Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №20 за 2025 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 20 (1303), 22—28 maja 2025 Uznanie

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy „Język to nasz ideologiczny front Zwycięstwa”. Tak brzmiał temat konferencji naukowo-praktycznej, przeprowadzonej przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, naukowców i żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy w Kamieniecko-Podolskim Uniwersytecie Narodowym im. Iwana Ohijenki 14 maja. Jej ducha wyznaczała wojna, walka o naszą tożsamość, która niezwykle wrażliwie i ostro jest odbierana w warunkach grabieży i niszczenia przez wroga ukraińskich wartości narodowo-kulturowych, masowych mordów patriotów, wśród których są historycy, językoznawcy, pisarze, muzealnicy, studenci, uczniowie. Bojownicy-saperzy, byli wykładowcy i studenci tego pierwszego na Ukrainie, prawdziwego jak na tamte czasy Ohijenkowe ukraińskiego uniwersytetu, zaprezentowali książki napisane na froncie, przetłumaczone na języki angielski i niemiecki. Wykuto to, co nie zostało ubarwione w spokojnych salach bibliotek i gabinetów, a pisane krwią. Właśnie temu słowu warto wierzyć, jak i jego rzecznikom-Żołnierzom, ponieważ oddycha ono bolesną Prawdą, pragnieniem życia, wiarą w niepokonaność. To te chwile percepcji, kiedy Słowo, przypalone wojną, jest „boskie”, kiedy wierzysz w jego wiekopomność, uświadamiając sobie biblijną prawdę, że Słowo istniało, zanim stworzono wszystko inne. „Na początku było Słowo. Ono było u Boga na początku… Słowo jest Bożym synem. Przyszło na ziemię jako Człowiek i przebywa wśród nas…”. A dlatego nikim i niczym nie można zastąpić swojego ojczystego Słowa, Języka i Tradycji ojców-pradziadów. wiecznego koła bytu narodu ukraińskiego i zatrzeć z pamięci narodowej. Szczególnie gorliwi, zuchwali i okrutni wobec języka ukraińskiego zawsze byli Moskale, a znane powiedzenie z czasów wałujewszczyzny o tym, że „małorosyjskiego języka nie było, nie ma i być nie może” na długo przed 1863 rokiem (cyrkularz wałujewski), stało się oficjalną polityką państwową ordyńskiej niedoimperium. Błotny „naród”, posługując się koncepcją „ruskiego miru”, zuchwale uważa, że „rosja tam, gdzie ruski język”. Kto się temu sprzeciwia, ten przez Moskali jest niszczony. Jak zawsze, w pierwszej kolejności represje dotyczyły narodowo świadomej warstwy ukraińskości. Bo przecież istniały już w pierwszych dniach obecnej wielkiej wojny „listy rozstrzeliwań” pedagogów, działaczy kulturalnych i społecznych, którzy bronili ukraińskiego stanowiska. Natomiast, przefiltrowawszy i represjonowawszy niebezpieczny dla „siebie” element ukraiński, na terytorium Ukrainy (zgodnie z ustaloną praktyką kolonizatora) orda przywozi Ciąg dalszy na str. 2 Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” informuje, że laureatami Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki w 2025 roku zostali: 1. Wołodymyr Fedorowycz Szołkoszytnyj, pisarz, działacz społeczny, polityczny i państwowy, doktor filozofii w dziedzinie politologii, deputowany ludowy Ukrainy I kadencji. Nominacja „Proza”. Za trylogię historyczną „Krew – święta”. 2. Natalka Wiaczesławiwna Fursa, pisarka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich. Nominacja „Poezja”. Za książkę „Wernyhora”. 3. Iwan Mychajłowycz Derda – artysta, pedagog, działacz kulturalno-społeczny, artysta ludowy Ukrainy, przewodniczący Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Nominacja „Sztuka”. Za cykl koncertów „Muzyczna szewczenkiana: Łysenko, Stepowyj, Worobkewycz – Za język, za wolność, za swój”. 4. Serhij Hryhorowycz Fajfura, prezenter telewizyjny, reżyser, piosenkarz. Nominacja „Sztuka”. Za stworzenie unikalnych autorskich programów piosenkarskich i reżyserię najpotężniejszych teledysków patriotycznych oraz z poematu T. Szewczenki „Sen”. Gratulujemy laureatom! „Ukraina jest, Ukraina będzie” – uroczystość upamiętniająca Dzień Pamięci Tarasa Szewczenki w Narodowym Rezerwacie Pamięci „Tarasowa Góra” w Kaniowie. Czytaj na str. 8. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Wojownicy i Słowo

Bo tego, kto ośmielił się zdradzić, odłączyć siebie od rodzimej mowy, nie ostał się i uległ obcemu, odsuwają się od niego i „do chaty nie wpuszczają”. Bo z obcojęzycznością otaczający świat i własna istota bytu mają rozmyty i wykrzywiony wygląd. Znany językoznawca Ołeksandr Potebnia w pracy „Myśl i mowa” zauważy, że nikt nie ma prawa wkładać w mowę narodu tego, czego sam ten naród w tej mowie nie znajduje. Bo „mowa stoi między człowiekiem, narodem, przyrodą i zewnętrznym światem… Każdy naród jest objęty kręgiem swojej mowy”. Wielki filozof J. Fichte uważał za największą zgubę, gdy obcym udawało się deptać mowę, ponieważ wtedy naród wyradzał się, przemieniając się z „żywego” w „martwego”. Przez wieki naszą ukraińską mowę różnej maści najeźdźcy, konokradzi i rabusie usiłowali wyrwać z tego od- JEWHEN BUKET NADIJA NAUMOWA 14–15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

spraw państwowych i wojskowych, którzy mają zasługi dla języka francuskiego. Przy okazji warto powiedzieć, że jedynym politykiem, który zasłużył na bycie akademikiem, jest prezydent Valéry Giscard d’Estaing. Za zasługi dla Języka Francuskiego! Aż chce się powiedzieć: „Boże, dajże i naszym akademiom oraz uniwersytetom, zwłaszcza politykom i urzędnikom, taką cnotę czci i szacunku dla Języka Ukraińskiego”. Ten problem zachowuje swoje znaczenie zwłaszcza teraz, gdy znajduje się u podstaw wojny o Tożsamość Narodu. Niesie on w sobie nie tylko zadania o charakterze lingwistycznym, komunikacyjnym, ale przede wszystkim światopoglądowym, narodowym, narodotwórczym. Przecież to właśnie ukraińskojęzyczny areał jest najlepszym podłożem dla zachowania naszej Wolności, Tożsamości, Państwowości. Powracając do konferencji językowej w Kamieńcu Podolskim, powiem, że chronić i rozwijać Język to za mało tylko czysto filologiczno-literackim instrumentarium, ponieważ do tego potrzebna jest powszechność rozumienia znaczenia języka w przestrzeni tworzącej życie. Dlatego musimy badać jego głębokie źródła, poznawać „archeologię” języka. Na szczęście w naszej ukraińskiej historii zachowało się bardzo wiele tekstów pisanych, które poświadczają językową obecność Ukraińców, co najmniej nie tylko od połowy XI wieku (w rodzaju graffiti w soborze św. Zofii Kijowskiej), a znacznie wcześniej, sięgając czasów bizantyjskich, herodotowych, a nawet trypolskich. Ten wektor jest ważny, ponieważ obecna wojna toczy się o naszą pamięć narodową. Jak wspaniale, że w tym nurcie uformowany został paradygmat działania organizacji społecznych, przede wszystkim obwodowego i miejskiego towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, naukowców Uniwersytetu Ogijenki, aktywistów partii „Swoboda”, artystów i wydawców książek. Niezapomniane wrażenie z porannej blitzy-wycieczki po starym Mieście z niezmordowanym przewodniczącym „Proświty” Sławkiem Polatynczukiem, kiedy przed nami ukazały się znaczące projekty oświatowe: majestatyczny mural Symona Petlury; memoriał tworzenia Ukraińskiej państwowości z autentyczną informacją, jak ponad sto lat temu Kamieniec Podolski był przez 270 dni stolicą Ukrainy; miejsca pamięci wybitnego męża stanu, myśliciela, obrońcy i twórcy ukraińskiego Kościoła, Języka i pierwszego ukraińskiego Uniwersytetu Iwana Ogijenki; przejmujące wspomnienia o wybitnym dowódcy wojskowym czasów zmagań narodowowyzwoleńczych Petrze Bołboczanie, rozstrzelanym niedaleko; opowieści o siwej i sławnej historii tego znaczącego Miasta, którą tak profesjonalnie i mistrzowsko, wrażliwie i z szacunkiem odtworzył utalentowany młody uczony-krajoznawca Dmytro Babjuk w książce „Kamieniec – soborna stolica Ukrainy…”, którego, jak i utalentowanego artystę Andrija Zajcia, nagrodzono najwyższym odznaczeniem proświtańskim „Budowniczy Ukrainy”. Wszystko to otulał swoim mądrym słowem organizator wydarzenia – główny Oświeciciel Chmielnicczyzny, uczony-pedagog Witalij Michalewski. Wreszcie, to co najistotniejsze, co zapadło w duszę – twórczość Wojowników – absolwentów i wykładowców tego Uniwersytetu, którzy zaprezentowali książkę „Silni duchem: historie saperów wojny rosyjsko-ukraińskiej”, napisaną w okopach wojny, a dlatego szczególnie prawdziwą i do bólu przesiąkniętą ukraińskością. Profesor katedry historii literatury ukraińskiej, doktor nauk i jednocześnie Wojownik-ochotnik Ołeh Rarycki oraz wojskowa, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Hałyna Mychalska (absolwentka K-PNU), ich towarzysze broni – kapelan wojskowy Ołeksandr Szmihel, starszy żołnierz Ihor Iwanow, młodszy porucznik Dmytro Cukanow, pułkownik Petro Pidlisny, który natchnienie wykonał swoje patriotyczne autorskie pieśni, w których kipiała siła Ducha, narodowa Historia i wzniosłość ukraińskiego Słowa. Ta atmosfera jakoś swobodnie „przeniosła się” z Uniwersytetu do słynnej podolskiej księgarni „Abetka”, gdzie można było zobaczyć, poczuć całą gamę i różnorodną paletę amuletów ukraińskiego Słowa, zawartego w dziełach historycznych, szewczenkianie, prozie i poezji wojny, wysokiej klasyce ukraińskiej, oryginalnych podręcznikach z zakresu humanistyki i nauk przyrodniczych, które, jakby zwracając się do obecnych, przypominały, że najwyższą wartością w tym zbarbaryzowanym świecie pozostaje jednak, na szczęście, Książka. W tym bogactwie książkowego „raju” czuło się energetyczne nastawienie na ukraińskość, na zachowanie pamięci narodowej, utwierdzenie swojej godności i tożsamości. Wszystkie te widzialne i niewidzialne amulety naszej Siły, Sławy, Myśli i Serca, które uroczyście otoczone są Językiem Ukraińskim, zawierały w sobie najwyższą wartość – narodową Ideę, która jest „zamurowana muzyką” i dzwonem ognistego Słowa Szewczenki: „Swoją Ukrainę kochajcie. / Kochajcie ją… w czasie srogim, / W ostatnią, ciężką minutę / Za nią Boga błagajcie”. Chwała wiekowemu ukraińskiemu Kamieńcowi! Chwała Ukrainie! Georgij FILIPCZUK Zdjęcie ze źródeł otwartych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Wojownicy i Słowo», s. 1

Wojownicy i Słowo

Zakończenie. Pocz. na str. 1. całymi rodzinami „etnicznych Rosjan”, często stymulując ich znacznymi wypłatami (do 60 tys. dol.). Tak, na Krym w ciągu 11 lat okupacji „najechało” około miliona rasijan, z których znaczna część to przedstawiciele karnych struktur siłowych. Dlatego też na konferencji wybrzmiała nie teza Chwylowego „Precz od Moskwy”, a znacznie bardziej radykalna i produktywna dla współczesnej ukraińskiej polityki – „Precz z Moskwą!” ze wszystkich sfer działalności naszej Narodu. Edukacja, kultura, nauka, przestrzeń publiczna, cerkiew, rodzina, sztuka, sport, dyplomacja, biznes, media muszą uwolnić się z tej wstrętnej niszy „ruskiego miru”. Przede wszystkim należy całkowicie wyrzucić na śmietnik moskiewski język, kulturę, cerkiew i ich po brzegi kłamliwą historię. Jakakolwiek tolerancja wobec moskalofilstwa w końcu będzie znowu i znowu sprzyjać przyjściu „wyzwolicieli”. A społeczną radą (wymogiem) wobec „wysokich” i „zmalałych” polityków oraz naciskaczy przycisków w sprawie podniesienia statusu i rozwoju języka ukraińskiego, który należy chronić bardziej niż terytoria, musi stać się taki oto kolejny krok. Należy zrobić tak, jak zapisano pozycję znaczenia języka ojczystego (państwowego) w ustawodawstwie Francji (ustawa Toubona z 1994 r.) oraz Polski (1999 r.), gdzie odpowiedzialność za jego zachowanie i rolę narodowotwórczą nałożono na państwo, wszystkie instytucje społeczne oraz każdego obywatela (bez wyjątku!). Bo wystarczy pobieżnie ocenić przestrzeń publiczną stolicy Ukrainy – Kijowa, by stało się oczywiste, że ukraińskie Słowo jest tu zacierane wszelkimi „izmami”. Wystarczy usłyszeć „obcojęzyczne” rozmowy uczniów i studentów na przerwach (i nie tylko), które na dodatek są przesycone „ruskimi” przekleństwami, którymi nasze dzieci i uczniowie już nie tylko się kłócą, ale zazwyczaj rozmawiają, by przekonać się, że nasze edukacyjne „strategie” w tym kierunku przypominają kulawą kaczkę. Ale nie tylko edukacja jest temu winna, wszak przede wszystkim te wrzody wykluwają się w łonie najwyższej polityki. Jeszcze całkiem świeże są fakty otwartego pobłażania putinowskiej raszy, kiedy w 11 obwodach na szczeblu rad obwodowych i miejskich, naruszając wszelkie normy konstytucyjne, zamanifestowano „parady suwerenności językowych”, utwierdzając pełną dominację „potężnego języka”. Albo co innego, kiedy w stołecznych uniwersytetach, dziedzicząc czarnosotenną tradycję, poszczególni profesorowie jeszcze niedawno deklarowali, że ich językiem jest rosyjski, któremu mają służyć. Dlatego warto zapytać, czyż nie czas, idąc tak głośno i frazeologicznie do Europy, rozpocząć niektórym „nauczycielom” wyznawać w praktyce te wartości, którymi żyją sąsiadujące z nami narody. Bo w Polsce, na przykład, w ustawie „O języku” (1999) zaznaczono, że „język polski jest podstawowym elementem tożsamości narodowej i bogactwem kultury narodowej…, a ochrona języka polskiego jest obowiązkiem WSZYSTKICH organów publicznych i instytucji Polski oraz obowiązkiem wszystkich obywateli Polski”. Aksjomat, który nie podlega rewizji. Albo oceńmy tę samą ustawę Toubona (artykuł 1), która definiuje język francuski jako „podstawowy element tożsamości i dziedzictwo narodowe Francji”. Począwszy od reklamy, instrukcji, oznakowania, rachunków na paragonach, nie mówiąc już o nauczaniu, stosunkach pracy, handlu i służbie państwowej(!), – wszystko musi być tylko po francusku. A jeśli ktoś pozwala sobie na napisy, ogłoszenia na drogach i w przestrzeni publicznej nie w języku francuskim, to po ostrzeżeniu nie reagującego pozbawia się własności. A dla osób ignorujących wymogi językowe istnieje artykuł 17, który przewiduje za takie działania lub zaniechania odpowiedzialność karną. Warto również przypomnieć pouczający dla Ukrainy fakt, kiedy corocznie (do 15 września) francuski rząd składa sprawozdanie przed obiema izbami ustawodawców z wykonania ustawy językowej, jak i to, że resortowe ministerstwo wymownie nazywa się Ministerstwem Kultury i Języka Francuskiego, a jego polityka przekłada się na odpowiednie działania zarówno wewnątrz kraju, jak i na zewnątrz. Jako przykład, francuski ambasador w UE Philippe Costa przy rozpatrywaniu znowu. Jeśli zniszczymy całą ich broń pancerną – pójdą na nas na motocyklach i hulajnogach. Jeśli zabraknie hulajnóg – pójdą pieszo. Jeśli nie będą mogli iść – to zatrzymają się, zbiorą siły i znowu pójdą. I tak było zawsze. Oni tak z nami wojują już kilka stuleci. I właśnie takimi sposobami. Podczas II wojny światowej nie było im trudno położyć pół miliona, milion za umowny Pokrowsk. Czy coś się od tamtej pory zmieniło? Spójrzcie na świeże pomniki Stalina w moskiewskim metrze. Spójrzcie na te pomniki i przyjmijcie ciągłą wojnę jako oczywistość. *** Teraz będą się ze mną spierać. Dlatego jestem szczęśliwy, że w końcu powiedział to wróg, a nie ja. Bo europejskiego budżetu zostawia dyskusję nad kwestią tylko dlatego, że zignorowano język francuski. Nic dziwnego, że znany historyk współczesności Timothy Snyder pisze, że „jestem za ukrainizacją” i chciałby, aby ukraińscy dyplomaci, deputowani i politycy „rozmawiali po ukraińsku”. Wymowne jest to, że naród francuski święcie strzeże także swojej pamięci kulturowo-instytucjonalnej, ponieważ realizuje główny cel Akademii Francuskiej, stworzonej przez kardynała Richelieu jeszcze w 1635 roku, w której statucie zapisano najważniejsze – zapewniać standardy języka, chronić jego czystość, uczynić go ojczystym dla wszystkich Francuzów. Od tamtej pory minęło około 400 lat, ale akademikami mogą zostawać tylko ci wybitni działacze w dziedzinach literatury, sztuki i kultury, filozofii, historii, medycyny, pedagogiki, cerkwi, pań-kiedy mówię, że należy przygotowywać się do ciągłej wojny z RF, zaczynają się ze mną niemal kłócić – „chcesz wojować wiecznie?!”. Tak, jakby to pytanie zależało ode mnie. Tak, jakby w ogóle to pytanie zależało od Ukraińców. To nie ma sensu, bo to spór z rzeczywistością. To reakcja obronna psychiki, żeby przez spór nie pozwolić sobie uświadomić stanu rzeczy. Ale ze mną i tak teraz zaczną się spierać. *** Potrzebujemy przebudowy państwa pod bardzo długą wojnę. To, co jest teraz, pomyślane jest dla tymczasowego, a nie ciągłego militarnego starcia. Tak nie powinno być. Ihor ŁUCENKO, żołnierz ZSU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

„Walczyć wiecznie”

