoleńczej Sił Zbrojnych Ukrainy, jest bardzo na czasie! Za to serdecznie dziękujemy naszym partnerom – Francji i Włochom! Jeszcze w przededniu, w tę samą dziurę nieuchronnej ofensywy Sił Zbrojnych Ukrainy trafił nowy transz pomocy wojskowej od jeszcze jednego naszego wielkiego partnera, Niemiec, na rekordową sumę, jaką dotąd przeznaczyły – 2,7 mld euro! Do tego pakietu weszły takie „smakołyki” dla Sił Zbrojnych Ukrainy: - 4 zestawy rakiet przeciwlotniczych IRIS-T-SLM na 12 wyrzutniach z zapasem amunicji w postaci kilkuset rakiet przeciwlotniczych; - 15 przeciwlotniczych samobieżnych zestawów artyleryjskich Gepard; - 30 czołgów Leopard; - 20 bojowych wozów piechoty Marder; - 18 haubic kołowych; - 200 rozpoznawczych bezzałogowych statków powietrznych; - 100 pojazdów opancerzonych; - 100 samochodów zabezpieczenia tyłowego; - duża ilość amunicji artyleryjskiej. Praca trwa i już daje doskonałe rezultaty, nawet teraz, gdy czas NATARCIA jeszcze nie nadszedł! I w tym kontekście hitem minionego tygodnia jest zapewne nagłe i niezwłoczne dostarczenie przez Wielką Brytanię rakiet Storm Shadow / SCALP EG. Są to pociski manewrujące produkcji francusko-brytyjskiej klasy „powietrze-ziemia”, przeznaczone do niszczenia ważnych celów stacjonarnych, dobrze chronionych przez środki obrony przeciwlotniczej. Storm Shadow to bardzo inteligentne rakiety, które nie tylko charakteryzują się wysoką precyzją rażenia, ale są również faktycznie niewrażliwe na systemy obrony przeciwlotniczej, a tym bardziej na systemy obrony przeciwlotniczej Moskowii; w istocie są to rakiety typu „stealth” – „skryte”, niewidzialne. Przy zbliżaniu się do celu rakieta ta wykonuje „górkę” i spada na cel z ogromną prędkością, 4-5 razy większą niż prędkość dźwięku. Radary i inne środki przeciwdziałania są wobec niej bezsilne. A co najważniejsze, tak porażająca siła uderza na odległość około 300 km – w wariancie, który został nam przekazany. Do tej pory nasze najdłuższe skuteczne ramię rażenia miało długość 70 km. Rakiety te przybyły na Ukrainę i od razu ruszyły do walki: 12 i 13 maja 2023 roku przeprowadzono atak rakietowy na budynek byłej „Fabryki Maszyn nr 100” – przedsiębiorstwa „Polipak” w Ługańsku oraz na były korpus uniwersytetu spraw wewnętrznych w osadzie Kateryniwka, znajdującej się na przedmieściach Ługańska. Co więcej, najwyraźniej tymi samymi rakietami przeprowadzono uderzenia w strategiczne obiekty okupantów w Mariupolu i Melitopolu. Cele w takiej odległości były do tej pory nieosiągalne dla broni, którą dysponowaliśmy. I właśnie do takich miast, oddalonych od linii frontu, okupanci przenieśli swoje najtłustsze obiekty infrastruktury wojskowej i logistycznej – stało się to po pojawieniu się „HIMARS-ów”, które pociskami przekazanymi nam przez partnerów mogą uderzać na odległość 70 km. Dla porównania, na przykład Ługańsk znajduje się w odległości 90 km, więc był on dotychczas nieosiągalny. Można być pewnym, że tak samo jak swego czasu HIMARS-y dokonały rewolucji na frontach, tak samo nową rewolucję wywołają Storm Shadow, które skutecznie, precyzyjnie i potężnie mają możliwość uderzania w wroga na odległość do 300 km, czyli zasięg ognia wzrósł około 4-krotnie i od teraz całe okupowane terytorium Ukrainy znajduje się w strefie rażenia tej broni ruchu wyzwoleńczego Sił Zbrojnych Ukrainy. Okoliczność ta daje możliwość sprawnego sformatowania naszego bliskiego natarcia, odsunięcia baz broni i amunicji, sztabów oraz koncentracji rezerw od frontu na dużą odległość, czyli oczyszczenia wszystkich dużych obiektów tyłowych wroga na naszym tymczasowo okupowanym terytorium, oddalenia taktycznej logistyki wroga na niekorzystną dla niego odległość od frontu, zmuszenia go do zwiększenia odległości swojej bazowej logistyki tyłowej na ogromną odległość, co znacznie osłabi zdolności bojowe jednostek frontowych, spowolni i zmniejszy ich zabezpieczenie bojowe, obniży ich manewrowość i zdolność do terminowego reagowania na przebieg zmian na frontach podczas natarcia naszych wojsk. I to jeszcze nie wszystkie dobre wiadomości z minionego tygodnia. Bo bardzo ucieszył nas również briański „deszcz gwiazd”, który wydarzył się jednego dnia: dwa śmigłowce Mi-8, samoloty Su-34 i Su-35 okupantów zostały zniszczone hurtem, w ciągu dosłownie kilku minut, a wszystkim 11 członkom załóg tych statków powietrznych szczęśliwie przydarzył się koniec śmiertelny. Oczywiście była to jedna grupa lotnicza, która wykonywała jakieś złowieszcze zadanie. Co prawda rzecznik Sił Powietrznych Sił Zbrojnych Ukrainy Jurij Ihnat mówi, że zestrzelono jeden śmigłowiec... Co to było, jaką bronią został dokonany taki feeryczny pogrom – dokładnie nie wiadomo. Ja mam

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

„Spojeni krwią”: w Kijowie zaprezentowano film i książkę o Gruzinach, którzy bronią Ukrainy

Jewhen BUKET W Kijowie zaprezentowano film dokumentalny telewizyjnego dziennikarza Ołeksandra... – nie, poprawnie: Olega Manczury oraz książkę „Scementowani krwią” o gruzińskich ochotnikach w rosyjsko-ukraińskiej wojnie. Zdjęcia do filmu realizowano w Gruzji, Belgii i na linii frontu w obwodzie zaporoskim. Na prezentacji w Ukrinformie obecny był główny bohater filmu, Zaza Nanuaszwili, założyciel gruzińskiego batalionu narodowego w składzie Legionu Międzynarodowego Sił Zbrojnych Ukrainy, a także zespół twórczy projektu. Wydarzenie przypadło na 105. rocznicę proklamowania w 1918 roku Ukraińskiej i Gruzińskiej Republiki Ludowej. Przez historię Zazy Nanuaszwiliego i historię jego rodziny odsłania się historia gruzińskiego ruchu ochotniczego. Jest on byłym oficerem sił specjalnych MSW Gruzji, od 2014 roku broni Ukrainy ramię w ramię z synem Wano. Żona Zazy, Ukrainka Olena, jest wolontariuszką. W tym kontekście stwierdził: „Otóż mówiłem, że walczę za Gruzję, ale potem urodził mi się mały syn, założyłem rodzinę z Ukrainką. Pokochałem Ukrainę jak własną. I teraz mogę z całego serca powiedzieć, że walczę także za Ukrainę. Za Gruzję i za Ukrainę”. Uczestnicy konferencji prasowej poinformowali, że obecnie w szeregach Sił Obrony Ukrainy odpierających pełnowymiarową inwazję Rosji walczy ponad 2,5 tysiąca Gruzinów. „Najpierw musiałem walczyć razem z Ukraińcami – »zapadencami«. Potem poznałem Gruzinów. Zaadaptowałem się. Dołączyli dawni przyjaciele-jednomyślni o takich samych jak u mnie zasadach i celu. Teraz mam duży oddział, gdzie walczą nie tylko Gruzini i Ukraińcy, ale też Brytyjczycy, Amerykanie, Chilijczycy, Peruwiańczycy, Południowoafrykańczycy, Polacy. Są wszyscy, oprócz »russkich«. »Dobrzy russkije« – tylko w workach” – powiedział Zaza Nanuaszwili podczas prezentacji. Zaprezentowano dwa odcinki filmu „Scementowani krwią”, które w najbliższym czasie zostaną wyemitowane w eterze ogólnonarodowych ukraińskich kanałów telewizyjnych. Twórcy planują także zaprezentować film w Brukseli. Książka, której współautorami są Bohdan Pastuch, Oleg Manczura i Ołeksandr Kucheruk, rozpoczyna się od historii ukraińsko-gruzińskich związków, które są znacznie szersze, niż się wydaje na pierwszy rzut oka. Kontekst historyczny płynnie prowadzi czytelnika do nieuchronności walki obu narodów przeciwko wspólnemu agresorowi i okupantowi. Wydawnictwo przenosi czytelnika w atmosferę początku lat 90. XX wieku, gdy Moskwa inspirowała konflikty na całym obwodzie konającego Związku Radzieckiego. Wówczas Rosja okupowała Samaczablo (Osetię Południową) i Abchazję. Po stronie rządu Gruzji walczyli ukraińscy ochotnicy, a ukraińskie lotnictwo na rozkaz Leonida Krawczuka pomagało ewakuować uchodźców, którzy uciekali przed rosyjskimi czołgami… Kiedy w sierpniu 2008 roku Rosja ponownie wtargnęła na terytorium Gruzji, operacje bojowe gruzińskiej armii osłaniały ukraińskie systemy obrony przeciwlotniczej… O wszystkich tych wydarzeniach opowiada się w książce poprzez historie naocznych świadków, wielu z których jeszcze w 2014 roku przyjechało do Ukrainy, by pomóc Ukraińcom obronić się przed znienawidzoną moskiewską ordą. Historie, przez pryzmat osobistego doświadczenia, utrwalone zarówno w filmie, jak i na kartach książki, są niezwykle ważne dla zrozumienia głębokiego sensu walki z poневолювачem…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

„Kozackie czynniki” w Siłach Zbrojnych Ukrainy

10 czerwca 2022 roku na bazie Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego odbył się okrągły stół „Kozacki czynnik we współczesnej wojnie rosyjsko-ukraińskiej i doświadczenie XX wieku”. W formacie online wzięli w nim udział naukowcy z 21 uniwersytetów z 5 krajów (Ukraina, Wielka Brytania, Polska, Litwa, Gruzja), przedstawiciele Sił Zbrojnych Ukrainy oraz szeregu struktur państwowych i społecznych. Na podstawie wyników okrągłego stołu utworzono grupę ekspercką ds. badań i zastosowania czynnika kozackiego we współczesnej wojnie. Eksperci zwrócili się do dowództwa 20. Oddzielnego Batalionu Specjalnego „Ukraina” OPBr imienia hetmana Bohdana Chmielnickiego z propozycją zastosowania aktualnych tradycji kozackich w celu wzmocnienia motywacji, koleżeństwa, tożsamości wewnętrznej oraz kształtowania przywództwa w batalionie. Wkrótce przygotowano kompleks zajęć okresowych, który zatwierdzili dowódca batalionu Pawło Kurylenko oraz jego zastępca ds. zabezpieczenia moralno-psychologicznego kapitan Wołodymyr Konczyć. Realizacja tego projektu pilotażowego rozpoczęła się w październiku ubiegłego roku. Już na marzec 2023 r. przyjęto wewnętrzny czyn bojowy 20. Oddzielnego Batalionu Specjalnego „Ukraina” OPBr imienia hetmana Bohdana Chmielnickiego w oparciu o ukraiński dorobek kozacki. ArmiaInform porozmawiała z koordynatorem grupy eksperckiej, doktorem nauk historycznych, profesorem katedry historii Wydziału Humanistycznego Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego Wadymem Zadunajskim o tradycjach kozackich we współczesnym ukraińskim wojsku. – Ale najpierw chcę zapytać o to, jak zdobył Pan tę wiedzę, jak doszedł do wniosków o wspólności tradycji wojskowych kozaków i współczesnych Sił Zbrojnych Ukrainy? – Mam rodowód kozacki zarówno w linii ojca, jak i matki. Szablę pierwszy raz wziąłem do ręki w wieku 10 lat, więc kozactwo jest mi właściwe od dzieciństwa. Żyłem tym, badałem kozactwo jako naukowiec – obroniłem na ten temat pracę doktorską, poznawałem dziedzictwo kozackie, pracowałem z młodzieżą, studiowałem tradycyjne sztuki walki kozaków, a to poszukiwania realnych kozaków, którzy zachowali umiejętności i realnie pokazywali swoje działania zbrojne. Jeszcze w 1984 roku byłem jednym z założycieli pierwszego ukraińskiego ziemiaństwa kozackiego na Uniwersytecie Donieckim. W 1992 roku zorganizowaliśmy konny i pieszy marsz „Ukraina-Don-Kubań”. Ostatnie kurenie wolnego kozactwa działały właśnie na Kubaniu. Tamtejsi kozacy, którzy mnie uczyli, nazywali siebie ukraińskimi kozakami i rozmawiali w języku ukraińskim. W 2014 roku z oczywistych przyczyn zmuszony byłem wyjechać z Doniecka, ale nadal starałem się zdobyte doświadczenie rozpowszechniać w społeczeństwie oraz wśród wojskowych. Do pełnoskalowej inwazji taka moja działalność miała charakter sytuacyjny, a po 24 lutego 2022 roku zintensyfikowałem pracę we wszystkich kierunkach. – Czym jest aktualne doświadczenie kozackie? Jakie cechy je wyróżniają? – Wojskowi poprosili mnie o zwrócenie uwagi na takie momenty: motywacja, koleżeństwo, przywództwo i tożsamość. Zawierają one klucz do efektywnej pracy każdego pododdziału, a także obecny jest „czynnik kozacki” – element kilkusetletniej tradycji, która istniała i doskonaliła się wśród Ukraińców. Przecież my – potomkowie kozaków – mentalnie lub poprzez wspólną pamięć historyczną odczuwamy wartości kozackie. Dlatego wiedza o tym, jak żyli i walczyli kozacy, pomaga nam nie tylko czuć więź z poprzednimi pokoleniami, ale wykorzystywać ich doświadczenie, wzmacniać efektywność pracy współczesnego pododdziału bojowego. Teraz działają te same archetypy, używane są te same terminy, które były w Wojsku Zaporoskim. Dlaczego tak? Bo poprzez wychowanie, kulturę tradycyjną, poznawanie elementów historii dziedzictwo kozackie jest obecne wszędzie. A w czasie wojny ono zadziała. Bo kiedy przebywasz w stanie „granicznym”, wymagana jest maksymalna efektywność, współczynnik użytecznego działania od wszystkiego, co robisz. Wojna – to wyzwanie dla twojego istnienia, ona aktywuje uśpione zasoby. Aby wzmocnić poczucie motywacji na wojnie, wystarczy zrozumieć, że ta wojna nie jest tylko wytworem czasu, a tendencją w relacjach rosyjsko-ukraińskich. Bo ukraińska wspólnota wojskowo-demokratyczna jest wyzwaniem dla rosyjskiej imperialnej wspólnoty centralistycznej. A nasza „demokracja wojskowa” bazuje na koleżeństwie. – Kto to jest towarzysz wojskowy-pobratymiec? – Sicz Zaporoska była otwarta dla wszystkich, którzy przyjmowali tradycję kozacką. Było to otwarte towarzystwo wojskowe, w odróżnieniu od hetmańskiego kozactwa rejestrowego, które było rodowe, przechodziło w spadku od ojców do dzieci. Kozacy zaporoscy zdobyli sławę swoimi desperackimi wyprawami, podczas których wykazywali wzorce strategii wojennej i wysoki poziom osobistej zdolności bojowej. Wtedy na Siczy dla każdego ochotnika była możliwość zostania towarzyszem wojskowym i w bitwie zaświadczyć, że jesteś godny. Po „chrzcie bojowym” towarzysz wojskowy stawał się prawdziwym kozakiem. To teraz nazywa się braterstwem wojskowym. Przecież wy razem żyjecie, bierzecie udział w walkach, znosicie wszystkie trudy – to jest właśnie dawna zaporoska tradycja formowania towarzystwa wojskowego. A ci kozacy, którzy bratają się – to pobratymcy. Braterstwo formuje się na podstawie opanowania najlepszych umiejętności i interakcji. Jego podstawowy element – „dwójka” lub „trójka” (pododdział szturmowy). Jesteście od siebie tak zależni, że jakby „spawani”. Wtedy jest maksymalna interakcja i oddanie w boju, przecież „kozaka kozakowi – rodny brat”. Właśnie dlatego ukraińska „ława” to nie rosyjska „ściana na ścianę”. Kozacka „ława” – to zgrane działania grup pobratymców, którzy wypracowują interakcję w walce wręcz za pomocą broni (szabla, sztylet, włócznia, bagnet). Autentyczna sztuka walki kozaków – to nie karate w szarawarach i nie bojowy hopak. To sztuka użycia broni – walka na bagnety z pikami, szablami. Zaporozec, przygotowując się do bitwy z wrogiem, przede wszystkim polegał na swojej broni i zawczasu ćwiczył się w mistrzowskim władaniu nią. „Bez działania maleje siła” – kozackie powiedzenie o przygotowaniu bojowym, w którym trzeba stale się ćwiczyć. Bo od umiejętności w boju zależy przetrwanie twoje, twojego towarzysza, pododdziału, realizacja postawionego zadania. A wszystko to, jak piramida, formuje zwycięstwo w wojnie. – Najwyraźniej najbardziej wprawni w walkach stawali się liderami w towarzystwie kozackim, formowali „sławę” pododdziałów… – Człowiek, wojownik musi najpierw opanować wiedzę i umiejętności, a po tym – przywództwo wymiaru psychologicznego. Musimy kształtować umiejętności przywódcze, bazując na naszej kulturze, w tym samym czasie studiując najlepsze wzorce, uformowane na innych kulturach lub podstawie multikulturalnej (NATO). Do komunikacji w pododdziałach mamy kozacką tradycję mentorstwa – od starszego do młodszego. System „ojciec-ataman” – „bojownicy-kozacy” dodaje „rodzinności”, dbania o siebie nawzajem, zgrania w boju. „Dobry kozak widzi, gdzie ataman skacze” – to moment praktyczny. Trzeba patrzeć na dowódcę, bo on bronią, sygnałem dźwiękowym czy w jakiś inny sposób informuje swoich podwładnych. To na poziomie pododdziału działa bardzo dobrze, tak samo, jak w czasach kozackich. Oprócz tego, we wszystkich czasach sława wojskowa – to śpiewanie „swoich” pieśni, wspólne dbanie o „ziemiaństwo”, czyli o swoich towarzyszy i rodziny poległych. Czyli trzeba rozumieć, że według dawnego zwyczaju kozackiego w razie śmierci wojownika, rodzina otrzyma wsparcie nie tylko od państwa, ale i od jego pobratymców. U kozaków każdy kureń miał swoje oblicze, każdy pułk miał swoje oblicze, miał swoich Bohaterów. Byli bohaterowie ogólnowojskowi – uznani i w pieśniach wysławieni, a byli na poziomie kurenia czy sotni. Tożsamość była nie tylko według rodzaju broni, ale i według swojego pododdziału. Na przykład w czasie walk wyzwoleńczych najpierw korpus, a potem dywizja Zaporozców w Armii URL nie tylko emblematami, a nawet strzyżeniem osełedca robili własną identyfikację jako pododdziału. Musimy wychować poczucie wzajemnego związku, że jeśli szanujemy wojsko, to szanujemy siebie, a szanując siebie – szanujemy swój pododdział, Siły Zbrojne i wszystkie Siły Obrony Ukrainy. To doświadczenie łatwo transformuje się zgodnie z realiami bieżącego czasu. Ono nie odwołuje osiągnięć współczesnej psychologii, najnowszych programów przywódczych. Ale zrozumienie istnienia naszego dziedzictwa, przynależności do wielowiekowej tradycji daje możliwość inaczej patrzeć na to, co się dzieje. Te momenty wzmacniają więź, poprawiają komunikację i są fundamentem, który czuje się na poziomie genetycznym i wychodzi tylko na korzyść. Tradycja kozacka była obecna w okresie walk wyzwoleńczych w Armii URL, w działaniach kubańskich „plastunów”, w ruchu powstańczym, transformowała się i działała w innych wymiarach. Żywa tradycja dożyła i do naszych czasów. Tradycja kozacka skutecznie przeciwstawiała się imperialnej w latach 90., kiedy była pierwsza próba aneksji Krymu, na obu majdanach, kiedy rosyjskie służby specjalne próbowały organizować różnorodne prowokacje. Cały czas to była „wojna światów” – właśnie taki wymiar w konfrontacji Ukrainy z Rosją. Dlatego doświadczenie organizacji wojskowej, która zaświadczyła swoją niezłomność na przestrzeni wieków, która dożyła nawet do naszych czasów, daje efekt teraz. Swoją drogą, kozackie tradycje sicze nie były ograniczone ani narodowymi, ani religijnymi, ani politycznymi cechami. A to jest właśnie ten monolit, którym stała się teraz Ukraina, która zjednoczyła się, aby obronić swoje wartości. Dlatego musimy poczuć i być dumni ze swojej misyjności, bo te odczucia – nie są jednoczesne, a one zawsze były i zawsze inspirowały mieszkańców tej ziemi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

„...Ale zostaną odrodzone w chwale i mocy”

Wymownie o tych zbrodniach powiedzą fotografie, nagrania wideo oraz eksponaty, zebrane podczas ekspedycji na terenach wyzwolonych. Świątyniom Ukrainy, zniszczonym przez rosyjskiego najeźdźcę, poświęcona jest wystawa „...Ale zostaną odrodzone w chwale i mocy” w Sali Trapeznej Ławry Peczerskiej w Kijowie. W otwarciu projektu wystawowego wzięli udział Błogosławiony Metropolita Kijowski i całej Ukrainy Epifaniusz w towarzystwie pełniącego obowiązki namiestnika Święto-Uspieńskiej Ławry Peczerskiej archimandryty Abrahama. W wydarzeniu uczestniczyli również minister kultury i polityki informacyjnej Ukrainy Ołeksandr Tkaczenko, przewodniczący Państwowej Służby ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia Wiktor Jełenski, pełniący obowiązki dyrektora generalnego rezerwatu „Ławra Peczerska” Maksym Ostapenko, dyrektor generalny Narodowego Muzeum Rewolucji Godności, koordynator Sztabu Ratowania Dziedzictwa (HERI) Ihor Poszywajło, naukowcy-współorganizatorzy, działacze społeczni oraz goście, wśród których był także Mykoła Tomenko – historyk i mecenas. Ekspozycję zorganizowano przy udziale Prawosławnej Cerkwi Ukrainy oraz wspólnymi siłami Narodowego Rezerwatu „Ławra Peczerska”, Narodowego Muzeum Historii Ukrainy w II Wojnie Światowej oraz Narodowego Kompleksu Pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni – Muzeum Rewolucji Godności. Zwracając się do obecnych, Zwierzchnik Prawosławnej Cerkwi Ukrainy Epifaniusz zaznaczył, że rosyjskie zło, które spowodowało zniszczenie ukraińskich świątyń, z pewnością zostanie ukarane. Przecież dobro i prawda ostatecznie zawsze zwyciężają. Jego Błogosławieństwo wskazał również na to, że zniszczone przez okupantów miejsca święte z pewnością zostaną odbudowane i proces ten już się rozpoczął. Przygotował Heorhij ŁUKJANCZUK. Przez ponad rok pełnoskalowej wojny rosyjscy okupanci zniszczyli, uszkodzili lub splądrowali prawie pół tysiąca świątyń i budowli sakralnych na Ukrainie, z których znaczna część posiada wartość historyczno-kulturalną i jest zabytkami architektury oraz sztuki. Ukraińskie świątynie – materialne ucieleśnienie duchowości – Rosjanie niszczą celowo i systematycznie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Torgsin i Hołodomor na Ukrainie: złota cena życia