To najważniejsze słowa, które w ostatnich latach padły w naszej tak zwanej przestrzeni medialnej. Jakże dobrze, że wreszcie przeciwnik się zdradził i wypowiedział prawdę. O swoim wcale nie tajnym planie. Który wszystkim jest niewidoczny tylko dzięki ogromnej wierze w to, że oto za 2–3 tygodnie, potem za 2–3 miesiące, a teraz już za pół roku–rok wszystko wreszcie wróci na swoje miejsce. Rosjanie otwarcie głoszą prosty plan – walczyć z nami tak długo, jak długo będziemy stawiać opór. Rosjanie nie kłamią, mówiąc, że zamierzają zabijać nas do końca – swoich czy naszych. To poważny plan. Nawet jeśli zadamy druzgocące klęski siłom zbrojnym Federacji Rosyjskiej, będą walczyć z nami znowu i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

projektu historycznego Julia Bewzenko. Zauważa ona w szczególności, że Jarmark Kontraktowy położył fundament ekonomiczny i kulturowy Kijowa jako centrum przedsiębiorczości — handlu, biznesu i umów. To właśnie tutaj, na Podolu, pod koniec XVIII i na początku XIX wieku, po raz pierwszy systemowo i na wielką skalę gromadzili się kupcy i przemysłowcy z całej Europy. Na Winniczyźnie, w hromadzie Mohylów Podolski, zorganizowano VI Ogólnoukraińskie Święto Sztuki Ludowej „Ukraińska wycinanka”. Poinformował o tym przewodniczący miejskiej wspólnoty terytorialnej Mohylowa Podolskiego Hennadij Hłuchmaniuk. To właśnie w Mohylowie Podolskim znajduje się jedyne na Ukrainie muzeum wycinanki ludowej. „Bardzo miło było mi witać zasłużonych mistrzów sztuki ludowej z różnych zakątków Ukrainy, którzy przyjechali do naszego rodzinnego miasta. A witaliśmy wycinankarzy z obwodów winnickiego, mikołajowskiego, donieckiego, dniepropetrowskiego, chmielnickiego, rówieńskiego, kirowohradzkiego, czerkaskiego, tarnopolskiego, miast Izmaił, Dniepr, Kamieniec Podolski, Chmielnik oraz Winnica” – cytuje pana Hłuchmaniuka portal „Winnica.Info”. Przygotował Ihor Zoc. Ale oni stykają się z otwartym sabotażem ze strony administracji. Biały Dom przygotowuje weto wobec wszelkich inicjatyw, które „utrudniają elastyczność w polityce zagranicznej”. Czyli, w tłumaczeniu z języka politycznego: nie chcemy brać udziału w historii. Nie prosimy o łaskę. Ale nie wybaczymy obojętności. Ukraina nie pada na kolana. Nie prosimy o wybawiciela. Prosimy o jedno: nie zdradzajcie samych siebie. Bo dzisiaj kwestia nie dotyczy tylko granic czy broni. Kwestia dotyczy wartości. Przyszłego porządku światowego. Odpowiedzialności. Prawa, które albo zostanie obronione, albo zostanie pogrzebane razem z poległymi. Milczenie wobec zła to wspólna wina. Neutralność polityczna wobec rakiet to degradacja. Historia nie wybacza tym, którzy stali z boku, kiedy trzeba było mówić i działać. Ukraina przetrwa. I będziemy pamiętać wszystko. Od redakcji. Blog naszego autora został napisany przed rozmową Trumpa z Putinem 19 maja, która powinna była przerwać przemilczanie przez lidera USA zbrodni Rosji na Ukrainie. Ale to się najwyraźniej nie stało. I dalej toczy się wojna…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Były dyrektor CIA David Petraeus przedstawił prognozę dotyczącą “marginesu wytrzymałości” Ukrainy w wojnie z Rosją oraz ocenił prawdopodobieństwo dalszego wsparcia ze strony USA. W szczególności na antenie Radia NV Petraeus wyraził przekonanie, że Ukraina będzie w stanie utrzymać się w wojnie jeszcze przez pół roku na pewno. “Myślę, że margines wytrzymałości (Ukrainy) z pewnością wynosi jeszcze od czterech do sześciu miesięcy. Dalej, myślę, że wsparcie ze strony USA i Kongresu USA będzie kontynuowane. Chcą oni nałożyć więcej sankcji na Putina” – powiedział Petraeus. Ukraina przelała zagranicznym dostawcom broni przedpłatę w wysokości 770 milionów dolarów, jednak znaczna część obiecanej broni i amunicji nigdy nie została dostarczona. Pisze o tym Financial Times, powołując się na dokumenty Ministerstwa Obrony Ukrainy oraz materiały wewnętrzne. Zaznaczono, że chodzi o co najmniej 30 kontraktów, choć publikacja opisuje dwa z nich. Pododdział Darknode 412. pułku Nemesis Sił Systemów Bezzałogowych Ukrainy przechwycił już 100 wrogich dronów uderzeniowych, które wcześniej zbijano rakietami za 1 mln dolarów, za pomocą dronów przechwytujących za 5 tys. dolarów. Informuje o tym kanał telewizyjny “Espreso”, powołując się na Siły Systemów Bezzałogowych Sił Zbrojnych Ukrainy. W szczególności pododdział Darknode 412. pułku Nemesis Sił Systemów Bezzałogowych zniszczył 76 sztuk Shahed-136 – dronów-kamikadze produkcji irańskiej oraz 24 sztuki “Gerbera” – uproszczonej modyfikacji Shahed-136, produkowanej na terytorium Federacji Rosyjskiej. Jak zaznaczają w Siłach Systemów Bezzałogowych, podejście to jest unikalne dla współczesnej wojny: po raz pierwszy uderzeniowe bezzałogowe statki powietrzne dalekiego zasięgu są systemowo zbijane przez inne drony. Siły Systemów Bezzałogowych aktywnie rozwijają ten kierunek, aby zrekompensować deficyt tradycyjnych środków obrony powietrznej i skutecznie chronić ukraińskie miasta przed rosyjskimi atakami. Mykoła HOŁOMSZA, profesor prawa, zasłużony prawnik Ukrainy. Od razu chce się podziękować narodowi amerykańskiemu, Senatowi i Kongresowi, prezydentowi USA Bidenowi za wielkie wsparcie po inwazji Rosji na Ukrainę 24.02.2022 roku i do niedawna. Za wsparcie wartości i porządku światowego. Oczywiście chciałbym, aby mój artykuł znalazł się na łamach gazety “New York Times”. Ale obejdziemy się teraz możliwością, która jest. Co się teraz dzieje? Milczenie na kościach: 100 dni obojętności Białego Domu wobec rosyjskich okrucieństw. Dowódca batalionu 47. oddzielnej brygady zmechanizowanej “Magura” Ołeksandr Szyrszyn oskarżył dowództwo wojskowe o “debilne zadania” i nieuzasadnioną utratę ludzi. Wojskowy napisał raport z prośbą o usunięcie go ze stanowiska. O tym Ołeksandr Szyrszyn poinformował na stronie na Facebooku. Niektóre szczegóły doprecyzował w komentarzu dla “Ukraińskiej Prawdy”, przekazuje RegioNews. “Bardziej debilnych zadań, niż na obecnym kierunku, nie otrzymywałem. Kiedyś opowiem szczegóły, ale bezmyślna utrata ludzi, drżenie przed bezradnym generalitetem, poza porażkami, do niczego nie prowadzi. Wszystko, na co ich stać, to nagany, dochodzenia, nakładanie kar… “Polityczne” gry i ocena realnego stanu spraw nie odpowiada ani rzeczywistości, ani możliwościom. Zagrali się” – oświadczył wojskowy. Oświadczenie dowódcy jednego z batalionów 47. oddzielnej brygady zmechanizowanej “Magura” Ołeksandra Szyrszyna o zwolnieniu jest rzekomo związane z nieudanymi atakami Sił Zbrojnych Ukrainy w rejonie miejscowości Tiotkino w obwodzie kurskim kraju-agresora Rosji. O tym w sieciach społecznościowych napisał ukraiński dziennikarz Jurij Butusow. Według niego, obecnie Rosjanie publikują nagrania z dronów, jak kolumny ukraińskiego sprzętu próbują przeprowadzać ataki czołowe na pozycje armii FR. Butusow twierdzi, że zadania, które stawia dowództwo przed 47. brygadą, nie zawsze odpowiadają możliwościom wojsk, specyfice terenu oraz taktyce. Dziennikarz pisze, że prowadzi to do strat personelu i sprzętu. 18 maja na terytorium Narodowego Rezerwatu Pamięci “Bykowniańskie Mogiły” odbyły się uroczystości upamiętniające, poświęcone Dniu Pamięci Ofiar Represji Politycznych. Ten dzień jest ważnym przypomnieniem o tragicznych kartach historii Ukrainy, kiedy tysiące ludzi stało się ofiarami komunistycznego terroru, zaznacza wydanie “Wieczorny Kijów”. W Winnicy odbyło się posiedzenie rady eksperckiej ds. wydawnictw książkowych. Uczestnicy zebrania rozpatrzyli utwory lokalnych autorów, zgłoszone do finansowania w ramach obwodowego programu wsparcia wydawnictw książkowych. Wszystkie utwory, które przechodzą selekcję, wychodzą w ramach serii “Piszemy tragiczne i heroiczne karty historii wojny rosyjsko-ukraińskiej”. O tym informują w Winnickiej Obwodowej Administracji Wojskowej. Chodzi o to, że od początku pełnoskalowej inwazji priorytetem stały się utwory, które naświetlają heroizm obrońców i obrończyń, wydarzenia “na zerze” oraz tragiczne karty najnowszej historii Ukrainy. W 2025 roku do rozpatrzenia przez radę ekspercką wpłynęło pięć utworów lokalnych autorów, wszystkie zostały zatwierdzone i rekomendowane do wydania. Mowa o takich utworach: W. Witkowski “Hennadij Kernycznyj “Wiking””, S. Derkacz “Anioły boga wojny”, Ż. Dmytrenko “Andrij Soroka “Soroket”. Bohater Ukrainy z Hniwania”, S. Pryłypko “Nieheroiczna powieść”, A. Semeneć “Kostiantyn Mohyłko. Na skrzydłach wyczynu”. “Musimy utrwalać i zachowywać naszą historię już dziś, bo każda książka o froncie, o walce, o stratach – to nie tylko źródło pamięci dla przyszłych pokoleń, ale i moralne oparcie dla całego społeczeństwa” – podkreśliła dyrektorka Departamentu Działalności Informacyjnej i Komunikacji ze Społeczeństwem OAW Switłana Juzwak. Zaznaczono, że zgodnie z programem regionalnym i decyzją sesji rady obwodowej o budżecie obwodowym na 2025 rok, na wydanie utworów winnickich pisarzy przewidziano 150 tysięcy hrywien. Tymczasem z budżetu miasta winnickim pisarzom przydzielono milion hrywien na wydanie książek o Winnicy. Kierowniczka sekretariatu Komitetu ds. Polityki Zagranicznej i Współpracy Międzyparlamentarnej Rady Najwyższej Ukrainy Wałerija Bohdanowa oraz, prawdopodobnie, jej córka Lubow w zeszłym roku stały się równoprawnymi właścicielkami działki o powierzchni 0,1 ha oraz budynku mieszkalnego o powierzchni 369,4 m kw. w Kijowie. Jak wskazano w jej deklaracji, nieruchomość o łącznej wartości 6,8 mln hrywien trafiła do Bohdanowych w prezencie. O tym mowa w materiale “Gławkomu”. Wałerija Bohdanowa w zeszłym roku zarobiła na stanowisku kierowniczki sekretariatu Komitetu ds. Polityki Zagranicznej i Współpracy Międzyparlamentarnej 1,59 mln hrywien, podczas gdy przewodniczący komitetu, deputowany Ołeksandr Mereżko – 937 tys. hrywien. Projekt “Szukaj” przedstawił nową minirzeźbę “Kijowskie kontrakty”, którą poświęcono legendarnym jarmarkom na placu, który otrzymał nazwę Kontraktowy. Informacją o nowej rzeźbie podzieliła się na swojej stronie na Facebooku autorka kulturalno-is-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Sto dni milczenia na kościach

Kiedy rosyjskie czołgi zmiażdżyły ludzi w Gruzji, bomby spadły na Aleppo, świat zamilkł z przerażenia. Dziś – inne milczenie. Milczenie, w którym giną miasta. Milczenie, które płynie z Waszyngtonu. Już ponad sto dni, jak Donald Trump ponownie został prezydentem Stanów Zjednoczonych. Sto dni głuchoty i obojętności na to, co dzieje się w sercu Europy. Sto dni oburzającej ciszy w odpowiedzi na najstraszniejsze zbrodnie XXI wieku. Ukraina – to nie abstrakcja. To kraj, gdzie dzisiaj rosyjskie rakiety zabijają dzieci. To rzeczywistość, gdzie ciężarne kobiety giną pod gruzami szpitali położniczych. Gdzie tysiące cywilów codziennie znajduje się pod ostrzałem, jak w Aleppo – bez wyboru, bez szans, bez ochrony. I wszystko to – przy akompaniamencie strusiej polityki Białego Domu. Rakiety lecą – a Biały Dom radzi “dogadać się”. To, co słyszymy dzisiaj od nowej administracji USA, – szokuje: “Obie strony muszą pójść na kompromis”. “Być może Ukrainie warto ustąpić terytoriami”. “Jeśli porozumienia nie będzie – wycofamy się z uregulowania”. To nie tylko cynizm. To zdrada elementarnych zasad moralnych, na których budowany był porządek światowy po 1945 roku. To – całkowite zapomnienie lekcji Norymbergi, gdzie ludzkość zgodziła się: - agresja – to zbrodnia, - ludobójstwo – to zbrodnia, - milczenie w odpowiedzi na nie – też zbrodnia. Ale obecnie z Waszyngtonu – milczenie. I nie tylko milczenie: Biały Dom faktycznie sparaliżował politykę zagraniczną USA wobec Ukrainy. Pod przykrywką “pragmatyzmu” administracja Trumpa odmawia wspierania idei trybunału nad Putinem. Demonstracyjnie dystansuje się od koalicji 40 państw, które domagają się sprawiedliwości. I w ten sposób staje się współuczestnikiem. Kiedy Ameryka zdradza zasady, świat traci wiarę. USA kiedyś były latarnią. Obecnie – to przygaszona lampa, która mrugnęła w czasie, gdy ciemność rozpełzła się po Europie. Wiceprezydent J. D. Vance milczy. Sekretarz stanu Rubio wypowiada niemrawe frazy, które mogłyby brzmieć także na Kremlu. Doradcy prezydenta – Witkoff i Kellogg – faktycznie usprawiedliwiają apatię i ignorowanie agresji. Podczas gdy dziesiątki krajów wydają rezolucje polityczne o zbrodniach ludobójstwa, amerykańska administracja radzi Ukrainie “uwzględniać realia”. A rzeczywistość – to spalone wioski. To zgwałcone dziewczęta. To deportowane dzieci. To masowe groby ofiar. To rakiety, które lecą w wieżowce. I cisza, która płynie z Waszyngtonu. Kongres jeszcze może interweniować. I musi. Nie wszystko stracone. W Kongresie USA są głosy, które pamiętają, czym jest honor i prawo. Senatorowie z obu partii pracują nad: - ustawą o wsparciu Ukrainy do pełnego przywrócenia jej integralności terytorialnej; - uznaniem działań Rosji za akt ludobójstwa; - sankcjami, których nie będzie mogła anulować żadna administracja; - zobowiązaniami wobec NATO, które uniemożliwią wyjście USA ze składu Sojusznika.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Nasz batalion „Swoboda” Początek walki – wypełniamy testamenty Szewczenki

Ołeksandr WAKULENKO Zdjęcia autora Już niejedno stulecie trwa zacięta konfrontacja między prastarym narodem ukraińskim a moskiewskimi najeźdźcami. Na czym polega przyczyna niechęci, wściekłości i pogardy Moskali wobec Ukraińców? Zdaniem Stefana Zakrewskiego „federacja rosyjska” to nic innego jak sekta religijna. Z reguły w totalitarnych sektach nie ma miejsca na wolnomyślicielstwo, dlatego też Rosjanie w większości bezapelacyjnie wierzą i wspierają swoją władzę, która faktycznie niszczy Ukrainę. Niełatwo przeciwstawić się watahcie rozwścieczonych, uzbrojonych po zęby zombi-fanatyków. Przecież tylko w ciągu minionego stulecia Ukraina poniosła wielomilionowe straty w wyniku trzech Hołodomorów, masowych represji i prześladowań, zorganizowanych przez moskiewski reżim. Ale Ukraińcy zachowali swoją narodową świadomość i tożsamość. Z początkiem pełnoskalowej wojny rosyjsko-ukraińskiej w obronie Ukrainy aktywnie stanęły ukraińskie formacje nacjonalistyczne „Azow”, DUK „Prawy Sektor”, Ukraińska Armia Ochotnicza, UNSO, Ruch Ochotniczy OUN, Rota UWO. Zjednoczenie Ogólnoukraińskie „Swoboda” równolegle z istniejącym pododdziałem „Sicz”, który walczył wtedy w Awdijiwce, oraz formacją ochotniczą „Karpacka Sicz” (w dalszej kolejności przeforsowaną w 49. samodzielny batalion strzelecki SZU) tworzy ochotniczą formację terytorialnej wspólnoty miasta Kijowa „Swoboda”. Wieczorem 24 lutego 2022 roku bojownicy tego pododdziału, który dopiero był w trakcie formowania, wyruszyli na pierwsze zadanie bojowe na lotnisko „Kijów” (Żulany). Lotniska jako obiekty strategiczne miały szczególne znaczenie: tam mógł desantować się personel i technika agresora w celu zajęcia kraju. Dlatego tracić ich nie można było w żadnym wypadku. Następnego dnia pojawia się zagrożenie przełamania i połączenia wrogich kolumn pancernych na obrzeżach stołecznej Obołoni. Część pododdziału bez wahania zajmuje pozycje obronne na tym kierunku obok bojowników batalionów „Myrotworeć” i „Kijów–2”. Miało to nieocenione znaczenie, gdyż dało możliwość ukraińskiej armii z marszu włączyć się w odpieranie rosyjskiego natarcia. Do sztabu pododdziału w tym czasie przychodzi straszna wiadomość o śmierci naszej siostry, weteranki batalionu „Sicz” Iryny Cwiłej o pseudonimie „Linza”. „Jak to się stało?” – próbuję dowiedzieć się szczegółów od Rusłana Andrijki, z którym idę na nocny dyżur. Ale póki co o okolicznościach tej ciężkiej straty nic nie było wiadomo. Dołączam z kolejną grupą bojowników-ochotników do wyjazdu na obronę lotniska w Żulanach. Przybywamy tam samochodami i stajemy się świadkami zabawnego przypadku. Wchodząc do piwnicy lotniska, zobaczyliśmy dużą liczbę młodych wojskowych. Wśród nas byli także całkiem młodzi chłopcy z WGO „Sokił”. Wojskowi na lotnisku zwrócili na to uwagę i jeden z nich mówi: „Co to nam dzieci przysłali?”. Rozśmieszył mnie tą frazą, nazywając swoich rówieśników dziećmi. Czego to na wojnie nie usłyszysz. „Podciągnąć sznurówki!” – rozbrzmiewa komenda ich dowódcy. Patrzę na swoje buty. Niby wszystko w porządku. Nagle uświadamiam sobie, że chodzi o pasy przy automatach. Obserwuję, jak u wojskowych wszystko odbywa się zgodnie, niemal błyskawicznie. Szybko otwierają drewniane skrzynie, stamtąd wyjmują cynkowe – z nabojami. Przygotowanie do odparcia ataku idzie pełną parą. Niespodziewanie otrzymujemy rozkaz powrotu do sztabu. W towarzystwie dwóch policjantów z ręcznymi karabinami maszynowymi, którzy osłaniają nas z dwóch stron, ruszamy do samochodów. Wyjaśniło się, że sytuacja się pogarsza i potrzebna jest nasza pomoc na Obołoni. Przybywamy na Obołoń, gdzie spotykamy kierownika Obołońskiej Samoobrony Rusłana Horowego z automatem oraz bojowników naszego pododdziału, których trzeba zmienić. Podczas zbiórki dzielimy się na grupy, tworząc trzy plutony, w wyniku czego została sformowana rota. Dowódcą naszego plutonu mianowano „Savona”. A w składzie naszego batalionu od tego czasu zaczyna działać 1. rota pod dowództwem „Łysa” i 2. rota pod dowództwem „Kosa”. Otrzymujemy zadanie bojowe – w razie przełamania zatrzymać wrogie natarcie przeciwnika. Za pomocą traktora wykopano już ziemianki, które umacniamy i staramy się zamaskować. Zaczyna się całodobowy dyżur, podczas którego uważnie wpatrujemy się w dal. Nocą wykonujemy to w całkowitej ciemności, gdyż żadna latarnia nie świeci. Wszyscy bojownicy są zmotywowani, skupieni, nastawieni bojowo. Groźnie patrzą w niebo lufy przeciwlotnicze, od której nie odchodzi Jurij Syrotiuk „Mamaj” z bojownikami obsługi, wśród których jest jego 17-letni syn Swiatosław. Oczekują na swoje użycie „koktajle Mołotowa”. Chłopcy już nie mogą się doczekać, żeby postrzelać. Chociaż mamy rozkaz – strzelać pojedynczymi strzałami. Naboje trzeba oszczędzać. Obok niezawodni towarzysze broni – dowódca oddziału „Chorwat” oraz bojownicy „Hor”, „Swat”, „Sznur”, „Adwokat”, „Nik”, „Lolik”, „Dantes”, „Prywyd”, „Chlib” (później zmienił pseudonim na „Munk”). Oddział „Chorwata” batalionu „Swoboda” „Chorwat” zapytał mnie, czy mam pseudonim. „Jestem korespondentem, dlatego chciałbym, żeby tak mnie nazywano”, – odpowiadam mu. „To długo, póki wypowiesz. Chłopcy już dali ci pseudonim. Będziesz „Batja”. Przecież jesteś wśród nas najstarszy”, – powiedział „Chorwat”. Na początku nasz oddział miał nazwę „Samuraje”. Świadczy to o determinacji bojowników, którzy żywcem poddawać się nie zamierzali. Przecież wojna, która stała się sprawdzianem dla Ukraińców, nie stała się niespodzianką dla nacjonalistów, którzy doskonale władają wiedzą z ukraińskiej ideologii nacjonalistycznej i historii wzajemnych relacji Ukraińców z Rosjanami. Przygotowanym do tej wojny okazał się też przedsiębiorca z Kijowa, zastępca przewodniczącego Dnieprowskiej rejonowej organizacji miasta Kijowa WO „Swoboda” Pawło Małyszew „Chorwat”, który brał udział w patriotycznych wydarzeniach upamiętniających ważne daty historyczne i ukraińskich bohaterów, obronie sprawiedliwości społecznej, zachowaniu ekologicznie czystych miejsc i zagospodarowaniu ukraińskiej stolicy. Aktywnie wolontariuszował, pomagając ukraińskim obrońcom na wschodzie Ukrainy. W 2020 roku kandydował na radnego Kijowskiej Rady Miejskiej, czując wsparcie ludzi o podobnych poglądach, zawsze gotowych przyjść z pomocą. Dowódca naszego oddziału „Chorwat” wyraża swoje myśli: – Obecna wojna rosyjsko-ukraińska – to nie tylko wojna o istnienie narodu ukraińskiego, walka Ukraińców o wolność i niepodległość. Dziś na polach Ukrainy tworzy się światowa historia. Tutaj toczy się walka dobra ze złem, cywilizacji przeciwko dziczy. I naród ukraiński ma historyczną misję – zniszczyć ostatnie imperium świata. Jestem pewien, że z honorem sobie z tym poradzimy. Przecież nie likwidując rosyjskiego imperium, próżno liczyć na spokojne życie przyszłych pokoleń Ukraińców i innych narodów. Dlatego idziemy razem do zwycię- Inspiruje nas słowo Tarasa Szewczenki. Zapewnijmy pokój i spokój ludziom, którzy zasługują na lepszy los. Takie myśli w tamtym czasie miała większość ochotników, którzy chwycili za broń. Byli bowiem przekonani, że sytuacja na Ukrainie jest wielowymiarowa, a od konfrontacji na naszych odwiecznych ziemiach zależy przyszłość całego świata. A dla Ukraińców wielkim honorem jest bycie twórcami współczesnej historii, obrona swoich rodaków i stanie na straży bezpieczeństwa światowej wspólnoty. Wtedy nikt nie spodziewał się, że po trzech latach rozpoczną się jakieś targi dotyczące Ukrainy. A wtedy niespokojnie było na Obołoniu. Nasza grupa szybkiego reagowania zatrzymywała kolaborantów, którzy, udając bezdomnych, mieli smartfony i po kilka kart SIM, aby korygować wrogie ostrzały. Tych zdrajców przesłuchiwał szef sztabu batalionu „Pula”, a potem przekazywano ich pracownikom SBU. Pierwszego dnia wiosny, wracając dużym autobusem z dyżuru bojowego, skręciliśmy przy stacji metra „Dorohożyczi” w ulicę Jurija Illenki, ale zostaliśmy zatrzymani przez przedstawiciela obrony terytorialnej. Okazało się, że kijowska wieża telewizyjna została zaatakowana rakietowo i na drodze leży zerwany przewód elektryczny. Pojechaliśmy inną drogą. Wieża telewizyjna była już od nas nieco dalej. I wtedy znów przyleciała i wybuchła rakieta. Autobus od fali uderzeniowej zaczęło w trakcie jazdy kołysać w różne strony, a wnętrze zaczęło wypełniać się dymem. Kierowcy mimo wszystko udało się go zatrzymać. Najbardziej bystrym okazał się bojownik „Czaban”, który, wykazując inicjatywę, błyskawicznie zorganizował ewakuację naszej kompanii z pojazdu. „Oto chrzest bojowy” – wspominali potem chłopcy. A ten starszy mężczyzna z obrony terytorialnej, który zmusił nas do pojechania objazdem, faktycznie uratował nam życie. Ludzie bowiem, którzy znajdowali się bliżej wybuchu rakiety, zginęli. Wszyscy bez wyjątku bojownicy naszego batalionu byli mile zaskoczeni jakościowym wyżywieniem, w które jednostka była zaopatrywana dzięki Fundacji Charytatywnej „Hastrooborona” pod kierownictwem Ołeny Hawryłenko. W przytulnej stołówce czuć było wysoki kunszt kucharzy, mistrzów sztuki kulinarnej. A przy wydawaniu posiłków stały aktorki stołecznych teatrów, które przyszły z pomocą ukraińskim obrońcom. Nie bez powodu troska o ludzi zawsze była jedną z cech wyróżniających Ukraińców. 9 marca bojownicy batalionu oraz wolontariusze, którzy znacząco pomagają jednostce, uczcili dzień urodzin Tarasa Szewczenki. Duchowego Przywódcę Ukraińców uczczono nie tradycyjnie, jak w minionych latach, przy pomniku Wielkiego Kobziarza, a na pozycjach bojowych, w miejscu naszej dyslokacji. Taras Szewczenko wzywał Ukraińców do walki wyzwoleńczej, w imię wolnego życia, na ziemi naszych przodków. Dlatego symboliczne jest to, że pamięć o nim żyje, a obecne pokolenie Ukraińców wypełnia jego testament. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