Wasyl Maroczko, honorowy przewodniczący Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców, doktor nauk historycznych, profesor Polityczne neologizmy „Riewtrybunał”, „Czeka”, „prodrozwiorstka”, „kołchoz”, „narkomat”, „nepman”, „kurkul” to dalece niepełny wykaz ideologicznego słownictwa rosyjskich bolszewików na Ukrainie. Nadawali oni swoim językowym konstrukcjom magiczną moc rewolucyjnego postępu. Skrót nazwy trustu „Glawryba”, ale w odwrotnej kolejności wyrazów, wykrzykiwał bohater „Psiego serca” Szarikow. Fanatycznie oddani bolszewizmowi rodzice nadawali swoim dzieciom dziwaczne imiona-symbole: RIEM (Rewolucja, Engels, Marks), Oktiabrina i inne. Społeczna mimikra nie opuszczała także wodzów po zakończeniu rewolucji. Lenin, Stalin, Mołotow nie zrzucili maski mimikry, ukrywając przed ludźmi swoją prawdziwą istotę. Stalinowska socjalistyczna rekonstrukcja gospodarki, z jej przymusową kolektywizacją i forsowną industrializacją, wprowadziła nową terminologię: MTS, Dniprobud, Traktorocentr, Sojuzchleb, GUŁAG. Równocześnie z nimi pojawia się nazwa „Torgsin” (dosłownie – „torgowla s inostrancami”, czyli handel z cudzoziemcami). 18 lipca 1930 r. zgodnie z postanowieniem Narkomatu Handlu ZSRR rozpoczęła działalność Moskiewska Kontora, a 4 stycznia 1931 r. ukształtowało się Ogólnounijne Zjednoczenie „Torgsin”. 1 marca 1931 r. komercyjnie spostrzegawczy dyrektor Uniwersalnego Sklepu Moskiewskiego nr 1 Jefrem Kurlandt zaproponował handel towarami deficytowymi w zamian za złoto domowe. Pomysł spodobał się kierownictwu związkowemu, bo industrializacja wymagała pilnie waluty. Początkowo system obsługiwał cudzoziemców (turystów, marynarzy, zachodnich inżynierów). Ale to okazało się za mało, więc postanowiono „zmobilizować” rodzinne kosztowności: złote kolczyki, obrączki ślubne, monety starej emisji, diamenty. Operacyjnym zadaniem torgsinu było „mobilizowanie wewnątrz kraju efektywnej waluty”, by za granicą kupować traktory, urządzenia dla fabryk i zakładów. Jego moskiewski zarząd uważał, że złoto domowe po rewolucji straciło kultowe znaczenie ozdób, dlatego „należy je zebrać za pomocą systemu torgsinu i skierować na służbę interesom państwa proletariackiego”. Po czerwonym terorze i „ekspropriacji ekspropriatorów”, a nawet konfiskacie bielizny u burżuazji, daremnie było liczyć na kolejną „gorączkę złota”. Pod koniec lat dwudziestych na Ukrainie pozostało 4 tys. „byłych obszarników” z 30 tys. ich gospodarstw z 1917 r., czyli co najmniej z 60 tys. osób. W latach kolektywizacji bolszewicy zlikwidowali około 300 tys. tak zwanych kurkulskich dworów, więc „złota żyła” się wyczerpała. Celowo zorganizowany głód miał stymulować „zakupy złota” przez system torgsinu. Właśnie w latach Hołodomoru ujawnia się funkcjonalne znaczenie terminu i zjawiska TORGSIN: Towarzysze, Opamiętajcie się, Rodzina Ginie, Stalin Izniszcza Naród. Stalinowskie skupy zboża świadomie pozbawiały ukraińskich rolników zbóż i żywności, a kołchozowy chleb ogłaszano własnością ogólnounijnej kontory „Sojuzchleb”. Ujarzmienie Ukraińców sztucznym głodem okazało się za mało dla feldmarszałka Hołodomoru Stalina, który sięgnął po ich moralne poniżenie: zmuszał głodujących chłopów do kupowania własnego chleba za obrączki ślubne, krzyżyki na piersi, złote monety, domowe srebro, czyli w zamian za rodzinne relikwie. 29 czerwca 1932 r., kiedy Hołodomor objął jedną trzecią rejonów, Rada Narodowych Komisarzy USRR założyła Ogólnoukraińską Kontorę „Torgsin” – terytorialny oddział Ogólnounijnego Zjednoczenia. Ogólnoukraińska i charkowska kontora obwodowa miały wówczas 201 pracowników, wśród których Żydzi stanowili 49,3%, Ukraińcy – 27,8%, Rosjanie – 19,9% kadry. Na Ukrainie działało 7 obwodowych kontor, oddziały rejonowe, sklepy, domy towarowe, bazy towarowe. W styczniu 1933 r. system miał 74, w lipcu – 249, w październiku – 263 sklepy, kilka domów towarowych. Nadzór polityczny nad nimi sprawowało KC KP(b)U w osobie zarządców kontor obwodowych. W skład obkomów partii wchodzili dyrektorzy wielkich domów towarowych i baz towarów przemysłowych. Partyjno-komercyjna ość opierała się na różnych strukturalnych ławach-przyssawkach. Przy kijowskim obwodowym komitecie wykonawczym działało gospodarcze zjednoczenie „Dopomoha”, którego część pracowników zajmowała się nie „dobroczynnością”, lecz własnym wzbogacaniem na ludzkiej tragedii. Kierownik wydziału handlu M. Tykoczyński wymyślił dla siebie wygodny schemat: kupował w torgsinie mąkę, a sprzedawał na „czarnym rynku” 2–3 razy drożej. Wspólnie z innymi oszustami wykradli zamówienia towarowe torgsinu (jego pieniądze papierowe) na 100 tys. rubli (nazwa „karbowaniec” bankowa nie istniała). Jego wspólnik, którego zdemaskowały organy śledcze, przyznał: „Złoto carskiej emisji na sumę 350 rubli kupiłem osobiście dla siebie od mojego wuja Rochwergera Mojsiej Lwowicza, który zajmuje się spekulacją produktami torgsinowskimi przy torgsinie w Kijowie. Kupuje w torgsinie za walutę silnie deficytowe produkty i sprzedaje je od razu przy sklepie torgsina za radzieckie znaki po spekulacyjnych cenach, a z uzyskanej różnicy w cenie ze spekulacji kupuje złoto i walutę, za część której znowu kupuje produkty w torgsinie, a resztę sprzedaje po spekulacyjnej cenie. Zapłaciłem mu za złoto carskiej emisji z rachunku za pierwsze 180 rubli po 50 rubli radznakami za jednego złotego karbowańca, a za pozostałe 170 rubli po 55 rubli za jednego złotego karbowańca”. Podobnych przypadków „zysku” było bez liku. Wraz z działalnością torgsinu ożyli dawni „mistrzowie spraw złotych” z okresu Nepu. Wnikali do punktów przyjęć, kramów, magazynów, manipulowali próbami wyrobów ze złota, objętością przyjętego od ludności złota domowego i oddanego do Państwowego Banku. Różnica między otrzymanym a przekazanym do banku złotem nazywała się „przypiek”, który przypadał jako „osad” przedsiębiorczym cwaniakom. Na przykład złoty przedmiot ważył 23 gramy, a między cyframi niespodziewanie pojawiał się przerywnik, po czym do sprawozdania księgowego trafiała inna cyfra – 2,3 grama. Mieszkańca wsi Prochory w rejonie niżyńskim J. Zaciepina umiejętnie i bezczelnie „obważono”: zamiast 58,7 grama złotej bransoletki zapisano 48,7 grama, manipulując obecnością „kamyczków”, czyli obcych przedmiotów. Pracownikom „ladowym”, czyli współpracownikom sklepów torgsinu, wydawano hojne przydziały żywności, oprócz pensji. Jednak, nie zważając na te okoliczności, ogarnęła ich gorączka złota. Złoto domowe, a w rzeczywistości dziewczęce ozdoby i rodzinne relikwie, zamieniało się w złom złotniczy, którego gram kosztował właściciela 1 rubla 29 kopiejek. Na Czernihowszczyźnie gram złota próby 86 wart był 1 rubla 15 kopiejek, a próby 36 – 47 kopiejek. System torgsinowski miał własne pieniądze papierowe – zamówienia towarowe w kopiejkach i rublach o nominałach 1, 3, 5, 10, 29, 50 odpowiednio. Za kolczyk o wadze 4 gramów jego właściciel otrzymywał 5 rubli 16 kopiejek, czyli mógł kupić 1,5 puda mąki w torgsinie. Na „czarnym rynku” pud kosztował 150 rubli „sowznakami” (trzy miesięczne pensje wiejskiego nauczyciela). Moskiewska kontora obwodowa torgsinu, działająca w latach 1930/31 na Charkowszczyźnie, oferowała za 3 kg mąki 90 kopiejek (na rynku spekulacyjnym 145 rubli). Zamówienia towarowe obowiązywały trzy miesiące, dlatego przy sklepach torgsinu ciągnęły się długie kolejki. Sfotografował je austriacki inżynier-jeniec Aleksander Winerberger. Plan skupu zboża od gospodarstwa, czyli celowe i zbrodnicze pozbawienie chłopów ich własnego chleba, wynosił od 4 do 7 centnarów z hektara. W torgsinie zabrany chłopski chleb nabierał złotego blasku, czyli można go było kupić za walutę, złote monety, obrączkę ślubną, krzyżyk na piersi. Cenami zajmowali się handlarze chrystusowi, którzy cieszyli się amoralną dysproporcją: objętością siłą zabranego od chłopów zboża a zaproponowaną mąką i kaszami za torgsinowskie pieniądze (3 kg za 90 kopiejek). Wiosną 1933 r. połowa kołchoźników Ukrainy nie otrzymała pełnego rozliczenia za wypracowane trudodni, dlatego około 10 mln kołchoźników pozostało bez chleba i pieniędzy. Mniej niż jedna czwarta kołchozów na Ukrainie naliczała na trudodzień od 3 do 4 kg zboża, czyli równowartość jednego grama złota w torgsinie. Prawie jedna trzecia kołchozów ustaliła naturalną zawartość trudodnia – od 500 gramów do 2 kg, a zdarzało się i znacznie mniej. Kołchozy przekształcono w społeczne rezerwaty, których nie można było opuścić z powodu ograniczeń administracyjnych (posterunki transportowe GPU, zakaz sprzedaży biletów kolejowych). Przeżycie w piekielnej godzinie Hołodomoru było jeszcze trudniejsze: połowa kołchoźników nie otrzymała zboża na trudodni, a jedna czwarta z nich miała marną ilość – do 50 trudodni, czyli maksymalnie 9 pudów (głodowa norma na osobę to 14 pudów). Oto dlaczego mąka i kasze stanowiły trzy czwarte sprzedaży towarów w torgsinie. Głodni ludzie kupowali nie futra i kokosy, lecz produkty zbożowe. Skupy zboża po stalinowsku otworzyły drzwi do piekła Hołodomoru, a za jaskrawymi witrynami torgsinu panowało rajskie rozmaitość wszelkiego jedzenia. Drzwi były szeroko otwarte, ale tylko przy posiadaniu przepustki – zamówienia towarowego, czyli prawa do nabycia produktów. Zakupy zboża i złota przypominały straszliwe połączenie piekła i raju, ale tym ostatnim rządził szatan. „Złotossący” torgsinu, a pracowało tam 1420 urzędników różnego szczebla, nie mieli litości ani współczucia. Tylko 32 osoby miały wyższe wykształcenie, ale o komercyjnym ukierunkowaniu. Oni obważali klientów, brali łapówki, kradli zamówienia towarowe, przywłaszczali złote wyroby. Gorączka złota ogarnęła miasta i wsie Ukrainy. Zdradziecko zdradzały ją tłumne kolejki przy punktach przyjęć i sklepach torgsinu. Głównymi dostawcami złota domowego i kosztowności byli mieszkańcy miast, na których smutny los przypadało 63% wszystkich wpływów, a resztę uzupełniały rejony wiejskie. Ludzie stali w kolejkach, od czasu do czasu macając ukryty kolczyk czy złotą monetę, by nagle nie ukradli bezdomni złodzieje. Rodzinna relikwia odkładała śmierć rodziny o kilka miesięcy, bo żadnego złota nie wystarczyłoby na 22 miesiące piekielnego Hołodomoru. Sieć torgsinu przypominała odlewnię, w której tyglach gasły relikwie kozackiej starszyzny, ślubny posag ukraińskich rodzin chłopskich, ich złoty zapas na „czarny dzień”. Gramy dziewczęcych kolczyków i obrączek ślubnych Ostapa i Marii zamieniały się w złom złotniczy, a on – w sztabki z oficjalnym stemplem „Gosbank SSSR”. Tylko od stycznia do września 1932 r. Kijowska kontora obwodowa przyjęła od ludności 292 kg złotych monet, do końca roku 455 kg, a razem 634 kg tak zwanego złota domowego. Torgsinowscy „jubilerzy” Kijowa przyjęli 90 kg złota domowego, a wiejska sieć rejonowa 28,6 kg. Zdumiewa dynamika działalności skupowej jednego z punktów przyjęć złota w Kijowie: w lutym nabył 21 kg, w marcu 38,3 kg, w kwietniu 65 kg, w maju 64,5 kg, w czerwcu 44,6 kg, w lipcu 29,3 kg i w sierpniu 18,7 kg złota. Naprawdę złota cena życia, która odtwarza antropologiczną dynamikę narastania głodu w miesiącach zimowo-wiosennych, jego chwilowy spadek w czasie żniw i kolejny wybuch jesienią. We wrześniu chłopi przynieśli do torgsinu 63,3 kg, w październiku 61,6 kg, czyli działały fizjologiczne bodźce głodu. Spadek napływu złota domowego nie oznaczał pokonania głodu, a raczej wyczerpywanie się „złotych zapasów” ludności miejskiej i wiejskiej. Stołeczna Charkowska kontora obwodowa zebrała za styczeń–kwiecień 1932 r. 374 kg złota, a tak zwany „przypiek”, czyli otwarte kradzieże, wynosił 0,63% (235 gramów). Komuś na szczęście, a być może i na przekleństwo. W 1933 r. kontora „zmobilizowała” 4,8 mln rubli walutowych, w 1934 r. 2,8 mln, z czego 1,3 mln stanowiły złotowalutowe „machinacje” państwa z głodującą ludnością. Przemysłowa Dniepropetrowszczyzna „wydała” 2,2 mln wpływów walutowych, z czego 44% dzięki sprzedaży złota domowego, w 1934 r. 907 tys. rubli, ale 85% wpływów zapewniało złoto domowe ludności. Historia średniowieczna nie znała podobnych przypadków. Poddanych chłopów w piekielnej godzinie żywiołu i głodu czasowo puszczano na wolność dla przetrwania. Władza radziecka dokonała podwójnego grabieży: skupu zboża i skupu złota przez torgsin. Historycy i demografowie spierają się o łączne straty Hołodomoru: ponad 10 mln zmarłych i nienarodzonych. Wysoka cena narodu, który nie zdołał pokonać bolszewickiej okupacji Ukrainy w latach 1918–1921. Archiwalne zbiory Ogólnoukraińskiej Kontory i Ogólnounijnego Zjednoczenia „Torgsin” zachowały dla nas liczby, które świadczą o złotej cenie życia i moralnych stratach. Ogólnounijny system torgsin nabył w 1932 r. 21 t złota domowego, a w 1933 r. 44,9 t. Zastygłe w złocie łzy wyniszczonych głodem ludzi. Rok 1933 okazał się rzeczywiście urodzajny, jeśli wziąć pod uwagę liczbę jego ofiar i zagrabione ich złoto. Ogólnoukraińska kontora wówczas przez własny system „zmobilizowała” 48,6 mln „efektywnej waluty”, z której 43,5% stanowiło złoto domowe, 17,9% srebro, 25,5% pieniężne przekazy walutowe, a diamenty tylko 0,1%. Oto cena industrializacji, dążenia do dogonienia cywilizacji zachodnich drogą totalitarnego barbarzyństwa i deprecjacji ludzkiego życia. Z tak zbrodniczo pozyskanej waluty wystarczyło na zakup wyposażenia Charkowskiego Zakładu Traktorowego i Dniprelstanu. Coś przypadło także moskwianom z torgsinowskiego złota: w 1932 r. Moskwa wykorzystała na protezowanie zębów 15213 kg złota, a w styczniu 1933 r. – 3757 kg. Moskwianie uśmiechali się złotym uzębieniem z czyichś obrączek ślubnych i obrzędowych krzyży, popisując się w moskiewskim domu towarowym nr 1, którym kierował ideowy ojciec torgsinu Jefrem Kurlandt. Podwojenie tonażu skupu złota domowego w apogeum Hołodomoru to nie wielkość metryczna, lecz wysoka cena. W latach 1932–1933 dopiero rozpoczęto przemysłowe wydobycie złota na Kołymie. W 1933 r. wydobyto 775 kg, w 1934 r., mimo specjalnej techniki i 25 tysięcy więźniów, „wypłukano” 5,5 t, w 1935 r. 14,4 t, w 1936 r. 32,4 t szlachetnego metalu. Zatem złoto domowe ofiar Hołodomoru przewyższało wskaźniki przemysłowe „Kołymazołota” niemal o 13 t. Na mogiłach bezimiennych ofiar powinny być złote gwiazdy, biorąc pod uwagę ilość złota zabranego ludności, a zamiast tego są głębokie zapadliska masowych pochówków i ciągłe zarośla. Ideowi spadkobiercy stalinizmu i terroru deptają ukraińską ziemię, niszczą miasta i wsie, grabią domy, a zamiast złota wywożą toalety i pralki. Nie wybielą agresora z jego zbrodni…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Kiedy wrócą matki i dzieci

– Nie można mówić o ukraińskiej matce bez imienia Szewczenki, tak jak nie możemy mówić o Ukrainie bez samego Szewczenki… Niestety, w tym roku byliśmy świadkami poniżenia jego imienia, kiedy nie zostały oficjalnie ogłoszone nazwiska twórców, którzy zasługują na Narodową Nagrodę imienia Szewczenki – powiedział Pawło Mowczan. Powracając do głównego tematu okrągłego stołu, przypomniał, że wyjazd za granicę wielu milionów Ukraińców, których znaczną część stanowią matki z dziećmi, nawet dla potężniejszych etnosów jest wielką stratą. Pojawia się pytanie: kiedy wojna skończy się naszym zwycięstwem i wyzwolimy wszystkie nasze ziemie – ilu z nich wróci? – Ktoś mówi – 40 procent, inni uważają, że 60, ale jeśli nawet połowa – to kolosalna strata – uważa przewodniczący „Proświty”. Według niego szczególnie niebezpiecznie jest, gdy wróg siłą wywozi ukraińskie dzieci do Rosji, aby zrobić z nich janczarów. Pawło Mowczan poinformował, że Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wraz z innymi organizacjami społecznymi 22 maja przyjdzie pod pomnik Szewczenki w Kijowie i wezwał Ukraińców do godnego uczczenia swojego Proroka. Według słów Pawła Mychajłowycza, przykro mu było w zeszłym roku nie zobaczyć w Kaniowie przedstawicieli władz centralnych. – Jeśli i w tym roku zapomną o 22 maja, to pojawia się pytanie: o co walczymy, co bronimy, w imię czego cierpią siłą wywiezione do Rosji dzieci, w imię czego odbywa się to przesiedlenie Ukraińców poza granice Ukrainy, w imię czego ta zniewaga i codzienne morderstwa? – powiedział P. Mowczan. Profesor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Mychajła Drahomanowa Petro Czerneha skupił się w wystąpieniu na konieczności przywrócenia statusu ukraińskiej kobiety nie tylko w naszym społeczeństwie, ale i w krajach Unii Europejskiej, całego świata. Według uczonego, nie oczekując aktywności od władz, do tej sprawy powinna dołączyć się nie tylko „Proświta”, ale i inne organizacje społeczne, w tym obecne przy tym okrągłym stole. Przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej Mychajło Ratusznyj, krótko informując o swojej działalności wolontariackiej na rzecz pomocy Siłom Zbrojnym Ukrainy, doprecyzował, że według niektórych ocen socjologicznych 80% naszych współobywateli, którzy wyjechali za granicę, nie planuje wracać do ojczyzny. Według pana Ratusznego, na naszych oczach powstała nowa diaspora z kilku milionów Ukraińców i jest to wyzwanie, które wymaga reakcji. Istnieje potrzeba omówienia tej i innych kwestii oraz przeprowadzenia Światowego Forum Ukraińców jeszcze w tym roku. „Mam nadzieję, że nasi zagraniczni przyjaciele nie będą bali się przyjechać do Kijowa” – powiedział przewodniczący UŚRK, a moderator spotkania Pawło Mowczan zaznaczył, że „Proświta” i inne organizacje społeczne będą mogły włączyć się do tej sprawy mimo tego, że obecnie nie mają finansowania państwowego. Jak tu nie wspomnieć, że fundament potężnego zachodniego wsparcia, które jest udzielane Ukrainie, był zakładany także przez naszą diasporę, i na światowych forach Ukraińców w Kijowie również. Chciałoby się, aby ten sygnał usłyszały także władze. Pisarz i działacz społeczny Serhij Hrabar mówił w związku z dobrze znanym mu tematem ochrony i zachowania zabytków historycznych starożytnego Kijowa, wezwał do konsolidacji wysiłków organizacji społecznych w tej sprawie. O swoim wkładzie w obchody Dnia Matki powiedział tak: „Moi synowie są na froncie, poszli jako ochotnicy – zatem mama i tata ich właściwie wychowali”. Docent Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego Witalij Michalewśkyj mówił o tym, jak pomóc przesiedleńcom ze Wschodu i innych terenów przyfrontowych opanować język państwowy. Obecnie na Chmielniczyźnie tymczasowo przebywa prawie ćwierć miliona przesiedleńców, znaczną część których stanowią matki z dziećmi. Wielu z nich kontynuuje komunikację po rosyjsku, chociaż próbują mówić po ukraińsku. Na tym, że podczas wojny areał używania języka rosyjskiego rozszerzył się na centralne i inne obwody kraju, podkreślił członek Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Iwan Zajeć. Według niego to, co ukraińskie, jest wypłukiwane z Ukrainy we wszystkich sferach życia. Ale najważniejsze powiedział w temacie okrągłego stołu: „Wizja Szewczenki jest zgodna z naszymi myślami: I będzie syn, i będzie matka, i będą ludzie na ziemi!”. Zdaniem deputowanego ludowego, dawno należało przyjąć program rozwoju macierzyństwa, a obecnie niezbędny jest państwowy program powrotu uchodźców na Ukrainę. Zwrócił uwagę obecnych na los ukraińskiej wsi, którą nazwał „modelem pełnego szacunku stosunku do matki”. Zdaniem mówcy, Ustawa o rynku ziemi, która od 1 stycznia 2024 roku nadaje prawo osobom prawnym do wykupywania znacznych obszarów, będzie miała niszczycielskie skutki dla wsi. Iwan Zajeć wezwał również do rozwijania własnej gospodarki, bo „nie możemy żyć z ciągłych jałmużn Zachodu”. Kierownik i właściciel kanału telewizyjnego „Malatko TV” Wołodymyr Kmetyk zaznaczył, że zgłoszone do dyskusji tematy obecnie nie są priorytetowe dla władz, gdyż wszystkie zasoby są kierowane na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Jednocześnie mówca skrytykował ministerstwa kierunku humanistycznego, których szefowie, jego zdaniem, są „chłodni wobec potrzeb kulturalnych ukraińskiego społeczeństwa”. Według niego ludzie, którzy idą do władzy w wyszywankach pod patriotycznymi hasłami, potem wyrzekają się kultury. Podkreślił konieczność zachowania więzi z Ukraińcami, którzy przymusowo przebywają za granicą. „Tam są szkoły, placówki kultury, które oczekują wsparcia ukraińskich władz, a go ze strony ministerstw edukacji i kultury nie ma” – zaznaczył pan Kmetyk. Profesor Uniwersytetu Kijowskiego imienia Borysa Hrinczenki Mykoła Waśkiw powiedział, że obecnie poza granicami kraju przebywa znaczna liczba naszych uchodźców, tylko w Unii Europejskiej zarejestrowano 3,9 miliona obywateli, którzy uciekli przed wojną. Zdaniem naukowca pewna część tych ludzi już teraz by wróciła, gdyby pomoc finansowa ze strony ukraińskiego rządu nie ustępowała zachodniej. Dlatego władze mają sens zastanowić się nad tym, jak wesprzeć pieniędzmi rodaków tutaj, na Ukrainie. Profesor, członek Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Jurij Handziuk zatrzymał się na problemach, z którymi stykają się przesiedleńcy za granicą, i zaznaczył, że w ciągu roku dzieci w wieku średnim i starszym nauczyły się języka, a zatem absolwenci szkół w większości będą kontynuować naukę w kraju pobytu i do ojczyzny już nie wrócą. A kobiety, w szczególności matki w wieku 30-40 lat, zdaniem pana Handziuka, w większości nie adaptują się. Przypuszcza on również, że po wojnie z takich krajów jak, powiedzmy, Polska czy Słowacja, do domu wróci połowa Ukraińców, a z Niemiec czy Francji – zdecydowana większość. Szef Ługańskiej organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” i naukowiec Wołodymyr Semystiaha przypomniał, jak jeszcze w 2014 roku proświcianie Ługańszczyzny robili wszystko, co możliwe, aby uratować dzieci przed wrogą okupacją, wywozili je na tereny kontrolowane przez ukraińskie władze. Obecnie chodzi o los matek i dzieci, które przebywają daleko od rodzinnego domu, i tutaj jest bardzo wiele problemów. O niektórych z nich powiedziano, ale jest wiele innych. W szczególności rodziny się rozpadają, ponieważ matki wychodzą za mąż za miejscowych mężczyzn. Nasze dziewczęta dorastają, zostają tam i zakładają własne rodziny. Jeszcze jeden czynnik: kobieta nie ma do kogo wracać, bo syn lub mąż zginął na wojnie… „Jeszcze jedna myśl w kontynuacji tematu – czy mamy kadry do pracy na terenach, które odzyskujemy, i co planuje władza? Ze swojego doświadczenia pedagogicznego wiem, że w oświacie zawsze brakowało mężczyzn i ten problem jeszcze bardziej się zaostrzy po naszym zwycięstwie, ale jak mimo wszystko być?” – zaznaczył pan Semystiaha. Poinformował również, że obecnie za Ukrainę walczą przewodniczący ługańskiej „Młodej Proświty”, jeden z jej aktywistów, a także syn Wołodymyra Semystiahy, i bardzo ich boli, że językiem wroga, który zabija Ukraińców, posługuje się wielu obywateli. Co z tym robić? Akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Heorhij Filipczuk zaznaczył, że ukraińska władza i społeczeństwo obywatelskie muszą uświadomić sobie, że nie jesteśmy w stanie kryzysu demograficznego, a tragedii demograficznej. Według obliczeń naukowca Ukraina ma mniej niż 30 milionów ludności, czyli w ciągu 30 lat stracono ponad 20 milionów. Pojawia się hamletowskie pytanie – być albo nie być, jak zachować naród? Heorhij Filipczuk proponuje wznowić program państwowy „Ukraiństwo zagraniczne”, w którym powrót matek z dziećmi do domu powinien być ważnym składnikiem. Przecież nawet oficjalna statystyka naszych uchodźców jest porażająca. Tak, według danych Pełnomocnika Rady Najwyższej Ukrainy ds. praw człowieka, od 24 lutego 2022 roku z Ukrainy wyjechało 14,5 mln osób, z nich do krajów UE – 11,7 mln, z których 7,7 mln poprosiło o ochronę w kraju pobytu. Osobny temat to obywatele Ukrainy – uchodźcy do Federacji Rosyjskiej – ONZ podaje liczbę 3 mln, ale w rzeczywistości jest ich więcej, zaznaczył uczony. Uważa on, że prawa ukraińskich uchodźców, zwłaszcza matek i dzieci, Rada Najwyższa powinna chronić ustawą. Kolejna propozycja Heorhija Filipczuka – wznowić zamknięte wcześniej lub otworzyć nowe konsulaty w krajach zamieszkania i masowej migracji Ukraińców. Ministerstwu Oświaty i Nauki oraz Ministerstwu Kultury i Polityki Informacyjnej – zawrzeć bezpośrednie umowy z każdym krajem UE w sprawie zaspokojenia kulturalnych, oświatowych i informacyjnych potrzeb Ukraińców w języku naszego państwa. Niezbędne jest stworzenie globalnej strony internetowej, która połączyłaby Ukraińców całego świata – od Sydney do Seattle. Program odbudowy Ukrainy musi obejmować nie tylko drogi, a przede wszystkim człowieka, tworzyć społeczne przesłanki dla powrotu uchodźców wojennych do domu. Właśnie państwo musi zadbać o stworzenie warunków dla zwiększenia dzietności, bo znalazło się pod tym względem na ostatnich miejscach jeszcze przed rosyjską inwazją. Według jego słów, aby nasz naród nie wyrodził się, Ukrainki powinny rodzić średnio dwoje dzieci, a nie jedno, jak obecnie. Zdaniem Heorhija Filipczuka w proces tworzenia narodu należy włączyć Instytut Ukrainoznawstwa imienia Iwana Krypjakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Ta instytucja akademicka musi zmienić swoją pracę w nowych warunkach. Historyk, przewodniczący Kołomyjskiego towarzystwa miejsko-rejonowego „Proświta” Wasyl Hłaholiuk opowiedział, że na jego rodzinnych Pokuciu od dawna obchodzi się Dzień Matki i ta tradycja jest kontynuowana. Wyraził również nadzieję, że myśli i propozycje uczestników okrągłego stołu znajdą swoje odzwierciedlenie na łamach proświciańskiej gazety i wezwał do aktywniejszego prenumerowania „Słowa Proświty” na drugie półrocze. Proświcianka Olha Kowpak podzieliła się doświadczeniem pracy z przesiedleńcami ze Wschodu: w bibliotece urządziliśmy salę kinową, pokój zabaw, śpiewamy piosenki… Na Międzynarodowy Dzień Dziecka 1 czerwca przygotowywany jest spektakl lalkowy. Pani Olha poparła propozycje poprzednich mówców dotyczące podniesienia statusu ukraińskiej matki w społeczeństwie. Podsumowując obrady okrągłego stołu, Pawło Mowczan wyraził nadzieję, że władze wysłuchają propozycji prośwician. Materiał przygotował Ihor ZOC Całość spotkania można obejrzeć na YouTube pod linkiem „Okrągły stół Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki z okazji Dnia Matki” Zdjęcie ze źródeł otwartych W zeszłym tygodniu Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki przeprowadziło okrągły stół „Ukraińskie matki poza granicami Ukrainy, problemy i perspektywy. Niezbędne środki dla konsolidacji narodu z okazji Dnia Matki”, który obchodzony jest w drugą niedzielę maja. W słowie wstępnym przewodniczący „Proświty” Pawło Mowczan zaznaczył, że obchody Dnia Matki łączą się z datą, którą Pantełejmon Kulis nazwał Dniem Zmartwychwstania Ukrainy – 22 maja, powtórnym pochówkiem Tarasa Szewczenki na Górze Czernieczej w pobliżu Kaniowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