programie występów także potężna orkiestra wojskowa 93. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej „Chołodnyj Jar” (dyrygent wojskowy Ołeksandr Korolow). Z wielką przyjemnością co roku włączamy do udziału w programie występów dzieci, które wraz z pierwszymi krokami w wielką sztukę odkrywają dla siebie karty prawdziwej historii naszego narodu i wychowują się na przykładach naszej heroicznej przeszłości oraz teraźniejszości. Oprócz Mychajłyka Krochmala, siedmioletniego wnuka naszego towarzysza, w przeszłości bojownika batalionu „Karpacka Sicz” Bohdana Lehoniaka, który już po raz trzeci wziął udział w Scenie Literacko-Muzycznej i wykonał dwie piosenki, tym razem zadebiutował miejscowy dziecięcy zespół „Hajdamacy z Hołowkiwki” (dzieci w wieku 5, 6 lat) pod kierownictwem zasłużonego artysty Ukrainy Ołeksandra Sznajdera, które zaśpiewały „Hej, sokoły”. Byliśmy radzi usłyszeć ponownie młodą skrzypaczkę Mariję Szczawielewą (15 lat) oraz z przyjemnością obejrzeliśmy taniec „Kozaczok” w wykonaniu wzorowego zespołu tanecznego „Samocwity” z miasta Kamianka (dzieci z klas 9-11). Uczestnik działań wojennych Marko Melnyk przeprowadził aukcję, na której sprzedano dwie łuski pocisku artyleryjskiego kalibru 155 mm, pomalowane przez wojskowych w tematykę kozacką. Uzyskane środki przeznaczono na szczytny cel obrony Ukrainy. Prezydent klubu historycznego „Chołodnyj Jar” Roman Kowal przeprowadził konkurs wiedzy o historii Chołodnego Jaru z wręczeniem zwycięzcy własnej książki. Ze sceny zaprezentowali swoje książki także pisarka dla dzieci Łarysa Nicoj oraz pisarz-badacz Jewhen Buket. A na zakończenie wydarzenia z pełnym wdzięczności słowem wystąpiła dyrektorka kompleksu muzealno-etnograficznego „Dykyj Chutir”, wiceprezydent Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar” Lesia Ostrowska. Jewhen BUKET, specjalnie dla „Słowa Proświty” rzeżemy Ukrainę albo poddamy się agresorowi” – podsumował. Również podczas wykładu kierownik katedry filologii wschodniosłowiańskiej oraz studiów informacyjno-stosowanych Ołeksandr Bondarenko opowiedział uczniom o programach edukacyjnych katedry, w ramach których szczegółowo studiuje się przejawy wojny hybrydowej, metody i technologie wpływu, różne typy manipulacji: „Takie programy edukacyjne to potrzeba czasu, bo musimy umieć nie tylko się bronić, ale i stosować przeciwko wrogowi jego własne metody”. Przecież wojna będzie trwała dopóty, dopóki będzie istnieć Rosja w obecnym kształcie, i to zadanie nowych pokoleń – nie pozwolić jej zniszczyć ukraińskiego narodu. Ten wykład stał się ważnym przypomnieniem o tym, że walka o Ukrainę to nie tylko walka bronią, ale także obrona języka i kultury. Właśnie w tym humanitarnym wymiarze kryje się siła naszego państwa i narodu. Przygotowały Ołeksandra KASIANOWA oraz Darija BIŁOKOBYŁSKA, dział ds. kontaktów społecznych im. Wołodymyra Mukana Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Zdjęcie Serhija TERESZCZENKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Uhonorowano bohaterów Chołodnego Jaru

W tym roku na ziemi czyhryńskiej już po raz trzydziesty odbyły się uroczystości ku czci bohaterów Chołodnego Jaru. Te coroczne wydarzenia, organizowane z inicjatywy prezesa klubu historycznego „Chołodnyj Jar”, pisarza Romana Kowala, już dawno stały się symbolem jedności pokoleń bojowników o niepodległość Ukrainy – od hajdamaków i powstańców-chołodnojarczyków po współczesnych żołnierzy wojny rosyjsko-ukraińskiej. Wydarzenia trwały przez trzy dni. Rozpoczęły się 16 maja koncertem w Domu Kultury w Kamiance, kontynuowano je 17 maja we wsi Melnyky, gdzie oddano hołd grobowi Głównego Atamana Chołodnego Jaru Wasyla Czuczupaki oraz zbiorowej mogile chołodnojarczyków, w której spoczywają kozacy Petro Tokowenko, Prochor Derkacz, Rudenko oraz Hawryłko „Połtaweć”, zamordowani przez bolszewików. Złożono kwiaty pod pomnikiem mieszkańców Melnyk poległych w walce o Ukrainę, pomnikami Jurija Horlisa-Horskiego i sławnej rodziny Czuczupaków w centrum Melnyk, a także w miejscu ostatniej bitwy Wasyla i Petra Czuczupaków na Kreselciach oraz przy grobie sotnika pułku hajdamaków Chołodnego Jaru Iwana Kompanijcia na terenie Monasteru Motronińskiego. Naturalne jest, że w ostatnich latach punkt ciężkości uroczystości przesunął się z bohaterów przeszłości na rycerzy obecnej wojny ukraińsko-rosyjskiej. Głównym wydarzeniem było odsłonięcie pomników poległych bojowników o państwo ukraińskie (rzeźbiarz – Ihor Semak, architekt Ołeksandr Buczacki) oraz pomnika poległych żołnierzy 31. pułku Gwardii Narodowej Ukrainy (rzeźbiarz Roman Turecki) w Panteonie przy Monasterze Motronińskim. Oto imiona bohaterów uwiecznionych w tym roku na memoriale: Bukariow-„Biłotur” Dmytro, zastępca dowódcy Oddzielnego Oddziału Specjalnego Przeznaczenia Gwardii Narodowej Ukrainy „Azow” (artyleria), pułkownik (pośmiertnie). Worobkało-„Hrek” Andrij, ochotnik Ukraińskiej Armii Ochotniczej, dowódca obsługi moździerza 9. Oddzielnego Batalionu Strzeleckiego Sił Zbrojnych Ukrainy. Karas Wołodymyr, kozak 142. Centrum Sił Operacji Specjalnych Sił Zbrojnych Ukrainy. Striłeć-„Tiaż” Jarosław, starszy marynarz (nurek-saper) Sił Operacji Specjalnych, mistrz świata w pankrationie. Nazarczuk-„Fric” Ołeksij, ochotnik Oddzielnego Oddziału Ochotniczego „Karpacka Sicz”, dowódca oddziału 5. Oddzielnej Brygady Szturmowej. Lubunia-„Instruktor” Wołodymyr, ochotnik pułku „Azow”, kozak oddziału specjalnego Gwardii Narodowej „Donbas”. Obrzędu poświęcenia pomników i broni obecnych żołnierzy dokonał Jego Eminencja Ioan, metropolita czerkaski i czyhryński Prawosławnego Kościoła Ukrainy, przewodniczący Synodalnego Zarządu Duchowieństwa Wojskowego. Tego dnia poświęcił również dzwonnicę cerkwi świętego sprawiedliwego Piotra Wielostradalnego Kałnyszewskiego na chutorze Buda. Podczas uroczystości Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” wręczył nagrody „Rycerz Chołodnego Jaru” – zarówno poległym bohaterom, jak i żyjącym, którzy kontynuują walkę. A artystka Maryna Soczenko tworzyła portrety współczesnych bohaterów – żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy, którzy wzięli udział w wydarzeniu. W drugiej połowie dnia w sobotę i niedzielę na chutorze Buda działała scena literacko-muzyczna. Oto co opowiedział jeden z jej prowadzących, poeta Wasyl Kowtun: – Nie nazywamy tego wydarzenia tradycyjnie koncertem czy festiwalem. To coś innego. Przecież zarówno uczestnicy, jak i ich występy odpowiadały tematyce i celom zaplanowanych oraz przeprowadzonych uroczystości, a mianowicie – poeci, prozaicy, śpiewacy wykonywali utwory o odpowiednim kierunku, odpowiadające duchowi walki narodu ukraińskiego o swoją wolność oraz sławiące tych, którzy za tę wolność oddali swoje życie. Jesteśmy dumni, że udział w programie sceny literacko-muzycznej wzięli artyści, którzy obecnie służą w Siłach Zbrojnych Ukrainy na różnych kierunkach. To artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki, lider zespołu „Choreja Kozacka” Taras Kompaniczenko, to pilot uderzeniowych bezzałogowców „Wyrij” 241. brygady obrony terytorialnej Sił Zbrojnych Ukrainy, lider zespołu „Tiń Soncia” Serhij Wasyluk, to żołnierz Gwardii Narodowej Ukrainy Artem Łoik. Szczególnym ciepłem powitano na scenie członków rodzin żołnierzy pułku „Azow”, którzy trafili do niewoli i zginęli w więzieniu w Ołeniwce, a mianowicie rodziców Bohdana „Denzhera” Chomowskiego – mamę i tatę, siostrę Dmytra „Biłotura” Bukariowa panią Tetianę oraz córkę Władysława „Senseia” Szołomienka, Tetianę Połtorak, która w imieniu bliskich wygłosiła krótką przemowę i odczytała wiersz dedykowany wszystkim bohaterom „Azowa”, których w niewoli podstępnie zabiła Moskwa. Radość sprawiali i trzymali widza w duchowym uniesieniu mistrzowie twórczości – artystka ludowa Ukrainy Switłana Myrwoda, zasłużony działacz kultury Wołodymyr Honski, a w unisonie z nimi energii dodawali młodzi: piosenkarka Olesia Kiczuk oraz trio pieśni a cappella „Żorżyny” w składzie Liza Czuchlib, Alina Kłymenko i Anna Kłymenko, kobziarz Swiatosław Syłenko (w składzie zespołu „Choreja Kozacka”), folklorysta Wałerij Hałdunec oraz piosenkarka Anna Kurylenko. Swoje potężne wiersze czytali członkowie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyl Kowtun, Wałentyna Kowalenko oraz Władłen Kowtun. Wziął udział w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Jaka ona jest – wojna hybrydowa

14 maja w Instytucie Naukowo-Dydaktycznym Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki odbył się wykład dla uczniów oddziału filologii ukraińskiej i literaturoznawstwa Kijowskiej Małej Akademii Nauk (KMAN), w szczególności dla wychowanków liceum nr 59 w Kijowie. Kierownik katedry filologii wschodniosłowiańskiej oraz studiów informacyjno-stosowanych Ołeksandr Bondarenko opowiedział młodzieży o humanitarnym wymiarze wojny hybrydowej, która trwa w Ukrainie już ponad dziesięć lat… Wojna nie tylko bronią – wojna o język, historię i kulturę. Począwszy od 2008 roku, kiedy miała miejsce agresja Rosji przeciwko Gruzji, świat zobaczył nowy typ wojny – hybrydową. Ten konflikt pokazał nie tylko działania wojskowe, ale także ataki informacyjne, kulturowe i psychologiczne. Ołeksandr Bondarenko, opowiadając uczniom o różnych metodach prowadzenia wojny, podkreślił, że jednym z głównych celów wroga jest zniszczenie tożsamości narodowej poprzez niszczenie języka, historii, kultury i religii. „Jeśli nie będziemy bronić naszego języka i kultury – powiedział – stracimy siebie jako naród”. Przykłady różnic kulturowych między Ukraińcami a Rosjanami – od różnych stylów wyszywanek po unikalne przepisy na barszcz – dowodzą, że nasza kultura ma głębokie korzenie i odrębności, które trzeba chronić, ponieważ właśnie poprzez różnice następuje identyfikacja narodu. „A jaka to różnica?” – najniebezpieczniejsza fraza. Szczególną uwagę wykładowca zwrócił na niebezpieczeństwo obojętności. Fraza „A jaka to różnica?” w kontekście tożsamości narodowej może doprowadzić do utraty państwowości. Ważne są nawet takie, na pierwszy rzut oka, drobnostki jak nazwy ulic – są one symbolami pamięci i mentalnymi markerami narodu. Współczesne wyzwania: cyberzagrożenia i ataki informacyjne. Według słów Ołeksandra Bondarenki, Kijów każdego roku doświadcza około 600 cyberataków – to w przybliżeniu dwa dziennie. Wojna trwa nie tylko na froncie, ale także w przestrzeni medialnej, gdzie wróg próbuje narzucić własną wersję historii i zniszczyć ukraińską państwowość. Właśnie dlatego ważne jest rozwijanie krytycznego myślenia. Przyszłość w rękach młodzieży. Wykładowca zwrócił się do młodego pokolenia z apelem, aby nie tracić wiary w swój kraj i kontynuować walkę o jego niepodległość. „Innych wariantów nie ma: albo my zacho-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Urodzony, by służyć Prawdzie

Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Tydzień iluzji o “rozejmie” dobiegł końca, zabliźniając się w pamięci wojny największym atakiem szahidów przeklętych moskali. Okrutna wojna trwa. Wojownicy – w walkach. Oracze – na polach. Matki – w pełnych niepokoju myślach. Pedagodzy – w ludzkich duszach. Pogoda – w deszczach, a politycy – w stambulskich “oczekiwaniach”… Taką wydaje się szara proza życia. Jednak nawet za całkowitą ciemnością zawsze przeziera promień światła, a zatem i nadziei. Tymi duchowymi iskrami stały się konferencje naukowe i fora na Charkowskim Uniwersytecie im. Skoworody, Kamieniecko-Podolskim im. Iwana Ohijenki oraz Iwano-Frankiwskim im. Wasyla Stefanyka, poświęcone znaczącym postaciom i symbolom Narodu Ukraińskiego, w szczególności Hryhorijowi Skoworodzie (“Bajki Charkowskie”): “Język – nasz ideologiczny front Zwycięstwa”; “Wyszywanka: edukacja, sztuka, tradycje, tożsamość”. Najważniejsze, że do wspomnianych wydarzeń aktywnie dołączyli Wojownicy, Wolontariusze, którzy jednocześnie są profesjonalnymi wykładowcami uczelni i naukowcami. Jasne myśli, kreatywne idee, wrażliwe i nieprzekazywalne emocje… Jednak zaczniemy od Charkowa, skąd obecnie wschodzi ukraińskie słońce, obramowane Skoworodą. To imię już trzeci wiek “podróżuje” między ludźmi w różnych przestrzeniach politycznych, narodowo-kulturowych, naukowo-oświatowych, dziwiąc ich niby prostym, ale głęboko prawdziwym językiem, który staje się pomocny dla małego i wielkiego, dla mądrego i nie bardzo, dla władcy i żołnierza. Ale wszystko stworzone przez niego tak i nie “ujrzało” światła dziennego za życia tego swoistego Miłomędrca, Poety, Filozofa, Oświeciciela, ponieważ nie wydrukowano żadnego jego dzieła. Nic dziwnego, wszak historia jest przepełniona podobnymi wątkami, kiedy dopiero z odejściem w zaświaty wybitnego Człowieka pojawiały się możliwości, okazja i potrzeba mówienia, czytania o nim jego Słowem. Kiedyś dawno, jeszcze na początku IV w. p.n.e., stracono wielkiego Sokratesa, szczególnie szanowanego przez Skoworodę, który przez całe życie nie napisał ani jednego zdania, jednak jego żywą mądrość ludzkość studiuje do dziś, a UNESCO uznało go za jednego z pięciu najwybitniejszych myślicieli wszech czasów – Sokrates, Konfucjusz, Spinoza, Gandhi, Skoworoda. Ale o wszystkim sokratejskim później napiszą wielcy antyczni filozofowie (Platon, Ksenofont, Arystofanes), zachowując jego cywilizacyjne znaczenie dla potomnych. Dziesięć lat po śmierci filozofa Platon w swojej “Apologii” po raz pierwszy opublikował mowy sokratejskie, których mądrością zaczął zaczytywać się humanitarny świat. Błyskotliwy mistrz dialogów, który całe życie “rozmawiał” z młodzieżą, uformował swoistą teorię pedagogiczną, której ważnym składnikiem jest motywacja, skłanianie uczniów do “samodzielnego” znajdowania dla “siebie” Prawdy. Chociaż (według Platona) kategorycznie sprzeciwia się nazywaniu go Nauczycielem. Jednak nawet pobieżna analiza jego życiowej twórczości pozwala wyciągnąć wniosek, że zaproponował on te światopoglądowe, etyczne rozwiązania, które znajdują się u podstaw tworzenia człowieka. Wszak główną ideą edukacji, wykształcenia dla Sokratesa jest “nawrócenie duszy ku prawdzie”, a kluczowe zasady jego pedagogiki i oświecenia polegały na krytyczności i samokrytyczności; samodoskonaleniu osobowości; starannym przemyśliwaniu (poszukiwanie, poznanie, analiza, badania) rzeczy; dążeniu każdego i wszystkich do szczęścia; sprawiedliwości; dobroczynności. Propagował intelektualizm, wiedzę o świecie, aby czynić dobro (wiedząc o złu), moralną obsesję, aby “nie zejść z drogi”. Dla niego główną misją życiową było “poznawanie” świata i ludzi, uświadamiając sobie przede wszystkim to, że wie, iż nic nie wie. Ta krótka opowieść służy jedynie temu, aby zbliżyć się do Skoworody, zorientowanego w swojej światopoglądowej paradygmacie na wartościach kultury antycznej, którą szczepił na narodowy grunt własnego ludu. Zatem poznanie “siebie”, narodu i świata, codzienne doskonalenie duszy, głowy i serca, wyrabianie w “sobie” najwyższych ludzkich cech – wolności, miłości do wolności, walki o wolność i cnót moralnych w słowie i czynie, stały się także dla Skoworody niezmiennym drogowskazem jego ziemskiego bytu. Antyczność, ludowość i Pismo Święte określały istotę jego twórczości. Ideały Wolności i Prawdy stały się kamieniami węgielnymi w kontekście skoworodyńskiej wizji rozwoju człowieka, narodu, Ukrainy, w tamtym czasie ujarzmionej i odartej z tożsamości. Rzeczywiście, ten wielki Budowniczy ukraińskiego ducha “tworzył, jak żył” w złoczynnym, gnębiącym okresie bytu swojego Narodu, ponieważ XVIII wiek – to epoka, która znaczyła się bezprawiem, brakiem państwowości, narodowo-kulturowym i duchowym wydeptaniem ukraińskości, podzielonej przez imperia moskiewskie i austro-węgierskie. W przededniu narodzin Hryhorija Skoworody piotr wielki w 1720 roku zakazuje druku książek po ukraińsku, tłumacząc wszystkie dokumenty i akty na moskiewski; 1753 – carycyński zakaz nauczania w języku ukraińskim w Akademii Mohylańskiej; 1769 – zakaz synodu rpc drukowania i używania ukraińskiego elementarza; 1775 – zniszczenie Siczy Zaporoskiej i zamknięcie wszystkich pułkowych szkół ukraińskich; 1783 – stworzenie przez katarzynę II “komisji szuwałowskiej” (do 1796), która niszczyła, przepisywała, fałszowała, wykradała całą ukraińską historię i kulturę, ponieważ w tamtym czasie “historia” ordyńskiej moskowii składała się z pięciu pustych bajek. Iwan Ohijenko, badając te smutne czasy, w znanej pracy “Ukraińska kultura” (1918) napisze: “Zakazujące ukazy sypały się każdego roku. W walce o wolność druku Ławra przegrała z moskwą…”. Wszystko to obecnie musi znać nasz naród, młodzież, walcząc z “putinowsko-miedwiediewską” fałszem. Dlatego pomimo wszystkich znaczących dokonań kulturalnych, duchowych Skoworody, warto przede wszystkim wyróżnić jedną z jego największych zasług, kiedy w te ciemne i bezbrzeżne dla Ukrainy czasy podnosi sztandar Wolności z symbolem “gnanej Prawdy”, wykrzesawszy duchowy testament i naturalny kod ukraińskiego narodu – “bez Prawdy nie będzie Wolności!”. Bo już w następnym stuleciu cyrylo-metodyjczycy (Szewczenko, Kulisz, Kostomarow, Hułak…) będą kontynuować rozwijanie tej idei, ogłaszając główną linię w walce o wolność – “Poznaj Prawdę, a ona uczyni cię wolnym”. Zatem fundator ukraińskiej “filozofii serca”, chrześcijański filozof i głęboki myśliciel, według definicji profesor Natalii Łewczenko, “w bajkach nakreślił humanistyczne kontury ukraińskiej tożsamości, u podstaw której położył wiarę, wolność, samopoznanie, zgodność”. W pierwszych piętnastu bajkach okresu Hużwińskiego (1769 r.), które w kolejnych piętnastu cyklu Babajowskiego, napisanych w 1774 roku, Skoworoda zdołał poprzez swoiste obrazy, symbole, ptaki, zwierzęta i ludzi pokazać życie, normy zachowania człowieka i społeczeństwa, swoiście traktując rozumne i głupie, śmieszne i smutne, prawdziwe i nie do końca. Przy tym lakonicznie i przekonująco dowodził, że to, co na zewnątrz – często jest nieprawdą, a to wewnątrz – prawdą. Właśnie w tych bajkach-przypowieściach Skoworodzie udało się zawrzeć, naświetlić swoje ważne światopoglądowe i filozoficzne ideały oraz idee. Jakże koniecznie ważne jest obecnie czytanie tych bajek “odludnionym” ludziom i narodom, zwierzchnikom i władcom. W Bajce (14) “Sowa i Drozd” napisze: “Gdy tylko ptaszki zobaczyły Sowę, od razu zaczęły na wyścigi skubać… Czyż to nie dziwne? – zapytał Drozd. …Chociaż sroki i wrony z gawronami skubią mnie, jednak Orzeł z Puchaczem nie dotykają, a i ateńscy obywatele szanują mnie”. Dlatego skoworodyńska moralność jest taka: “Lepiej u jednego rozumnego i dobrego być w miłości i szacunku, niż u tysiąca głupców”. Albo “Lew i Małpy” (Bajka 25). Lew śpi na wznak i bardzo przypomina martwego. Tłum Małp, uważając go za martwego, zaczął drwić z niego, zapominając o strachu i szacunku do króla swego. Lew, budząc się, poruszył się. Wtedy Małpy, które przyszły do niego jedną drogą, siedmioma drogami się rozbiegły. Ocknąwszy się, najstarsza Małpa powiedziała: “I przodkowie nasi nienawidzili Lwa, lecz Lew i dziś Lew, i na wieki wieków…” Wszak “Lew (według Skoworody) – to obraz Biblii, przeciw której powstają i którą zniesławiają bałwochwalcy. Uważają ją za martwą, nie rozumiejąc, że w jej śmiertelnych obrazach kryje się wieczne życie i że wszystko to wstaje i wznosi się do Tego: “Bóg nasz na niebie i na ziemi…” Bo wszystko – nieprawda, czyli niestałe i nietrwałe, oprócz Boga. A Biblia uczy o Bogu, a więc musi być z nami i wśród nas. Jej nieprzemijające wartości muszą być w treści i filozofii edukacji, bo bez nich jakiego Skoworodę chcemy “przyprowadzić” do szkoły. Otóż, mówił Skoworoda, niby niczego nas Biblia nie uczy, oprócz Poznania Boga, ale właśnie tym ona wszystkiego naucza. Kto czuje Boga, wszystko rozumie, co mu potrzebne. A dalej zaznacza, że żółw skrzydeł nie ma, to czy jest w nich potrzeba, skoro skrzydła ptakom potrzebne. Nie w tym doskonałość, żeby cały świat poznać. Komu to pod siłę? Prawdziwa mądrość, kiedy wiesz, co dla ciebie potrzebne. Przejrzysz wszystkie planety i światy, ale będziesz niewykształcony, biedny, niewesoły. To tak, jakbyś, poznawszy wszystkie drogi, nie poznał swojej. Jak znajdziesz, nie wiedząc, co potrzebne tobie? Dlatego Biblia jest naszym przyjacielem i bliźnim, Testamentem, pozostawionym nam dla nas przez naszych przodków. Jest piękniejsza od słońca. “Ona naucza cnotliwości i rozważności, sprawiedliwości i męstwa, pożyteczniejszych od których nic nie ma dla ludzi w życiu” (Księga Mądrości Salomona 8:7). Najbardziej znacząca misja Bajek Skoworody – “tworzyć” Naród, żeby go nie wydeptali inni, nie zjaniczarzyli, żeby on nie rozłożył się. A dlatego warto go oświecać, przypominając, że “każdy naród, niczym pszenica, może od czasu do czasu wyradzać się”. W tym celu on “szczepi” nie tylko pradawną wieczną prawdę – “poznaj siebie!”, ale i wzywa wychowywać swoje “serce”, które musi być nie tylko “dobre”, ale i “mężne oraz miłujące wolność”. Wtedy nie staniesz się obcym dla swojego Rodu, będziesz “nie wydeptanym” Narodem. Ten ideał był zarówno narodową, jak i ogólnoludzką wartością, nie znając granic w przestrzeni i czasie. Bo już na drugim końcu Ukrainy (podaustriackiej) wybitny oświeciciel S. Worobkewycz, żywiąc ciągłość nieśmiertelnych skoworodyńskich idei wolności i “zgodności”, ostrzegawczo powie: “Kto garnie się do cudzego, / Tego Bóg karze…”. W “Charkowskich Bajkach” poprzez metafory, obrazy, symbole i Biblijne testamenty przeziera jasne oko skoworodyńskiej gołębicy, w którym gra, kipi sprawiedliwa prawda. Ona w tym, że każdy musi poznać swój Naród i siebie w nim. Bo wszystko dobrze, kiedy na swoim miejscu. Bajki są swoistą etyczną Ewangelią, gdzie Skoworoda, autor “duchowej pedagogiki” oraz “zgodnej pracy”, naucza obecnych być sobą, godnym swojego “Ja”, być Ukraińcami. Dlatego my, pedagodzy, torujemy tymi nie zarośniętymi i drogimi dla nas ścieżkami Skoworodyńskiej Prawdy. U Liny Kostenko (“Ogród niezatapialnych rzeźb”) są takie słowa: “Kiedy obrzydły sabaty fikcji w poszukiwaniach prawdy przyszli od Marksa do Skoworody”. To była droga do światła i ludzkiej woli. Oczywiście, dla takich pisał Miłomędrzec wiersz o wysokim narodowym i obywatelskim brzmieniu “Wolność”, którą uznawał za najwyższe narodowe i osobiste dobro. Bez tej najwyższej wartości nie wyobrażał sobie, że można zrealizować wezwanie-testament “My stwórzmy Świat lepszy”. Dzisiaj Ukraińcy nie po prostu „idą” do tej duchowo wielkiej i niezgłębionej postaci, która tworzyła naród, oni inspirują się i czerpią (kto tego pragnie) z tej skrytej poezji myśli „narodowego Sokratesa”, która wzrasta w sercu, duszy i ludzkim rozumie. Jest on jednym z pierwszych w sławnej plejadzie ukraińskich Oświecicieli, Duchownych, Pedagogów, „największym po pierwszych ojcach Kościoła chrześcijańskim filozofem” (według Barki), który podarował rodzimemu narodowi cnoty ducha i mądrości bytu. Skoworoda jest zakorzeniony w swoim narodzie umiłowaniem wolności, umiłowaniem prawdy, siłą mądrości i poznaniem Boga. Właśnie dlatego budował własną twórczość życiową na trzech „filarach” postrzegania świata – antyku, ludowości i Biblii, co umożliwiało poznanie harmonii oddziaływania wszechświata, człowieka i symbolicznego świata, który jest odzwierciedlony w Piśmie Świętym. Księga ksiąg. Uważał ją za piękniejszą od słońca. Chociaż, jak powiedziano w 30. Bajce, że „niczego Biblia nie uczy, oprócz poznania Boga, ale właśnie tym wszystkim naucza... Biblia jest naszym przyjacielem i bliźnim, Testamentem, pozostawionym nam dla nas przez naszych przodków”. W każdym słowotworze czuć wzniosłość myśli, szlachetność zamysłu, głębię mądrości. Dlatego trójjęzyczne (ukraiński, praukraiński, angielski) wydanie „Bajek Charkowskich”, które tak szczerze i godnie zaprezentował w tym tygodniu z okazji Dnia Nauki rektor Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. S. Skoworody Jurij Bojczuk, tak utalentowanie zaadaptowane, przetłumaczone, opracowane przez znaną badaczkę Skoworody, profesor Natalię Łewczenko oraz jej wnuczkę, uczennicę Olesię Łytwynenko, zasługuje na najwyższy szacunek i uznanie. „Bajki” w takim formacie są bardzo wartościowym dorobkiem dla społeczeństwa w wymiarze światopoglądowym, obywatelskim, etycznym i dydaktycznym. Słusznie ten zbiór mądrości Skoworody powinien stać się swoistą pedagogiczną ewangelią dla szerokiego ogółu społeczeństwa, dla edukacji obywatelskiej. Jednocześnie warto solidaryzować się z Natalią Łewczenko w ocenie, że idee, chrześcijańskie wskazania, pedagogiczne rady Hryhorija Skoworody rodziły się zazwyczaj nie dla „prostych śmiertelników”, orientując się także na wysoce intelektualnego (duchowego) czytelnika, dla tego narodu, który pragnie dotrzeć do swoich czystych źródeł, wejść na szczyty. Przebywamy w nieustannym poszukiwaniu swoich dróg do świątyni, prawdy, sprawiedliwości i wolności, biegając po cudzych domach za ogniem, który nigdy nie ogrzeje. Ale jak często bywa, te cnoty znajdują się obok, wokół, wyhodowane na naszej rodzimej ziemi. Bo, jak mądrze przypominał nam Hryhorij Skoworoda – „po co ciągnąć rury wodociągu tam, gdzie bije czyste źródło – ojciec i głowa wszystkich strumyków”. Więc dzisiaj, w czasach strasznej egzystencjalnej wojny z moskowią, niech w narodowym Panteonie Narodu, gdzie w pierwszym rzędzie stoi olbrzym ducha Taras Szewczenko z sakralną Księgą Narodu „Kobziarzem”, brzmi i rozbłyska Prawdą, „bez chytrej mowy” Słowo Wielkiego Skoworody. Przecież „beze Mnie nic nie możecie uczynić...”, powiedziano w Piśmie Świętym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

siła. Społeczno-kreatywna rola języka ukraińskiego w XI – połowie XIX wieku. – Lwów, 2007, 168 s. // Słowo Proświty. – 2007. 31 maja – 6 czerwca. – S. 10. Przedruk w: “Urok ukraińskoji”. – 2007. – nr 7-8. – S. 51-52. **Chodzi o projekt plakatu politycznego i rysunku “Język – podstawą twojego życia”, który I. Farion zapoczątkowała w 1998 r. ze studentami Instytutu Architektury Narodowego Uniwersytetu “Politechnika Lwowska”. Projekt trwał 10 lat (1998–2008). W jego ramach wydano cztery zbiory plakatów językowych: “Język – podstawą twojego życia” (2001), “Ja na straży przy nich postawię Słowo” (2002), “Język – piękno i siła” (2007), “Słowo – miecz duchowy” (2012). Jeden z plakatów (“Nie znasz! Nie rozumiesz! Nie szanujesz!” ze strzałką w stronę Moskwy) stał się powodem prób otwarcia w 2003 r. przez prorosyjskie koła Lwowa sprawy karnej przeciwko I. Farion za “podsycanie waśni narodowościowych”. W celu obrony Iryny Dmytriwny we Lwowie zorganizowano konferencję prasową,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Ci nasi ludzie przypominali mi ptaki…” Z epistolografii Iryny Farion

Łarysa MASENKO, doktor nauk filologicznych, profesor W mojej bibliotece przechowuję pierwszą książkę Iryny Farion „Ukraińskie nazwy nazwiskowe Przykarpackiej Lwowszczyzny końca XVIII – początku XIX wieku (ze słownikiem etymologicznym)” (Lwów, Litopys, 2001 r.) z dedykacją autorki oraz jej promotora profesora Mychajła Chudasha. Książka została napisana na podstawie rozprawy doktorskiej (kandydackiej) Iryny Dmytriwny, obronionej w 1996 roku. Wielki zasób opracowanego materiału, który stanowił 5 tysięcy nazw nazwiskowych (we współczesnym rozumieniu – nazwisk) oraz staranność jego etymologicznego opracowania zaświadczyły, że do nauki językoznawczej przyszła obdarzona talentem, zakochana w swojej pracy badaczka. Od tego czasu uważnie śledziłam wszystkie publikacje Iryny Farion, a na jej kolejną książkę „Język – piękno i siła” opublikowałam recenzję, której fragment chcę zacytować: „Wykorzystawszy tytuł opowiadania W. Wynnyczenki „Piękno i siła”, autorka włożyła w niego własną treść. Zgodnie z jej definicją, „piękno” – to najbardziej otwarta dźwiękowa strona języka, a „siła” – to jego społeczno-kreatywna rola w ukraińskim tworzeniu narodu i państwa. „Siła połączenia tych duchowych konceptów – pisała I. Farion – fonetycznego piękna języka oraz jego duchowej siły jako społeczno-narodowego tworzenia – zdeterminowała fenomen niepokonaności języka ludowego. Stał się on nie tylko głównym identyfikatorem narodu, ale zastąpił sobą brak ukraińskiego państwa co najmniej od drugiej połowy XVI do końca XX wieku”. Narodotwórczą rolę języka ukraińskiego I. Farion zbadała w aspekcie historycznym w swojej rozprawie doktorskiej „Społeczny status staroukraińskiego języka w XVI–XVII wiekach”, którą obroniła 15 września 2015 r. w Instytucie Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy. Miałam zaszczyt być recenzentem przy obronie tej rozprawy i mam wszelkie podstawy, by zgodzić się z oceną, którą dała jej sama autorka: „Niezwykle trudny temat… kosztował mnie mega wysiłków dla ożywienia duchowej siły naszych przodków”. „Nauka zawsze była dla mnie powołaniem i pierwszorzędnym zadaniem” – pisała Iryna Dmytriwna. Wszystkie jej prace, poświęcone zarówno aktualnym kwestiom współczesnego stanu języka ukraińskiego, jak i problemom jego historycznego rozwoju, wyróżniają gruntowna wiedza, umiejętność systematyzowania wielkiego i złożonego zasobu materiału językowego, doskonałość analizy oraz jasność wywodu. Można jedynie podziwiać objętość jej dorobku naukowego, który, zgodnie z Wikipedią, zawiera osiem monografii, jeden podręcznik, dziewięć monografii we współautorstwie oraz ponad 160 artykułów naukowych. Niewiarygodna pracowitość filolożki przejawiła się również w ważnej sprawie popularyzacji wiedzy naukowej o języku, kulturze i historii Ukrainy. Nagrała szereg licznych filmów w autorskich projektach edukacyjnych „Od książki do celu”, „Wielkość osobowości”, „Gen Ukraińców”. Pełnia i wszechstronność informacji, opublikowanych w tych nagraniach wideo, w pełni odpowiadała reklamie ostatniego projektu – „o wzlotach i upadkach, zwycięstwach i porażkach, wierności i zdradzie”. Jedną z ostatnich prac, nad którymi pracowała Iryna Farion, był podręcznik dla studentów „Politechniki Lwowskiej”. Jak informowała językoznawczyni w wywiadzie, którego udzieliła na dwa miesiące przed śmiercią – 17 maja 2024 roku, planowała go jako „wyjątkowy podręcznik dla studentów wszystkich kierunków we współautorstwie z Oksaną Mykytiuk „Język i językoznawcy”: czyli kategorie gramatyczne poprzez losy wybitnych ukraińskich językoznawców, którzy zazwyczaj zapłacili swoim życiem za obronę JĘZYKA”. Tragiczne proroctwo tych słów należy upatrywać w tym, że morderstwo Iryny Farion zostało dokonane w czasie kończenia tej ostatniej jej pracy. Wszak teraz i jej imię wejdzie do Panteonu językoznawców poległych za obronę języka ojczystego. A sam fakt skrajnie cynicznego, zuchwałego morderstwa w centrum Lwowa znanej osoby świadczy o niebezpiecznej wrażliwości naszej państwowości, sprawie wzmocnienia której poświęciła całe swoje życie Iryna Farion. *** Z Iryną Farion poznałam się na Szóstym Międzynarodowym Kongresie Ukrainistów, który odbył się w Doniecku w czerwcu-lipcu 2005 roku. W dalszej kolejności łączyły nas czysto naukowe kontakty: spotykałyśmy się na konferencjach językoznawczych we Lwowie i Kijowie, wzajemnie wymieniałyśmy się recenzjami prac, katedra języka ukraińskiego NaUKMA, którą kierowałam, otrzymała od Iryny Dmytriwny zestaw plakatów politycznych (szczegółowiej o tym zob. w komentarzu do listu z 2007 r.). Bardziej aktywnie nasza komunikacja odbywała się drogą elektroniczną w przededniu obrony rozprawy doktorskiej językoznawczyni. Dlatego papierowych listów od Iryny Farion w moim archiwum jest niewiele, faktycznie są tylko dwa, przy czym tekst jednego z nich na tyle wyblakł, że wymaga renowacji. Większość – to pocztówki z tekstem na odwrocie fotografii głównie miejsc pamięci Lwowa, niektóre koperty do nich są ładnej ręcznej roboty. Archiwum zawiera 8 pocztówek od I. Farion, ale do publikacji podałam 5 z nich, ponieważ treść reszty ogranicza się do życzeń świątecznych bez dodatkowych informacji. Wielce Szanowna Pani Łaryso! Pani artykuły nie wypuszczają mnie. Jest mi w nich radośnie (niedawno czytałam ponownie Pani dawniejszy materiał o Gogolu w „L(iterackiej) U(krainie)”* – siła. Dlatego Pani list stał się niezwykle logiczną kropką przyjemności dla mnie. Jeszcze szczególnie wdzięczna jestem za książkę „Sytuacja językowa Kijowa…”** (Mychajło Łukycz*** podzielił się ze mną danym egzemplarzem). Nie zdążyłam, niestety, przeczytać. U nas wrze od przedwyborczych namiętności. Spróbowałam swoich sił jako kandydatka do ludu z bloku „Nasza Ukraina”. Myślałam, że będzie wyczerpywać – no, wręcz przeciwnie. Nic nie daje tyle siły, energii i natchnienia, jak komunikacja z ludźmi w małych miastach i wsiach. Oni jeszcze nie stracili bezpośredniego, a zatem istotnego związku z ziemią. Ich jeszcze nie zdemoralizowała urbanizacja ze wszystkimi strasznymi, przede wszystkim (nieczyt. słowo), skutkami. Oni, ci nasi ludzie, przypominali mi ptaki…, prawda, związane. Ale ptaki. Pracuję teraz nad materiałem „W twierdzy mojego języka”. Nie wiem, co z tego wyjdzie. Ale jakieś „wycinanki” z czasem, zapewne, prześlę do „L(ekcji) ukr(aińskiego)”, który chętnie połykam co miesiąc. Wiosny Pani pełne serce, pełną kieszeń i codziennej radości z tego, że my, Ukraińcy, jesteśmy. Z miłością i szacunkiem Iryna Farion 13.03.2002 r. *Łarysa Masenko. Gogol w literaturze rosyjskiej: prorok czy Basawriuk? // „Literaturna Ukraina”. – 1992. – 11 czerwca. – S. 1, 7. **Hanna Zalizniak, Łarysa Masenko. Sytuacja językowa Kijowa: dzień dzisiejszy i przyszły. – K.: Dom Wydawniczy „KM Akademia”, 2001. ***Profesor Mychajło Łukycz Chudash – promotor Iryny Farion. Droga Pani Łaryso! Serdecznie wdzięczna jestem Pani za życzenia. Wzajemnie. Niech to zwycięstwo doda nam sił do pokonywania nieuniknionych, niestety, przyszłych i już teraz obecnych przeszkód. Niech z Panią zawsze będzie poczucie Boga – wtedy absolutnie wszystko staje się sensowne. Przesyłam dla „Lekcji ukraińskiego” swój materiał*. Możliwe, że jest potrzebny… Dziękuję. Z miłością i zachwytem Iryna Farion 3.02.2005 r. *Artykuł I. Farion „Dla jedności – jedyna” został opublikowany w czasopiśmie „Lekcja ukraińskiego” w 2005 r. (Cz. 3-4. – S. 4-5) Droga Pani Laryso! Jestem szczerze wdzięczna za Pani kartkę – za Pani ciepło i troskę. Proszę wybaczyć, że nie odpisałam od razu. Recenzję Pani pracy opublikowałam również w nr 1 „Ukraińskiej mowy”*. Wiem, że odbyła się prezentacja książki o lingwocydzie**. To wielka sprawa, choć tak bardzo chce się zagłębiać w pozytywy naszej świadomości językowej. Z nich zapewne czerpiemy równowagę bytu. Moi studenci z zachwytem czytają Pani materiały w czasopiśmie „Ji”***. Dziękuję Pani za obecność w moim życiu. Iryna Farion 7.06.05 r. *Iryna Farion. Język jako tworzenie społeczeństwa (czy społeczeństwo jako zabójca języka?). Recenzja pracy Larysy Masenko „Język i społeczeństwo. Wymiar postkolonialny” — Kijów: Wydawnictwo „KM Akademia”, 2004. **Język ukraiński w XX wieku: historia lingwocydu / Pod redakcją Larysy Masenko. – Kijów: Wydawnictwo „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, 2005. ***Larysa Masenko. Zachowanie językowe jednostki w sytuacji bilingwizmu. Kwestie trwałości językowej // Niezależne czasopismo kulturologiczne „Ji”. – 2004. Nr 35. S. 82-95. Larysa Masenko. Sytuacja językowa Ukrainy // Niezależne czasopismo kulturologiczne „Ji”. – 2004. Nr 35. – S. 8-9. Droga Pani Laryso! Jestem szczerze wdzięczna za Pani recenzję mojej książki!* Bardzo treściwie, trafnie, głęboko i wyczerpująco. Dziękuję również za to, że wybrała Pani tak szerokie źródło, jak „Słowo Proświty”. Życzę Pani złotego lata i jasnego natchnienia. W najbliższym czasie przekażę Pani na katedrę pełny zestaw plakatów językowych**. Z szacunkiem i miłością Iryna Farion 02.07.2007 *Recenzja L. Masenko książki I. Farion „Język – piękno i siła” (tytuł uzupełniony przez redakcję). **Chodzi o plakaty edukacyjne, które I. Farion rozpowszechniała w szkołach. W 2007 roku prokuratura próbowała wszcząć sprawę przeciwko niej za te plakaty, ale zostały zebrane podpisy na jej poparcie, swoje podpisy złożyli wszyscy rektorzy. W rezultacie sprawy nie otwarto. Droga Pani Laryso! Serdecznie dziękuję za życzenia. Pani słowo jest dla mnie i mojej rodziny szczególne. Zaczytujemy się Pani książkami i podziwiamy Pani naukową bezkompromisowość i prawdomówność. Swoją drogą, moja córeczka to przyszła filolożka (II rok). Proszę wybaczyć, że spóźniłam się z życzeniami, ale wiem, że miała Pani jubileusz. Niech Pan będzie z Panią w każdej myśli i czynie. Niech dodaje sił, natchnienia i wiary. Bez Pani ukraińska filologia jest jak bez ostrego ostrza i wybornego lemiesza. Rąbcie i siejcie dalej. Od tego i nam sił przybędzie. P. S. Moja „Piękno i siła” już wyszła w dodatkowym nakładzie. Można ją kupić przez wydawnictwo „Politechnika Lwowska” (numery telefonów). Z miłością i wdzięcznością za obecność w moim życiu. P. S. Serdecznie dziękuję za recenzję w „Słowie Proświty” i w „Lekcji ukraińskiego”. (zob. odnośniki w poprzednim liście. – L. M.). Iryna Farion.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ukraina jest, Ukraina będzie!