z ulgą, jakby naprzeciw – dwa czołgi, z daleka nie widać, czyje. Dopiero gdy przejechały, widzimy – nasze. Żegnaliśmy je w ślad… W Bilmaku początkowo zamieszkaliśmy w akademiku, ale tam, poza czajnikiem, niczego nie było, z małymi dziećmi ciężko. Znaleźli nam mieszkanie na parterze. Gospodarz, Ołeksandr Anatolijowycz, początkowo zażądał 200 hrywien, a potem oddzwonił: „Mieszkajcie tak, niczego nie trzeba”. 3 marca dotarliśmy do dworca w Zaporożu. Po drodze wbiegaliśmy do sklepów – półki były puste. Na dworcu Andrij, mąż, zostawił samochód i ruszyliśmy pociągiem do Lwowa. Jechać trzeba było do wsi Kulykiw – kolega ze studiów starszego siostrzeńca zaproponował pusty dom krewnych. W przedziale jechało sześcioro dorosłych i ponad tuzin dzieci. Wielu dorosłych jechało na złączeniu wagonów, w zimnym przedsionku. Wszędzie ludzie, walizki, torby, tobołki – nie było wolnej szczeliny. Do toalety dotrzeć – prawdziwa męka. Ale nikt się nie kłócił, nie narzekał, wszyscy starali się sobie nawzajem pomóc. I dzieci prawie nie płakały… 4 marca, dobrze po południu, przybyliśmy do Lwowa. Wyszliśmy z pociągu. Na peronach i wokół dworca – ludzkie morze, takiego tłumu w życiu nie widziałam. Mieli na nas czekać na placu znajomi z dwoma samochodami, żeby zabrać nas do Kulykowa. Ledwo wyszliśmy, a Stefania z dziadkiem powędrowali nie w tę stronę i od razu się zgubili. Telefony rozładowane. Dziadek ma chore serce. Spanikowałam. Biegamy, pytamy, aż lwowianie, dzięki im za to, wyprowadzili nas, gdzie trzeba. Wszyscy byli dla nas życzliwi, obejmowali, wciskali dzieciom kto jabłuszko, kto ciasteczko… Dom w Kulykowie był duży, nikt tam nie mieszkał. Przybyło nas 12 osób, dopóki napaliliśmy w piecu, bardzo marzliśmy. Pieniądze płaciliśmy niemałe, ale nie narzekamy – popyt był ogromny… Dzieciom w Kulykowie bardzo się podobało. W ogóle traktowano nas tu dobrze. W maju przyjechaliśmy do Kijowa. Maluchy zdążyły wziąć udział w koncercie charytatywnym „Marzenie niezłomne” – z okazji Dnia Dziecka. Dmytryk ma sześć lat, a już jest takim breakdancerem! Dmytryk jest bardzo oddany. W Mariupolu miał przyjaciela – pieska Bonię, pluszową zabawkę. Kiedy w pośpiechu wyjeżdżaliśmy z miasta, braliśmy to, co najpotrzebniejsze. Boni nie wzięliśmy – za duży. Już w Kulykowie zauważyliśmy, że syn jest smutny, czasem płacze. Okazało się, że tęskni za Bonią. Staraliśmy się pocieszyć: „Bonia jest bardzo potrzebny w Mariupolu, pilnuje naszego domu”. Ale Dmytryk nie ustępował: „On jest mały, tam się boi, jest mu samotnie!”. Ile było szczęścia, gdy krewnym udało się przekazać Bonię jego właścicielowi!.. Dmytryk jest też wielkim patriotą. Mamy jego bardzo dojrzałe nagranie wideo do okupantów, gdzie trzyma mapę i mówi: „Patrzcie, wy jesteście tacy duzi, a Ukraina taka mała, i wy na nas napadliście. Czego wy od nas chcecie, hołoto?!”. Teść z teściową zostali w Mariupolu. Nie mogli porzucić tego, na co pracowali całe życie. 14 grudnia teść zmarł. A moi rodzice wyjechali razem z nami. Powiedzieli, że nie wrócą, dopóki nie będzie tam Ukrainy. I ja też tak mówię…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ludzie z Miasta Marii

Opowieść pierwsza. Stefania i rodzina Buchało Mama – Olga, specjalistka ds. rachunkowości i audytu, pracowała jako księgowa. Tata – Andrij, pracował w miejskim pogotowiu gazowym. Od dzieciństwa zajmował się piłką nożną, grał w miejskich drużynach. Trenował dzieci w projekcie „Dawai hraj!” („Graj!”) od „Szachtar Social”. Dzieci: Stefania, ur. w 2014 r., Dmytryk, ur. w 2016 r. Tak, tak, ta dziewczynka nazywa się Stefania. Nazwano ją tak pięknie i, jak na Mariupol, niezwykle na osiem lat przed zwycięstwem chłopaków z Kalush Orchestra na Eurowizji. Stefania ma duże, uważne oczy. Mówi po ukraińsku, starannie dobierając słowa. – Urodziłam się, kiedy już była wojna. A kiedy miałam miesiąc, pojechaliśmy z Mariupola do Jałty, tam mieszkali rodzice mamy. Ciocia ma tam pensjonat. Wszyscy od razu myślą, że Jałta jest tylko na Krymie. A nasza Jałta jest niedaleko, bardzo piękne miejsce. Kiedy nasi nie dali zająć Mariupola, wróciliśmy. Krewni, przyjaciele mieszkali w tym samym bloku co my. I wszyscy byliśmy jak jedna wielka rodzina. W wieku czterech lat zaczęłam śpiewać w chórze, potem zapisałam się na tańce estradowe. Chciałabym jeszcze chodzić na rysunek, ale brakowało czasu. W sobotę wstawaliśmy wcześnie, szybko się ubieraliśmy i tata zawoził mnie samochodem na tańce. Dom Twórczości mieliśmy bardzo ładny, scena duża. W styczniu wśród zespołów tanecznych miasta zajęliśmy pierwsze miejsce. A w lutym… Gdy tylko Rosjanie zaczęli bombardować miasto, od razu wyjechaliśmy – tata z mamą, ja z czteroletnim Dmytrykiem, dziadek, babcia, chrzestna z rodziną. Najpierw do Biłmaka – to takie miasteczko, potem do Zaporoża, a wtedy – do Lwowa. W pociągu było bardzo ciasno, ludzie siedzieli na swoich rzeczach albo stali w korytarzu, w przedsionku, wszędzie. Było nas tak dużo w przedziale, że nie było jak się położyć i prawie cały czas siedzieliśmy. Do tego było gorąco. W nocy ludzie spali na swoich walizkach. A ja nie mogłam spać, było mi smutno i strasznie. Aż się rozpłakałam, wtedy tata zabrał mnie na korytarz i wziął na ręce. Bliżej rana mama dała mi herbaty. Była bardzo blada. Dmytryk spał u niej na rękach. Potem poznałam dziewczynkę, też z Mariupola, jechała do Polski. Rysowałyśmy razem. Tylko rysunki wychodziły niewesołe… Kiedy przyjechaliśmy do Lwowa, zgubiliśmy się z dziadkiem na dworcu, ale potem się odnaleźliśmy. Potem przyjechaliśmy do wsi. Przygarnęli nas dobrzy ludzie, we wsi był klub i my tam przed Wielkanocą wyplataliśmy wianki, robiliśmy bukiety, sprzedawaliśmy, a pieniądze przekazywaliśmy na ZSU (Siły Zbrojne Ukrainy). Z sąsiedzką dziewczynką Janą chodziłyśmy do sklepu po cukierki i ciastka, urządzałyśmy herbatki. Jana ładnie rysuje. Kiedy wyjeżdżaliśmy do Kijowa, podarowała mi swój album, przechowuję go. A rodzice taty zostali w Mariupolu. Nie mieli tam co jeść, bo wszystko zabrali Rosjanie, a to, co zostawiliśmy, szybko się skończyło. W grudniu dziadek zmarł. Tata mocno płakał, bo nie mógł pojechać się pożegnać. A mama powiedziała, że wróci dopiero wtedy, gdy Mariupol znów będzie nasz… W Kijowie wynajęliśmy mieszkanie. Chodzę do szkoły. Mama kupiła mi koraliki, nauczę się robić ozdoby i będę je sprzedawać – za małe pieniądze, kto ile da. Po prostu dawać nie będę mogła, bo pieniądze są potrzebne dla ZSU. A wiecie, umiem grać w piłkę! Mój tata gra dobrze, w Mariupolu grał za miasto, a potem trenował dzieciaki… Moim marzeniem jest, żebyśmy wygrali i żeby skończyła się wojna. Bardzo chcę do domu. Ale do Mariupola, jaki jest teraz, nie chcę. Tam są wrogowie. Zresztą przyjaciele rozjechali się, kto gdzie. Wielu osobom wszystko spłonęło, jak mojej chrzestnej, nie ma już dokąd wracać… Gdybyśmy tak wszyscy zebrali się w Kijowie i zamieszkali na jednej ulicy, jakbyśmy się nie rozstawali! Taki mały Mariupol by wyszedł, tylko bez morza… Kijów bardzo mi się podoba. Lubię Złote Wrota. Jeszcze lubię patrzeć na Dniepr. Chociaż wtedy jeszcze bardziej tęsknię za morzem. Przecież co lato mieszkałam u dziadka z babcią, w naszej Jałcie. Dziadek nauczył mnie pływać. Jak dorosnę, zostanę znaną tancerką, kupię sobie dom nad samym morzem i wszystkich, którzy nie mają gdzie mieszkać, będę zapraszać w gości. A, jeszcze nie powiedziałam. Najlepsze wspomnienie – święta noworoczne. Tata przywoził coś smacznego, mama gotowała, my z Dmytrykiem sprzątaliśmy, potem wszyscy razem ubieraliśmy choinkę – wielką taką! Siadaliśmy do stołu, składaliśmy sobie życzenia, przytulaliśmy się. Potem wybiegaliśmy na podwórko, lepiliśmy bałwana, zapalaliśmy zimne ognie… Byłam taka szczęśliwa! Ja i teraz jestem szczęśliwa, że moi bliscy żyją… Ola Buchało: – Trzeciego sierpnia 2014 roku była wielka strzelanina. Ale nasi miasto obronili, nie oddali. I żyliśmy dalej – jak ptaszki, nie zastanawiając się, że wojna jest całkiem blisko i nie wierząc, że może podejść pod nasze okna. Tego samego 24 lutego, o 9 rano, pod kanonadę wyjechaliśmy z miasta. Były straszne kolejki aut. Jeden z punktów kontrolnych płonął. Tydzień byliśmy w Biłmaku w obwodzie zaporoskim, u przyjaciół męża siostry. Potem zabrakło prądu i ogrzewania. Postanowiliśmy jechać dalej. Na stacjach benzynowych działo się coś niewiarygodnego… Zgrupowało się około 50 samochodów, jechaliśmy polami – w Orichowie już kipiały zażarte walki. We wsiach pytaliśmy o drogę. Jakiś mężczyzna zaczął nas przeklinać, zobaczywszy donieckie numery: „To przez was wszystko, wracajcie do swoich gospodarzy!”. Objechaliśmy Orichów, tam wszystko ryczało i huczało. Gdy tylko odetchnęliśmy 17 grudnia 2022 roku w Kijowie zacinał zimny deszcz. Autobus międzymiastowy powoli sunął ciemnymi ulicami. Pasażerowie rzadko się odzywali, nawet dzieci przycichły. Blackout, który trwał ponad 35 godzin, zmęczył i zmusił do pogrążenia się w sobie. Przed nami była daleka droga. Przez Ukrainę, Rumunię, Bułgarię… do Warny. Miasto milcząc patrzyło w ślad za podróżnymi, migając z okien samotnymi światełkami świec. Dobroczyńcy – amerykańskie małżeństwo Dell Loy i Julia Hansenowie – postanowili na własny koszt wywieźć z wojennej ukraińskiej zimy i osiedlić na jakiś czas w cieplejszych krajach kilka rodzin (kobiet i dzieci), głównie z Mariupola. Wspólnie z Instytutem Levitta i organizacją społeczną „Ja Mariupol” zabrali się do realizacji zamysłu. I oto przez cztery miesiące te kobiety z dziećmi żyły w świecie bez wojny. W tym świecie mogły jak długo chciały patrzeć na Morze. Wtedy ich oczy stawały się łagodne, a uśmiechy – bezbronne. Bo Morze było sercem ich miasta. Miasta Marii… Swoimi opowieściami nie będę tworzyć obrazów grozy. Zresztą obrazy te już są – poza naszą wolą i wbrew niej. Grozę można przerwać tylko w jeden jedyny sposób – zwyciężając wroga. W tych opowieściach będą niewidzialne dla świata łzy, osiadły w sercu żal i cichy wyczyn ratowania rodziny. A jeszcze – zdumiewający optymizm, wzajemne wsparcie i pomoc. Będą tu żyć ludzie, którzy po Zwycięstwie odbudują, odnowią, odrodzą swoje ciepłe rodzinne gniazda. I tam ktoś wróci, a ktoś – już nie. Zaczną od czystej karty pisać historię swoich małych biznesów, rodzinnych świąt i wypoczynków. W końcu historię swojego kraju – najlepszego na świecie…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Wojna i... mapa dobrych uczynków

Serhij ŁASZCZENKO Heroiczna śmierć „Hucuła” na kijowskim Polesiu mocno połączy dwa regiony. Mieszkańcy Przykarpacka docenili Rusłana Honczaruka prawdziwie jeszcze w grudniu 2013 roku. Wtedy uczestnicy Majdanu nazwali go „Laborantem”, ponieważ podczas Rewolucji Godności fachowo wytwarzał „koktajle Mołotowa”. Jednak w Siłach Zbrojnych Ukrainy Rusłan miał pseudonim „Hucuł”. Jego rodzinna wieś Wełyka Kamianka to raczej Pokucie niż Huculszczyzna, ale na Kijowszczyźnie (Rusłan zginął 25 marca 2022 roku w Kucharch w rejonie iwaniwskim) ludzie nie bardzo znają się na takich szczegółach etnograficznych. Po prostu szanują go jako przybysza z Zachodniej Ukrainy i godnie czczą jego pamięć. Jest obelisk, omawiane jest przemianowanie ul. Zawodskiej na ul. Rusłana Honczaruka. A to niezwykle ważne dla zapoczątkowania dobrych relacji między regionami. Bardziej aktywną stroną jest na razie Kołomyja. I wiadomo dlaczego – stamtąd jeżdżą na Polesie wolontariusze. Przypominam sobie, jak jeden z dobrych przyjaciół kołomyjanina Hennadija Romaniuka powiedział, że ten człowiek zasługuje na pomnik jeszcze za życia. Bo jego ofiarna praca społeczna może być wzorem dla przeciętnego Ukraińca. Podobnie mówiono o świętej pamięci Petrze Knyszuku – liderze Matejiweckiej wspólnoty terytorialnej, która znajduje się obok Kołomyi. A mieszkańcowi Kołomyi, sotnikowi UPA Myrosławowi Symczyczowi rodacy nie tylko planowali, ale i postawili pomnik za życia w 2008 roku. Jak wiadomo, pan Myrosław zmarł znacznie później, przeżywszy całe 100 lat! Tak więc jeśli chodzi o pomniki za życia – to nie mit, bo są konkretne precedensy. Wyobrażacie sobie, jak wyjątkowy jest ten region? Ukraina wiele straci, jeśli nie będzie systemowo zajmować się „eksportem” kołomyjskiego ducha na resztę terytorium kraju. Nie chcę powiedzieć, że w innych regionach jest mniej bohaterów. Po prostu na ziemi pokuckiej ułożyła się niezła koniunktura. Na polityczny mikroklimat pozytywnie wpłynęła słaba zrusyfikowanie regionu, spora liczba uczestników zmagań wyzwoleńczych, a później – ich potomków. A także – silne tradycje Ruchu i innych struktur patriotycznych (tutaj zaczęły się formować jeszcze od 1989 roku), wydawanie lokalnych gazet. Na czynnik prasy zawsze kładę nacisk, bo to nie drobnostka. Powiedzmy, na Rachowszczyźnie, dokąd pojechałem zbierać materiał zaraz po Kołomyi, lokalni aktywiści ze smutkiem opowiedzieli, że swojej gazety nie udało im się uratować. Chociaż patrioci próbowali masowo prenumerować „gazetę rejonową”, ale... Zbieg czynników okazał się silniejszy od ludzi. To smutne, z jednej strony, a z drugiej – służy jako dodatkowy argument na korzyść tezy o ważnej roli geografii podczas wojny. Tutaj albo sąsiedzi pomogą, albo inne czynniki zostaną uruchomione. Bez kreatywności ani rusz! Swoją drogą, jeśli kołomyjanie planują zaprosić do siebie Poleszuków z Kucharów (niech na początek tych najbardziej patriotycznych i działających), to bardzo dobrze. Kiedyś będą kontaktować się także wnuki bohaterów. „Czornomorski nowyny” zawsze pomogą patriotom. Jeśli mówić o stanie ukraińskiej prasy, to znacząco pogorszył się on wraz z początkiem wojny. I jeśli coś gdzieś się zachowało, to tylko dzięki maksymalnej mobilizacji patriotów-myślących podobnie. Tygodnik „Słowo Proświty” wspominał o Wałentynie Szermirzajewie – dzielnym ługańskim żołnierzu o pseudonimie „Bandera”, który zginął w kwietniu ubiegłego roku na Mikołajowszczyźnie. Swoją drogą, marzył kiedyś o zobaczeniu zachodu Ukrainy. Zdążył pobyć we Lwowie i na Zakarpaciu. Zachowało się zdjęcie Wałentyna, zrobione nad jeziorem Synewyr! Może stać się bardzo symboliczne, jeśli uda się nawiązać więzi między patriotyczną młodzieżą Zakarpacia i Ługańszczyzny. A jeśli pomogą w tym kijowianie, lwowianie czy odesici, to tylko z korzyścią dla sprawy. Kiedyś na odeskiej plaży usłyszałem zakarpacką gwarę, poznałem wczasowiczów i dla wzmocnienia znajomości przeczytałem z pamięci kilka wierszy w dialekcie zakarpackim. Mieszkańcom Irszawszczyzny spodobał się sam fakt uwagi galicjanina do ich regionu. Zostaliśmy przyjaciółmi, a odeska gazeta „Czornomorski nowyny” o tym napisała. Odeskie plaże – to także miejsce znajomości! Zatem sytuacyjnie my tak czasami pomagamy sobie nawzajem. Ale ważne, żeby to nie było „sytuacyjnie”, a żeby zadziałał system. Geograficznej współpracy – zielone światło! Mamy czym się podzielić. Czasem dobre uczynki stają się zauważalne tylko w porównaniu z innymi regionami. Powiedzmy, wieś Wełyka Kamianka w rejonie kołomyjskim mogłaby stać się ogólnoukraińską „stolicą dobrych uczynków”, pozytywnym przykładem dla państwa. Czyżby tylko ja zauważyłem dobrą tendencję? A trzeba, żeby cała Ukraina wiedziała o tym, jak wiejska wspólnota pomaga rodzinom poległych bohaterów. Wdowie po Bohaterze Niebiańskiej Sotni Ihorze Tkaczuku, która po śmierci męża została sama z trojgiem dzieci, współmieszkańcy w ciągu dziewięciu miesięcy zbudowali duży, piękny dom! To było w 2014 roku. A pod koniec 2022 roku taki sam piękny dom wznieśli dla wdowy i pięciorga dzieci Rusłana Honczaruka! To unikalne dla Ukrainy zjawisko i trzeba zrobić tak, aby podobne działania rodaków stały się normą dla innych regionów. O tym można opowiadać i na Zakarpaciu, i na Kijowszczyźnie, i na Przyczarnomorzu. Nie wiem, jak na Odeszczyźnie traktują rodziny poległych. Może i nie tak, jak w Wełykiej Kamiance. Za to zdążyłem pobyć w osadzie Dobrosław i byłem pod wrażeniem tego, jak szybko i twórczo lokalni patrioci zbudowali szereg dobrych, patriotycznych pomników. Całkiem dobrze, jak na zrusyfikowane Południe. Hej, patrioci, prędzej do nauki doświadczenia! Wkrótce przyda się na wyzwolonych od wroga terytoriach. Dobre uczynki jednego regionu mogą wpływać na resztę terytorium Ukrainy. Swoją drogą, kiedy kołomyjanin Petro Knyszuk był jeszcze żywy, omawiałem z nim możliwość wyjazdu lokalnych uczniów na Odeszczyznę. Zarówno do samego centrum obwodowego, jak i w deltę Dunaju, i do sympatycznego Dobrosławia. Wtedy pan Petro powiedział: „Możecie planować, środki się znajdą!”. Gdyby nie przedwczesna śmierć społecznika, to już bylibyśmy pojechali... Jak poszerzać krąg ludzi o podobnych poglądach? To wcale nie jest takie trudne. Najważniejsze to zrozumieć prostą zasadę: przyjaciół od razu przybędzie, gdy nauczymy się odwdzięczać za każdy dobry uczynek. Powiedzmy, tak jak robią to mieszkańcy Wielkiej Kamionki. A jeśli będziemy odwdzięczać się w skali całej Ukrainy, to i wynik będzie odpowiedni. Powiedzmy, kilka lat temu mieszkaniec Mukaczewa Roman Żuk rozpoczął potężny ruch ekologiczny pod nazwą “Chysto.De”. Zakarpaccy mieszkańcy kreatywnie i z młodzieńczym zapałem zaczęli sprzątać brzegi Morza Karpackiego. Energetyka dobrych uczynków zawsze pozytywnie działa na region. Ale czy może działać też na całą Ukrainę? Czyż dla Morza Czarnego ten temat jest mniej aktualny? Niestety, w zeszłym roku Roman Żuk zginął na kierunku południowo-wschodnim. Ta okoliczność popchnęła mnie do myśli: a co, gdyby zorganizować ogólnoukraiński ruch ekologiczny imienia Romana Żuka? Niechby w tej sprawie zakarpaccy mieszkańcy byli liderami. Bo wspominamy ten kraj tylko w związku z separatyzmem, a czy nie byłoby efektywniej mówić o pozytywach? Jeśli swego czasu Zakarpacie wzięło w emocjonalną niewolę dzielnego kozaka z Ługańszczyzny Wałentyna Szermirzajewa, to weźmie i innych! Czasem właśnie geograficzne powiązanie może nieźle popracować na efektywność. Inny przykład. Poległy w zeszłym roku pod Bachmutem Ołeksij Weszewajłow urodził się w Homlu i był żonaty z Białorusinką. Jednak nigdy nie zapominał, że z narodowości jest Erzją. Erzjanie i Moksze – to dwa rdzenne narody Mordowii. Ołeksij rozumiał, co to znaczy utrata niepodległości i co to znaczy imperialne ambicje Moskwy. Dlatego już od 2014 roku dwa lata walczył za Ukrainę w składzie brygady “Czarnych Zaporożców”. Potem odsiedział za to dwa lata w białoruskim więzieniu. A od 2022 roku znów walczył z okupantami w składzie białoruskiego pułku “Pogoń”. Zginął w gorącym punkcie – pod Bachmutem – we wrześniu zeszłego roku. Swoją drogą, miał pseudonim “Lediaj”, co w tłumaczeniu z erzjańskiego oznacza “Żniwiarz”. Symboliczne imię, prawda? Ale zbierać plony dobrych uczynków, zapoczątkowanych przez Ołeksija, przyjdzie już innym Erzjanom, Białorusinom i Ukraińcom. Swoją drogą, pochowali “Lediaja” nie w Homlu i nie w jego rodzinnej Erzjań Mastor (Kraju Erzjan), a w Talnem w obwodzie czerkaskim. Zrobili to zgodnie z jego testamentem, ponieważ tam już był pochowany jego towarzysz broni – Ukrainiec. Ważne, aby mieszkańcy Talnego czcili “Lediaja”, pamiętając o jego narodowości i przynależności do białoruskiej formacji zbrojnej. Pamiątkowy znak w języku ukraińskim, erzjańskim i białoruskim od razu przyciągałby uwagę i wiele powiedziałby bezstronnym badaczom walk wyzwoleńczych. W perspektywie może to być szczególne, symboliczne miejsce dla tych, którzy poświęcili swoje życie walce z krwawym Imperium Rosyjskim. Wszystko będzie zależeć od tego, w jakim stopniu Ukraińcy uświadomią sobie rolę “patriotycznej geografii” wojny. Narodowy “Mossad” będzie badać geografię zbrodni Mówiąc o poległym ługańszczaninie Wałentynie Szermirzajewie, warto wspomnieć o takim fakcie. Jeszcze w 2014 roku prorosyjscy współmieszkańcy z Możniakiwki powybijali mu okna za proukraińską postawę. Ciekawe, czy nie zmienili teraz swojego zdania? Czy dalej wiernie i szczerze służą Moskwie? O to zapytamy ich po wojnie. Bo sam Wałentyn już nie będzie mógł, zginął za Mikołajowszczyznę, zresztą jego stara matka zmuszona była opuścić region... Więc byłoby nieźle, gdyby i separatyści opuścili wieś, nie czekając na wyzwolenie Ługańszczyzny przez żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy. A jeśli zostaną? Jakoś przypomniała mi się idea ogólnonarodowego ukraińskiego “Mossadu”. Nie, niech wykrywaniem i likwidacją zbrodniarzy wojennych zajmują się specjaliści z odpowiednich struktur. Mam nadzieję, że nasi zmotywowani bohaterowie poradzą sobie z zadaniem. Ale profesjonalistów mogłaby znacząco wesprzeć ogólnoukraińska sieć ludzi o podobnych poglądach. Chodzi nie tyle o karanie, co o informowanie społeczeństwa. Czasem nie tak ważne jest karanie, co zmiana nastrojów w tej czy innej miejscowości. Można zrobić tak: przyjeżdża do wsi grupa patriotycznie nastawionych obywateli – szanowanych i nieagresywnych. Wskazane, aby były tam i kobiety, i mężczyźni – to nieźle uspokaja, pozwala przeprowadzić konstruktywną rozmowę. Przychodzą wizytatorzy do lidera wiejskiej społeczności i pytają: co wam wiadomo o stanowisku tego a tego? Z Internetu wiadomo, że w przeszłości robił to a to... Jakichkolwiek poglądów nie wyznawałby przewodniczący terytorialnej wspólnoty, będzie zmuszony trzymać się ukraińskiego brzegu. A jeśli okaże się patriotą, to będzie w ogóle wspaniale! Podobnych geograficznych punktów, gdzie potrzebna jest interwencja społeczeństwa, mamy niemało. Powiedzmy, w 2017 roku we wsi Rozkwit, w obwodzie odeskim, separatyści spalili samochód proukraińskiej rodzinie Sapunkowych. Łarysa Sapunkowa zawsze domagała się ścisłego przestrzegania ustawy o języku, co nie wszystkim się podobało. Swoją drogą, podczas gaszenia płonącego samochodu ideowi “putinoidzi” jeszcze i wodę odłączyli. Wyobrażacie sobie, jakie tam separatystyczne gniazdo? Wartości samochodu tak i nie skompensowano, a pieniędzy na nowy już nie było... Na ile mi wiadomo, z początkiem Wielkiej Wojny Łarysa Sapunkowa zmuszona była wyjechać za granicę. To co, teraz tam separatystom wolna ręka? Czy ktoś będzie kontrolował nastroje w miejscowości? Można przypomnieć ojca i syna Hołubenków z rejonu pokrowskiego, w Donbasie. Ich bestialsko pobili miejscy separatyści w 2017 roku. Starszy Hołubenko – w przeszłości wzorowy pracownik Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych – po pobiciu otrzymał inwalidztwo, a jego syn Mychajło wyzdrowiał, odsłużył w piechocie morskiej, stał się swoistym symbolem zwycięstwa dobra nad złem... Niestety, chłopak zaginął bez wieści w kwietniu 2022 roku, broniąc Awdijiwki. Ciekawe, że wtedy jeden z napastników nawet próbował zatrudnić się w policji! Wyobrażacie sobie poziom bezczelności? Gdyby nie gazetowe publikacje, to może i zatrudniłby się. Czyż takich nie warto poszukiwać po zwycięstwie? A żeby proces szedł w należytym porządku, trzeba wychowywać w ukraińskich obywatelach poczucie przynależności do każdego regionu Ukrainy! Wtedy podobnych grup obrońców sprawiedliwości można stworzyć wiele. Myślę, że one i tak żywiołowo będą powstawać, jeśli media będą tworzyć odpowiedni klimat. Geografia porażek powinna przekształcić się w geografię zwycięstw. Ważne, abyśmy pamiętali: nieukarane zło może znów wykiełkować. Za to przywrócona sprawiedliwość gwarantuje optymizm społeczny, pośrednio sprzyja wzrostowi dobrobytu i poprawia życie. Nasi dzielni żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy zawsze musieli uwzględniać czynnik geograficzny. A czy uwzględniają go ludzie na tyłach? W tej kwestii mam pewne przemyślenia. Ponieważ nadmierne obciążanie walczącej części społeczeństwa byłoby niesprawiedliwe i nieracjonalne, pewną pracę nad wzmocnieniem zdolności obronnych narodu warto powierzyć strukturom społecznym. I właśnie tutaj czynnik geograficzny trzeba będzie uwzględnić. Uwierzcie: to doda efektywności! Przecież nierzadko bywa tak, że młodzieniec z Podkarpacia zginął na Czernihowszczyźnie, wołynianin – w Donbasie, a odesita – na Charkowszczyźnie. Z punktu widzenia wojskowego ta okoliczność mało wpływa na ogólny przebieg wojny. Jednak na tyłach uwzględnienie czynnika geograficznego pozwoli efektywniej rozwijać więzi poziome, jednoczyć społeczeństwo. Ługański kozak “Bandera” (Wałentyn Szermirzajew) nad zakarpackim jeziorem Synewyr, 2021 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Miłość dorosłych ludzi