Zoja Rużyn, zasłużona pracownica kultury Ukrainy. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka. 17 maja w Kaniowie, w Narodowym Rezerwacie Pamięci „Tarasowa Góra”, odbyło się wydarzenie upamiętniające „Ukraina jest, Ukraina będzie! Nasza myśl, nasza pieśń nie umrze, nie zginie…”. Wydarzenie było poświęcone uczczeniu pamięci Tarasa Szewczenki z okazji powtórnego pochówku Kobziarza na Ukrainie 22 maja 1861 roku oraz obchodom Dnia Muzeów. Uroczystości upamiętniające odbyły się wspólnie z Narodowym Rezerwatem Tarasa Szewczenki (p.o. dyrektora Anatolij Kononenko), organizacją społeczną „WO 'Ziemniacy Naddnieprza'” (przewodniczący Łeonid Kostiuczenko), Kijowskim Kolegium Zawodowym ze wzmocnionym przygotowaniem wojskowym i fizycznym (dyrektor Wasyl Petrowycz), Związkiem Oficerów Ukrainy (przewodniczący Ołeksandr Saśko) oraz organizacją społeczną „WO 'Postęp kobiet-mironosic'” (przewodnicząca Zoja Rużyn). Z koncertem-dedykacją dla Kobziarza w Narodowym Rezerwacie Tarasa Szewczenki na Czerneczej Górze wystąpili uczniowie Kijowskiej Szkoły Muzycznej nr 23. W skład delegacji weszli: kobieta-mironosica Ałła Szapowałowa, kronikarz wydarzenia, fotoreporter Heorhij Łukjanczuk, dziennikarka gazety „Słowo Proświty” Hałyna Daciuk, dyrektorka klubu młodzieżowego „Bdżiłka” Tetiana Narucka. Pod Czerneczą Górą powitał nas p.o. dyrektora Narodowego Rezerwatu Pamięci Tarasa Szewczenki Anatolij Kononenko. Wszyscy weszliśmy na Tarasową Górę, gdzie odbył się wiec pamięci. Ustawiono złote snopy pszenicy (właśnie te snopy były na otwarciu pomnika Tarasa Szewczenki w Wołodarce, który odsłonił bohaterski Ołeksandr Uszynski z towarzyszami broni. W porozumieniu snopy pszenicy przywieziono do Kaniowa na grób Wielkiego Kobziarza). Złożono kwiaty. Wokół pomnika Kobziarza stanęły półkolem dzieci, młodzież i dorośli z dawnymi wyszywanymi ręcznikami, które jakby otuliły naszą miłością to święte miejsce. Część uroczystą rozpoczęła Zoja Rużyn. Z przemówieniem powitalnym do obecnych zwrócił się Anatolij Kononenko. Mówcy podkreślali, że testamenty Tarasa Szewczenki są zawsze aktualne, ponieważ mówią o tym, jak należy kochać Ukrainę i wywalczyć jej wolność. I dobrze, że uświadamiają to sobie nasze dzieci i młodzież. Tutaj, pod gołym niebem, w wykonaniu zespołu wokalnego „Angelorus” pod kierownictwem Tetiany Stefanyszyn zabrzmiała pieśń „Kaniów sławny” do słów Zoi Rużyn, muzyka W. Pawlikowskiego. Rozbrzmiała wspólna modlitwa za jasną pamięć Kobziarza. P.o. dyrektora Rezerwatu Szewczenki Anatolijowi Kononence z szacunkiem wręczono korowaj. Zrobiono wspólne zdjęcie, które uwieczniło kronikę dobrych uczynków i Dzień poświęcony naszemu Prorokowi. A następnie w pomieszczeniu Muzeum Szewczenki odbył się niezwykły koncert laureatów międzynarodowych i ogólnoukraińskich konkursów – zespołu wokalnego „Angelorus”, kierowniczka Tetiana Stefanyszyn oraz zespołu pieśni ludowej, kierowniczka Wałentyna Harkusza. Przewodnicząca delegacji Zoja Rużyn przekazała pozdrowienia od przewodniczącego organizacji „Ziemniacy Naddnieprza” Łeonida Kostiuczenki, przewodniczącej Narodowej Rady Kobiet Ukrainy Ludmyły Porochniak-Hanowskiej, dyrektora Kijowskiego Kolegium Zawodowego ze wzmocnionym przygotowaniem wojskowym i fizycznym Wasyla Petrowycza, przewodniczącego Związku Oficerów Ukrainy Ołeksandra Saśki, przewodniczącej organizacji „Postęp kobiet mironosic w diasporze” Łesi Korolyk-Bojko, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (przewodniczący Pawło Mowczan), przewodniczącej Związku Kobiet Kijowa Lidii Moskałenko, legendarnego Ołeksandra Uszynskiego, Bohatera Ukrainy Ihora Hordijczuka, poetek Niny Szawarskiej i Łarysy Nedin, kozaków Borysa Marczenki, Ołeksandra Hawryliuka. Zespół wokalny „Angelorus” wykonał pieśni: „Ukraina jest, Ukraina będzie!”, sł. Zoi Rużyn, muz. Rostysława Demczyszyna, „Dumy moje”, „Sad wiśniowy koło chaty”, sł. T. Szewczenki, muz. J. Stepowego, „Gdybym miała trzewiki”, opr. J. Kozaka, „Dawna wiosna”, sł. Łesi Ukrainki, muz. M. Dowhanycz, „Wiesnianky” Ihora Szamo, „Toczyła się gwiazda”, „Oj zza góry kamiennej” opr. M. Leontowycza. Switłana Ostrowa zaśpiewała „Oj po górze rozmaryn kwitnie”. W programie zespołu pieśni ludowej zabrzmiały utwory „Wianek wiesnianok”, „Płynie woda” (sł. T. Szewczenki, muz. A. Filipenki). Solo „Udeptałam ścieżkę” (sł. T. Szewczenki) wykonała Daria Kaczałowa. Pieśń „I ty moja jedyna” do sł. T. Szewczenki zaśpiewała Alisa Zajika; „W przeploty chodziła” (sł. T. Szewczenki, muz. P. Proćka) – Ewa Jewtuszenko; „Oj wstążeczka do wstążeczki” (sł. T. Szewczenki, muz. W. Konoszczenki) – Włada Matiucha. Na zakończenie występu dziecięcych zespołów pogratulowaliśmy pracownikom Muzeum Narodowego z okazji ich święta zawodowego – Dnia Muzeów – i jako jedna rodzina odśpiewaliśmy „Mnohaja lita!”. Świątecznym, pachnącym korowajem obdarowano wszystkich obecnych i każdemu wystarczyło, by skosztować naszego cudu. Dla dzieci i młodzieży przeprowadzono ciekawą i pouczającą wycieczkę. Niestety, najcenniejsze eksponaty są ukryte, bo trwa Wielka wojna… Po wspólnym obiedzie wracaliśmy do Kijowa, uskrzydleni wspaniałym wydarzeniem. Deszcz, który delikatnie mżył przez cały czas, dodawał kropelkę siły i dodawał otuchy. Cieszyliśmy się, że udało się przeprowadzić to patriotyczne wydarzenie. Dziękowaliśmy, że w naszym losie przypadł ten niezapomniany dzień. Wyrazy wdzięczności dla pracowników Muzeum Narodowego Tarasa Szewczenki w Kaniowie za gościnność, wysoki profesjonalizm i miłość do dziedzictwa Wielkiego Kobziarza. Kijów – Kaniów – Kijów. Mykoła Łeonowycz zaznaczył, że literatura o wojnie przemawia jako świadek. „Są różne wymiary czytania i pisania, tak jak wymiary frontu, bo taka literatura jest jak materia oporu; człowiek, który pisze, zmuszony jest żyć na wojnie z szarą emocją, a nie jaskrawą, i ta szara emocjonalność inaczej postrzega życie, dlatego literatura stworzona na „zerze” jest jak migotliwa gwiazda. To literatura krańcowej granicy, z biegiem czasu musi się ona ustać, skrystalizować, stać się mniej palącą, a ten zawarty w niej ból i palące doświadczenie są prawdziwą materią literatury, i prawdziwa „literatura wojny” przyjdzie po wojnie, kiedy przemówi słowo, które nie jest „pułapką”; taka literatura to świadectwo dla wieczności, świadectwo naszej nieprzypadkowości” – powiedział. Poparł go Hryhorij Cymbaliuk, który stwierdził, że artysta piszący o wojnie musi mieć wielką odpowiedzialność przed czytelnikiem i pamięcią. A pułkownik w stanie spoczynku Mykoła Porowśkyj zauważył, że ta literatura stała się sposobem na przemyślenie faktów, które już stały się historią, bo książka to broń. Do obecnych zwrócili się także przewodniczący NSPU, kompilator zbioru „Zwycięstwo i męstwo” Mychajło Sydorżewśkyj, dyrektor Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy, akademik Mykoła Żułynśkyj, pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń, zastępca dyrektora ds. naukowych i wydawniczych Instytutu Literatury Serhij Halczenko, pierwszy zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radia, przewodniczący OUN Bohdan Czerwak, przewodniczący Ogólnoukraińskiego stowarzyszenia społecznego „Związek oficerów Ukrainy”, pułkownik w stanie spoczynku Ołeksandr Saśko, podpułkownik ZSU Ołena „Łastiwka” Mokrenczuk, członek SOU, były szef sztabu obronnego Górskiego Karabachu Elchan Nurijew i inni. W swoich wystąpieniach akcentowali, że na podstawie tragedii narodowej, jaką stała się obecna wojna rosyjsko-ukraińska, powstał ogromny, wielowarstwowy kontynent literacki. Jest tam poezja, proza i publicystyka, obecna jest prawdziwa, niepodrobiona emocja. Literatura czasu wojny odegrała i odgrywa ogromną rolę w duchowej mobilizacji społeczeństwa. A ponadto jest unikalnym odbiciem naszych czasów, gdzie utrwalono zdumiewający heroizm narodu ukraińskiego i wizję naszego nieuchronnego Zwycięstwa. Postawili złote snopy pszenicy przy grobie Tarasa Szewczenki. Zdjęcie na pamiątkę wielkiego uczczenia Kobziarza w Kaniowie 17 maja 2025 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Zwycięstwo i męstwo”

Jewhen BUKET. W minionych dniach w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy zaprezentowano antologię wierszy i prozy z wojny „Zwycięstwo i męstwo”. W tym znaczącym wydarzeniu wzięli udział ukraińscy wojskowi, pisarze, dziennikarze oraz naukowcy-literaturoznawcy. Prezentacja odbyła się w ramach konferencji naukowo-twórczej „Literatura ukraińska i wojna”, która była poświęcona omówieniu twórczości ukraińskich pisarzy-wojskowych. Pierwsza podobna konferencja, która zapoczątkowała tradycję gromadzenia utalentowanych ludzi, naświetlających w swoich utworach temat wojny, odbyła się latem ubiegłego roku w Kijowie przy udziale Ministerstwa Obrony Ukrainy oraz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Tym razem wydarzenie zainicjowały Związek Pisarzy oraz Instytut Literatyry. Fachową analizę naukową wydania „Zwycięstwo i męstwo” przeprowadziła starsza pracownica naukowa Instytutu Nadija Hawryluk. Podkreśliła ona, że wartością zaprezentowanej książki jest autorskie spojrzenie na wojnę oraz odtworzenie jej w słowie. Wspólnym celem, który połączył wszystkich autorów pod jedną okładką, jest zachowanie pamięci o wojnie. Pani Nadija zauważyła również, że ważne jest studiowanie tych tekstów, i zaznaczyła konieczność zachowania pamięci o wojnie w słowie poetyckim. Do antologii weszły poezje Iwana Bereżnego, Pawła Wyszebaby, Borysa Humeniuka, Artema Dowhopołego, Serhija Żadana, Andrija Karpenki, Maksyma Krywcowa, Dmytra Łazutkina, Dmytra Linartowycza, Wołodymyra Liszczuka, Serhija Leftera, Ihora Mysiaka, Wasyla Pastuszyny, Oksany Rubaniak, Ołeksandra Stusenki, Illi oraz Stanisława Czernilewskich. A także utwory prozatorskie Ołeha Kałasznikowa, Andrija Kyryczenki, Wołodymyra Koroti, Ołeny Łotockiej, Maksyma Parfinenki, Mykoły Porowskiego, Ołeksandra Chomenki i Hryhorija Cymbaliuka. Niektórych z autorów nie ma już z nami, inni wciąż z bronią w ręku bronią ojczystej ziemi. Natomiast Dmytro Łazutkin, Ołeksandr Chomenko, Mykoła Porowski oraz Hryhorij Cymbaliuk znaleźli możliwość, by odwiedzić Instytut Literatury. Tak więc jeden z autorów antologii, uczestnik wojny rosyjsko-ukraińskiej, poeta i eseista, kandydat nauk historycznych Ołeksandr Cho-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

poetce od Tetiany Kondratenko – redaktorki książki, artysty Wołodymyra Rebrowa, artystek Iryny Romanczenko, Switłany Romaniuk (Hostomel) oraz wielu innych. Były pozdrowienia od proświtian, kolegów oświatowców, naukowców, przedstawicieli Narodowej Rady Kobiet Ukrainy, pracowników biblioteki Domu Oficerów SZ Ukrainy, Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. I. Ziazuna NAPN Ukrainy, od związków artystów, dziennikarzy i działaczy teatralnych. Do życzeń dołączyli się także przedstawiciele Centrum Pracy Pozaszkolnej „Oberih” w Bojarce, Zarządu Oświaty Rejonu Sołomiańskiego m. Kijowa, przyjaciele, koledzy, osoby o podobnych poglądach, pracownicy Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy, w szczególności Ludmyła Ostafiwa. Wzruszającym momentem stał się występ Łarysy Lolaszwili – matki oświatowca i obrońcy Ukrainy Badriego Lolaszwili, który zginął w 2022 roku. Jemu oraz wszystkim poległym w walkach o Moszczun i Hostomel Olha Chodacka zadedykowała wiersz „Anioły Zwycięstwa”. Zabrzmiała także piosenka „Rysuję cię na oknie” w wykonaniu Ihora Jakubowskiego. Były uśmiechy i łzy, kwiaty i uściski, minuta ciszy… To było wydarzenie, które pozostawia po sobie ślad. W imieniu proświtiańskiej społeczności szczerze życzymy pani Oldze Chodackiej niewyczerpanej inspiracji, nowych twórczych wzlotów i szerokiego uznania czytelników. Przecież książki, które rodzą się podczas wojny, to nie tylko literatura. To broń, która pomaga w walce z wrogiem. To światło w ciemności, głos prawdy i miłości, który prowadzi nas do Zwycięstwa. Zalywachy będzie eksponowana do końca września 2025 roku. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Czarna kawa” od proświtanki

Olha KYCIA, poetka, członkini Kijowskiej „Proświty” 14 maja w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja nowego zbioru poetyckiego „Czarna kawa z nektarem miłości” Olhy Chodackiej – poetki, zastępczyni przewodniczącego Kijowskiego Związku Miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, pedagożki, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy oraz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Pani Olha szczerze i wzruszająco mówiła o swoim życiu podczas okupacji Hostomla w pierwszych miesiącach wojny 2022 roku. Jej poezja, pełna głębi, szczerości i miłości, wyciskała łzy i dotykała każdego serca. Zbiór „Czarna kawa z nektarem miłości”, wydany w 2025 roku przez wydawnictwo „Talkom”, składa się z czterech rozdziałów. Pierwszy – „Miłość – słodka komunia” – poświęcony jest delikatnej liryce miłosnej. W rozdziale „Czarujące zakątki natury ojczystego kraju” czytelnik znajdzie szkice pejzażowe, pełne ciepła i przejmującej nostalgii. Filozoficzne rozważania o wiecznych wartościach, w szczególności o dziedzictwie narodowym i duchowym, zebrano w rozdziale „Kolorowe żagle życia”. A głębokie patriotyczne wiersze, przepełnione miłością do rodzinnej ziemi, wiarą w siłę ukraińskiego narodu i nieuchronność Zwycięstwa, znajdują się w zamykającym rozdziale – „Obejmuję cię, Ukraino!”. Pani Olha czytała wiersze, dzieliła się osobistymi przeżyciami i opowiadała o pracy nad książką, w której brali udział jej twórczy przyjaciele i ludzie o podobnych poglądach: okładka i skład – Ołeksandr Kondratenko – kreatywny projektant, który twórczo zrealizował zamysł autorki; redakcja i korekta – Tetiana Kondratenko – członkini NZD Ukrainy, filolożka, działaczka społeczna, redaktorka-wydawczyni czasopisma dla dzieci „Ja sam/a”, na którym wyrosło niejedno pokolenie patriotów, którzy obecnie bronią Ukrainy przed moskiewskim wrogiem; przedmowa „Hojny „kubek” miłości od Olhy Chodackiej” – Hałyna Rajbediuk – filolożka, profesorka Izmailskiego Państwowego Uniwersytetu Humanitarnego, Ukrainka z wielkim kochającym sercem, która trzyma ukraińskie niebo nad krajem naddunajskim; nuty – kompozytor Ihor Jakubowski, O. Mahalis. Ozdobą zbioru stały się czarno-białe ilustracje kijowskiego artysty, proświtanina Wołodymyra Rebrowa oraz uczestników pleneru „Siła wspólnoty” miasta-bohatera Hostomel. Ideowymi inspiratorkami tego projektu artystycznego zostały artystka Iryna Romanczenko oraz Kateryna Pawłenko – kierowniczka wydziału kultury, młodzieży i sportu miasta Hostomel. W książce znajdują się kody QR do filmów wideo, stworzonych przez ukraińską producentkę filmową z Toronto Ołenę Poliszczuk, gdzie brzmią pieśni w wykonaniu kompozytorów i wykonawców Jurija Wasylkiwskiego i Ihora Jakubowskiego do słów poetki, wiersze w wykonaniu autorki oraz aktorki ukraińskiego teatru „Zahrawa” w Toronto (Kanada) Oksany Smilskiej – współprowadzących Międzynarodowy projekt-konkurs „Taras Szewczenko jednoczy narody” w Kijowie. Prezentacja przebiegała przy akompaniamencie barwnych numerów muzycznych. Kompozytorzy i śpiewacy Ihor Jakubowski i Jurij Wasylkiwski, a także zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij podarowali wielbicielom poetyckiego słowa O. Chodackiej niezwykle pozytywne emocje. Uroczystym momentem było wręczenie Oldze Chodackiej legitymacji członkowskiej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy przez Tetianę Folwaroczną – przewodniczącą Kijowskiego Oddziału NZP Ukrainy. Były gratulacje i prezenty od dyrektorki Domu Pisarzy, poetki, dziennikarki Radia „Kultura” Niny Szawarskiej oraz Łarysy Nedin – ukraińskiej aktorki, pedagoga teatralnego, pisarki, dziennikarki, działaczki społecznej, zasłużonej artystki Ukrainy, przewodniczącej oddziału pisarzy dziecięcych NZP Ukrainy, która wręczyła pisarce almanach „Wielizował i poprowadził to spotkanie pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, wykładowawca Zachodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego Serhij Łazo. Opowiedział on o drodze życiowej i twórczej artysty, o jego unikalnym kodnie blask”, do którego weszło jej opowiadanie „Prababcine paschy”. Poezje O. Chodackiej czytały poetki Iryna Rodczenko, Switłana Kasjanenko, pedagożka Sniżana Kostenko. Były gratulacje od prośwician i edukatorów, naukowców, od Narodowej Rady Kobiet Ukrainy, biblioteki Domu Oficerów SZ Ukrainy, naukowców IPOOD imienia I. Ziazuna NAPN Ukrainy, od związków artystów, dziennikarzy i działaczy teatralnych, od Centrum Pracy Pozaszkolnej „Oberih” (m. Bojarka), „Ukraińskiego reportera”, Zarządu Oświaty rejonu sołomiańskiego miasta Kijowa, od przyjaciół, kolegów, pracowników Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy (Ludmyła Ostafiwa), ludzi o podobnych poglądach itp. Było to prawdziwe święto ukraińskiego słowa, które zjednoczyło pisarzy, prośwician, artystów, naukowców, dziennikarzy, edukatorów, aktorów, przyjaciół i bliskich autorki – wszystkich, którzy szanują ukraińskie słowo i przejmują się losem narodu. W imieniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wystąpił ludowy artysta Ukrainy, przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko, który podarował Oldze Chodackiej i wszystkim obecnym swój utwór muzyczny „Szalone kołomyjki” i wyraził szczere słowa wsparcia. Niezwykła energia panowała w sali, kiedy brzmiały pieśni do wierszy Olgi w wykonaniu kompozytora i barda, proświcianina Ihora Jakubowskiego – pracownika Centralnej Biblioteki rejonu sołomiańskiego, laureata Międzynarodowej nagrody literacko-artystycznej im. Hryhorija Skotalent podróżowania przez stulecia, przez gąszcz wydarzeń historycznych, przez mity i symbole, utrwalone w pamięci narodowej ludu. Trudno przecenić znaczenie tego spotkania ze sztuką dla studentów wydziału socjalno-humanistycznego – przyszłych architektów, projektantów, filologów. Według słów studentów, teraz mają wielką nadzieję na osobiste spotkanie z samym autorem, mistrzem pędzla i myśli filozoficznej Jurijem Nahulkiem, zasłużonym artystą Ukrainy. Fotografia ze źródeł otwartych worody. Szczególnie ciepło odbierane były pieśni „Czarna kawa”, „Gwiazdy miłości”, a także duet „Wyszywanka” w wykonaniu Ihora Jakubowskiego i Tetiany Nehrij. Pogratulować autorce przyszła również jej imienniczka – pisarka, fizyk, docent KPI Olga Witalijiwna Puhacz, która kierowała Kijowską „Proświtą” w latach 2005–2009. Niepowtarzalnym stał się występ zasłużonego działacza kultury i sztuki Ukrainy, znanego kompozytora i wykonawcy Jurija Wasylkiwskiego, którego twórczość zyskała uznanie nie tylko na Ukrainie, ale i poza jej granicami. Wspólna pieśń „Tylko tutaj, gdzie nasza Ukraina” oczarowała gości prezentacji nie tylko wysokim kunsztem wykonawczym artysty, ale także jego charyzmą, niezwykłym wybuchem pozytywnych emocji i szczerą synowską miłością do rodzinnego kraju. Pieśni o rzece „Rosawa” i „Patriotyczna Ukraina” również wywołały burzliwe owacje. W szczególny sposób brzmiały ciepłe słowa powitania i wiersz-dedykacja artysty Ihora Ropianyka. Oprócz malarstwa i grafiki artysty, na wystawie można zobaczyć rodzinne archiwa fotograficzne, dokumenty i listy twórcy, jego rzeczy osobiste, nagrody, a także usłyszeć głos Załywachy. „Opanas Załywacha – znacząca postać w ukraińskiej kulturze. Malarz, grafik, rzeźbiarz, ceramik. W 1961 roku Opanas Załywacha przeprowadził się na Iwano-Frankowszczyznę. To artysta, którego przesiąknięte duchem wolności i oporu, nowatorskie w formie prace stały się symbolem walki o tożsamość narodową. Odbył pięć lat więzienia w radzieckich łagrach, gdzie nie pozwalano mu malować” – czytamy w komunikacie. Wystawa z pracami Opanasa Taras Szewczenko w wykonaniu Opanasa Załywachy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Spotkanie ze sztuką

Spotkanie z twórczością znanego ukraińskiego artysty Jurija Nahulka odbyło się 14 maja na wystawie jego prac w Tarnopolskim Muzeum Sztuki. Orga-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Do stulecia Zalywachy

W Iwano-Frankiwskim Obwodowym Muzeum Walki o Wyzwolenie im. Stepana Bandery otwarto wystawę obrazów malarza, szestdziesiątnika Opanasa Zalywachy (1925–2007), donosi „Galicki Korespondent”, powołując się na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ołeś WOLA: „I ani krzyż, ani wieniec…”