Lubow HOŁOTA Papierowy anioł W zdeptanych sandałach, w znoszonym chitonie mój papierowy aniele, zapomniany na balkonie! Twój znoszony wieniec to już nie wieniec, a pakuły, a mimo to betonową klatkę za sznureczek wleczesz... Na paluszkach cienkich są blizny i odciski, i lśnią wokół czoła drobne kryształki soli. Ty – wieczność, a ja – chwila, oto i cała różnica, Bo wiatr, a nie pot nam obmywa lica. Ty rano zatrąbisz – ja płaczę przed nocą. Te łzy przez beton i serce, i kamień toczą. Lekka moja dusza – krąży, jak papierowa jeszcze na nowo słowa bełkocze, jak dziecko! A anielska trąba śpiewa Pańskie słowo – aż wznoszą się skrzydełka, trzepoczą papierowo! Rozwiniemy zwój ze skąpych skrawków nieba – zapisano na nich o mnie i o tobie. Po co nam ten beton i neonu martwe pasma, Jak łopoczą skrzydłami niebiańska siła i własna?! *** Dzisiaj tak: nie czuję lat, tylko synogarlicę w gaju i szeleszczący jej lot u lata na skraju: uroniła piórko ze skrzydła na zrudziałe igliwie, wabiła długo i zawiodła za horyzont źrenice – a tam niebiańskie prochy, pierze z samego raju, chmurki białe, jak grzechy, których już nie wspomnę... Czyj wzrok, starszy od burzy spełnia swoje potrzeby?! I obejmuje moją łzę owa łza, co z nieba... *** Dopito wino z noworocznej butelki. Zeschły róże na martwym fortepianie. Kolędy o śmierci. I głupie przygody Namawiają zebrać się i ruszać dalej. Kto – w rów, kto – w pikowanie na ślepym zakręcie. I już nie rozróżnisz ani przyjaciela, ani brata. Śmieją się w oczy naiwnej hołocie: Oto – biedna kutia. Może, będzie i bogata. – Idźcie na kutię! – nie odezwał się żaden ptak. I pełnia zmatowiała nie świeci na daleką drogę. Tylko strzał, co trafi w gwiazdę-biedaczkę. I nogi potkną się i wyszczerbią drzazgę z progu. Wrócisz do domu i boisz się dziecko objąć. I oczy odwracasz. I uśmiechasz się, jak obłąkana: – Spełniło się? Wszystko! Fotografia mamy i taty. I mapa krajobrazowa z napisem: To – Ukraina! *** Panie! Za te młodzieńcze łzy, za twarz, która płynie we krwi – w raju Twoim niech jęczą burze, błyskawice niech dojrzewają w głowie! A kiedy ogień oczu Twoich najwyższych spali nawet cienie wrogów, uklęknę i będę modlić się bezgłośnie: Ty zdołałeś, mój Boże, Ty ośmieliłeś się – wziąłeś w garść tę łzę i krwawicę, matkę podniosłeś z kolan spod krzyża… Czy zwróciłeś modlitwę na Ukrainę? Czy z mogił kozacki miecz wydobyłeś?.. Jestem gotowa stanąć na pokutę, choć nie ma ukojenia na biedę: – Niech Twoja pomsta będzie sroga. Wroga na śmiertelnym powrozie zawiedź za horyzont dnia i nocy i na wieki wzrok odwróć: niech tą krwią obmyje oczy. Niech napije się z tej łzy! *** Zapomnieć wieść złą i choroby zapomnieć, Jeszcze – wychlapać łzę, jak z kryształów truciznę, Jeszcze – zetrzeć śmierci znak z ręki, z oczu, z liter – Życie, płyn wstecz, lotne, jak wiatr! O bracie Suchowiju, daruj palący oddech Na wymian stepowy – znoszona cielesna odzież: Na srebrną sasankę, zielone rozchodniki, Na zwitek kurzyńca wymieniam swoje ciało! Napnie się wrogi łuk i wyrosną noże – Diariusz rozstań zostawię na granicy: Ja tu, ja jestem, ja jeszcze... Chociaż i Poswistacz gwiżdże: Drobniutkim deszczem i wichrem-wichrzyskiem Co o świcie minie, co ucichnie przed nocą, – Ty przejmij mnie, Wszechmogący i proroczy! ...Ja tu, wśród trawy, schowałam się na pastwisku – Niewidzialna łza w niewidzącym oku. *** We dwoje ze świecą wspomnimy co kochaliśmy, od czego gasliśmy i komu świeciliśmy ja – serce, a ona – chwiejny ogień, różowy kwiat w łódeczkach dłoni. We dwoje ze świecą zajrzymy w lustra – podświetli oczy płomyk zuchwale i cienie rozłoży, i czernie... Siebie poznam, lecz już nie tę: Ja nie o młodości – ona zawsze banalna. I nie o urodzie – uroda przemijalna. Szemrząca ciemność jedwabiami rozpuściła wszystkie kolory – zostało czarne i białe... We dwoje ze świecą. I knot cichnie-tchnie, I noc smutna woskiem mi pachnie, I na ścianie wysmukla się cień I zapada w graniczną światłość. *** Matko Boska, czy leży dziecię zaporoskie u Ciebie na kolanach? Czy łzę, czy krew, czy zapomnienie Syn wdmuchnie w błogosławioną glinę ciała, co nie znało grzechu, w płacz, co światu zwiastował nadzieję?! Panie, dusza moja sucha... Ja modlić się, Panie, nie śmiem: nie przebaczaj, bo nie przebaczam ja wrogowi, który podlejszy od Żmii... Któż teraz ocali i odwróci, Któż, święty i krzepki, i wszechmocny?.. Ty wszędzie, Panie, i nigdzie. To twój syn, nieochrzczony i wolny. Ta mleczna maleńka dusza wybiera do głębin drogę – i karze, i płacze, i pociesza I uświęci nasze Zwycięstwo *** Zbiorę w ogrodzie świąteczny poczęstunek. I miód, i sól postawię na stole. O Panie, nie pomnażaj rachunku Bohaterów, co przypadli do ziemi. U nich nie twarze, Panie, a oblicza. Ich duch – wysoki i prawdziwy głos. Ukraińscy chłopcy – Bogoczłowiekowie. A Zwycięstwo – ukraiński Zbawiciel. Zaklęcie Przebieram palcami i oczami pakuły czasu. Dotykam twarzy – stały się jasnymi ciemne, stały się świętymi jasne... My wśród nich – wołaj! Pamięć drukuje obrazki: księgarnie, kawiarnie, końcowe przystanki wstęg-skrzyżowań. Ścieżki słuchu nie rozmagnesowane: życie-blacha: nienawistnicy stali się bliskimi, zazdrośnicy – czułymi, złośliwi – cicho kwitną... Kręci się wrzeciono – nitką mierzę drogę. Chłopiec z konopi utkany pisze czarnym atramentem. Oczy koloru rzeki biorą się pragnieniem bólu. Cierp! To Parka wiąże węzły na obrzeżach losu. To Paraskiewa Piątnica życzy siły i krzepy. Surowa nitka Słowa cię przepasuje, Wody płuczą, wiatry oczyszczają... Jasni i święci z miłością patrzą z niebios: Słowem cię zaklinam. Słowem jesteś przepasany. Słowo do ciebie mówi, abyś z niemocy zmartwychwstał! ...Ty podniesiesz się na nogi. Palce lekko drżeć będą. Oto – czysty zeszyt i pióro ze srebrną stalówką. Ty nikomu nic nie jesteś winien – chyba że sobie i Słowu... A ja zaparzam kawę, Przyjacielu mój złoty. *** ...Nie ja biję – sieką moje serce rózgami, żeby nie umierało, żeby wyrosła w nim wierzbowa gałąź i stała się fujarką dla wnuków – oni jeszcze mali, lecz ich rączęta słodko obejmują mnie, ich głosy przenikają w każde słowo – będą grać! Radosne oczy będą trzymać moje serce w powietrzu – żeby ci, którzy kochają mnie, oddychali swobodnie i wesoło, nie męczyli się cieszyć malinowymi ptakami, które pojawiają się w koronie wysokiej wierzby i wiją gniazda cały tydzień – Zaśpiewają o świcie następnej niedzieli głośno i czule, jak dzieci... *** Witaj, domu! Oto i ja, przy stole, nie chylę się na ręce, nie modlę się i siebie, wczorajszej, nie wspomnę, i tym, co będzie jutro – nie martwię się. W oknie odbicie – to Selena zielonkawe światło śle i na ścianach pisze niestrudzenie dziewczynki mojej imiona. Ja je widzę. Lecz nocna syrena rozkołysze zapomniane pisma – Przeczyta je morze Czerwone i na piaskach zbudowana ściana stanie się lustrem światła, miasta, domu, w którym pojawi się na chwilę kobieta, co przy stole i ołtarzu, przy miłości i życiu siedzi... *** Innie Biłous dedykuję Pradziad miał grodzisko, studnię, staw i step. Dziadowa grusza rodzi jeszcze, w jarze głębokim rośnie. Chce się na dziedzictwo, Aż serce moje na czczo – Pradziadowe grodzisko Wiatrem wieje w twarz. Oto i obdarzył, Panie, Zmiłował i wybaczył – Na Przewodnią niedzielę Ród całuje krzyże. Chrystusuje się ród z rodem –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Pobędę na stypie i pójdę do domu przez ogród, ścieżką, która sieje świeżym wersem i pieśnią, wyższą od idei: Ludzie sadzą ogrody, Ludzie kochają ludzi. *** Dziewczęta w wiankach i chleb na ręczniku – sekretarzom KC, premierom, prezydentom – Ty podawałaś chleb i duszę, Ukraino! Ktoś się uśmiechał, ktoś przykładał do ust, nadgryzał (jedna Motrona rzuciła na ziemię), a ktoś bratał się, przysięgał na nasz chleb, jakby na krwi... Te korowaje, te palanice nosiła obsługa i zostawiała gdzieś – gdzieś tu, na U k r a i n i e, a ręcznik zabierali ze sobą jak pamiątkę po tubylcach, w haftach mistrzyń, w hopakach (tani są w nich olej, cukier i pszenica, zadziwiająco ufni i uległi ci marginesi – chleb na ręcznikach)! ...Ten świat nie wymawia: „palanica”, nie zna przysięgi, nie ma między nimi sióstr ani braci – to plemię diabelskie, sklonowane ze zboczeń starego Pujła i jego odchodów, spadło na Ukrainę jak szarańcza, pożera ziemię, a ludzi – torturuje. Twoi synowie, niezłomna Ukraino, niezłomni wojownicy niebiańskiej piękności, harują na wojnie i zasiewają ziemię i niebo kwiatostanami, które tylko na starych ręcznikach się zachowały i kiełkują w genach tych synów... Nigdy więcej i nigdy znowu – nie będziesz nosić chleba na ręczniku dla obcych i przybyszów, słyszysz, Ukraino?! Chleb – rodzącym, chleb – na trumnę temu, kto przeżył w godności i sumieniu, a korowaj słodki jak miód – jesiennemu weselu młodej pary. Skrzydlaty ręcznik i wysoką palanicę od ciebie – słyszysz, Matko – pobożnie przyjmie wojownik, rycerz, syn w Dniu Zwycięstwa! Ukraino, słyszysz?!! *** Zgwałcone, torturowane, zabite, nocnym deszczem opłakane i umyte, jak te snopy leżą przy bramach, gdzie na zawsze pociemniał im ten świat, torturowany, zgwałcony, zabity, deszczem opłakany – kiedyś był białym światem... Ten wiosenny deszcz nie boi się umarłych – dotyka ich rąk i całuje twarze, a w każdej kropli – w tej niebiańskiej nietleności – ich martwe oczy i ich ciepłe wargi spływają w czarną ziemię jak żal, i w sennej grządkę, i w szczeliny ogrodu, który zwiądł, nie zakwitnąwszy, i pociemniał – Ptactwo zapomniało swój niebiański śpiew. Zrujnowane ogniem podwórza i gospodarstwa, i krzyk – niemy, a rozstrzelany gospodarz, i czarne słońce – spalona piłka uderza w serce, w niebiosa i wody... I dzieci – aniołowie, a ich wianki – z głogu, a matki – tylko cienie na ziemi albo przypomnienie Bogu o krwi mojego narodu – wciąż nie-po-mści-o-na... Oto zgliszcza domu: nawet sól-popiół. Dusza zwęglona poniosła do Boga chleb pominalny – na łzie kalacz. – Płaczesz, Boże? Nie pocieszam – płacz. ...Wyschły nasze łzy i modlitwy, bo nie jesteśmy dymem na tym polu bitwy – mała pociecha, że za męki – raj. Daj siły, Boże! Z nami razem – wrogów karz! *** Wiersze starzeją się i świat się zestarzał – już ku zachodowi zaświeciły gwiazdy z innych galaktyk i z innych światów – oddychał i żył, i pisał, jak umiał... Wiekowe słowa i zmurszały papier, starty na opuszkach palców słowny wzór, a zamaszyste, pełnosilne, bidowe – wyrok dyktują tobie w twoim słowie. W nim – nie krzywda, nie mrok, nie łza, a winna latorośl kwitnąca cicho w kole serca zwije gniazdko – czerwonego winka na dnie jeszcze jest... Czerwone wino i białe pióro... W żyłach zgęstniały atrament spłynął – ciasno zawiąże się węzełkiem snów tak, dla nikogo – sobie na zasiew, aby u wezgłowia kwitło jak rdest. Cicho zostań. Nie patrz. I nie oddychaj... *** …myślę o tym, jak tam, na wschodzie, za okopami płaczą świerszcze, i coś takiego skuliło się w narodzie, jakby nie płynęły do nas z wojny łodzie sosnowe i topolowe – bez żagli, nadziei i steru... Z Ukrainy i na Ukrainie po stepach zasiali ziarna – złotego rodowego nasienia, białym ciałem wyścielili drogę. O piekielne matczyne męki, o wolności i języku ukraiński – sól i popiół na moich wargach... *** Czasem – śmieszna, czasem – gorzka miłość dorosłych ludzi: pusty portfel, bieda – gwiazda, bitwa wspomnień i idei. Na wzrost uczucia, a przeżyte lata celnie wyznaczają spotkania – kasztan, który nagle kwitnie jesienią, żółty liść wśród lata… I dziwnie, i dziwnie ręka w rękę, i sercu – w sercu w pułapce: dopóki oni ze śmiercią są graczami — ta gra nazywa się szczęściem. *** Przypomnisz sobie kamień, który rośnie z grzbietu sinych skał, i ten złoty korzeń, który żywi ducha pustyń. Gdy bezimienne wyspy przełamią horyzont, zapragniesz zapachu trawy – gęstego jak ozon, by głowa przy głowie – z tym, kto obok, żywy, niewidzialnie: czyje spojrzenie dopełniło wam nieba. *** Gdzie twoje strzały, miłości, ostre miodowe żądła? Moje strzały zaczarowane, moje znaki pod pyłem – żal mi niemało. Gdzie twoja pieśń, miłości, gdzie twoje królewskie świątynie? Moje wydeptane drogi, moje łzy niezaproszone – zniszczone znaki i świątynie… *** Mój głos cichnie w bezgłosie, jeszcze chwila – i głosu nie ma, już zagnieździła się zima pod cieniami bezkrwawych chmur. Płyną samotnie w wysokich eterach, tam, gdzie słowa czy dźwięku – ani szmeru nie słychać, i rozbiegają się jak rtęć ciężkie krople – to Pokrowa, i ciszy, i samotności odnowienie, które opadną śniegami. *** Zagrajcie mi, zagrajcie mi na pół świata! Niech płaczą skrzypce głosami zielonych otaw – żarliwe jak noc lipcowego lata, żałobne jak światło na księżycowej tafli Dniepru. Zagrajcie mi tę, co nasza i rodzima. Co toczy się stepem i fala wiatru się wzdyma... Czemu to zawodzi – wesoła i miedziana? Czemu ją przejmuje – srebrna i smutna? Muzycy moi z niebiańskiego raju! Wychodzę na środek koła, a koła już, bracia, nie ma... Widzicie z raju, jak ja odzywam się z boku? Słyszycie, jasne, że pieśń zaczynam sama?! W głosie słaba, w kłosie naga, w rzece kamyczek, w zawodzie – grot. Zagrajcie mi, zagrajcie mi w półświecie! Szepce-śpiewa zwęglone pieśnią usta... *** Serce z piersi jakby nie wyskoczyło – Nad czarną wodą wołasz Telesyka. Wreszcie wynurzy się łódź, srebrne wiosełko we mgle, powoli wszystko się przybliża, błyska, podaje rękę twój rówieśnik Iwasyk, jego broda biała we mgle. Przyglądasz się – w łodzi stoi Przewoźnik. Poranne rozmowy z Bogiem I. Boże, jeśli zejdziesz z niebios tego wieczoru i twój cień przeciw księżycowi się wydłuży, dotknij zawsze zasłoniętych okien – daj mi znak! Może przez sny: komuś woda, komuś ziemia, innemu – droga! A tych, którzy snują się w moich snach, wyróżnij twarze – nie zgaduję żadnej! I ich sylwetek nie rozpoznaję – jakby moja przeszłość bez twarzy, jakby ich cienie spieszyły do krainy cieni, rozpływały się... Przez sen przypominam sobie sny bezgłose, huśtawkę i strach przed lotem, korabielne sosny i zbiegającą między nimi, martwe ptaki na piaszczystym brzegu... Żaden cień nie zamienia się w człowieka – jakby moje sny były bezoczne, bezgłose, zostały tylko granice, które już zorano. Boże, jeśli zejdziesz z niebios tego wieczoru, nie obracaj w popiół tych znaków, które niezliczoną ilość razy hojnie mi posyłałeś: niech pozostaną w snach, niech kołyszą okiennicami mojej nocy, dopóki nie obudzi się wyobraźnia i nie zaszlocha dusza... II. Boże, oto minęło już Ofiarowanie Pańskie, a ja wciąż nie mam odwagi wypowiedzieć swojej bożonarodzeniowej prośby: – Ześlij w moje objęcia małego chłopca! Położę niemowlę na swoim sercu i będę wymyślać dla niego imiona: Iwanko, Wasylko, Metody, Witko, Petryk… To są synowie mojego rodu. Spełnili się i odeszli, niech królują! Boże, nie potrafię odgadnąć imion tych, których codziennie dołączają do Twoich wojowników, nazywając ich liczebnikami „jeden, dwoje, pięcioro…” – płaczę, bo wśród nich jest mój nienarodzony syn, a jak pocieszyć tych, którzy ich spłodzili?! Boże, niemowlę leży na moim sercu, rośnie z każdym dniem, staje się rozpalonym kamieniem, obrasta krwią, a serce dobija się do Ciebie: – Boże, ześlij mi małego chłopca, bo kto będzie deptać zieloną trawę, którą zarastają kobiece prośby do Ciebie? III. Boże, każdego ranka ta kawa na dwoje. Jej aromat delikatnie wchłania korę cynamonu, pączek goździka, ziarno kardamonu i kryształek soli, szczyptę cukru oraz modlitewny ogień. Usta się uśmiechają, a serce łaskocze cichy zew ku Tobie: – Dziękuję za wszystko, co mieści się w maleńkiej filiżance! Boże, wiem: Twoje pisma przeświecają nie na papierze... Białe uszko w ciepłej dłoni słyszy słowo na koniuszkach palców – ja pierwsza je nazwę. Najpierw... Kijów, 2014—2023 rr.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szesdziesiątnictwa, a także działań na rzecz upamiętnienia Wołodymyra Swidzińskiego w Kamieńcu Podolskim i w ogóle na Podolu. Dzięki wysiłkom Ołeha Raryckiego nawiązano kontakty i ścisłą współpracę z czołowymi specjalistami w dziedzinie literaturoznawstwa: Wołodymyrem Antofijczukiem, Wałentyną Bilacką, Niną Bernadską, Serhijem Halczenką, Sydorem Kiralem, Hałyną Mazochą, Bohdanem Melnyczukiem, Ihorem Nabytowyczem, Ołesią Naumowską, Wasylem Pacharenkiem, Jurijem Pełeszenkiem, Jarosławem Poliszczukiem, Hałyną Rajbediuk, Wałentyną Sajenko, Łukaszem Skupejkiem, Ołeksijem Sinczenkiem, Eleonorą Sołowiej, Anatolijem Tkaczenkiem. Inicjuje on uzupełnianie biblioteki uniwersyteckiej nową literaturą piękną, podręcznikami, literaturą dydaktyczną i naukową. Unikatowe, rzadkie wydania dzięki jego osobistym kontaktom podarowali bibliotece znani pisarze, autorytatywni literaturoznawcy, którzy w różnych czasach byli gośćmi placówki: Iwan Dracz, Iwan Korsak, Hałyna Tarasiuk, Wasyl Horbatiuk, bracia Kapranowie, Serhij Pantiuk, Andrij Kurkow, Andrij Lubka, Eleonora Sołowiej, Wołodymyr Panczenko, Serhij Halczenko, Wałentyna Sajenko, Hałyna Rajbediuk, Wałentyna Bilacka. Znaczną część własnych bibliotek do przechowywania w Kamieniecko-Podolskim Uniwersytecie przekazali Mychajłyna Kociubynśka, małżeństwo szesdziesiątników Ryta i Borys Dowhani, dysydenci Jewhen Swerstiuk, Wasyl Owsijenko oraz Jurij Badzio, pedagog z kręgu szesdziesiątników Nina Marczenko, kulturoznawczyni Neonila Pidpała, etnograf Lidia Oreł. Z inicjatywy naukowca w Kamieniecko-Podolskim Uniwersytecie Narodowym imienia Iwana Ohijenki zapoczątkowano czytanie corocznych wykładów publicznych, poświęconych założycielowi, pierwszemu rektorowi uniwersytetu. Celem takich wykładów jest popularyzacja wieloaspektowej działalności placówki, jej niecodziennej historii, propagowanie idei państwowotwórczych i narodotwórczych wybitnych postaci regionu podolskiego. Wykładowcami są znani na Ukrainie i poza jej granicami czołowi specjaliści w dziedzinie literatury i kultury. Projekt, który zapoczątkował Ołeh Rarycki, jest otwarty na szerokie rozgałęzienia naukowe w sferze humanistyki. Wykłady publiczne pamięci Iwana Ohijenki mają kontynuację w postaci wykładów i wydawnictw, które opracowują aktualne problemy współczesnych strategicznych badań naukowych. Ołeh Rarycki jest aktywnym proświcianinem. W kwietniu tego roku zorganizował i moderował przeprowadzenie kilku wydarzeń kulturalnych, w szczególności o charakterze patriotycznym, które miały ogólnoukraiński rezonans. Profesor zainicjował i moderował przeprowadzenie okrągłego stołu z okazji stulecia akademika Polikarpa Swidera oraz prezentacji książki profesora Ihora Nabytowycza „Saga artystycznej rodziny: Aleksander Fredro, Zofia Szeptycka, metropolita Andrzej Szeptycki”. W akcji naukowej, która była prowadzona w formacie mieszanym na platformie Google Meet, wzięło udział ponad stu uczonych i studentów z różnych uniwersytetów i regionów Ukrainy. Przełomowym wydarzeniem w życiu i sprawdzianem z obywatelskiej odwagi stała się dla Ołeha Raryckiego rozbójnicza inwazja Rosji na Ukrainę na początku 2022 roku. Wahań nie było. Od pierwszych dni wojny jest w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy. Te majowe dni dla wojownika są jubileuszowe. W życiowym kalendarzu – 50. Przegląd osiągnięć zawodowych i twórczych przekonuje: zrobiono niemało. Ale jeszcze tak wiele pragnie się zrobić. Ołeh Anatolijowycz ma wiele twórczych i naukowych pomysłów, zamysłów, planów. Wojna przeszkadza w ich realizacji, raszyzm zagraża światu, więc sprawa wojskowa jest dla profesora sprawą honoru. Żyje myślą: „Trzeba obronić naród. Trzeba ochronić Ukrainę”. ciężar dziedzictwa przez ludowych opowiadaczy i zbieraczy ludowej mądrości, daje zwięzły opis biograficzny znanych nie tylko na terenach rodzinnego kraju mieszkańców Wielkiego Bereznego oraz badaczy, którzy przyczynili się do poznania i rozwoju sztuki ludowej Zakarpacia. Z szeregu postaci wymieńmy chociażby Jurija Borolycza i Fiłareta Kołessę. Niemało bajek zostało zapisanych od opowiadaczy Jurija Solaka (ponad 30), Petra Kurtanycza (wyszły w osobnym zbiorze „Wszystkie skarby z lasu idą”, 1999), Mychajła Zganycza, Nasti Hapak, Iwana Kahanecia, Iwana Kofela. Niestety, starzeje się bajkopisarstwo jako sztuka artystycznej opowieści z wcieleniami w dialogach, rwie się nić ustnej poetyckiej pamięci ludowej… Czy rodzice znajdują czas na komunikację z dzieckiem przy rodzinnym czytaniu? Czy wymyślają bajki, jak na przykład Iwan Czendej, kiedy mała Mariczka chciała dowiedzieć się, dlaczego ojcowskie skronie zbielały? Retoryczne pytania. Tym bardziej, że odpowiedź jest oczywista: jeszcze nie ostygł ślad procesu sądowego nad zakarpackimi nastolatkami-gwałcicielami swojej koleżanki. Czy czytała ich matka, pracownica socjalna, bajki o przyjaźni i przyzwoitości młodzieńców, o odpowiedzialności przed Bogiem i ludźmi?.. Oczywiście, mądrość ludowa może nabierać autorskiego zabarwienia, obrastając osobistymi lękami i akcentując nierozwiązane problemy jednostki. Dlatego i postrzeganie jej jest odpowiednie. Naturalne, że w rozdziale bajek heroiczno-fantastycznych kluczowymi dla mnie stały się pojęcia zwycięstwa i zwycięzcy, mądrości i ratunku, magicznych istot i przedmiotów, cech charakteru obdarzonych władzą oraz potencjalnych reformatorów i bojowników o prawdę. Skazanie poszukiwaczy sprawiedliwości na wieczne męki i poświęcenie. Naiwność wiary w magiczne przedmioty, które rzekomo mogą uczynić cię szczęśliwym. Nadzieja na wzbogacenie się nagle, po zdobyciu ręki księżniczki-piękności. (Przyznam: nawet zaczęła się fermentacja myśli, że bajki układane były przeważnie przez mężczyzn, tyle w fabułach narzekań na niewierne żony, zazdrosne baby z ich córkami. Czyli w młodości wszyscy mężczyźni dzielą się na mądrych i głupców, przy czym głupcom zawsze udaje się zdobyć piękność i otrzymać pół królestwa w dodatku. Myśl, najwyraźniej, należy do melancholijnych mędrców). Szczególna kategoria mężczyzn – bohaterowie, gotowi dla ratowania kogoś (szerzej – wsi, kraju) wyruszyć w podróż z piekielnymi próbami. Definicja ojcostwa artykułowana jest przeważnie w rozwiązywaniu kwestii przekazania synom dziedzictwa lub w relacjach ze szczególną córką („Mądra dziewczyna-siedmiolatka”). W pozostałych przypadkach mamy do czynienia z tradycyjnymi dziadkiem i babcią. Nie przypomina wam to współczesnej sytuacji demograficznej? Bajki społeczno-obyczajowe zauważają nosicieli (a)moralno-etycznych kategorii oraz role funkcjonalne stanowisk, które zajmują: zięć carski, żebrak, car-złodziej, pop, diak, minister, Cygan, sprzedawca, parobek, złodziej, opryszek, młynarz, karczmarz itd. Społeczny przekrój społeczeństwa. Podział ról i zysku według statusu i powiązań. Modele relacji, które dziecko musi uświadomić sobie, aby wiedzieć, jak budować świat według praw piękna, budować, zaprzeczając dalekiemu od bajkowego porządkowi bajki ludowej. Z niezłomną wiarą w zwycięstwo dobra nad złem. Być może właśnie kategoria ruchu ku harmonijnym relacjom przyciąga człowieka w ludowej mądrości. Ojcze, czy o tym myślałeś, czytając swoją bajkę? Antonina CARUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Profesor-wojownik

Iwan PROKOFJEW, Wałerij SZCZEHELSKYJ, Kamieniec Podolski. Doktor nauk filologicznych, profesor Ołeh Rarycki dzisiaj często bywa na poligonie. Jest on zarówno mentorem młodych wojowników, jak i sam – bezpośrednim uczestnikiem ćwiczeń wojskowych. Stare przysłowie – ciężko w nauce, łatwiej w boju – dla obrońców Ojczyzny jest obecnie szczególnie aktualne. A droga zaczynała się od ścieżki. Do ogrodu. Do strumyka. Tam rosła i obecnie rośnie kalina (smak jej jagód pamiętamy i my: Ołeh Anatolijowycz niejedną zimę obdarowuje nas jej gorzko-słodkimi owocami). Ścieżka wabiła też do miejsca przy lesie orynińskim, skąd pragnęło się, jak małemu Tarasowi, dojść do słupów, które podpierają niebo… Po zdobyciu wyższego wykształcenia, otrzymaniu dyplomu z wyróżnieniem, pracował jako nauczyciel w Oryninie i równolegle kształcił się na studiach doktoranckich, zanurzył się w badaniu fenomenu pokolenia lat sześćdziesiątych. W 2000 roku obronił pracę kandydacką na temat „Wasyl Stus: ewolucja myślenia poetyckiego”. Potem była praca w rodzinnej uczelni, która z czasem stała się Kamieniecko-Podolskim Uniwersytetem Narodowym imienia Iwana Ohijenki, gdzie od 2018 r. zajmuje stanowisko profesora katedry historii literatury ukraińskiej i komparatystyki; kierownik naukowo-badawczego centrum ohijenkoznawstwa. Na stanowisku kierownika katedry aktywnie rozwija tradycje zapoczątkowane przez jego poprzedników – Mykołę Chmelinskiego, Mykołę Skorskiego, Polikarpa Swidera, Semena Biłeckiego, Jewheniję Sochacką, Hałynę Nasminczuk, Mychajła Kudriawcewa. Inicjuje spotkania z wybitnymi mistrzami słowa, organizuje przeprowadzanie międzynarodowych, ogólnoukraińskich i regionalnych konferencji, narad-seminariów nauczycielskich, okrągłych stołów, webinarów. W latach 2010–2014 kształcił się na studiach doktoranckich Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Ohijenki. 23 czerwca 2017 r. Ołeh Rarycki z powodzeniem obronił pracę doktorską na temat „Proza artystyczno-dokumentalna ukraińskich sześćdziesiątników: specyfika gatunkowa i poetyka”. Krąg zainteresowań naukowych uczonego stanowią problemy historii i teorii literackiego pokolenia lat sześćdziesiątych, procesy narodzin i ewolucji tego zjawiska na tle procesów ideologicznych epoki. Jest autorem ponad stu prac naukowych, w których pokolenie lat sześćdziesiątych rozpatrywane jest jako proces, paradygmat twórczy, zjawisko artystyczno-literackie. W dorobku naukowym Ołeha Raryckiego znajdują się monografie „Poezja heroicznego czynu (Wasyl Stus: ewolucja myślenia artystycznego)”. Chmielnicki: Proświta, 2000; „Partytury tekstu i ducha (Proza artystyczno-dokumentalna ukraińskich sześćdziesiątników)”. Kijów: Smołoskyp, 2016. Jest jednym ze współredaktorów i autorem przedmowy w zbiorze wspomnień o Wołodymyrze Pidpałym „Poszedł w drogę – za jaskółkami”. Kamieniec Podolski: „Medobory-2006”, 2011. Prace naukowe Ołeha Raryckiego były drukowane w czasopismach fachowych Ukrainy, Mołdawii, Białorusi, Polski, Czech, USA i innych krajów. Profesor zapewnia prowadzenie wiodących kursów dydaktycznych z dyscyplin literaturoznawczych, kieruje pisaniem prac dyplomowych, prac kandydackich, prowadzi aktywną pracę naukowo-metodyczną z nauczycielami-filologami obwodu chmielnickiego, czyta wykłady na kursach podnoszenia kwalifikacji nauczycieli języka i literatury ukraińskiej. Kierownik szkoły naukowej „Problem tradycji i nowatorstwa w literaturze: aspekty komparatystyczne”. Popularyzuje pracę katedry historii literatury ukraińskiej i komparatystyki oraz naukowo-badawczego centrum ohijenkoznawstwa w środkach masowego przekazu, w szczególności poprzez wywiady dla dziennikarzy gazet, radia i telewizji szczebla ogólnoukraińskiego, obwodowego i miejskiego. Bierze aktywny udział w organizacji i przeprowadzaniu wydarzeń naukowych i artystycznych w celu popularyzacji osiągnięć twórczych wybitnych działaczy regionu, elity naukowej uniwersytetu. Członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Pod kierunkiem Ołeha Raryckiego obroniono cztery prace kandydackie, poświęcone syntezie działalności literacko-krytycznej, poetyckiej i translatorskiej Wasyla Stusa, historyczno-poetyckim aspektom twórczości Wołodymyra Pidpałego, atrybucjom poetyckim poezji prozą Jewhena Hucała, Iwana Dracza, Wasyla Hołoborodki, Mykoły Worobjowa, twórczości literacko-krytycznej Mychajłyny Kociubynskiej. Naukowiec występuje jako oficjalny oponent na obronach prac kandydackich i doktorskich. Utrzymuje kontakty twórcze z rodzinami sześćdziesiątników, organizuje i bierze udział w wydarzeniach poświęconych wybitnym działaczom tego ruchu. Uczestnik wielu międzynarodowych i ogólnoukraińskich konferencji, przyуроczonych do ważnych dat w historii literacko-artystycznej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Bajka o bajce

Bajki i legendy z początków Uża: bajki, legendy, podania, prawdziwe historie, opowieści i przypowieści Łemkowszczyzny Wielkobereźniańskiej na Zakarpaciu / zapis tekstów, opracowanie, wstęp, przypisy i słownik I. W. Chlanty: przygotowanie tekstów W. R. Chlanty. – Użhorod: TDW „Patent”, 2023. – 704 s. Nie w głowie mi bajki. Bo okrutna rzeczywistość. Bo nie ma ich komu słuchać, nawet jeśli odważę się czytać na głos, jak rodzice kiedyś… Ale przypomniałam sobie ojca. Dokładniej, rodzinną historię o moich narodzinach. Skurcze zaczęły się przedwcześnie – w święto. Szpital z porodówką aż pod lasem, po drugiej stronie wsi. O miejscowym autobusie wiejskim wtedy nie było mowy, nie mówiąc już o telefonie domowym. O komórkowym – żadnego zielonego pojęcia. Moja przyszła mama prosi: „Petrze, szukaj jakiegoś samochodu!”. A ojciec na to: „Poczekaj, tutaj takie rzeczy się dzieją!...”. I milczy. Mama zaintrygowana: co może być ważniejszego od narodzin nowego życia? A 28-letni ojciec, niemalże już, czyta… bajkę o ptaku Ruchu. Czy trzeba wyjaśniać, skąd u mnie od dzieciństwa bierze się pełne szacunku podejście do słowa „Ruch”, do siły słowa i bajki w szczególności? A tutaj – bajki Łemkowszczyzny. Ojciec przecież urodził się w łemkowskich Tatrach w wielodzietnej rodzinie, która wcześnie osierociała, a po II wojnie światowej zmuszona była porzucić wszystko, co zdobyte ciężką krwawicą, i urządzać się na stepach Ukrainy Centralnej. Oczywiście, w dzieciństwie jemu, najstarszemu z braci, nie w głowie były bajki: cała męska praca – na nim… Czym przyciągają bajki, ile ludowej mądrości jest w nich zasiane, odlewem jakiego okresu ludowego doświadczenia, wyobrażeń, marzeń one są – o poznawczo-dydaktycznych funkcjach bajki nie będę powtarzać. Chciałabym poczuć, na jakich bajkach-opowieściach wyrastał mój ojciec. Chociaż, zrozumiałe, to tylko echo… W łemkowskich bajkach Zakarpacia zauważasz charakterystyczny locus otoczenia: z niebieskimi górami i zaroślami czy tajemniczą szklaną górą i dębem pod chmury. Z marnymi dla rolnictwa glebami, które zmuszają do szukania zarobku za siedmioma górami. Z odwiecznym podziałem społecznym na bogatych i biednych, skąpych zazdrośników oraz naiwnych w swojej szczerej hojności. Pięknych, jak kwiaty na łące. I odważnych, bo nadzieja tylko w sobie. Łemkowie są spostrzegawczy, ale na słowo skąpi. Jeśli jednak trzeba działać zdecydowanie, to nie zważają na niebezpieczeństwo. (Mój dziadek zatrzymał konie, które poniosły, ratując dzieci, które były na wozie. Tylko to wspomnienie o nim zostało…) Łapiesz się na myśli, że fabuły bajek o zwierzętach mają tyle wariantów, ilu ludowych bajarzy je opowiedziało. I że literacka bajka ludowa błyszczy wszystkimi ściankami, jak diament po obróbce. Ale przecież te diamenty trzeba było znaleźć i zachować do naszych czasów! Znany folklorysta, historyk sztuki i literaturoznawca, etnograf i bibliograf Iwan Chlanta zebrał i uporządkował perły ludowej twórczości, publikując za swojego życia ponad 100 wydań, przy tym skomentował zebrany materiał datą zapisu i materiałem informacyjno-źródłowym o przekaźnikach folkloru, słownikiem rzadziej używanych słów itp. We wstępie autor opracowania śledzi tradycję zachowania kulturowo-duchowo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗
Wszyscy pamiętają historię pierwszego „Kobziarza”, do powstania którego w 1840 roku przyczynili się poeta z powiatu piratyńskiego na Połtawszczyźnie Jewhen Hrebinka oraz połtawski właściciel ziemski Petro Martos. Do „Kobziarza” weszło wówczas 8 poezji: „Perebendia”, „Kateryna”, „Topola”, „Dumka” („Po co mi czarne brwi”), „Do Osnowjanenki”, „Iwan Pidkowa”, „Tarasowa noc” oraz „Dumy moje, dumy, ciężko mi z wami”. Tak więc ten „Kobziarz” znany jest w dwóch wariantach – na 106 i 116 stron. Wiąże się to z tym, że pierwszy nakład ukazał się praktycznie nieocenzurowany, a po ogromnym rozgłosie, jaki „Kobziarz” zyskał dzięki swojemu antyimperialnemu wydźwiękowi, poddano go bardziej surowej cenzurze i wszystkie kolejne egzemplarze wydrukowano z cięciami. Przypuszcza się, że zrobił to sam Martos, przestraszony możliwymi sankcjami. „W kręgach reakcyjnych „Kobziarz” od razu wywołał spory i stał się obiektem ataków. O jednym z takich sporów, który miał miejsce 23 kwietnia 1840 roku na wieczorze u M. Markewycza, na którym obecny był także Szewczenko, czytamy w dzienniku Markewycza: „A Kukolnyk już napadł na Martosa, krytykował Szewczenkę, zapewniał, że kierunek jego „Kobziarza” jest szkodliwy i niebezpieczny. Martos wpada w rozpacz”. Ten strach i rozpacz, najwyraźniej, skłoniły Martosa, nie zważając na dodatkowe wydatki na przeredagowanie, do usunięcia z „Kobziarza” szeregu fragmentów, których publikacja mogła mieć nieprzyjemne konsekwencje nie tylko dla autora (co pokazało później rozpatrywanie „Kobziarza” w III Oddziale)” – zaznaczał znany szewczenkoznawca Wasyl Borodin. Z cięciami ukazały się także dwa kolejne za życia poety wydania „Kobziarza” Szewczenki (w 1844 roku pod tytułem „Czyhyrynśkyj Kobzar”, do ośmiu utworów z wydania z 1840 roku dodano poemat „Hajdamacy”) oraz w 1860 roku, na który środki przekazał cukrownik Płaton Symyrenko (do tego „Kobziarza” weszło 17 utworów). I te cięcia były znaczące. „Dzisiaj cenzura wypuściła ze swoich pazurów moje nieszczęsne dumy, i tak przeklęta oczyściła, że ledwo poznałem swoje dzieciątka” – pisał sam Szewczenko w liście do zięcia Symyrenki, Ołeksija Chropala. W 1858 roku, po powrocie z zesłania i znalezieniu się w wirze życia społecznego, Taras Szewczenko zapalił się do idei wydania dwutomowej „Poezji T. Szewczenki”, umieszczając w pierwszym tomie swoje wiersze napisane przed zesłaniem, a w drugim – stworzone na zesłaniu i po nim. Do komitetu cenzury złożył zbiór na 338 stron, który zaczynał się wierszem „Dumy moje…” i kończył cyklem „Psalmy Dawidowe”. Oprócz wcześniej wydanych, weszła tam także poemat „Najmyczka”. Jednak na zgodę na publikację tego zbioru trzeba było czekać prawie rok i wrócił on ze znacznymi zmianami. Cenzorzy wycięli ponad połowę „Dum”, usunęli 56 wersów z poematu „Słypyj”, wstęp z „Hajdamaków” („Wszystko płynie, wszystko mija”). W poemacie „Kateryna” i wielu wierszach dokonano cięć. A poematy „Son”, „Kawkaz”, „Jeretyk” oraz wiersz „Zapowit” w ogóle zakazano drukować. Cenzorskie cięcia towarzyszyły wydaniom utworów Szewczenki także po śmierci poety. Co najbardziej nie podobało się carskim cenzorom w jego wierszach? Przede wszystkim z poezji usuwano wszelką krytykę Imperium Rosyjskiego (u Szewczenki jest to praktycznie niezmiennie – Moskiewszczyzna), „bluźniercze” i antykościelne wersy oraz wszelkie aluzje do odrębnej ukraińskiej tożsamości czy poddańczego położenia Ukraińców. „Szewczenko nie budził wysokich uczuć do wielkiego państwa Rosyjskiego, gdyż głosił ukrainofilstwo i nie mógł mówić o zjednoczeniu Małorosji z Rosją bez nienawiści” – pisał o Szewczence jeden z rosyjskich cenzorów. Na przykład w wydaniu „Kobziarza” z 1894 roku z poematu „Irzawiec” usunięto 40 wersów, w których były nawet najmniejsze aluzje przeciwko Piotrowi I czy rosyjskiej polityce. Duże fragmenty usunięto także z wierszy „Czyhryne, Czyhryne”, „I martwym, i żywym…”, „Do Osnowjanenki”. A słynny „Zapowit” w tym wydaniu składał się w ogóle tylko z pierwszej zwrotki – dalej szły same cenzorskie kropki. Pod zakaz trafiły między innymi takie wersy: Tak więc jak krew swoją lali Ojcowie za Moskwę i Warszawę, I wam, synom, przekazali Swoje kajdany, swoją sławę! („I martwym, i żywym…”) A do tego – Moskiewszczyzna, Wkoło obcy ludzie. Ciężko, ojcze, Żyć z wrogami! („Do Osnowjanenki”) Taki ich los: Nie wrócą spodziewani, Nie wróci wolność, Nie wrócą zaporożcy, Nie powstaną hetmani, Nie pokryją Ukrainy Czerwone żupany! („Czyhryne, Czyhryne”) Jednak istniały też inne „Kobziarze” – nieocenzurowane. Po aresztowaniu Tarasa Szewczenki w 1847 roku, kiedy drukowane „Kobziarze” zostały zakazane w Imperium Rosyjskim i usuwane ze wszystkich bibliotek oraz księgozbiorów, rozpoczął się proces masowego przepisywania i „chodzenia po rękach” zarówno poszczególnych poezji Szewczenki, jak i całego „Kobziarza”. Na przykład zachował się egzemplarz „Kobziarza”, przepisanego i ozdobionego przez przyjaciół Szewczenki, który podarowali poecie zamiast skonfiskowanego przez ochrannę, po powrocie z zesłania. Znany jest także rękopiśmienny „Kobziarz” z 1861 roku wieloletniego opiekuna grobu Tarasa Szewczenki, a wtedy studenta wydziału historyczno-filologicznego Uniwersytetu Charkowskiego, Wasyla Hnyłosyrowa. Co prawda, do tych „Kobziarzy” czasami trafiały utwory innych poetów, bliskich Szewczence duchem. Tak na Galicji przez długi czas przypisywano Szewczence wiersz „Szcze ne wmerła Ukrajina”, a Mychajło Werbycki, pisząc muzykę do Hymnu, był przekonany, że to słowa Szewczenki. Właśnie te rękopiśmienne „Kobziarze” (a także pierwszy nieocenzurowany „Kobziarz” wydany w 1876 roku w Pradze) stały się podstawą masowego wydawania poezji Tarasa Szewczenki, które rozpoczęło się po osłabieniu rosyjskiej carskiej reakcji w 1905 roku, a z początkiem Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 wybuchło z nową siłą. Towarzystwa „Proświta” podniosły słowo Szewczenki na swój sztandar, a Centralna Rada w 1917 roku po raz pierwszy ogłosiła dzień urodzin Szewczenki świętem narodowym i dniem wolnym od pracy. W tym czasie pojawiły się dziesiątki prywatnych wydawnictw, które masowo wydawały literaturę ukraińską. I utwory Szewczenki także. Ale trwało to niedługo. Już w 1922 roku w celu sprowadzenia wszystkich istniejących kierunków cenzury pod jednolite kierownictwo ludowego komisariatu oświaty założono Główny Zarząd ds. Literatury i Wydawnictw (Gławlit), który wydawał zezwolenia na wypuszczanie w świat książek, wydawnictw periodycznych, zatwierdzanie kolegiów redakcyjnych (odpowiedzialnych redaktorów), otwieranie wydawnictw i zatwierdzanie ich redakcji, sporządzanie orientacyjnego planu produkcji wydawniczej (z określeniem objętości i procentu literatury w poszczególnych gatunkach i dla poszczególnych grup odbiorców). Ciekawe, że jednym z pierwszych kroków Gławlitu stał się zakaz dla prywatnych wydawców drukowania utworów Szewczenki oraz niektórych innych klasyków literatury ukraińskiej – prawo to miały tylko wydawnictwa państwowe. I to przy tym, że corocznie utwory poety wydawano i wznawiano w ogromnych nakładach. Tak, tylko od 1920 do 1938 roku ujrzały światło dzienne 182 tytuły wydań w łącznym nakładzie 2 991 790 egzemplarzy. Wraz ze zwijaniem polityki ukrainizacji i wzmocnieniem represji wobec ukraińskiej inteligencji pod zakaz trafiły także „Kobziarze”, które masowo zaczęto usuwać z bibliotek i księgozbiorów. W pierwszej kolejności „pod nóż” trafiły książki z „ideologicznie nieprawidłowymi” przedmowami, przypisami, po prostu wspomnianymi nazwiskami nowo objawionych „wrogów ludu”. Tak, w 1933 roku cały nakład trzytomowego wydania utworów Szewczenki pod redakcją znanego literaturoznawcy Ołeksy Doroszkewycza komunistyczna cenzura skonfiskowała i usunęła z bibliotek oraz sieci księgarskiej. Ofiarami stalinowskich represji stali się także wszyscy zaangażowani w wydanie „Kobziarza” z 1931 roku. Czerwoni kaci rozstrzelali w 1937 roku malarza-ilustratora Sedlara, a jego dorobek twórczy zniszczyli. Niezrealizowana pozostała także idea wydania akademickiego 8-10-tomowego pełnego zbioru utworów Szewczenki, nad którym pracowali S. Jefremow, M. Nowycki, D. Rewucki, P. Fyłypowycz, W. Mijakowski, A. Łoboda, P. Rulin, O. Nowycki. Później większość z nich została represjonowana. Rękopis zbioru Szewczenki „Trzy lata” z oznaczeniami cenzorskimi. Z wydania faksymilowego z etykietą „szewczenkoznawca-nacjonalista”. Serhija Jefremowa uznano za winnego zorganizowania wymyślonego w GPU Związku Wyzwolenia Ukrainy. Symboliczne jest to, że pokazowy proces polityczny nad „członkami ZWU” w Charkowskim Teatrze Operowym rozpoczął się 9 marca 1930 roku, w dniu urodzin Szewczenki. Ale całkowicie zakazać Szewczenki rosyjsko-komunistyczna władza nie mogła. Dlatego od samego początku na wszelkie sposoby próbowano uczynić go „swoim”: w przedmowach kładziono nacisk przede wszystkim na chłopskie pochodzenie i służbę wojskową, a jego utwory oznaczano jako „antypańszczyźniane”, „ateistyczne”, „proletariackie”. Jeszcze jeden akcent, który musiał być obecny we wszystkich radzieckich przedmowach i komentarzach, to cytaty wodzów partii oraz obowiązkowy nacisk na „wpływ” na twórczość poety „postępowej rosyjskiej inteligencji”. Z jednej strony na wszelkie sposoby podkreślając, że Szewczenko „walczył przeciwko carowi”, z drugiej, tak jak w carskiej cenzurze, najbardziej antymoskiewskie i proukraińskie utwory Szewczenki po prostu nie były drukowane. Tyle że jeśli w czasach carskich rosyjska cenzura imperialna usuwała poszczególne wersy, to w ZSRR znikały całe utwory. Tak do „Kobziarza” z wydania 1950 roku nie weszło aż 18 utworów, w szczególności „Gdybyś ty, Bohdanie”, „Rozryta mogiła”, „Wielki loch”, „Czyhrynie, Czyhrynie”, „Stoi we wsi Subotowie”, „Irżaweć”, „Psalm Dawidowy”, „Zastąpiła czarna chmura” i inne. Ciekawa była praktyka masowego wydawania tak zwanych „Małych Kobziarzy” – „wyboru Szewczenki”, do których nie wchodził żaden z jego „niejednoznacznych” utworów. A komentarze i przedmowy na wszelkie sposoby lepiły z Szewczenki obraz „wiernego przyjaciela wszystkich uciemiężonych”, który gorąco wspierał „rosyjskich demokratów”. Co ciekawe: jeśli poemat „Czyhrynie, Czyhrynie” trafiał do kanonu tych „Małych Kobziarzy”, to przeważnie w wariancie, który figuruje w cenzurowanych przedrewolucyjnych „Kobziarzach”: Za coż borolyś my z panamy? Za coż my rizałys' z ordamy? Za coż skorodyły spysamy Tatars'ki rebra??, podczas gdy w świecie akademickim dobrze znany był rękopis Tarasa Szewczenki, gdzie jego ręką zostały napisane inne słowa: Za coż borolyś my z lachamy? Za coż my rizałys' z ordamy? Za coż skorodyły spysamy Moskows'ki rebra?? Nie mniej wymowne w czasach radzieckich są praktyki translatorskie utworów Szewczenki, szczególnie na język rosyjski. Stamtąd przy tłumaczeniu znikała cała antyrosyjska retoryka albo była zastępowana antycarską. Oto tylko niektóre przykłady takiego „tłumaczenia”: „po-moskowśky łaje” w rosyjskim wariancie stało się „kriełkoj branią osypajet”; „moskałyky szczo zastrady, to wse oczuchrały” – „carskich sług objała zawist', wsie porazoriali”; „lachy buły – use wzjały, krow powypuwały. A moskali i swit Bożyj w puto zakuwały” – „Szlachta była i wsie wzjała, krow' powypiwała. A carica daże wozduch w cepi zakowała”; „na kwytok powiryw moskałewi” – „Raspiskie powierił czinowniczjej”; „może, Moskwa wypałyła i Dnipro spuściła w synie more” – „Możet, wyżżena Ukrajna, możet, Dniepr spuścili w sinieje morie”; „Twoi dity mołodiji... moskowśkoju błekotoju... zahłuszenni” – „Synowja rodnyje... pod cariewoj bielienoju... zagłusznyje”; „Jak wse moskał pozabyraje, jak rozkopa wełykyj loch” – „Kogda naczaństwo raskopajet i sławnyj obkradjet podwał”. A równolegle z tym każda próba odkrycia dla siebie prawdziwego, żywego Szewczenki była podstawą do tego, żeby „wzięło cię na ołówek” KGB. 22 maja w Kijowie przy pomniku Szewczenki co roku dyżurowali „seksoci”, zapisując każdego, kto przychodził z kwiatami czy czytał wiersze poety, w „burżuazyjnych nacjonalistów”. Powrót Szewczenki do naszej kultury trwa do dziś. Na początku lat 90. był symbolem odrodzenia narodowo-kulturowego. W 2014 roku był na barykadach Rewolucji Godności. I właśnie teraz, w czasie najnowszej wojny ludowej o niepodległość Ukrainy, jego antymoskiewski temat, który tak zawzięcie próbowano wytrzeć z jego twórczości zarówno rosyjska, jak i komunistyczna cenzura, nabiera szczególnej wagi. Taras Szewczenko mobilizuje do walki z rosyjskimi okupantami! Na podstawie materiałów oficjalnej strony Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Cóż to był za szczery człowiek ten Sztenberg! Jak miło było się z nim przyjaźnić!”