Wasyl Bondar: – Więc, kolego, co cię skłoniło do wzięcia się za pióro? Ołeś Wola: – Chyba bieda. Nie zwykła bieda, lecz straszliwa, upokarzająca, każdego dnia bieda. To były powojenne lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte. A do tego jeszcze ojciec z matką rozwiedli się... Nas jest troje dzieci: najstarszy Lonyk – tak nazywała go matka, ja jestem środkowy, Saszyk, a najmłodszy Mychajłyk, albo „Małyszna”. Kto nie doświadczył sieroctwa, ten zapewne nigdy nie zrozumie, jak mi się wiodło w tamtych czasach... Matka dopiero co wróciła z niemieckiej katorgi, a od razu wprzęgnięto ją w szalone roboty kołchozowe. Od świtu do zmroku na przerywaniu buraków cukrowych matka gięła grzbiet pod palącym słońcem, doglądała robaków jedwabnika, przy prosiętach w chlewni, potem znów przydzielono ją do swojej brygady na zarabianie „patyczków” – trudodni. Ale choćby nie wiem jak harowała w kołchozie, wciąż było na pół głodno, boso. Ani ubrania, ani obuwia. Dzięki Saniczysze i Dunii Romanowskiej, przyjaciółkom matki, dostawała odzież z niedoszytymi, która zostawała po ich starszych dzieciach. A my całe lato aż do jesiennych chłodów byliśmy na stepie i na stepie: pasliśmy owce, krowy, zbieraliśmy „świnkę” przy kozackiej mogile Rybałkowskiej. Potem palono ją w specjalnym dole przy dębach za domem Nastii Biełoj. Żyliśmy tak, jak niewolnicy, wprzężeni w kołchozowe jarzmo. Ale była też radość. Szczególnie dla mnie, kiedy na noworoczne święta w naszym klubie winnickim występowałem na scenie: recytowałem z pamięci wiersze Tarasa Szewczenki i humoreski z czasopisma „Perec”. Kobietom aż łzy stawały w oczach, gdy słuchały Tarasa, a z humoresek pokładały się ze śmiechu, aż chwytały się za brzuchy. I do dziś pamiętam ową humoreskę, jak „złodziej na klepisku ukradł wiaderko pszenicy, a stróż go tam przyłapał – i zaczął dawać mu popalić: »Zaprowadzę cię do zarządu, nie pozwolę – dość. Ludzie będą pracować, a ty co – roznosić?..«. Widzi złodziej, że się sparzył, widzi, że to nie żarty – i wtedy stróżowi zręcznie podaje pół kwarty. Stróż krzyknął jeszcze głośniej, czemu zawiesił nos: nie mógł przyjść tu z workiem, leniwy bisie synu…”. Oczywiście największa duma matki była ze mnie. Aż promieniała. A ja niespodziewanie stałem się „znakomitością”, jakbym był prawdziwym artystą z samej Połtawy. Odtąd żadne święto, ani religijne, ani „sowieckie”, nie obchodziło się bez mojego udziału. Mocno wpłynęło na mnie także to, co opowiadali dziadkowie i babki z Dowhanówki, Ślipkowa, Łyfarowa. Rozmawiali między sobą, a ja słuchałem, pasąc z nimi ludzkie krowy w zaroślach i na łąkach. Wszystko wtedy uważnie motałem na us. A coś zapisywałem – już w domu, po pastwisku, przed snem – w specjalnym zeszycie. Kiedy zaś byłem w siódmej klasie, wysłałem notatkę do gazety rejonowej. Redakcja milczała i milczała, ani słychu, ani dychu. Aż po trzech miesiącach i siedmiu dniach wydrukowano krótką wzmiankę. Niestety, stała się wielka przykrość, bo we wzmiance wszystko poplątano i przekręcono… Najbardziej przykre było to, że pijaków nazwano stachanowcami, a stachanowców zaliczono do pijaków. Wstyd i obrzydzenie było czytać. Zwłaszcza mojej mamusi, bo ona strasznie nie znosiła kłamstwa. Więc teraz do rejonowej gazety w Kozielszczyźnie już kategorycznie nie pisałem. Ale nie wytrzymałem i znów zaatakowałem redakcję. O wojnie i przedwojennym głodzie szczególnie poruszyły mnie wtedy opowieści dziadków i babć: Andrieja Andrejowicza, Hnata Iwanowicza, dziadka Sołomki, dziadka Jakowa Chuga, dziadka Andruszki i babci Maruszki, babci Sytnyczki, dziadka Sania. Ale zapiski gdzieś przepadły, a dokładniej jakaś hołota ukradła je w stodole, gdzie latem urządziłem sobie miejsce do nocowania. Mimo to nadal pisałem i zapisywałem potajemnie. A kiedy uczyłem się w dziesiątej klasie, tuż przed zakończeniem szkoły, sam redaktor „Radzieckiej Wsi” zaprosił mnie do pracy w redakcji (brakowało tam pracownika literackiego wydziału rolnego). I od tego czasu poszło, pojechało! Przepracowawszy rok w gazecie, znalazłem się aż w samej stolicy. Studiowałem teraz na Kijowskim Uniwersytecie Państwowym, na wydziale dziennikarstwa. Taki wzlot, takie szczęście! Ktoś powiedziałby mi o tym wcześniej, za nic w świecie bym nie uwierzył… W. B.: – Kiedy postanowił Pan zostać pisarzem? Wzór? Kto konkretnie? O. W.: – Chyba żaden naród na świecie nie kocha humoru tak, jak nasz, ukraiński. A szczególnie się w nim kochamy my, połtawianie. Ja też kocham szczególnym, oddanym uczuciem Ostapa Wyszni, Ołeksandra Kowińkę. Jednak to nie oni określili mój dalszy los. Kto? Odpowiadam: Ołes Terentijowicz Hončar. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że Ołes Terentijowicz pochodzi ze słobody Suchej. To jakieś kilkanaście kilometrów od moich Winnik. Ołes Hončar nawet chodził do jednej szkoły w Breusówce razem z moją mamą. W związku z tym mimowolnie przypominam sobie tę lekcję, kiedy w siódmej klasie uczyliśmy się twórczości naszego Ołesia Terentijowicza. Nauczyciel języka i literatury Iwan Walerianowicz Basiasz pokazał w chrestomatii portret Ołesia Hončara. Pisarz wtedy wydał mi się jakimś nieziemskim stworzeniem, ale przecież, Boże mój, wychodziło na to, że i siedmioklasista Hončar brodził w breusowskim błocie, jak wszyscy breusowcy (grzęzawisko zwłaszcza jesienią i wiosną było nie do przebycia). Matka opowiadała też o tym, że Ołes Hončar kochał się w Halinie Awdiejewej. Po dziecinnemu, oczywiście. A jeszcze Ołes wyrastał sierotą, bez ojca i matki. Wychodzi na to, że zaznał biedy i niedostatku, jak i ja… I wtedy właśnie błysnęła mi myśl, jakby całą duszę oświetliło niebo: wyrosnę – zostanę pisarzem! Z tą myślą jakby na nowo narodziłem się na Boży świat. A będąc już w dziesiątej klasie, kiedy nasz wychowawca Wiktor Kostowycz zadał napisać wypracowanie na temat tego, kim kto chce zostać w przyszłości, napisałem jednoznacznie i twardo: zostanę pisarzem. Wiktor Kostowycz wypracowania nie zaaprobował: mówiąc, przepisz, Ołeksandrze, bo coś za bardzo bierzesz za wysoko… Przepisz, określ się bliżej rzeczywistego życia. Jednak przepisywać wypracowania kategorycznie nie zacząłem. W. B.: – Jak, Ołeksandrze, zaczynałeś w literaturze? O. W.: – Nie będę kręcić: zaczynałem głupio, słabo, naiwnie. Bo wtedy jeszcze nie rozumiałem, czym jest literatura, a czym dziennikarstwo. Ambicji było aż-aż. Ale trzeba było po kropli, po kropelce wspinać się duchowo-intelektualnymi szczeblami samokształcenia. Los tak pokierował, że, powtórzę, wstąpiłem na studia na Kijowski Uniwersytet, na wydział dziennikarstwa. Uczyłem się lekko, jakbym łuskał nasiona, a przede wszystkim zafascynowałem się filozofią, literaturą, psychologią i czułem się jak ryba w wodzie. Jakbym chodził nie po grzesznej ziemi – latałem na skrzydłach. Tak mi się, pod każdym względem, niepowtarzalnie wiodło. Reżim dnia był taki: o szóstej zrywałem się z łóżka, biegłem na stadion obok naszego czwartego akademika studenckiego. „Spartanizm” – tak żartobliwie nazywałem uprawianie sportu – trwał do siódmej. Godzinę zużywałem na śniadanie i drogę na uniwersytet. Potem dosłownie pochłaniałem literaturę filozoficzną, fachową, periodykę; po zajęciach-wykładach aż do dziewiątej wieczorem – znów „gryzłem granit nauki” najpierw w bibliotece studenckiej, a później w akademickiej, dla aspirantów i profesorów. I tak przez pięć lat. Przedmiotem zainteresowania, jakbym odkrywał nowe duchowe kontynenty świata, były dzieła Fryderyka Nietzschego, Artura Schopenhauera, Oswalda Spenglera, Kierkegaarda (wydania przedrewolucyjne), Le Bona, Lao-Tsy, Konfucjusza, Lenina, Trockiego, Stalina (wydania z lat dwudziestych–trzydziestych, i była to literatura spechranowska, kontrolowana przez organy bezpieczeństwa państwowego); Weiningera, Wendta, Seneki, Marka Aureliusza, Epikteta, Buddy, Kanta, Junga, Freuda, Szekspira, Maupassanta, Balzaca, Thomasa Manna, Romaina Rollanda, Eleny Bławatskiej, Roericha, Maksyma Gorkiego. Ostatnie „Życie Klima Samgina” przeczytałem ponownie, podobnie jak czterotomowego Rollanda „Jan Krzysztof”: szczegółowo, drobiazgowo studiowałem Biblię, Koran, Bhagawadgitę, Upaniszady. A jeszcze w te fantastycznie nasycone duchowym wzrastaniem lata niezrównanie wonny Michaił Szołochow zapadł mi w pamięć swoim „Cichym Donem” jak wielki malarz. I oczywiście szczególny nacisk kładłem na studiowanie naszej rodzimej literatury ukraińskiej. Nie mniej uderzające wrażenie zrobili na mnie połtawianie Hryhorij Tiutiunnyk – starszy i młodszy; Wasyl Stefanyk, Panas Myrnyj, Kwitka-Osnowjanenko, Arkhyp Teslenko, Hryhorij Kosynka, Mychajło Kocjubynskyj. Nie omijałem także mistrzów słowa po Październiku: Ołeksandra Dowżenkę, Jurija Janowskiego. Powiedzmy, „Matkę” Dowżenki nauczyłem się na pamięć. Pamiętam do dziś. No cóż, oczywiście, i dzieła Tołstoja, Dostojewskiego stały się lekturą stołową. Ale… wpadłem na obrzydliwy hak KGB (swoi, koledzy z roku, napisali donosy, ale nie będę się na tym zatrzymywać, choć to bardzo bolesna historia w moim życiu). W końcu po studiach wydali mi „wilczy bilet”, gdy nigdzie nie chcieli mnie przyjąć do pracy… Więc nie miałem dokąd pójść: udałem się na Bajkalsko-Amurską Magistralę, gdzie odbywałem praktykę dyplomową w brygadzie rodaków z Ukrainy, Ołeksandra Bondara, przyszłego Bohatera Pracy. Niestety, w 2021 roku go zabrakło… Akurat trafiłem tam, dokąd podświadomie rwała się dusza. Tam, gdzie uczciwa praca. Tam, gdzie młodzież. Tam, gdzie praca do siódmego potu. Wtedy mróz szalał, minus czterdzieści pięć. Gęsta mgła ścieliła się i iskrzyła aż po samo słońce, zdaje się. Taka mgła jest typowa dla Syberii, gdy temperatura spada poniżej minus czterdziestu stopni. Jak dziś widzę przed sobą w czapkach-uszankach chłopaków z brygady Bondara. Wszyscy zaczerwienieni, ich twarze lśnią miękkim siwym szronem: to Saszko Bondar, Wasyl Tuzenko, Saszko Sniegowyj, Hryć Kowalenko, Sławko Ohorodnijczuk, Tolik Moisiejenko, Jura Syrota. Jedni z łomami w rękach, drudzy z łopatami. Saszko Bondar ma piłę spalinową. Nią rozpiłowywał suchy wiatrołom (spalone pale) na mniejsze polana, by dorzucać do ogniska. Rzucono nas na przełom – kopać doły pod słupy dla łączności telefonicznej. Z niewprawy pojawiły się pęcherze na rękach, paliły, aż krwawiły, od przemęczenia drżały ręce; zdawało się, że nie wytrzymam. Dzięki Bogu ból jednak przemógł, wytrzymałem, i chłopaki wszyscy trzymali się dzielnie. Potem przez dwa miesiące na przecince budowaliśmy drewniane mosty. Pierwszy most nazwaliśmy imieniem Wasyla Tuzenki. Pewnie stoi do dziś. Później, gdy się ociepliło, przyjeżdżali zagraniczni dziennikarze: dziwili się, jak wytrzymywaliśmy takie mrozy. Podobno aż w Ameryce i Niemczech pisano o ich spotkaniu z nami w prasie. Potem świętowaliśmy jeszcze moje urodziny w kwietniu w porze obiadowej. Dokładniej mówiąc, „czefirowaliśmy” – pili najmocniejszą herbatę. Alkoholu tam wtedy, Boże broń, na trasie nie było. O swoich wrażeniach napisałem esej problemowy i w naszej rodzimej gazecie pisarskiej „Literaturna Ukrajina” go wydrukowano. Mykoła Łukiw pomógł z publikacją. To był mój pierwszy literacki chrzest. Nawiasem mówiąc, na „budowie wieku” (inaczej wtedy BAM po prostu nie nazywano) przepracowałem dokładnie dwa lata, tak jak radził Mykoła Michajłowicz Amosow. Przed wyjazdem na BAM, pamiętam, odwiedziłem go w domu na ulicy Bohdana Chmielnickiego 46 (dawniej Lenina). I Mykoła Michajłowicz dał mi dwie rady na pożegnanie. Po pierwsze, nie uciekać z budowy przynajmniej przez dwa lata; po drugie, napisać powieść. Pierwszą radę wypełniłem. A drugiej nie wypełniłem: napisałem siedemnaście wariantów powieści „Dojdziemy do Amuru”, ale żaden z wariantów mnie nie zadowalał, i w rozpaczy spaliłem ją, gdy mieszkałem w Wyszhorodzie pod Kijowem. W. B.: – Jak pracujesz? Sam proces… O. W.: – Kiedy już wszedłem na tor literacki i pojawiło się poczucie słowa, pracowałem jak wół. Ani dnia wolnego, ani przerwy. Natchnienia nigdy nie czekałem i czekać nie zamierzam. Po prostu pracuję. Piszę nie wtedy, kiedy piszę, lecz wtedy, kiedy mną pisze się. A kiedy już ktoś z niecierpliwości i nietrwania zamarzy napisać coś wbrew tej prawdzie, to i tak, jak nie kręć, jak nie wierć, niestety, dobrą połowę, a to i więcej, trzeba wyrzucić. W najlepszym razie. Pisze się tak samo w nocy, jak i za dnia, bez różnicy, byle tylko dusza leżała do pisania, a nie żeby siebie zmuszać. Najpierw piszę w głowie, potem siadam do biurka, sieć słowem, póki zwoje mózgu zapełniają się słowami nowymi, nieoczekiwanymi, a serce w prostym połączeniu z Siłami Wyższymi. Pomyśl, bracie, o służbie w marynarce: jakie lenistwo? Co to takiego? Z czym to się je? Za pierwszym razem kara – dwa nakazy poza kolejnością. Tworz siebie niestrudzenie, nieustępliwie – a wtedy Muza cię nie opuści. Ale… by bramy twojej duszy zawsze były otwarte dla sił błogosławionych. Pisałem i długopisem – kulkowym i piórowym; i nawet lśniącym piórem stalowym; i na maszynie do pisania (aż dwa tomy „Bezkrwawej wojny” o głodzie 33. roku); dwa tomy „Przerzutu” – opowieści, powieści, nowel; w końcu nauczyłem się naciskać klawisze komputera i napisałem piętnaście tomów własnych utworów. Słowniki, encyklopedie, informatory zawsze pod ręką: jestem z nimi i przy nich, jak żołnierz na polu bitwy z bronią. Jak nie nadawać rytmu i harmonii frazie, skoro także w Niebie w wirze rytmów tańczy nasz sprawiedliwy Bóg, trzymając się za ręce z jasnymi gwiazdami. Nie pióro pisze – rozum i serce świętują twórczość. Poza tym dawniej gęsimi piórami pisano złote myśli, a dziś często odwrotnie. Nie gonię za produktywnością: przede wszystkim dążę do powiedzenia prawdy. Jeśli Bóg nie obdarzył cię wysoką muzyką brzmienia w Słowie, to żadna kawa czy deszcz za oknem, wino czy palenie, a czy jakakolwiek inna zaraza nie pomogą. Także mój zemak-połtawczanin Hryhorij Tiutiunnyk z bólem zauważał: „Mało widzieć, mało rozumieć. Trzeba kochać. Nie ma zagadki talentu – jest wieczna zagadka miłości”. Do niego oburącz się przyłączam. Poza tym radzę zapoznać się z dawną mądrością buddyjską. Właściwie pisarz jest medium. On jest czarodziejem zarówno Słowa, jak i Ducha. Tyle podpowiadają smak i intuicja, ile trzeba pracować nad słowem, szlifować siebie musisz „do głębi myśli”. Jak wychodzi, tak piszę. Wierzę tylko własnej intuicji. Bo ona jest ptakiem wolnym: ociera się o samego Boga, trzepocze skrzydłami. Nie plan prowadzi i nie ty: tajemnica Nieba. Ktoś, kopiując z żywego modelu, przywykł pisać. Inny – z głowy, dokładniej z twórczej wyobraźni. U wielu pisarzy często się to miesza. Najważniejsze: by prawda była. Zarówno dokumentalna, jak i artystyczna. Każdy styl się nadaje i zadowala, jeśli świat został przez ciebie objawiony, świeci się z wnętrza jako odkrycie-objawienie. Pisarz jest z tego samego ciasta, co wszyscy śmiertelnicy. Co zaś do małżeństwa, to, moi dzielni mężczyźni: nie wymieniajcie chimery twórczości na piękne nasze ziemskie kobiety. Żeńcie się! Ale tylko z miłości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Kiedy nie pisze się, i tak piszę, tylko nie zapisuję, a jedynie utrwalam w myślach. Kiedy już ta z kosą jest gdzieś niedaleko, to oczywiście twory pozostaną tylko w umyśle. Piszemy, żeby drukować się, a drukujemy, żeby nas czytano. W. B.: – W jakiej mierze, panie Aleksandrze, na twoją twórczość wpływają oceny utworu przez przyjaciół, redakcje, recenzentów? O. W.: – To ważne pytanie, bo bez poważnego sprzężenia zwrotnego między czytelnikiem a krytyką pisarz nie tylko nie stanie się kimś, ale zginie, zagubi się. O tym, jak sądzę, mówił i powie każda osobowość twórcza, kozaku Wasylu. Wszyscy bowiem jesteśmy na ziemi połączeni jednym łańcuchem i jeden bez drugiego istnieć nie możemy. Jeśli zaś chodzi o mnie, to tyle, ile będę żył, będę dziękował Oleksowi Honczarowi i Mykole Amosowi. W najcięższym, a może najbardziej bolesnym okresie mojego burzliwego życia, kiedy wszędzie drogi nie były otwarte – ani w życiu osobistym, ani w literackim, wszędzie mnie odsyłano – wsparł mnie czasopismo „Dniepr”, drukując trzy moje opowiadania: „Sad”, „Kożuch” i „W blasku rosy”. To dodało sił niewypowiedzianych, jakbym na nowo, na biały świat się urodził. A tu jeszcze większa radość, bo sam Oleś Terentijowicz Honczar napisał mi list-odpowiedź: „Drogi zemaku! Gratuluję publikacji w „Dnieprze”. Myślę, że czasopismo nie pomyliło się, podając Pana opowiadania czytelnikowi. Są w nich człowieczeństwo, szczerość, żywy, naprawdę ludowy język. Jestem pewien: może Pan skutecznie pracować w literaturze, bo potrafi Pan cenić to, co człowiek powinien cenić. Niech więc w dobru ściele się daleka droga twórcza. Niech i nasze rodzinne strony połtawskie cieszą się z Pana powodu. Kijów, 17 sierpnia 1986 roku”. Jeszcze po wydaniu drukiem w wydawnictwie „Młodź” mojej książki „Bezkrwawa wojna” nadszedł list-odpowiedź od Mykoły Michajłowicza Amosowa: „Drogi Saszo! Dziękuję za książkę. Bardzo surowa prawda, bardzo potrzebna. Brawo.” I na koniec dopisek: „Niedawno czytałem Nietzschego i wspominałem ciebie…” Mykoła Michajłowicz miał na myśli nasze gorące i nieustępliwe dyskusje o twórczości wielkiego niemieckiego filozofa, który wówczas był surowo zakazany. Tak nagle wydarzyło się to w moim życiu. I teraz tych dwóch wielkich osobowości czczę jak bogów. Bo gdyby nie ich poparcie, zdaje się, nie byłbym nawet w dziesiątej części tym, kim się stałem. A jeszcze dziękuję Wołodymyrowi Zabasztańskiemu, Mykole Dmytrence, Leonidowi Horlaczowi, Mychajłowi Szewczence, Witalijowi Kowalowi, Andriejowi Kowalowi, Mykole Udowyczence, Piotrowi Soroce, Oleksandrowi Szokałowi, Mykole Sławyńskiemu, Serhijowi Kulidzie, Mychajłowi Sydorżewskiemu, Wasylowi Jaremence, Mychajłowi Diaczence, Andriejowi Melnyczukowi, Kostiantynowi Taranence, Hryhorijowi Serdiukowi, Serhijowi Pawlukowi, Ludmile Bondar. I szczególnie mojemu nieodstępnemu przyjacielowi Saszy Kawunience. To oni, jak gwiazdy, w czasy wesołe i smutne mi towarzyszyli, podawali ciepłą rękę pomocy i wsparcia i podają ją nadal. Niestety, wielu z nich jest już daleko… Także niski ukłon dla dziecięcego wydawnictwa „Wesełka”, które swego czasu wydało moją książeczkę-powiastkę „Płakałem nad poranną trawą” nakładem sześćdziesięciu tysięcy egzemplarzy. „Mój płacz” później przedawali książkowi spekulanci z ulicznych straganów stokrotnie drożej. A tymczasem wydawnictwo „Ukraiński Pisarz” nie wydało drukiem przygotowanego i zredagowanego rękopisu nowel i opowiadań „Wszystko zaczyna się od miłości”. Obiecywali wszystko, zwlekali. Nawet plakat reklamowy wydali… I tak przez całe życie wiatr wieje mi w twarz kłująco, lecz mimo to nie poddawałem się, skrzydeł nie opuszczałem. Ale czy tylko ze mną tak postępowano – większość pisarzy oszukali przebiegli władcy, uczynili ich nieszczęsnymi starcami, zawiedzionymi… W. B.: – Czy prowadzisz dzienniki? Od jak dawna? O. W.: – Tak, prowadzę. Od ponad pięćdziesięciu lat. Otóż od wieczoru pożegnalnego po ukończeniu szkoły zacząłem je zapisywać w zeszycie uczniowskim w kratkę i dotąd się z nimi nie rozstaję. Na początku zapisywałem, co moja rodzona matka opowiadała o swoich tułaczkach esej. Ten utwór stanowi pierwszą próbę zbadania historii powstania i rozwoju sztuki teatralnej w regionie bachmuckim, a także działalności ukraińskiego teatru w mieście Bachmut. Wykorzystanie dokumentów archiwalnych, publikacji w środkach masowego przekazu, wspomnień oraz analiza specjalistycznej literatury pozwoliły odtworzyć całościowy obraz działalności teatru na tle społecznego i kulturalnego rozwoju Doniecczyzny w ogóle oraz Bachmutu (Artemiwska) w szczególności. Autorom udało się odsłonić wiele nowych, nieznanych kart teatralnej przeszłości miasta, a także obalić niektóre błędne twierdzenia. Wydanie zawiera treściwe i interesujące informacje o plejadzie artystów miejskiego teatru, o jego kierownictwie w latach powojennych. Materiał przedstawiono według zasady chronologicznej – U źródeł sztuki teatralnej w regionie, w Artemiwsku w latach 20.–30. XX wieku – ...pobyt w Niemczech podczas wojny, gdzie ledwo nie zginęła, kiedy jej życie wisiało na włosku. Zapisywał słowo w słowo, starannie, to, co opowiadały starsze babcie i dziadkowie z Winnik, Breusów i Wasylówki; jak w kołchozie „Leninski szlach” pracowali wieś­niacy (bywał nawet na fermach i na podwórzu kołchozowym). Później w redakcji kozelszczyńskiej gazety był korespondentem, zrobił też sporo szkiców i miniatur. I od tamtej pory nie rozstawał się z dziennikami. Spisał dziesiątki, setki zeszytów uczniowskich. Z czasem opracował aż dwa opasłe tomy, każdy o objętości ponad tysiąca stron. Pierwszy nosi tytuł „Czterdzieści lat”, drugi „Świecie jasny…” Pieniądze na ich wydanie zarabiałem wspólnie z moją ukochaną żoną Hannusią i rodzonym bratem Michałem. Ci, którzy zapoznali się z dziennikami, mówią, że nie na darmo żyłem na świecie. W. B.: – Zatem, jak mówisz, Aleksandrze, wydawałeś napisane za własne pieniądze. A. W.: – Prawie wszystkie moje książki są fundamentalne: narodowa epopeja „Bezkrwawa wojna” o głodzie-wyniszczeniu Ukraińców w 33. roku. Praca nad nią zajęła mi ponad trzydzieści lat. I stawiam ją najwyżej w swojej twórczości. To księga requiem. Księga pamięci. Na wieki. Dopóki Ukraina będzie istnieć, dopóty będzie potrzeba jej czytania i ponownego wydawania. Kilka wydań udało mi się opublikować, i wszystkie za własne pieniądze. Ani jedną kopiejką nie pomogło państwo. Oto jaka u nas na razie jest „suwerenna i niepojęta”, ale czego od niej chcemy, skoro cała rządząca elita jest obca duchem, składem i literą praw, rabunkowa, całkowicie amoralna. Lecz teraz nie o tym mowa… Książki prozatorskie także wydawałem za własne pieniądze. Między innymi także jubileuszowe wydanie-centrum teatralnej pielgrzymki Donbasu, „Między Scyllą a Charybdą”, „Drogi dorobku, rozkwitu i… strat”, „Iskra”, która ponownie rozpaliła teatralne gwiazdy. Zamieszczono także portrety osobowe działaczy teatru z różnych lat. Ważne jest podanie informacji o autorach książki: Wołodymyr Łukicz Sutkowy – historyk, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, którego nie jedno pokolenie bachmuckich mieszkańców nazywało swoim nauczycielem, zarówno z zawodu, jak i z powołania. Autor szkolnych podręczników, poradników metodycznych, prac naukowych. Wiktor Wałentynowicz Hrynenko – inżynier, pracownik naukowy, badacz zagadnień ekonomicznych wydobycia soli. Od 2000 roku – dziennikarz lokalnych i regionalnych mediów, autor publikacji o wybitnych ludziach miasta i regionu. Autorzy adresowali pracę do wykładowców szkół wyższych i średnich oraz wielotomowe wydania; a także książki aforyzmów, rozważań i filozoficznych fresków „Piramida Ducha”, „Droga do siebie” – a nikt ani grosza na ich wydanie nie dał. Ogółem wydałem ponad dwadzieścia książek. Wszystko dawało się z ogromnym napięciem sił duchowych, duchowych i fizycznych. Tym bardziej powtarzam z wdzięcznością imię mojej żony Hannusi i brata Michała. Sama historia wydania to też cała epopeja. W dziennikach opisałem to wszystko zupełnie szczerze… W. B.: – A sponsorzy jak?! A. W.: – A sponsorzy… jak to mówią, czekaj na pogodę. Same upokorzenia były i obietnice. Ty, Wasylu, pewnie też na własnej skórze to odczułeś. Chyba że, przypominam sobie, w 1993 roku pomógł mi świętej pamięci duchowny pasterz, mój niezapomniany przyjaciel Jakow Kuzmowycz Duchonczenko. Aż nakładem pięćdziesięciu tysięcy egzemplarzy wydał książkę „Mór”. Niestety, część nakładu wrogowie niepodległości Ukrainy zniszczyli w Browarskim lesie… Ale w moim życiu przydarzyło się jeszcze jedno szczęście, którego nawet się nie spodziewałem… Konkretnie: w moim losie spotkał się Ruslan Wasylowicz Teliatnyk. Biznesmen, sportowiec, rodak, deputowany Połtawskiej Rady Obwodowej. I nie tylko rodak, a nawet daleki krewny. Chodziłem z jego matką Allą Pawłowną Winnyk do szkoły podstawowej w Winnikach. Nasi ojcowie – Wołodka Winnyk i Pawło Winnyk – byli, do tego, jeszcze przyjaciółmi nierozłącznymi. Zatem, kiedy opowiedziałem Ruslanowi Wasylowiczowi o moich problemach, ten, nie wahając się, obiecał pomóc. Przyznam się, że zgrzeszyłem myślą, iż Ruslan Wasylowicz dał obietnicę pod wpływem gorących emocji. Otóż nie! Nie, nie, nie: wkrótce przyczynił się do wydania przygotowanych do druku piętnastu tomów moich utworów. Powiecie, że tak nie bywa. Ale ze mną, Boże, to się zdarzyło… W. B.: – Czy wracasz do swoich już opublikowanych utworów, aby je przerobić, udoskonalić? A. W.: – A jakże. Oczywiście, wracałem (teraz, prawda, już nie wracam, bo czuję, że niewiele mi zostało do pląsania po wiosennych łąkach, więc drobne rzeczy piszę. Zwłaszcza rozważania o charakterze filozoficznym, eseje filozoficzne, aforyzmy…). A wcześniej swoje utwory czytałem często. Bo jakżeby nie czytać: to moje dzieci duchowe. Czytałem, rzecz jasna, w celu udoskonalenia. Jednak nie uważam się za mistrza pióra. Aby tak nie myślano, radzę też moim kolegom po piórze zanurzyć się wciąż na nowo w dzieła klasyków ukraińskich… średniego wykształcenia, uczniom i studentom wszystkich poziomów, pracownikom kultury, regionalistom, „wszystkim tym, którzy interesują się, kochają i szanują historię Doniecczyzny”. ...Mirnego, Nechuja-Lewyckiego, Hryhorija Kwitki-Osnowianenki. Czy nowelistów światowego kalibru Wasyla Stefanyka, Hryhora Tiutiunnyka-młodszego. Czy tego samego Hryhorija Kosynki. Niestety, nie tak znanego, jak na to zasługiwał swoją błyskotliwą twórczością i gęstym piórem. To samo mogę powiedzieć o Stepanie Wasylczence. Co do mojej osoby, to uważam się ostatnio nie tyle za pisarza, co za myśliciela. W. B.: – Więc co Ołeś Wola uważa za twórczość w prawdziwym tego słowa znaczeniu? O. W.: – Twórczość to swoisty odpust, dzięki któremu można choć trochę „zaczepić się” i dostać się do rajskich przestrzeni osobistej nieśmiertelności i pamięci ludowej. Najpierw twórczość, potem próżność. Tak żyję, siebie doganiam. Po kropelkach dusza sama siebie szuka W Niebie czystym bez końca i krańca. W. B.: – Czytelnikom ciekawie wiedzieć, skąd wzięło się twoje pseudonim – Ołeś Wola. O. W.: – Nic takiego tajemniczego, sensacyjnego w tym nie ma. Było tak: jeszcze podczas bardzo trudnego, wyczerpującego kucia na „budowie wieku” postanowiłem sobie: jeśli wytrzymam próby bamowskie na prawdziwość, wyrobię swój charakter, to bez wątpienia wezmę pseudonim W O L A. A Ołeś – samo się nasuwało. Bo tak bardzo kochałem i zachwycałem się od dziecięcych, młodzieńczych lat Ołesiem Terentijowyczem Honczarem. Zatem przyjąłem pseudonim Ołeś Wola. Jak miękko, czule, pociągająco i mężnie brzmi: Wola, Wola, Wola. Jaki niepowtarzalny, potężny drogowskaz. Zatem pseudonim Ołeś Wola, powiedzmy, organicznie się przyjął. Staram się go usprawiedliwiać każdym przeżytym dniem. W. B.: – Czego byś życzył, Ołesiu, młodym, którzy marzą o tym, by zostać pisarzami? O. W.: – Czego bym sobie nie życzył „młodemu, nieznajomemu plemieniu”, a życie i wydarzenia będą toczyć się według tego scenariusza, jaki ma się wydarzyć: całkowicie nieprzewidywalnie. Dlatego jeszcze raz ogłaszam: „Pisarstwo – krzyż ciężki, ogromnie ciężki…” Czy młodzi kandydaci staną się sławnymi, a nie tylko będą figurować jako członkowie związku, – wszystko, jak to mówią, jest w ręku Bożym. Może i tak. Może nie… Jednak niech tam będzie co bądź i jak bądź, z serca życzę, by choćby o kroplę, o kropelkę stać się szczęśliwszymi i ponad wszystko kochać i bronić przed wrogami ojczystej matki Ukrainy. Pierwsi takie miłośnicy zebrali się w maju w Kijowie, w pomieszczeniu Centrum Wsparcia Mieszkańców Rejonu Bachmuckiego o wymownej nazwie „Rejon bachmucki łączy”, na prezentacji wydawnictwa. Tym razem zgromadzonych połączyła książka, która stała się symbolem, cząstką swojego zniszczonego miasta, swojego splądrowanego przez najeźdźców kraju. Uczestnicy spotkania – kierownik centrum S. I. Kiszczenko, dyrektor Bachmuckiego Zespołu Edukacyjno-Wychowawczego „Szkoła ogólnokształcąca I–III stopnia nr 11 – wielokierunkowe liceum” O. O. Ławrenko, a także wszyscy obecni podkreślili znaczenie tego wydawnictwa dla kształtowania pamięci historycznej o Bachmucie i Doniecczyźnie. Halina DOKASZENKO, profesor Horliwskiego Instytutu Języków Obcych Państwowego Wyższego Zakładu Edukacyjnego „Donbaski Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