Włodzimierz MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Przedmowa W tym roku minęło 205 lat od urodzin ukraińskiego malarza Wasyla Iwanowicza Sztenberga (1818–1845), jednego z najbliższych przyjaciół Tarasa Szewczenki. Sztenberg jest szczególnie interesujący tym, że to właśnie on stworzył frontispis do pierwszego wydania „Kobzarza”, które ujrzało światło dzienne w maju 1840 roku; nie bez powodu Szewczenko poświęcił artyście jeden z ośmiu utworów – poemat „Iwan Pidkowa”. W chronologicznym spisie osób, które trafiły do naszego projektu „Taras Szewczenko w twórczym losie wybitnych pisarzy i artystów”, Sztenberg zajmuje jedno z pierwszych miejsc, ponieważ poznał Szewczenkę w 1838 roku, a ich zaledwie kilkumiesięczna przyjaźń na długo rozjaśniła życie poety. Był to poruszający, znaczący i trudny czas duchowego wyboru, kiedy wczorajszy bezprawny poddany pańszczyźniany, a dziś wolny młody malarz i poeta w pełni odczuł moc Bożego powołania nie tylko we własnej twórczości, lecz także w losie całej Ukrainy. Był to czas powstawania „Kobzarza”, który uosobił najwyższe Bogopostanowienie Poety-twórcy narodu. Dlatego informacja o tej przyjaźni jest dziedzictwem narodowym i choć jest dostępna dla wszystkich, niestety jest mało znana. Według mądrych słów Arystotelesa nawet to, co naprawdę znane, bywa znane tylko nielicznym. Chodzi nie o suche fakty biograficzne, lecz o zachowany w nich ożywczy prąd prawej i szczerej duszy poety, który do dziś przenika ciepłem, dobrem i człowieczeństwem Szewczenki… Taras Szewczenko: „Przypomniałem sobie obraz mojego niezapomnianego Sternberga…” Wasyl Sternberg kształcił się w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych od 1835 roku, jeszcze przed poznaniem Tarasa Szewczenki, a latem 1836–1838 roku nie tylko „przyjeżdżał na Ukrainę”, jak podano w niektórych pracach, lecz na przykład w kwietniu 1836 roku został oficjalnie delegowany przez Akademię Sztuk Pięknych na wiosnę i lato „do malowania pejzaży” do guberni połtawskiej i kijowskiej. Po powrocie Sternberga z Ukrainy w październiku następnego, 1837 roku, malarz Apollon Mokrycki zapisał w swoim dzienniku, że to właśnie Ukrainie Sternberg „zawdzięcza zarówno rozwój swojego talentu, jak i zachowanie tych pięknych uczuć, którymi obdarowała go natura…” Młody artysta gościł i pracował w majątku ziemianina i mecenasa Hryhorija Tarnowskiego we wsi Kaczanówka, gdzie w 1843 roku bywał także Taras Szewczenko; Tarnowski najprawdopodobniej nabył od niego obraz „Katarzyna”. Sternberg stworzył płótno „Posiadłość H. S. Tarnowskiego w Kaczanówce” (1837), a także wykonał wiele pejzaży i obrazów rodzajowych o tematyce ukraińskiej: „Młyn wodny”, „Jarmark w Ichni” (1836); „Szynk”, „Przeprawa przez Dniepr pod Kijowem” (1837); „Wiatraki na stepie”, „Jarmark na Ukrainie”, „Małoruskie wesele” (1838)… Za obraz „Święcenie pasek w Małorosji” (1838) został 30 września tego roku nagrodzony wielkim złotym medalem Akademii Sztuk Pięknych, uzyskując prawo do wyjazdu służbowego do Włoch w celu kontynuowania nauki. Kiedy będziecie ponownie czytać powieść Szewczenki „Muzykant”, zwróćcie uwagę na wzruszający moment: autor przechodzi w nieznanym mu miejscu na Połtawszczyźnie obok drewnianej dzwonnicy, „patrząc na którą przypomniałem sobie obraz mojego niezapomnianego Sternberga »Poświęcenie pasek«. I zrobiło mi się smutno”. Przypomnę, że powieść została napisana w Nowopietrowskim umocnieniu w listopadzie 1854 roku – styczniu 1855-go, czyli szesnaście z górą lat później, ale Szewczenko nie zapomniał jaskrawo utalentowanego płótna Sternberga, namalowanego niedługo przed ich znajomością… W istocie w wieku dwudziestu lat Sternberg stał się jednym z założycieli ukraińskiego malarstwa pejzażowego i rodzajowego… Dziś zapomniany jest wniosek ukraińskiego historyka sztuki Mykoły Hołubca (1891–1942), sformułowany sto lat temu: „…Bez wątpienia pierwszym malarzem chłopskiego życia i przyrody Ukrainy był Sternberg, który malował Ukrainę nie po, lecz przed Szewczenką”… Niedawno uwolniony z pańszczyzny, a już nieoficjalny uczeń Akademii Sztuk Pięknych, 24-letni Taras Szewczenko poznał 20-letniego Wasyla Sternberga właśnie jesienią tryumfalnego dla niego roku 1838 i szybko się zaprzyjaźnili. Jednak na początku marca 1839 roku na zaproszenie Włodzimierza Dala – urzędnika do zleceń specjalnych przy orenburskim gubernatorze wojskowym Wasylu Perowskim – Sternberg wyjechał z nim, by wziąć udział w wyprawie na Orenburszczyznę, gdzie wykonał wiele obrazów rodzajowych i pejzaży. W opowiadaniu „Spacer z przyjemnością i nie bez moralności” jest miejsce, gdzie panorama nad rzeką Hnyłyj Tykycz przypomina narratorowi „mistrzowski rysunek mojego niezapomnianego Sternberga, wykonany przez niego z natury gdzieś w Baszkirii”… Tymczasem encyklopedyczne, i nie tylko, twierdzenie, że Wasyl Sternberg „w 1839 roku towarzyszył W. Perowskiemu w zbrojnej wyprawie na chanat chiwiński”, nie odpowiada rzeczywistości. Jak wiadomo, ta nieudana wyprawa zaborcza trwała od końca listopada 1839 roku do początku 1840-go. Jednak już 25 listopada 1839 roku, czyli przed wymarszem wojsk z Orenburga, Włodzimierz Dal odnotował w liście¹, że „akademik Sternberg, artysta duszą i ciałem, miły chłopak… przyłączywszy się do naszej wyprawy jako ochotnik, był z nami zaledwie trzy dni, a potem, rozmyśliwszy się… wrócił. Jedzie do Piotrogrodu, a potem pewnie do Włoch…” W liście z 8 grudnia Dal nazwał nawet Sternberga „zdrajcą”… Kiedy zatem Sternberg wrócił do Petersburga? W powieści „Artysta” Szewczenko odpowiedział z absolutną dokładnością: „…Zjawił się przede mną zupełnie nieoczekiwanie 16 grudnia (1839 roku. – W. M.) w nocy”. Jednak w petersburskiej „Gazecie Artystycznej” z 15 marca 1840 roku odnotowano, że „znany artysta W. I. Sternberg” przyjechał do Petersburga w styczniu 1840 roku: „Czas spędzony przez Sternberga w Orenburgu nie został zmarnowany; świadczy o tym jego teczka, wypełniona mnóstwem szkiców i rysunków ołówkiem, które przybliżają przyrodę, życie domowe i fizjognomię mieszkańców Orenburga”. W tym czasie Szewczenko chorował; od drugiej połowy grudnia schronienia udzielił mu malarz-medalier Fedir Ponomarow, a po wyzdrowieniu poeta zamieszkał razem ze Sternbergiem… O tym istnieje wyraźny zapis w dzienniku ukraińskiego historyka, pisarza, muzyka, autora „Historii Małorosji” w 5 tomach Mykoły Andrijowycza Markewycza (1804–1860), sporządzony 4 marca 1840 roku: „Sternberg Wasyl Iwanowicz. Na 11. linii w domu Donnerberga. Szewczenko Taras Hryhorowicz. Ibidem”. A 4 maja 1840 roku Markewycz zanotował: „U mnie… Sternberg, Struhowszczykow (poeta, bliski przyjaciel Karła Briułowa. – W. M.) i Szewczenko, autor „Kobzarza”. Kilka dni później – 9 maja – Markiewicz odnotował w dzienniku, że Szewczenko i Sternberg byli na pożegnalnej kolacji z okazji jego imienin i wyjazdu na Ukrainę. Specjalnie na ten dzień Taras Szewczenko napisał wiersz „N. Markiewiczowi”, który świadczy o tym, że znał twórczość Markiewicza jeszcze przed ich znajomością: Banduryście, siwy orle, Dobrze ci, bracie, Masz skrzydła, masz siłę, Jest kiedy latać. Teraz lecisz na Ukrainę, Wyglądają cię. Lapidarne zapiski dzienników Mykoły Markiewicza lepiej niż specjalistyczne publikacje świadczą o nierozłączności Szewczenki i Sternberga oraz o ich wspólnym wejściu w krąg petersburskich intelektualistów… Taras Szewczenko: „Jaka siła w rysunkach i jakie wszystkie piękne!” Ale wkrótce – 20 lipca 1840 roku – Sternberg wyjechał do Włoch, gdzie w listopadzie 1845 roku zmarł na suchoty w 28. roku życia… Jak długo zatem trwała znajomość Szewczenki ze Sternbergiem? Według obliczeń znanego szewczenkologa Pawła Zajcewa (1886–1965), w pierwszym okresie – od znajomości do wyjazdu artysty do Orenburga – „razem ze Sternbergiem Szewczenko mieszkał nie mniej niż cztery miesiące”. Mogę z przekonaniem powiedzieć, że w rzeczywistości spotykali się i przyjaźnili około pięciu miesięcy. Po powrocie z Orenburga – jeszcze nieco ponad pół roku, z czego około czterech i pół miesiąca naprawdę razem, w jednym mieszkaniu. Zatem ich bezpośrednie obcowanie trwało… zaledwie rok, lecz Taras Hryhorowycz uwiecznił swojego przyjaciela w powieściach „Muzykant” (1854–1855), „Artysta” (1856) i „Spacer z przyjemnością i nie bez morału” (1855–1858), w Dzienniku (1857–1858) oraz w listach i opowiadaniach dla swoich przyjaciół… Nie omieszkał im opowiadać, że żyli często biednie i głodnie. Na przykład chorążemu, późniejszemu wojskowemu starszynie Uralskiego Wojska Kozackiego Mykicie Sawiczewowi, z którym spotkał się w Nowopietrowskiej Twierdzy w maju 1852 roku, opowiedział, jak „z chleba na wodę się przebijali”. Pod koniec życia wyznał Hryhorijowi Czestachiwskiemu, że mu z Frontispis do „Kobzarza” T. Szewczenki. W. Szternberg. 1840 Sternberg „zimą często siedział bez grosza w zimnych pracowniach: ani on, ani ja nie mieliśmy w kieszeni ani półgroszka…” Oto jednak, co zapisał Sawiczew: „Ale i u nas bywały święta, mówił Szewczenko, kiedy mnie albo Waśce Sternbergowi (którego czasem nazywał też Wasieńką) udawało się namalować portret jakiegoś kupca lub urzędnika. Wtedy nagradzaliśmy się «za wszystkie głodne dni». Z Sternbergiem Szewczenko łączyła najbliższa przyjaźń; mówiąc o nim, często dodawał: «Dusza człowiek». Szewczenko ucieszył się jak z miłej niespodzianki, kiedy powiedziałem mu, że widziałem Sternberga w Uralsku latem 1839 roku”. W noweli Szewczenki „Artysta”, w której stworzono wspaniały obraz Sternberga, opowiada się, jak Wasyl Iwanowicz w obecności przyjaciela pokazywał swoje rysunki z Ukrainy Karolowi Briułłowowi, a ten był zachwycony jego „zadumanymi ziomkami… tak pięknie i wiernie oddanymi przez Sternberga”. Utalentowanym przyjacielem zachwycał się także sam Szewczenko: – Jaka moc w tych rysunkach i jakie wszystkie piękne! Na maleńkim skrawku szarego papieru poprowadzona jest pozioma linia, na pierwszym planie wiatrak, para wołów przy wozie zawalonym workami. Wszystko to nie jest namalowane, a jedynie zasugerowane, lecz jakie piękno! Nie można oderwać oczu. Albo w cieniu rozłożystej wierzby tuż nad brzegiem odbiła się w wodzie maleńka, kryta słomą chatka, jak w lustrze. Pod chatką babcia, a na wodzie pływają kaczki. Oto cały obraz, i jaki pełny, żywy obraz! – A takich obrazów, czy raczej, lepiej powiedzieć, trzepoczących rysów, pełna teka Sternberga! Cudowny, niezrównany Sternberg! Nie na darmo ucałował go Karol Pawłowicz… Warto pamiętać, że talent Sternberga został wysoko oceniony także przez inne autorytatywne postacie świata sztuki i krytyków; w szczególności Włodzimierz Stasow zaznaczał, że stał się on artystyczną sławą, nie schodził z ust i artystom, i publiczności – był ogólnym ulubieńcem. Lecz zachwycone, osobiste spojrzenie Tarasa Hrehorowicza jest nam szczególnie drogie, tym bardziej że geniusz ukraiński jako jeden z pierwszych odkrył w Sternbergu nie tylko wybitny talent artysty, ale i wysokie ludzkie cechy… Ważnym zaczynem ich szybkiego zbliżenia i trwałej przyjaźni było gorące przyjęcie przez Sternberga poezji Szewczenki, na co zwrócił uwagę już Paweł Zajcew: „Kiedy Soszenko uważał poetyckie zajęcia Szewczenki za niepotrzebne, za marnowanie drogiego czasu, to z romantykiem Sternbergiem poeta mógł do woli dzielić się swoimi literackimi zainteresowaniami i czytać mu swoje poetyckie utwory”. Tym bardziej, jak już zaznaczono, Szewczenko powierzył Sternbergowi zamysł pierwszego wydania „Kobzarza” (1840), z którym wiąże się nie tylko nowy etap w rozwoju literatury i języka ukraińskiego, ale też w ogóle kształtowanie się nowej duchowej istoty narodu. Najprawdopodobniej właśnie przed wyjazdem Sternberga do Włoch w lipcu 1840 roku Szewczenko podarował mu egzemplarz „Kobzarza”, na którym napisał czterowersowy wiersz-dedykację „Na niezapomnienie Sternbergowi”: Pojedziesz daleko, Zobaczysz wiele; Zadumasz się, zasmucisz się, – Wspomnij mnie, bracie! Można powiedzieć, że „Kobzarz” 1840 roku stał się duchowym symbolem-apoteozą przyjacielskiego stosunku Szewczenki do Wasyla Sternberga… Już pod koniec życia Szewczenko wypowiedział także takie słowa o swoim przyjacielu (w zapisie Hryhorija Czesztachiwskiego): „Kiedyś, bywało, my z zmarłym Sternbergiem chodziliśmy na Smoleński cmentarz rysować łopuchy, bo to bardzo ładnie wygląda na obrazie… Byliśmy wtedy jeszcze uczniami w Akademii… Bardzo dobrze się wtedy żyło!… Boże ojcze, jak sobie przypomnisz to wolne, młode życie,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„wesołe! – jakby blask słońca rozproszył czarną chmurę, oświetli moją smutną duszę, serce się ucieszy, odnowi się...” O tym samym czytamy w opowieści „Artysta”: „Już od ponad miesiąca żyjemy razem z niezrównanym Sternbergiem i żyjemy tak, jak daj Boże, żeby żyli bracia rodzeni.” Nie przypadkiem więc w opowieści pojawia się wzmianka, że bohatera i Sternberga przyjaciele nazywali Kastorem i Polluksem, czyli legendarnymi braćmi-bliźniakami z mitologii antycznej, którzy stali się synonimem szczerej, mocnej i wiernej przyjaźni… Emfatyczne wspomnienia Szewczenki o Wasylu Sternbergu pod względem siły i wyrazistości uczuć można porównać chyba tylko z jego ocenami Michaiła Szczepkina, który odwiedzał poetę w Niżnym Nowogrodzie pod koniec 1857 roku: „Jeszcze do dziś nie ochłonąłem po moim drogim gościu, wciąż stoi mi przed oczami i nie daje mi spokoju ani w dzień, ani w nocy... Sprawił mi święto. Tak mnie ugościł, że aż palce pamiętają…”; „I skąd u niego wzięła się taka żywa, sercem drżąca, żywa natura? Cud, i tyle!”; „To właśnie nazywa się przyjacielem. I jestem nieskończenie szczęśliwy, mając takiego szczerego przyjaciela…” Ale te zachwycone, pełne wdzięczności opinie wylały się w listach Szewczenki na początku 1858 roku, czyli trzy–cztery dni po wyjeździe Szczepkina. Tymczasem wszystko, co zostało przytoczone o Sternbergu, poeta wyraził ponad półtora dekady później – tak niegasnąco dobra, jasna i wdzięczna była pamięć Szewczenki o nim… Wasyl Szternberg: „Zamiast herbaty goliliśmy się” Opisując w powieści „Malarz” radosne spotkanie ze Szternbergiem, autor zatrzymuje się: – Teraz, myślę, można i herbaty się napić, powiedział. – Myślę, że można, odpowiadałem. I poszliśmy do „Złotej kotwicy” (tawerna na 6. linii). – Po herbacie położyłem go spać… Tak samo zakończył się również kolejny przyjazd Szternberga do Petersburga: „Po pierwszych uściskach… udaliśmy się do «Berlina», by napić się herbaty”. Rzeczywiście, od końca lat 30. XIX wieku uczeń Akademii Sztuk Pięknych przyzwyczaił się do herbaty i zaczął ją stale, by tak rzec, systematycznie spożywać, co podzielał również Szternberg. Ale chcę powiedzieć nie o zdrowym trybie życia młodych malarzy, bo bywało różnie, lecz o tym, jak pewnego ranka u Szewczenki i Szternberga zabrakło herbaty… Wtedy Wasyl Iwanowicz narysował, jak on z Tarasem Hryhorowyczem, ściskając się nawzajem, golą się przed okrągłym lusterkiem. Na rysunku napis: „1840 roku, 20 marca zamiast herbaty goliliśmy się”. Moim zdaniem, wstrząsający karykaturalny rysunek, który jasno oddaje szczęśliwe chwile ich tak krótkiego wspólnego mieszkania… Kolejny rysunek Szternberga „Kara rózgami” (1840) jest faktycznie subtelnie wykonaną, lekko karykaturalną ilustracją do gorzkich wspomnień Szewczenki o nauce w wieku ośmiu lat u pierwszego nauczyciela – wiejskiego diaka Pawła Rubana (Sowhyria), który też go „karmił brzozową kaszą”: „Pokój prochom twoim, ślepy Sowhyrze! Ty, nieszczęśniku, sam nie wiedziałeś, co czynisz; tak cię bito, a ty tak bił…” Podoba mi się dawna wersja znanego szewczenkologa Wiktora Jaciuka, który „rozpoznał” w uczniaku, do którego przyszła kolej na chłostę, małego Tarasa… Któż inny mógł tak zamyślenie drapać się po głowie, wyciągając wnioski na przyszłość… Szternberg nie mógł go nie przedstawić! W 1840 roku Wasyl Szternberg wykonał ciekawe rysunki „Portret Szewczenki”, „Szewczenko podczas pracy” i inne. Charakterystyczne jest, że w kolekcji dzieł artystycznych, które pozostały po śmierci Szewczenki, oprócz jego prac zachowały się także rysunki Wasyla Szternberga. Jeden z nich nazwano „Niedorysowany Taras”. Inny opisano tak: „Kobziarz Szewczenko w młodych latach, stojąc, maluje obraz. Przed nim ołówkiem naszkicowana rozebrana pani klęczy”. Szewczenko ze swej strony opowiadał w powieści „Malarz”, jak sam malował przyjaciela: „Przespacerowawszy się trochę po nabrzeżu, poszedłem na kwaterę. Szternberg jeszcze spał; cicho usiadłem na krześle przy jego łóżku i podziwiałem jego dziecięco-niewinną twarz. Potem wziąłem ołówek i papier i zabrałem się do rysowania… mojego przyjaciela. Podobieństwo i wyraz wyszły niezgorzej jak na szkic, i dopiero gdy obrysowałem całą postać i zaznaczyłem fałdy koca, Szternberg obudził się i przyłapał mnie na gorącym uczynku”. Zdaniem współczesnych szewczenkologów „dość szczegółowy opis szkicu, podobnie jak szczere stosunki przyjaciół, pozwalają uznać wykonanie portretu za prawdopodobne”. Wraz ze zbliżaniem się wyjazdu Szternberga do Włoch Szewczenko w duszy posmutniał, lecz przyjacielowi nie pokazywał tego; zdawało się, że czasu wciąż jest dość, by razem cieszyć się życiem. Aż tu w maju z Feodozji przyjechał Iwan Ajwazowski i zamieszkał u nich na kwaterze. Szternberg z zachwytem powitał swego towarzysza, który ukończył Akademię Sztuk Pięknych rok wcześniej niż on, w 1837 roku, jego obrazy zostały uhonorowane złotymi medalami, i teraz mieli razem jechać do Włoch w celu twórczego doskonalenia się w malarstwie. A Szewczence (sam nie wiedział dlaczego) gość jakoś nie przypadł do gustu. Zdawało się, że, nie- Portret T. Szewczenki. W. Sternberg. 1840 biorąc pod uwagę jego wytworne maniery, było w nim coś nieprzyjemnego, nieartystycznego, a coś uprzejmie-chłodnego, odpychającego. Ajwazowski mieszkał u nich ponad miesiąc, i Szewczenko był gotów codziennie odprowadzić go za granicę. Ale w tym właśnie było nieszczęście: razem z Ajwazowskim wyjeżdżał jego bezcenny przyjaciel Sternberg… Kilka dni później przyjaciele odprowadzili Sternberga do Kronsztadu i posadzili go na parowiec „Herkules”. W powieści „Artysta” autor jakby mimochodem zauważył: „Obok niego zebrało się nas około dziesięciu, a obok Ajwazowskiego nikogo. Dziwne zjawisko wśród artystów!” I słychać w tym nie wrogość do gościa, który swoją obecnością odwracał uwagę, lecz w rzeczywistości nie mógł na długo oderwać od przyjaciela, lecz ciepłą dumę z jego duchowej nienaganności i gorzkie przeczucie tęsknoty za Sternbergiem. Oczywiście młode, wesołe życie toczyło się dalej i, choć na parowcu wypili już dwie butelki kliko, wieczorem udali się do szynku… Ale dominujące uczucie było takie, jakie oddał Szewczenko w powieści: „Nudno mi bez mojego miłego Sternberga”… Taras Hrehorowicz nawet nie przypuszczał, że już nigdy nie zobaczy swojego przyjaciela… Wasyl Szternberg: „Ukochanemu Tarasowi Szewczence z Rzymu” Zachował się list Wasyla Szternberga do Tarasa Szewczenki z Rzymu, napisany w lipcu 1842 roku. Wynika z niego, że w tym czasie Szewczenko był jedynym, kto napisał do Szternberga do Włoch; ze swej strony Wasyl Iwanowicz zapewniał: „…Proszę cię, ukochany Szewczenko, nie myśl, że mógłbym zapomnieć o moich przyjaciołach…” W liście mowa była o wspólnych znajomych w Petersburgu, w szczególności Szternberg pisał: „Żywo przypomniałem sobie nasze petersburskie życie i miłą rodzinę Szmidta, którą ty tak żywo przedstawiłeś w ogólnych zarysach”. Chodziło o rodzinę petersburskiego urzędnika Aleksandra Szmidta, dalekiego krewnego Szternberga. W noweli Szewczenki „Artysta” czytamy: „Szternberg niedawno zapoznał mnie z rodziną Szmidta… Czasem wieczorami bywamy u nich, a w niedziele nawet jadamy obiady. Cudowna, miła rodzina!... Nie wiem, jak dziękować Szternbergowi za tę znajomość”. Co ciekawe, z inicjatywy Szewczenki u Szmidtów organizowano wieczory literackie… W noweli zaznaczono także, że spędzają „wieczory albo w teatrze, albo u Szmidta”… Bywali też przyjaciele u krewnego Szmidtów, inspektora studentów Uniwersytetu Petersburskiego Aleksandra Fictuma, również wspomnianego w liście Szternberga. W tej samej noweli Szewczenko pisał, jak u Fictuma „rozkoszowali się kwintetem Beethovena i sonatą Mozarta…” Interesujący moment. W noweli mowa o tym, że Szewczenko odwiedzał Szmidtów także po wyjeździe Szternberga, ale nie przesiadywał tak długo, jak to bywało wcześniej: „Być może dlatego, że nie ma między nami miłego, niezapomnianego Szternberga…” Szczególne zainteresowanie budzą przyjaciele Szternberga, którzy byli obecni przy pisaniu przez niego listu do przyjaciela, o czym świadczą dwa zdania. Pierwsze: „Wiele chciałbym ci powiedzieć, ale oto Wasyl Iwanowicz już zbiera się do wyjścia”. Chodziło o Wasyla Iwanowicza Grigorowicza (1786–1865) – pochodzącego z Ukrainy absolwenta Kijowskiej Akademii Duchownej (1805), historyka sztuki, profesora, który interesował się kulturą ukraińską, dbał o upowszechnianie w Ukrainie edukacji artystycznej i, co najważniejsze, pomagał młodym ukraińskim artystom w Petersburgu. Jako sekretarz (1829–1854) Petersburskiego Towarzystwa Zachęty Artystów od 1835 roku sprzyjał nauce Szewczenki w klasach rysunku towarzystwa. Odegrał ważną rolę w uwolnieniu Szewczenki z poddaństwa, pomagał mu podczas nauki w akademii. W latach 1829–1859 był konferencyjnym sekretarzem Akademii Sztuk Pięknych. Szewczenko poświęcił Wasylowi Grigorowiczowi poemat „Hajdamacy” (w „Kobziarzu” z 1860 roku dedykację usunięto), w którym na zawsze pozostawił dobre i wzniosłe słowa o profesorze: Єсть у мене щирий батько (Рідного немає) – Дасть він мені раду з вами, Бо сам здоров знає, Як то тяжко блукать в світі Сироті без роду; А до того – душа щира, Козацького роду, Не одцуравсь того слова, Що мати співала, Як малого повивала, З малим розмовляла… Drugie ważne zdanie znajdowało się w postscriptum do listu: „Mokrycki, który zajmuje się sztuką z niezwykłym szaleństwem, chciał ci dopisać, ale już teraz za późno, trzeba jechać prosto do dyliżansu, jedziemy odprowadzić Wasyla Iwanowicza”. Ukraiński malarz, literat i pedagog Apollon Mikołajowicz Mokrycki (1810–1876) – rodem z Pyriatynia na Połtawszczyźnie, w latach 1818–1822 uczył się w połtawskim domu wychowania ubogich szlachciców, którego opiekunem był Iwan Kotlarewski, a Michaił Szczepkin właśnie wtedy służył w teatrze połtawskim. Podobnie jak Szewczenko, był zewnętrznym uczniem Akademii Sztuk Pięknych (1831–1839). W latach 30. XIX wieku prowadził dziennik, w którym odnotowano ważne wydarzenia z życia Tarasa Grigorowicza, w tym historię jego wykupienia z poddaństwa i znaczny własny udział w tym, moment otrzymania przez poetę dokumentu zwolnienia 25 kwietnia 1838 roku, stosunki ze Szternbergiem… Mokrycki szczegółowo odnotował, jak Szternberg wyjeżdżał z Dałem do Orenburga 8 marca 1839 roku: „Żegnaj, bracie Wasiu, powierzam cię prawicy Bożej! Szczęśliwej drogi, kochany!” W 1842 roku Mokrycki na własny koszt pojechał do Włoch z tradycyjnym wówczas celem doskonalenia swojego wykształcenia i mistrzostwa artystycznego. Zatem Wasyl Grigorowicz i Apollon Mokrycki byli bliskimi i drogimi ludźmi dla Tarasa Szewczenki i Wasyla Szternberga; podstawowe wiadomości o nich przypomniałem jednak po to, by stała się zrozumiała jeszcze jedna ważna fraza z listu, na którą badacze nie zwracali uwagi: „Żegnaj, ukochany Szewczenko, bądź zdrów i niech ci Bóg da powodzenia, byś jak najszybciej do nas przybył. Wasyl Iwanowicz wszystko ci opowie”. Najwyraźniej Szternberg wiedział o niedostępnych dla szerokiej opinii artystycznej nadziejach Szewczenki, że za sukcesy w malarstwie Akademia Sztuk Pięknych jednak wyśle go do Włoch, choć coraz bardziej przekonywał się o daremności takiej nadziei. Przynajmniej świadczy o tym list Szewczenki do wspomnianego już Wasyla Grigorowicza z grudnia 1843 roku: „Nie bardzo zabiegam o Akademię, a na obczyźnie chciałoby się być. Teraz zarabiam pieniądze... a zarobiwszy, myślę zmyć się, jak Apollon Mikołajewicz”. Jak widzimy, przykład Apollona Mokryckiego przez jakiś czas inspirował Szewczenkę… Jednak ostatecznie Szewczenko nie wyjechał poza granice Imperium Rosyjskiego i nie bywał w europejskich stolicach, a mimo to właśnie „niewypuszczony” poeta najpełniej uosobił odwieczną duchową istotę swojego narodu, stał się duchowym symbolem narodu ukraińskiego. Co do przytoczonego zdania z listu Szternberga, wynika z niego, że w Italii przyjaciele poety zapewne rozmawiali o tym, jak mógłby się tam wybrać Szewczenko… Nie było mu to pisane. Były też inne pisemne wieści od Szternberga. W noweli „Artysta” mowa o jego liście z Rzymu, w którym, według słów Szewczenki, przyjaciel donosił, że spotykał w mieście malarza Aleksandra Iwanowa oraz w kawiarni Greco – „bezmiernie ufryzowanego Gogola, który opowiadał przy obiedzie najbardziej bezeceństwa małoruskie”. Szczególnie interesująca jest opowieść o tym, że biedny Szternberg w liście wspomina bratanicę właściciela Kaczanówki, Emilię Tarnowską, w którą się zakochał: „…Nasz przyjaciel Szternberg, najszlachetniejsze stworzenie na świecie, kocha ją do dziś równie szczerze i czule, jak kochał dawniej”. W liście do Hrihorija Tarnowskiego z 25 stycznia 1843 roku Szewczenko informował: „Szternberg pisze mi, że chorował, ale teraz wyzdrowiał i wam się kłania…” Bez przyjaciela poeta czuł się w Petersburgu niedobrze: „A ja… diabli wiedzą co, to nie robię nic, to nie spaceruję, włóczę się po tym diabelskim bagnie i wspominam naszą Ukrainę…” W marcu 1858 roku w drodze z zesłania do Petersburga przez Moskwę Taras Szewczenko zatrzymał się u swojego przyjaciela Michaiła Szczepkina, a ten 18 marca zawiózł poetę na ulicę Miasnicką do Apollona Mokryckiego, który był już akademikiem i profesorem Szkoły Malarstwa i Rzeźby. „Stary przyjaciel mnie nie poznał”, zapisał w Dzienniku Szewczenko, zmęczony zesłaniem i chorobą. Nie widzieli się szesnaście lat, ale spotkanie, sądząc po wszystkim, było serdeczne, bo dzień później – 20 marca – Szewczenko sam odwiedził dawnego znajomego. Tym razem „odpoczął u niego, nacieszył się szkicami niezapomnianego przyjaciela mojego, zmarłego Szternberga…” Zapewne Mokrycki pokazał włoskie rysunki młodego artysty, co stało się dla Szewczenki niespodziewaną radością. Z bolesnym ściskiem serca wspominał Taras Grigorowicz szczęśliwą przyjaźń ze Szternbergiem… W chronologii życia Kobzarza ta historia, w której on pisemnie lub na głos ogłosił swoje niezmiennie ciepłe wspomnienia o przyjacielu młodości, nie była ostatnią. Najpewniej najpóźniejszym słuchaczem niekończącej się opowieści Szewczenki o Szternbergu był wspomniany wcześniej Hryhorij Czestachiwski, który zapisał ją pod koniec życia poety; zgodnie ze sprawiedliwym wnioskiem szewczenkoznawców dokładna data tego zapisu jest nieznana, nie jest on dosłowny, a w języku zapisu połączyły się cechy właściwe zarówno Szewczence, jak i Czestachiwskiemu2. Jednak w nim wiernie oddano zachwycony i wdzięczny stosunek Szewczenki do Szternberga: „Cóż to był za dobry, cóż za szczery człowiek ten Szternberg! Boże mój, jak sobie przypomnę, jak to było miło, jak wesoło przyjaźnić się z nim!” ___________ 1 „Listy do przyjaciół z wyprawy do Chiwy” Władimira Dala zostały opublikowane w czasopiśmie „Русский архив” w 1867 roku. 2 Ten zapis znaleziono w papierach zmarłego już w 1893 roku Hryhorija Czestachiwskiego i opublikowano w 1895 roku. Został on po raz pierwszy włączony do Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki w dwunastu tomach jako opowiadanie ustne, zapisane przez inną osobę. Zob.: T. 4. K., 2003. S. 333–334.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w porównaniu z ubiegłym rokiem. Największy wzrost oczekiwany jest w przypadku soi – o 136%, powierzchnie upraw słonecznika wzrosną o 108% w stosunku do ubiegłorocznych”. Zmniejszą się zasiewy pszenicy i żyta. Czyli priorytetowych upraw eksportowych. Właśnie pod soją najwięcej powierzchni na Chersońszczyźnie znajdowało się na lewym brzegu Dniepru. Zatem i w tym okoliczności nas okradną. „Zaznacza się, że w 2021 roku obwód chersoński otrzymał usługi w zakresie dostarczania wody do nawadniania systemów ryżowych na powierzchni 6,5 tys. ha” – informuje lokalny portal „Most”, powołując się na Wodgosp. W tym roku przepłynie jej dwukrotnie mniej. Znaczy to, że ryżu („Kałaczackiego”) również nie będą uprawiać. Wszelkie sygnały ze światowego rynku rolnego odbierane są przez pryzmat konkurencji o żywność. W ciągu ostatniego dziesięciolecia, mimo utraty Krymu i ziem na wschodzie państwa, nasi producenci płodów rolnych osiągnęli znaczące sukcesy. Rekordowe zbiory zbóż, połowa wpływów z eksportu przyciągnęły uwagę giełd towarowych do Ukrainy. Dlatego zmniejszenie gruntów ornych, przedłużanie się wojny, zwlekanie z rozminowywaniem mogą okazać się przejawami tej konkurencji, sposobem wciągania w „pokojowe” negocjacje z agresorem. Umowa zbożowa potwierdza takie niebezpieczeństwo. Dziś cały świat jest zdumiony „butem” Artema, jego mężnym charakterem i otwartą duszą. „Jedyne, co mogłoby nie tylko zdziwić, ale i przestraszyć obcą osobę, gdyby weszła do Artema po raz pierwszy, to wielki cynkowy but, który stał w kącie przy drzwiach. Artem sklepał go i zlutował z dwóch nowiutkich koryt do prania jakieś siedemnaście lat temu, żeby moczyć nogi od reumatyzmu”. Artem Bezwikonny, ze swoimi rękami-łapami i nogami – na dwoje cynkowych koryt – nie jest nakreślony jako bogatyr. Pisarz zobaczył go wielkim i pokazał nam go wysokością, jak cały naród. Życie – niezasiane, lecz ludzie – z nasienia. Elitarnego, jak Artem. Choć żyj, choć umieraj, a ziemię obsiewaj. Jestem jeszcze pod wrażeniem opowieści o dniach w okupacji rolnika Serhija Sorokuńskiego, którego ziemie – rodzinne udziały i dzierżawione – rozciągają się za Muzykiwką, Zahorianiwką i Wysunciami. Przypomniało mi się, jak rozmawialiśmy o przeszłości tego stepu, gdzie zaczyna się „Ziemia tysiąca kurhanów”. Teraz Serhij Mykołajowycz będzie znał cenę nie tylko hektara ornego, ale i historycznego. Również na prawym brzegu łapią późne słońce winnice rodzinnej winiarni Mykoły Chałupenki. Radośnie zobaczyć go „w winoroślach” z narzędziami, przypomnieć sobie nasze rozmowy, spotkania chersońskich dziennikarzy, Iona Kozmeja, Bohdana Melnyczuka, Omeliana Łupuła, Switłany Masłowskiej, Wałentyny Maceruk, Hałyny Melnyk, Wołodymyra Mychajłowskiego, Dmytra Pawłyczka, Stepana Panczuka, Kostiantyna Popowycza, Iwana Redczycia, Tamary Sewerniuk, Wiktora Skawronika, Mychajła Tkacza, Heorhija Chodorowskiego, Oleny Czajki, Hałyny Jakubowycz. Ciekawymi wspomnieniami o wieloletniej przyjaźni z Iwanem Derdą podzieliła się bibliotekarka działu krajoznawstwa Marija Dudydra. Obwodowa książnica otrzymała w prezencie egzemplarz serii pocztówek, która uzupełni krajoznawczą kolekcję literatury. Śpiewajże, Słowiku, dla ludzi! Niech Ci Pan Bóg dopomaga! I pieśń tylko wiosnami wiedzie, Wiedzie, pielęgnuje i ochrania! (Natalija Hryhorczuk-Wojtko) Wydarzenie moderował przewodniczący Czerniowieckiej organizacji obwodowej NSPU Wasyl Dżuran. listów w „Kureniu”. Znam poetów, którzy pisali, czerpiąc natchnienie wprost z chmielnej winorośli, a nie od wyrachowanej Muzy. Mykoła Wołodymyrowycz dobrze płaci każdemu z mieszkańców wsi Stepanówka czy chersończykom, pomaga placówkom leczniczym. Z kolegą jesienią przed wojną próbowaliśmy młodego wina z rąk Denysa Chałupenki-syna. Prezentację chersońskiego „beaujolais” przeprowadzono na małej scenie naszego teatru imienia Mykoły Kulisza. Byłem najważniejszy przy stoliku, bo oddawałem swoje „próbki” chętnym. Za życia tyle wypito, że rozkosz przynosi mi nie wiadro czy kieliszek, a kontemplacja i wyobraźnia o pięknie i smaku. Rodzina już w winnicy: czarują nowe wino. *** Jeśli tak się zaczynało, to musi być epilog... Wojna zabrała nam nie tylko chleb. Wojna złożyła wielkie ręce na piersiach wielu naszym ludziom – wojownikom i rolnikom. Zabrała pracowite ręce na nieodwracalną emigrację. Miliony Ukraińców nie będą „zasiane na życie”. Jest w powieści epizod, kiedy Oksionsza krzyczy: „Ratujcie!” To oznaczało, że na Oksiona napadła duma i chce podpalić chatę albo „poTieszyć siebie”. (Zrozumiałe, że tutaj jest literówka, bo powinno być „poRiszyć” – załatwić). Kiedy przypominam sobie tę stronę, to i śmieję się, i płaczę. Tutaj, niczym w synchrofazotronie, Tiutiunnyk rozpędził każde słowo, jak elektron, do niezmiernych energii i niewidzianych przekształceń treści, jej postrzegania i uświadomienia. Wszyscy bohaterowie pisarza jednocześnie przebywają w kilku różnych stanach bytowych, emocjonalnych, nawet fizycznych. Krympoch niucha, śpieszy się, chowa, a chce mu się dogledać sceny. Dzielnicowy milicjant, który „salutować przychodził”, i peszy się przed starszymi, i „fason trzyma”, i służbę pamięta (butelka na stole bez etykiety!), i – w końcu jest wieśniakiem. Oksionsza kocha swojego wrażliwego przystojnego męża, boi się głębiej go urazić niż kłamliwy obłudny świat, chce przypodobać się wujowi – siwemu Artemowi Syłowyczowi Bezwikonnemu. Jego siostrzeniec Oksion, przestraszywszy pół wsi możliwym podpaleniem czy samobójstwem, po proteście ze smakiem jadł obiad, a na drabinie „spuścił ze strychu na sznurku pełne wiadro obmiętej już kukurydzy kurom...” Duma – sprawa poważna, ale gospodarstwa trzeba pilnować – uśmiecha się Hryhir, tak, jakby powiesić się można było kilka razy. Przecież i powieść jest skończona! Dlaczego uważa się, że Tiutiunnyk jej nie dopisał? Tylko dlatego, że Hryhir Mychajłowycz nam nie opowiedział kontynuacji czy wariantów? Opowiedział i napisał: Artem Syłowycz poprosili u siostrzenicy Natalki państwowy bochenek chleba i czosnku więcej. Nie wina, a czosnku. Ale chleba!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Żywot niezasiany...

Wiktor TIUTIUN, m. Chersoń „Ziemia była jeszcze zimna, wiśnie właśnie zakwitły – gdzieniegdzie kwiatuszek – po wiosennych wiatrach z lodem. Artem stał przy płocie, opierając się o niego łokciami i piersią i zwiesiwszy na ulicę obie ręce, podobne do łap wielkiego zwierza”. („Żywot Artema Bezwikonnego”. Z niedokończonej powieści). Będę starał się pisać tak, aby te wersy Hryhora Tiutiunnyka zostały odebrane jako epigraf i prolog. Bo nie ma końca takim ludziom, jak bohater utworu, ich rolniczemu bytowi na naszej ziemi we wszystkich czasach. ...Od gwarnej wiosny zgubiły się klucze. Step taurydzki pozostał bez oznak rolnictwa. Sześć razy przejechałem koleją wzdłuż pasów leśnych i nie zobaczyłem barwnych bażantów; kolorowych, niby zabawkowych samochodów osobowych, a przy nich – poważnych latyfundystów; stad czajek na ciepłych orkach; tylko jeden przypadek ucieszył – kołowy ciągnik ciągnął ochrową beczkę z czymś ciekłym. Musiałem jeździć stepem tylko pociągiem. Z okna wagonu też wiele dostrzeżesz. Minionej jesieni i tej wiosny, kiedy po Ukrainie rozbójniczo grasowała raszystowska hołota, najbardziej dotkliwie doskwierało mi, że wśród ścierniska sterczą ogony rakiet, że ozimin nie siali i wiosną nie zaorzesz: piszą, niby nam ziemię przyjdzie rozminowywać lat dziesięć. Rolników dziwią podobne oświadczenia. Urzędnicy – choć „swoi”, choć zagraniczni – widzą przed sobą dziewicze tereny budżetów, nieoraną niwę papierowego zarządzania rozminowywaniem. A ludzie uprawiają pola: zdarza się, że giną, kaleczą się, ale to zdarza się i specjalistom-pirotechnikom. Rolnik z obwodu charkowskiego Ołeksandr Krywcun wyposażył ciągnik w zdalne sterowanie, zabezpieczył opancerzonymi częściami z rozbitego wrogiego sprzętu, przytwierdził narzędzia zawieszane i przyczepiane, zdolne wytrzymać wybuch. Wiktor BEZPALCZENKO 10 maja 2023 roku w przeddzień jubileuszu artysty ludowego Ukrainy Iwana Mychajłowycza Derdy w Czerniowcach, w obwodowej bibliotece im. Mychajła Iwasiuka, pisarze Bukowiny zaprezentowali serię pocztówek „Skryty głos” w ramach projektu Czerniowieckiej obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy „Słowo – w gorących szeregach ukraińskiego narodu”. Urodził się Iwan Derda 28 maja 1963 roku we wsi Horosziwci, obecnie rejonu czerniowieckiego obwodu czerniowieckiego. Śpiewak, kompozytor, pedagog, artysta ludowy Ukrainy. Autor zbiorów utworów wokalnych: „Nieśmiertelna moja Ukraina” do wierszy W. Waskana (Czerniowce, 2003), „Kołysanka dla matki” do wierszy I. Bażanśkiego (Czerniowce, 2005), „Dwanaście miesięcy” cykl wokalny dla dzieci do sł. W. Skawronyka (Czerniowce, 2005), „Credo” do wierszy ukraińskich poetów (Czerniowce, 2007), „Pod znakiem czasu” cykl wokalny do wierszy T. Sewerniuk (Czerniowce, 2008). Członek Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego (1992). Zasłużony pracownik oświaty Ukrainy (1998). Kawaler Kanadyjskiego orderu „Rycerski krzyż zasługi” (1999), orderów „Chrystusa Zbawiciela” (2000), Archanioła Michała II stopnia (2002), księcia Włodzimierza III stopnia (2003). Odznaczony medalami „Budowniczy Ukrainy” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. „Ekonomiczna Prawda” donosiła: „Według danych Ministerstwa Polityki Rolnej i Żywności, chodzi o około 24% ziem, które w tym roku nie zostaną obsiane przez ukraińskie gospodarstwa – prawie 7 mln hektarów. Dla porównania: w sezonie 2021–2022 dostępnych do siewu było 28,6 mln hektarów. Według oceny Ukraińskiego Klubu Agrobiznesu (UKAB), na wyzwolonych terenach zaminowano około 2 mln hektarów pól. W tymczasowej okupacji – 6 mln hektarów...” Pierwszymi wyszli na siewy w obwodach odeskim i czerniowieckim. Ale tam jest bezpieczniej, chociaż możliwe jest zdalne minowanie lub akty terrorystyczne. Za to charkowskim rolnikom okupanci zamienili powierzchnie siewne w pola minowe. Rolnicy się z tym nie zgodzili. Poszli śladem saperów, ryzykując, wymyślali nowe sposoby rozminowywania. Gruby pień, przez który przewiercona jest dziura, a w niej – oś: choć pchaj z przodu, choć wlecz z tyłu. Wybuchnie mina – zawsze to mniejsza szkoda. Ludzie idą do boju o swoje rolnictwo. Od jednego materiału na YouTube wzdrygnąłem się. Starszy mężczyzna wyjaśniał dziennikarzom telewizyjnym, że skonstruował „żelazne chodaki, które zabezpieczą nogi chociaż przed wybuchami „Lepiestka”, bo musi chodzić do ogrodu i za miedzę, gdzie ma maliny i dziesięć uli, no i sadzić ziemniaki pora...” I przypomniałem sobie „żelazny but” Artema Bezwikonnego Hryhora. Wszyscy, którzy wspominali Tiutiunnyka-młodszego, nie pomijali tego epizodu. Najbliższymi jego przyjaciółmi byli Petro Zasenko i Mychajło Szewczenko. Petro Petrowycz mniej opisał ich kontakty, a Mychajło Jakowycz przejął niemało z tego, co najważniejsze. To on pierwszy zauważył, jak Hryhir Mychajłowycz czyta coś z nowego utworu z pamięci. I za każdym razem w innej redakcji, sprawdzając na przyjaciołach – wymagających czytelnikach – ich reakcje. Wszyscy zapamiętali, w tym i ja, owe „łapy wielkiego zwierza” – tak opublikowano ostateczny wariant. Ciężką okazała się dla Hryhora wiosna 1980 roku. Taka sama zimna i deszczowa, jak w „Żywocie...”. A kiedy pisarzowi wiodło się z miodem? Nigdy ci „szudrowie-gryczkosieje” nie zaznawali raju w swoim domu, śpiewając o ojczystym kraju słowami Mazepy: Biada tej „czajce-niebożątku, co wyprowadziła czajczątka przy bitej drodze”, choć „od Waregów do Greków”, choć przy „jedwabnym szlaku”. Ukragroconsult poinformował: „Powierzchnie siewne pod rośliny oleiste na Ukrainie w tym sezonie prawdopodobnie zwiększą się o 112% w porównaniu”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