A był teatr…

Właśnie taki tytuł nadali swojej pracy autorzy – Wołodymyr Sutkowyj i Wiktor Hrynenko, określając jej gatunek jako popularnonaukowy, historyczno-krajoznawczy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Pogańskie tajemnice Dadźboga i Chorsa w „Słowie o wyprawie Igora”

Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych Dadźbóg – poetyckie imię Jarosława Mądrego? Imię prasłowiańskie z paralelnymi formami w językach czeskim i południowosłowiańskich. Znane są trzy główne wersje pochodzenia tego imienia. Pierwsza interpretuje je jako wezwanie-zaklęcie do boga, który daje (dadź – w języku staro-cerkiewno-słowiańskim „daj!”). Druga rozumie imię jako spokrewnione z germańskim rdzeniem dag- „płonąć”, skąd pochodzi niemieckie Dag „dzień” i ukraińskie d'ohot' (dziegieć), dosłownie „przepalony”. Z tą wersją zgodne jest rozumienie Dadźboga jako tożsamego z greckim bogiem Słońca Heliosem syna Swaroga (Latopis Hipacki pod rokiem 1114), czyli Swarożyca-ognia (wspomnianego w rękopiśmiennym zbiorze Paisijewskim). Trzecia identyfikuje Dadźboga z celtyckim bogiem innego świata i dóbr o imieniu Dagda, dosłownie „dobry bóg”. Ta identyfikacja jest wsparta użyciem w latopisie pod rokiem 980 dwóch imion bez spójnika – Chors Dadźbóg, gdzie pierwsze rozumiane jest jako epitet „dobry, ładny” (przymiotnik choroszyj, dawniej chorosz – od *Chorsz „Chorsowy, należący do Chorsa”, jak lisz „leśnik” od lis). Ostatnia wersja związana jest z hipotezą, że staroukraińscy pogańscy kapłani – wołchwowie – są związani z Celtami – wołochami, którzy mogli uciekać na Ruś przed chrystianizacją (według innej wersji wołchwowie to pierwotnie kapłani tylko Welesa-Wołosa). Tożsamość Chorsa i Dadźboga pozwala wyjaśnić, dlaczego obaj mieli jednakową funkcję boga Słońca (przy czym Chors – zapożyczony, Dadźbóg – własny). Istnieje pogląd, że Dadźbóg pochodzi od zaklęcia „daj, boże!”, znanego między innymi z pieśni weselnej o spotkaniu narzeczonego-księcia z Dadźbogiem. Przy takiej interpretacji imię Strybóg, również wspomniane w „Słowie”, oznacza „wyciągnij (rękę), boże!” lub nawet „zniszcz, boże!” (to ostatnie jest mało prawdopodobne). „Słowo” dwukrotnie wspomina nie samego Dadźboga, a jedynie wnuków Dadźboga, pod którymi rozumie się albo całą Ruś, albo tylko dynastię książęcą, wspominając bylinowego Włodzimierza Krasne Słoneczko. W „Słowie” Igor jest kojarzony ze słońcem, a jego klęska – z zaćmieniem słońca, Igor i Wsiewołod – to dwa słońca; złoto w tekście charakteryzuje książąt. Według Witalija Sklarenki książęta to wnukowie Dadźboga, tak jak śpiewacy to wnukowie Welesa. Wnuków Dadźboga można zestawić z przeciwstawieniem w „Słowie” wnuków Jarosława i wnuków Wsiesława – kijowską i połocką gałęzią potomków Włodzimierza Wielkiego; w innym miejscu na ziemię Ruską, na życie Wsiesławowe – możliwe jest przeciwstawienie Rusi i połockiego dziedzictwa Wsiesława. Tutaj ziemia Ruska może być synonimiczna wnukom Jarosława – tak jak w dopisku do pskowskiego Apostoła z 1307 roku życie nasze odpowiada życiu wnuka Dadźboga ze „Słowa”. Nie tylko ogólne zestawienie wizerunków książąt ze słońcem, ale także rozpatrzone wyżej konteksty „Słowa” pozwalają powiązać wnuków Dadźboga z wnukami Jarosława. To zmusza do rozpatrzenia pogańskiego imienia Jarosław w związku ze słońcem, personifikowanym przez Dadźboga (i ludowego Jaryłę, którego imię jest współbrzmiące z imieniem Jarosława). Zatem w „Słowie” wnukowie Dadźboga to to samo, co wnukowie Jarosława. Wtedy Dadźbóg „Słowa” to obrazowe nazwanie Jarosława Mądrego. Zaproponowana wersja ma wyraźne potwierdzenie w kontekście poematu. Wszak jedna ze wzmianek o wnukach Dadźboga została poczyniona w związku z Olegiem Światosławowiczem („Horysławiczem”) – wnukiem Jarosława Mądrego. Omelan Partycki podjął próbę interpretacji postaci Bojana jako wnuka Welesa w związku z postacią dziada Jania Wyszatycza (domniemanego pierwowzoru Bojana) – nowogrodzkiego posadnika Ostromira, rozumiejąc Welesa ze „Słowa” jako przydomek tego ostatniego. Jednak nie wiemy o Ostromirze niczego, co pozwoliłoby powiązać go z Welesem. (Jednocześnie oczywiste jest współbrzmienie wyrażeń ze „Słowa” Welesowy wnuk – Wsiesławowi wnukowie w kontekście możliwego skojarzenia Wsiesława z Welesem). Tym bardziej niewiarygodna jest historyczna interpretacja Stryboga (staroukraiński odpowiednik starogreckiego boga wiatrów Eola) z frazy „Słowa” oto wiatry, Stryboga wnukowie. Stryboga od dawna porównuje się z postacią wietrznego ojca z ukraińskich bajek. Zatem, podobnie do historycznej interpretacji Trojana, proponujemy historyczną interpretację także Dadźboga – ale właśnie w „Słowie”. Użycie w poemacie imienia Dadźboga jako symbolicznego nazwania Jarosława Mądrego w żaden sposób nie przeczy pogańskiemu kultowi Dadźboga jako boga Słońca. Zwróćmy uwagę ponownie na wersy były wiece (bitwy) Trojana, minęły lata Jarosławowe. Tutaj obok wspomniano dwóch książąt z symbolicznymi pogańskimi nazwami – Światosława-Trojana i Jarosława-Dadźboga. Jednak rekonstrukcję proponujemy rymowaną bez wzmianki o symbolicznym imieniu, którego usunięcie wyrównuje rytmikę: *były bitwy Światosławowe (lub, lepiej, Światosławowiczów), były lata Jarosławowe. Brak imienia Dadźboga w dawnej cytacie ze „Słowa” (w dopisku do pskowskiego Apostoła z 1307 roku) oraz niewłączenie imienia Dadźboga do rymów może oznaczać przynależność tego epitetu do tego samego „poetyckiego redaktora”, który mógł wpisać do „Słowa” także Trojana. Chors – przeciwnik Wsiesława, opiekun Igora? Powszechnie przyjęte jest wywodzenie imienia i postaci Chorsa od irańskiego chwar „słońce” (to irańskie słowo na oznaczenie Słońca figuruje nawet w Starym Testamencie). Słowo to jest odpowiednikiem staroindyjskiego swar „słońce”, zapożyczonego przez Ruś od staroindyjskiego plemienia Sindów (indyjskie Sindhu – „Indie”) nad Morzem Azowskim w imieniu Swaroga. W „Słowie” mamy formułę z idealnym rymowaniem – *wielkiemu Chorsowi wilkiem drogę przecinał. To wyraźna paralela z pieśnią weselną o spotkaniu narzeczonego-księcia z Dadźbogiem, co świadczy na korzyść tożsamości Chorsa z Dadźbogiem i przeciw rozumieniu Chorsa ze „Słowa” jako boga Księżyca, któremu w nocy (w noc… do kurów – być może „do piania kogutów”) przecina drogę Wsiesław (drogą do Tmutorokania – ograno współbrzmienie nazwy miasta ze słowem ciemność). Obraz „nocnego słońca” (nie tyle Księżyca, co właśnie niewidzialnego Słońca) oraz wilka, który przecina Słońcu drogę, wskazuje na rozpowszechniony obraz wilka pożerającego słońce podczas zaćmienia (na przykład w „Przepowiedni wieszczki” ze staroskandynawskiej „Eddy poetyckiej”). Aktywność Wsiesława przypada na rok 1066 albo 1067 roku (według różnych interpretacji tekstów kronikarskich), kiedy zdobywa Nowogród, oraz 1068–1069 lata, kiedy panuje w Kijowie. Dlatego należy zwrócić uwagę na zaćmienie słońca o świcie 22 września 1066 roku, częściowo widoczne na Rusi. Odbyło się ono w gwiazdozbiorze Panny (Wiesław rzucał los o dziewicę – Kijów) w pobliżu gwiazdozbioru Wilka (Wiesław wilkiem przecinał drogę Chorsowi-Słońcu). Asocjacja miasta z dziewicą jest dobrze znana zarówno z nowotestamentowej Apokalipsy, jak i z kronikarskiego nazywania Kijowa „matką miast ruskich” (gdzie dopatrują się wpływu języka greckiego – słowa metropolis „stolica”, dosłownie „matka-miasto”, oraz rodzaju żeńskiego słowa polis „miasto”). W oznaczonym dniu po zachodzie słońca na zachodnim horyzoncie widać gwiazdozbiór Wilka, który znika w ślad za słońcem – jakby gonił za nim). A 15 sierpnia 1068 r., na miesiąc przed objęciem władzy przez Wiesława w Kijowie 14 września, zdarzyło się zaćmienie księżyca. Związek rytualno-magicznych działań „księcia-kołtuna” Wiesława z zaćmieniem słońca uważamy za bardzo prawdopodobny. Tak w „Słowie” znajdujemy możliwą symboliczną informację o jeszcze jednym zaćmieniu słońca, wspomnianym w pieśni Bojanowej. Wychodząc z kronikarskiego połączenia imion (w opisie pogańskiego panteonu Włodzimierza Wielkiego z 980 roku) Chors Dażbóg bez spójnika w kontekście wyobrażenia o bliskości słonecznych funkcji tych bogów, możemy przypuszczać, że i w „Słowie” rola Chorsa okaże się bliska roli Dażboga. Jeśli Dażbóg „Słowa” okazuje się obrazowo-symbolicznym imieniem-epitetem Jarosława Mądrego (odniesionego do Jaryły), to kim jest w poemacie Chors? Choć jest on bliski Dażbogowi, to Wiesław, panując w Połocku od 1044 roku, z Jarosławem Mądrym nie konfliktował. Natomiast książę połocki był wrogo nastawiony do bezpośredniego następcy Jarosława – wielkiego księcia kijowskiego Izjasława Jarosławowicza, którego zresztą zastąpił na kijowskim tronie w 1068 r. To właśnie jemu Wiesław przecinał drogę. Zatem Chors „Słowa” – to poetycki epitet Izjasława Jarosławowicza. Jest w „Słowie” jeszcze jedno miejsce, gdzie imię Chorsa mogło być ukryte – zastąpione przez późniejszego redaktora imieniem chrześcijańskiego Boga. Wyrażenie Igorewi kniaziu Boh put' każet może być zrekonstruowane w formie *Igorju kniaziu Chorsu chod każet. Łatwo zobaczyć przeciwstawienie „nocnego” Wiesława pieśni Bojanowej i „słonecznego” Igora autora „Słowa”, porównując dwie sakralno-poetyckie formuły: *wielikomu Chorsowi wylkom chod preryskasze i *Igorju kniaziu Chorsu chod każet. Wiesław przecina drogę Słońcu, podczas gdy Igor podąża za Słońcem. „Słoneczny” Igor był dobry – chorosz – Chorsz „Chorsowy”! dumą mieszkańców wspólnoty, ich chronią i strzegą jako najwyższą świętość i wartość. Aleksandrowszczyzna, północna brama Doniecczyzny, – to kraina zdumiewającego piękna i jasnej miłości, unikalne połączenie przyrody, historii i kultury. Tutaj odczuwa się prawdziwe duchowe zjednoczenie z otoczeniem, które jesteśmy zobowiązani chronić i zachować dla potomnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Naturalne muzeum pod gołym niebem

Wołodymyr ZAÏKA, wieś Ołeksandriwka w rejonie kramatorskim w obwodzie donieckim. Zdjęcie Dmytra MAŁOHO. Hromada ołeksandriwska w rejonie kramatorskim w ramach obwodowej akcji kulturalno-artystycznej „Doniecczyzna wyszywana” zaprezentowała swoją rękodzielniczą stronę, która wejdzie do wyszywanej księgi obwodu donieckiego. W podsumowującym wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele 45 hromad i pięciu rejonów Doniecczyzny, którzy zaprezentowali swoje historie, symbolikę i idee, które zostały wcielone w proces tworzenia stron wspólnej księgi. Rezultatem tak żmudnej pracy będzie unikalna księga „Doniecczyzna wyszywana”, której prezentacja odbędzie się w Dniu Niepodległości Ukrainy. Program akcji przewidywał stworzenie wspólnej wyszywanej księgi, gdzie każda hromada odzwierciedli na swoich stronach tradycje, rzemiosła, symbole historyczne i unikalne elementy, które są świadectwem cudowności rodzinnego kraju. Wszystkie wyszywane strony połączą się w jedną księgę, demonstrując różnorodność kulturową regionu. Wyszywaną stronę hromady ołeksandriwskiej stworzyła miejscowa mistrzyni, kierowniczka biblioteki komunalnej Ołena Harbuz, która włożyła w unikalny wyrób nie tylko swój kunszt, ale i własną duszę. Stworzony przez nią kolorowymi nićmi na płótnie obraz to żywe świadectwo historii rodzinnego kraju, jedność wielu pokoleń, poczucie głębi dziedzictwa kulturowego Doniecczyzny, które zachowa się dla przyszłych pokoleń. Ołeksandriwszczyznę słusznie nazywają północną bramą Donbasu, która gościnnie rozłożyła się wśród kwitnących stepów i wodnej tafli stawów w korycie dawnej rzeki Samary, znajdującej się na skrzyżowaniu trzech obwodów: charkowskiego, dniepropetrowskiego i donieckiego. Miejscowi mieszkańcy nie bezpodstawnie żartują z tego powodu: „U nas koguty pieją na trzy regiony!”. Trzymała ona obronę w czasach rewolucji i wojen, zawsze była i jest niezawodnym zapleczem przebudowy i odnowy, wysepką komfortowego życia jej mieszkańców – pracowitych ludzi o szczerym sercu i niestrudzonych rękach. Ołeksandriwszczyzna to ziemia rolników-chleborobów i słońca. Jest jedną z największych pod względem powierzchni swoich terytoriów wśród hromad Doniecczyzny. Gdzie nie spojrzeć – pola złotej pszenicy i uśmiechniętych słoneczników, które symbolizują płodność i dostatek, uosabiają nadzieję na odrodzenie, siłę narodu i jego niezłomność. Jednym z najpiękniejszych i najważniejszych zabytków kulturowych naszej hromady jest zbudowana we wsi Wysokopilla Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, której uroczyste poświęcenie odbyło się w 2013 roku. Na jej terenie znajduje się źródło świętej Salomonii. Matka Boża jest wspomożycielką i orędowniczką ludzi oraz patronką rolnictwa. Róże – to kolejna z cudownych atrakcji hromady ołeksandriwskiej. To czarujące otoczenie, ukwiecone setkami krzewów różanych, piękno stref parkowych i różnorodność kwiatowego cudu wokół. Hromada ołeksandriwska to prawdziwe naturalne muzeum pod gołym niebem. Ołeksandriwszczyzna jest strefą działową dorzeczy Dniepru i Donu, dlatego jej żyzne ziemie są bogate w minerały naturalne. Świat roślinny stepów liczy ponad 400 gatunków, z których wiele wpisano do „Czerwonej księgi Ukrainy”, „Zielonej księgi” oraz listy europejskiej. W naszym kraju do dziś istnieją starożytne lasy wąwozowe, gdzie można spotkać stuletnie dęby, jesiony, klony, rzadkie odmiany legendarnej tarniny, tajemniczej paproci. Fauna Ołeksandriwszczyzny liczy kilka tysięcy gatunków zwierząt, z których 140 wpisano do „Czerwonej księgi Ukrainy”. Miejsca chronione są

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Jurij Tkaczenko i jego droga na Świętą Górę

Niedawno obchodzono 30-lecie czasopisma „Kino-Teatr” – wydawnictwa, które konsekwentnie kształtuje przestrzeń głębokiej refleksji nad ukraińskim kinem i teatrem. Obecni na jubileuszowym wydarzeniu szczerze dziękowali założycielce i redaktor naczelnej Łarysie Iwaniwnie Briuchoweckiej, a także Anastasiji Kaniweć i Wiktorii Kotenok za oddanie, profesjonalizm i głębokie rozumienie sensów sztuki. Dzięki nim czasopismo „Kino-Teatr” nie tylko przetrwało w trudnych czasach, ale stało się drogowskazem dla wielu pokoleń artystów, badaczy i czytelników. Jak wyznał znany reżyser filmowy, laureat Nagrody im. Szewczenki Łeonid Mużuk: „w jednym z numerów tego czasopisma aktualną i drogą dla mnie do dziś pozostaje oto ta moja dawna publikacja o koledze Juriju Tkaczence i jego drodze na Świętą Górę”. Redakcja „Słowa Proświty” postanowiła wydrukować wspomnienie jednego artysty o drugim, gdyż siła ukraińskiej kultury tkwi w umiejętności pamiętania o jej twórcach, szanowania tradycji. Łeonid MUŻUK Film dokumentalny „Droga do Świętej Góry” od czasu do czasu był prezentowany w ukraińskiej przestrzeni narodowej. „Ten pełen smutku film to jedyna nagroda, jaka przypadła Jurkowi…” – tak niegdyś zauważyła Olha Harycka w publikacji czasopiśmienniczej poświęconej twórczości Tkaczenki. Jednak nawet tak skromne uhonorowanie działalności Tkaczenki, jak nasza ekranowa opowieść o jego losie i życiu twórczym, pozostaje na Ukrainie do dziś niemal niezauważone. Jurij Tkaczenko był jednym z pierwszych, którzy zrozumieli pełnię niebezpieczeństwa, jakie zawisło nad losem ukraińskiego kina na Ukrainie. Czy nie dlatego na początku ukraińskiej niepodległości, kiedy jeszcze można było jako tako zorganizować produkcję filmu narodowego, reżyser filmowy Tkaczenko (w okresie najwyższego rozkwitu swojego talentu reżyserskiego) przechodzi do pracy w telewizji? I taki nieoczekiwany dla środowiska kinematograficznego świadomy krok Jurka tłumaczy się tym, że Tkaczenko już wtedy uświadomił sobie: ukraińskie kino będzie mogło przetrwać tylko pod jednym warunkiem – jeśli ukraińskim filmem z zainteresowaniem zaopiekuje się nasza telewizja. A to jest możliwe tylko wtedy, jeśli nasza telewizja będzie narodowa nie z nazwy, a z istoty. W pierwszych latach niepodległości na bazie studia „Ukrtelefilm”, któremu wtedy szefowałem, został zorganizowany Drugi ukraiński kanał telewizyjny, a Jurko chętnie przystał na moją propozycję: wziąć udział w kształtowaniu koncepcyjnych podstaw nadawania telewizyjnego i zaangażowaniu najbardziej doświadczonych pracowników twórczych. Naturalny proces powstawania Drugiego kanału narodowego trwał zaledwie kilka miesięcy, dopóki właściciele głównych prywatnych krajowych kanałów telewizyjnych oraz ich wpływowi moskiewscy partnerzy nie uświadomili sobie, że na Ukrainie rzeczywiście może pojawić się ukraińska telewizja. Dlatego operatywnie zastosowali cały zestaw agresywnych metod, aby w zarodku zdusić prawdopodobny ukraiński kanał telewizyjny. Teraz to odległa historia. Ale praca Tkaczenki nie była daremna. On wtedy zgromadził najlepsze kadry, zorganizował szkolenia dla prezenterów telewizyjnych, stworzył w studyjnym zjednoczeniu telewizyjnym „Wieża” wyjątkowo twórczą atmosferę ludzi o podobnych poglądach