„Skryty głos”

Skryty głos. Międzynarodowa seria kartek z wierszami-dedykacjami dla profesora katedry muzyki Wydziału Pedagogiki, Psychologii i Pracy Socjalnej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza, śpiewaka Iwana Derdy [Komplet] / I. M. Derda [i in.] ; aut. idei W. T. Dżuran. – Czerniowce : Rodowid, 2023. – 24 karty. – Projekt Czerniowieckiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. – (w kopercie) …ka (2003) i „Na sławę Czerniowiec” (2008). Laureat VI Międzynarodowego Konkursu Pieśni Ukraińskiej „Złote trembity” (1996), obwodowych nagród im. Iwana Bażanskiego, im. Sydora Worobkewycza (2004), im. Dmytra Zahula (2011), im. Jurija Fedkowycza (2021), czasopisma „Niemczycz” (2009). Obecnie mieszka w Czerniowcach. Do obecnych z słowem wstępnym zwróciła się zastępczyni dyrektora ds. pracy naukowej Maria Dowhań. W trakcie prezentacji wybrzmiały wiersze-dedykacje dla Ludowego Artysty Ukrainy Iwana Derdy w ramach pisarsko-bibliotecznego maratonu ukraińskich i bukowińskich pisarzy: Wasyla Waskana, Natalii Hryhorczuk-Wojtko, Wasyla Dżurana, Anny Dowhopołej, Witalija Demczenka, Wasyla Titowa, Jewdokii Antonjuk, Mychajła Brozyńskiego, Ruslana Hniedasz, Mychajła Hołowaszczenki, Marii Kirijak, Omeljana Kobyljanskiego, Ludmyły Kultasowej, Andrija Kusz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Bractwa UPA, Lwowskiego i Iwano-Frankiwskiego obwodowych oddziałów Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Lwowska Rada Obwodowa ustanowiła konkurs literacki imienia Kateryny Mandryk-Kujbidy (2016, Lwów). – Słowo dla Mamy znaczyło bardzo wiele, – wspomina jej syn Wasyl, – ona znała jego cenę. Pełna szlachetnego wyrazu siły ducha i niezłomności poezja skłania do zastanowienia się nad licznymi i niezwykle ważnymi ogólnoludzkimi oraz kulturowo-artystycznymi prawdami, nie pozostawia obojętnymi kompozytorów współczesności. Coraz częściej w salach koncertowych nie tylko Ukrainy, ale i innych państw europejskich, w nagraniach wideo i audio, na kanałach YouTube itp. brzmią pieśni do słów K. Kujbidy (Mandryk), w szczególności popularność zdobyły kompozycje Iwana Zażycki, Wiktora Hembary, Mykoły Kulyka, Wasyla Kujbidy, Tarasa Kompanyczenki, Jarosława Muzyki, Łarysy Sitko. “Sztuka, – według słów muzykologa Jaremy Jakubjaka, – jest odzwierciedleniem życia, a zatem myślenie narodowe jest wtedy pełnowartościowe, gdy cechy narodowe (charakter) przenikają we wszystkie sfery życia i uznają je, bo twórczość – to akt bezpośredniego żywego życia” [cyt. za: Jakubjak Jarema. Mykoła Łysenko i Stanisław Ludkewycz. – Lwów, 2003, s. 27]. Dzięki temu o stronach historii życia Ukraińców dowiadują się daleko poza jej granicami, pośród narodów Europy, Azji, Ameryki. Proponowane wydanie – to zbiór pieśni Kateryny Kujbidy (Mandryk), do których muzykę skomponowali Mykoła Kulyk, Wiktor Hembara, Wasyl Kujbida, Iwan Zażycki, Taras Kompanyczenko, Jarosław Muzyka, Łarysa Sitko. Współczesne brzmienie zachowuje wyraziste cechy epoki, czasu, przestrzeni. Poetyckie wersy wzywają każdego słuchacza do ich szczerości: “Ukraino, sercu miła, / pieśni nieba i narodu – / czuję: prężą skrzydła, / jestem gotowa do lotu”. Skłonna do refleksji, intelektualnej analizy i zmysłowości twórczość kompozytorska jest zdolna “namagnesowywać” muzykę tymi jakościami, tworząc niezapomniane artystyczne realia. Przecież artysta, subtelnie reagując na kolizje burzliwych wydarzeń społecznych w kraju i na świecie, pozostaje wierny ideałom wysokiej duchowości. Poetyckie dziedzictwo Kateryny Kujbidy (Mandryk) powraca do nas, zaświadczając, że w najtrudniejszych sytuacjach życiowych poetka zdołała zachować harmonijność osobowości, pragnienie przekazania swoim potomkom wysokiej świadomości narodowej i głębi tradycji kulturowych. Szczere podziękowania za osobisty udział w przygotowaniu zbioru dla inicjatora pomysłu projektu artystycznego, rektora Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej imienia M. W. Łysenki, ludowego artysty Ukrainy, akademika Ihora Pyłatiuka. Wierzy się, że ten wybór pieśni stanie się ciekawym i wdzięcznym materiałem, że ze zbioru skorzystają pedagodzy, studenci, wokaliści, dyrygenci chóralni, liczni wielbiciele ukraińskiej pieśni. Obecnie, w czasie wojennych prób, heroicznej walki przeciwko raszystowskim okupantom te pieśni podnoszą Ducha narodu ukraińskiego. lat!” Ołena Teliha jednoczy i inspiruje, skłania do działań, cywilnej odwagi i heroizmu: “Odwaga i męstwo. Może nigdy jeszcze w żadnej dobie nie powtarzaliśmy tak często tych wyrażeń, jak powtarzamy je teraz. Na wysoki piedestał stawiamy bohaterów zmagań wyzwoleńczych, poświęcamy im wierszem i prozą mnóstwo drukowanych stron i urządzamy na ich cześć co roku dziesiątki akademii. Tworzymy kult heroizmu, kult tych ludzi, którzy nie bali się oddać swojego życia z bronią w rękach…” Gratulujemy zwycięzcom! Dziękujemy organizatorom i uczestnikom. Trzymajmy kulturalno-oświatowy szyk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pieśni nieba i lotu

Nina DYKA, kandydat nauk o sztuce, docent, profesor Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej im. M. W. Łysenki. Poetycki dorobek Kateryny Kujbidy (Mandryk) powraca do nas. Każda z pieśni zbioru ma na celu podnoszenie ducha narodu ukraińskiego. Pieśni, którym przypisano kody QR, są dostępne w każdym zakątku świata. Proponowane wydanie reprezentuje poezję łączniczki Ukraińskiej Powstańczej Armii, poetki, więźniarki politycznej, integralnej silnej osobowości, wyjątkowej Kobiety-bojowniczki o wolność Ukrainy. Rezonując z atmosferą naszych czasów, kiedy kolejna wojna Moskwii przeciwko Ukrainie, która rozpoczęła się w 2014 roku i 24 lutego 2022 roku przeszła w fazę pełnoskalowej inwazji, zmieniła świat, doprowadziła do przewartościowania wartości duchowo-światopoglądowych, poetycki dorobek Kateryny Kujbidy (Mandryk) (1927–2004) zasługuje na szczególną uwagę. Jej los był zarówno okrutny, jak i hojny. Przyszła poetka urodziła się w malowniczej bojkowskiej wsi Sukil w rejonie bolechowskim (obecnie kałuskim) obwodu iwanofrankiwskiego w rodzinie drwala. Rodzina żyła tradycyjnie – prowadziła gospodarstwo, wychowywała dzieci, opiekowała się sierotami. Na wychowaniu dzieci szczególnie odbił się wpływ matki, która przestrzegała zasad życzliwości, pracowitości, powściągliwości i samokontroli w życiu codziennym, duchowej pełni bytu. Kateryna dorastała w pracy, bez luksusów – w atmosferze prawdziwych wartości ludzkiego ducha, więc z mlekiem matki wchłonęła to, co najdroższe – miłość do rodzinnego kraju, ludowej ukraińskiej pieśni, modlitwy – jedynego ratunku dla duszy i ducha, wiary w Boga, która w ciężkich chwilach pomagała jej przetrwać. Dalej była szkoła, gdzie Katrusia otrzymała cztery klasy wykształcenia podstawowego (1935–1939). Dla kształtowania jej wyobraźni i wrażliwej natury ważnymi były realne składowe – ludowo-pieśniowa atmosfera, ściśle związana z obrzędowością folklorystyczną, Ewangelia, której teksty Kateryna czytała z pamięci, śpiewy liturgiczne, które brzmiały w cerkwi. Dalej była łączniczką i zwiadowczynią UPA: w podziemiu, tajnymi leśnymi ścieżkami przeprowadzała powstańców. Za to jako szczególnie niebezpiecznego przestępcę trójka MGB ZSRR skazała ją na dziesięć lat łagrów o zaostrzonym rygorze w miastach Abiez i Inta (1951–1964, Komi ASRR, RFSRR). Zrehabilitowana w 1991 roku. Dla szerokiego ogółu poetkę Katerynę Kujbidę (Mandryk) odkrył Ołeś Djak. Na łamach czasopisma „Dzwin” pojawił się wybór jej poezji pod tytułem „Serce, wykąpane w wolności”. Wspominają o niej współcześni, piszą dziennikarze. Światło dzienne ujrzały zbiory ukraińskich pieśni ludowych „Oj letili żurawli: pisni z hołosu Kateryny Kujbidy” (Lwów, 2001), „Terpka ty, dołenko, na smak” (Ostróg, 2011), „Błahosłowy wohnem” (2007; 2010; wszystkie – Lwów), trzytomnik: „My Ukrajinu oboronym” (Tom 1), „Pisnjamy skripljajemo wolju (iz pisennoji skarbnyci K. Mandryk-Kujbidy” (Tom 2), „Rodowid wkrajinskyj wicznyj (Statti, recenziji, spohady, pryswjaty, łysty, wystupy pro K. Mandryk-Kujbidu)” (Tom 3; wszystkie – Lwów, 2012), „Wybrani twory” (Kijów, 2017), „Do zbroji!” (Kijów, 2019), „Wstawaj, Ukrajino, do boju!” (Iwano-Frankiwsk, 2022). Wśród autorów recenzji i tekstów analitycznych, opinii i po prostu wdzięcznych wielbicieli jej talentu – prozaicy, poeci, historycy, znawcy sztuki, w szczególności: Mykoła Żułynski, Dmytro Pawłyczko, Wasyl Olijnyk, Roman Łubkiwski, Hałyna Łytwyn, Andrij Kondratiuk, Roman Jaciw, Jarosław Harasym, Oksana Nachlik, Pawło Mowczan, Myrosław Marynowycz, Wołodymyr Parubij, Jarosław Pańkiw, Ihor Mandryk, Iryna Farion, Hałyna Stelmaszczuk, Ludmyła Skyrda, Łeś Taniuk, Bohdan Stelmach, ojciec Wołodymyr Seremczuk, Wasyl Kujbida, Ołeś Djak, Taras Sałyha, Stepan Pawluk i inni. O znaczeniu twórczości poetki świadczą także przejawy szacunku jej krajan. Ustawiono pomnik (2005, m. Bolechów na Iwanofrankiwszczyźnie). Kozakiwskiej szkole ogólnokształcącej, gdzie się uczyła, nadano imię Kateryny Mandryk-Kujbidy (2009, wieś Kozakiwka na Iwanofrankiwszczyźnie). Lwowska Narodowa Akademia Muzyczna im. M. W. Łysenki z okazji 95-lecia urodzin łączniczki UPA Kateryny Kujbidy (Mandryk) wydała zbiór jej pieśni pod tytułem „Budź herojem!”. Opracowaniem jej dorobku pieśniarskiego zajęli się rektor LNMA im. M. W. Łysenki Ihor Pyłatiuk oraz profesor honorowy Akademii Wasyl Kujbida. Piękną oprawę graficzną wykonał akademik Andrij Czebykin. Recenzentami zostali: laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, profesor Wiktor Kamiński; doktor nauk o sztuce, profesor Bohdan Siuta; kandydat nauk o sztuce, docent Zoriana Łastowećka-Sołanska. Wydanie reprezentuje poezję Kateryny Kujbidy (Mandryk) z okresu walk narodowowyzwoleńczych lat 1940–1950 w twórczości pieśniarskiej współczesnych ukraińskich kompozytorów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Żeby iść dalej – jedną drogą

konkursu. Honorowe jury pod przewodnictwem przewodniczącej Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Kobiet im. Olena Teligi Niny Kysłycької... Poprawka: poniżej pełne tłumaczenie. konkursu. Honorowe jury na czele z przewodniczącą Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Kobiet im. Oleny Teligi Niną Kysłycką, członkami jury: honorową przewodniczącą stowarzyszenia Olgą Kobec, pisarką, autorką powieści o Olenie Teligi „Niewiarygodna. Oda do radości” Iren Rozdobudko oraz innymi specjalistami sumiennie i obiektywnie wyłaniało najlepszych recytatorów, aktorów i artystów wśród uczniów i studentów. Konkurs ujawnił nie tylko współczesne talenty, ale stał się także pięknym wydarzeniem muzyczno-artystycznym. Konkurs na cześć Oleny Teligi poświęcono z błogosławieństwem zwierzchnika Kościoła Prawosławnego Ukrainy Najbłogosławiońszego metropolity Epifanija; obowiązki namiestnika Świętej Ławry Peczerskiej Uspieńskiej w Kijowie pełniący archimandryta Awraamij oraz mieszkaniec monasteru Michajłowskiego Złotoglawego, hegumen Michaił (Karnaucch). Archimandryta Awraamij pobłogosławił ten kulturalno-oświatowy wieczór i zwrócił się do obecnych z duszpasterskim słowem: „Olena Teliga, której życie nie było tak długie, uczy nas kochać swój kraj, swój naród i swój ojczysty język. Mamy, niezależnie od wszelkich prób, kochać swój kraj, swoją ziemię, swój naród i starać się żyć po chrześcijańsku, dawać miłość i siać dobro” – powiedział m.in. archimandryta Awraamij. Uroczyście i błogosławieńsko w sali rozbrzmiała modlitwa „Boże wielki, jedyny” w wykonaniu chóru kameralnego „Pektoral” Kijowskiego Miejskiego Domu Nauczyciela. Z natchnieniem wykonywali uczestnicy wiersze Oleny Teligi: Wiatrami i słońcem Bo mój szlak wyznaczył, A tam, gdzie trzeba, – jestem twarda i surowa. O, kraju mój, moich jasnych pozdrowień Nie dostał ode mnie żaden wróg. Sponsorami i dobroczyńcami konkursu zostali nieobojętni Ukraińcy: Wołodymyr Bondarenko, zastępca burmistrza, sekretarz Rady Miejskiej Kijowa; Nadija Myronec, doktor nauk historycznych, badaczka życia i twórczości Oleny Teligi. Przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa im. Oleny Teligi Nina Kysłycka: „Mieliśmy zaszczyt żyć i działać w trudnym, lecz historycznie heroicznym czasie. Przykład życia i czynu, bezkompromisowości i odwagi Oleny Teligi w budowaniu Państwa Ukraińskiego jest niezapomnianym zjawiskiem. Serdecznie dziękuję wszystkim, którzy włączyli się w organizację i przeprowadzenie tegorocznego jubileuszowego Konkursu, który odbywał się w formatach online i offline. Miło widzieć nieobojętne i natchnione oczy naszej młodzieży, która dziś zachwyca się ideami Oleny Teligi, studiuje jej twórcze i publicystyczne dziedzictwo. Szczerze dziękujemy naszym obrońcom, Siłom Zbrojnym, dzięki którym możemy tworzyć i żyć. Wierzymy w Zwycięstwo Ukrainy i urzeczywistnienie idei Oleny Teligi w życiu. Serdecznie gratulujemy każdemu uczestnikowi i zwycięzcom!” Pisarka, członkini jury Iren Rozdobudko: „Po czteroletniej przerwie (lockdowny, pełnoskalowa wojna, emigracje) odbył się jubileuszowy (20 lat!) Ogólnoukraiński konkurs czytelników utworów Oleny Teligi, który co roku organizuje Ogólnoukraińskie Towarzystwo im. Oleny Teligi dla uczniów i studentów. Uczestnicy byli z całej Ukrainy. Olena musi żyć! Dziękuję wszystkim wspaniałym kobietom Towarzystwa, które trzymają nasz szyk – już ponad trzydzieści

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Nagroda im. Hryhorija Kocziura – dla Dmytra Czystiaka!

Jurij MOSIENKIS, honorowy akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, zasłużony działacz sztuk Ukrainy; Iryna LEPETIUK, doktor Uniwersytetu Montpellier – III (Francja), docent Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Wydanie wybranych utworów Philippe'a Jaccottego „Zeszyt zieleni” (Kijów: Samit-knyha, 2020) w ukraińskim przekładzie profesora Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Dmytra Czystiaka to ważne wydarzenie w kulturalnym życiu Ukrainy i cenny wkład w rozwój ukraińskiego przekładu z języków romańskich. Postać F. Jaccottego należy bowiem do grona najbardziej autorytatywnych europejskich pisarzy drugiej połowy XX wieku, o czym świadczy wyróżnienie tego autora Nagrodą Goncourtów w dziedzinie poezji oraz Wielką Nagrodą Akademii Francuskiej, a także wydanie jego wybranych utworów jeszcze za życia w serii klasycznych wydawnictw „Pléiade” wydawnictwa „Gallimard”. Ponadto przyznanie nagród literackich im. F. Petrarki i im. F. Schillera świadczy o światowym uznaniu frankofońskiego szwajcarskiego pisarza, który wielokrotnie trafiał na listę nominowanych do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Poetycka Odyseja Philippe'a Jaccottego trwała ponad sześć dziesięcioleci i niemal w całości jest przedstawiona w tym wydaniu. Egzystencjalistyczne tendencje początku lat 60. XX wieku, wpływy niemieckiego modernizmu w zbiorze „Składniki jednego snu”, swoiste rozumienie wpływu włoskiego hermetyzmu i romantyzmu jenajskiego, klasyczne dziedzictwo od Dantego po Musila, od Jana w Chrystusie po poetów „sześćdziesiątników” – wszystko to tworzy wielowarstwową tkankę „śladów” (w rozumieniu R. Barthes’a), przez którą przebija autorski styl. Taka polifonia, stylistyczna różnorodność, interdyscyplinarne uogólnienia filozoficzne, synteza tradycji artystycznych – wymagały od tłumacza przy oddawaniu poezji rymowanej, rytmizowanej, wierszem wolnym oraz licznych zbiorów poezji prozą wysokiej kultury słowa poetyckiego, bogatego doświadczenia w odtwarzaniu zarówno poziomu leksykalno-stylistycznego, jak i obrazowo-symbolicznego tekstu artystycznego, gruntownego opanowania tych szerokich zasad artystycznych, które żywiły autorski obraz świata. Zauważmy, że z tym niełatwym, choć porywającym zadaniem D. Czystiak poradził sobie pomyślnie, najwyraźniej właśnie dzięki syntezie twórczo-translatorskiego i naukowo-romanistycznego podejścia, skoro badaniu struktury semantyki tekstu artystycznego poświęcił on rozprawę kandydacką (2012) i doktorską (2019), szereg podręczników i liczne prace naukowe. Oczywiście jednak składnik naukowy w zbiorze łączy się z utalentowanym artystycznym odtworzeniem: będąc jednym z najbardziej tłumaczonych za granicą współczesnych ukraińskich poetów, D. Czystiak owocnie pracuje w dziedzinie przekładu literackiego, o czym świadczą m.in. wydania „Sztuki” (Nagroda NAN Ukrainy, 2008), „Błękitny ptak” (2011) i „Wczesna dramaturgia” Maurice’a Maeterlincka (2015), „Dzieła” (Nagroda im. Maksyma Rylskiego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, 2012; Nagroda „Skovoroda” Ambasady Francji w Ukrainie) oraz powieść „Wspomnienia Hadriana” (2017; Imienne stypendium Narodowego Centrum Książki Francji) Marguerite Yourcenar, „Wybrane utwory” Charles’a Van Lerberghe’a (2013, Nagroda im. Panteleimona Kulisza), „Przejazdem w Kijowie” Marcela Thirego (2016), „Upadek drugi” Sylvain Dupuis (2016, Imienne stypendium Fundacji „Pro Helvetius”), „Srebrny wiek poezji belgijskiej” (2018) do muzyki Wołodymyra Huby, „Wybrane sztuki” Jacques’a De Deckera (2019), a także specjalne numery czasopisma „Wsesvit” poświęcone belgijskiej literaturze francuskojęzycznej (Nagroda im. Mykoły Łukasza Ars Translationis, 2015) oraz dramaturgii w szczególności (2017). Wielką pracę wykonuje D. Czystiak na rzecz przekładu na język francuski; w szczególności opublikował on utwory Tarasa Szewczenki (2014), Dmytra Pawlyczki (2015), Borysa Olijnyka (2015), Iwana Franki (2017), Iwana Drača (2017), Pawła Movczana (2018; Nagroda im. Maksyma Rylskiego Gabinetu Ministrów Ukrainy), cztery wydania antologii ukraińskiej poezji od Kobzarza po dzisiejsze czasy „Słoneczne klarnety” (2013, 2014, 2021, 2022) oraz nową redakcję „Historii narodu ukraińskiego” Mychajła Hruszewskiego w dwóch tomach (2022); do druku przekazano również „Antologię literatury ukraińskiej od XI do XIX w.” pod redakcją rodziny Hruszewskich. Ogółem w dorobku twórczym Dmytra Czystiaka jest 83 odrębne wydania i ponad 420 publikacji, wiele z nich dotyczy zagadnień historii, teorii i krytyki przekładu. Za wkład w rozwój kultury francuskiej Rząd Francji odznaczył go Orderem Gałęzi Akademickiej (2020), a za upowszechnianie literatury belgijskiej za granicą – Nagrodą w dziedzinie przekładu literackiego Federacji Walonia-Bruksela Królestwa Belgii (2012). W Ukrainie działalność D. Czystiaka była wyróżniana Grantem Prezydenta Ukrainy, nagrodami Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Ministerstwa Kultury Ukrainy, Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, „Znakiem Honoru” Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej itd. Pracę naukową, artystyczną i społeczną D. Czystiak prowadzi w licznych organizacjach w Ukrainie i za granicą – jako międzynarodowy sekretarz sekcji literatury Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury (Paryż), członek rzeczywisty Europejskiej Akademii Nauk i Sztuk w Salzburgu, Międzynarodowej Akademii Literackiej im. Mihaia Eminescu, Międzynarodowej Akademii im. Leopolda Sédara Senghora, Akademii Tomitańskiej, Związku Pisarzy Eurazji i PEN Centrum Królestwa Belgii, jest zastępcą przewodniczącego Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, uczestniczy w Radach Ekspertów Ukraińskiego Instytutu Książki i Departamentu Komunikacji Społecznej przy KMPA, w Zarządzie Stowarzyszenia Nauczycieli Języka Francuskiego Ukrainy itd. Doceniając wysoki poziom translatorski D. Czystiaka, jego mistrzostwo wersyfikacyjne, stosowne jest zauważyć, że kontynuuje on tradycje translatorskiej i translatoznawczej szkoły romanistycznej, do której w latach 20. XX wieku na Uniwersytecie Kijowskim należeli profesorowie M. Kalynowycz i S. Sawczenko, a którą kontynuowali M. Rylski i H. Kotur w pracach teoretycznych i niezwykle mistrzowskich przekładach. Obok tego warto zaznaczyć znaczącą działalność kulturalno-społeczną prof. D. Czystiaka na rzecz popularyzacji spuścizny twórczej Hryhorija Porfyrowycza: zapoczątkowanie Międzynarodowego Festiwalu Pisarzy-Tłumaczy im. Hryhorija Kotura w Irpieniu, inicjowanie nadania ulicy w Kijowie imienia Hryhorija Kotura na wniosek Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, wprowadzenie jego spuścizny do obiegu naukowego i pedagogicznego itd. Dlatego wszystko wymienione pozwala wysoko ocenić wydanie wybranych utworów Philippe'a Jaccottego „Zeszyt zieleni” (Kijów: Samit-knyha, 2020) jako wybitne osiągnięcie światowej poezji w ukraińskim przekładzie Dmytra Czystiaka i rekomendować jego kandydaturę do Nagrody Literackiej im. Hryhorija Kotura Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy, co byłoby godnym uhonorowaniem jego owocnej działalności naukowej, artystycznej i kulturalno-organizacyjnej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Rozpoczęto prenumeratę czasopism na II półrocze 2023 roku

Od 28 kwietnia bieżącego roku — według elektronicznej wersji Katalogu wydawnictw Ukrainy "Prasa pocztą" Prenumeratę można zamówić według "Katalogu wydawnictw Ukrainy "Prasa pocztą": na stronie internetowej przedsiębiorstwa państwowego "Prasa" www.presa.ua na stronie internetowej spółki akcyjnej "Ukrposzta" www.ukrposhta.ua w placówkach pocztowych w salach operacyjnych urzędów pocztowych w punktach przyjmowania prenumeraty Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279 39 55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279 41 46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Paweł MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Ljubow HOŁOTA K o l e g i u m r e d a k c y j n e Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca) Paweł MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Halina DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn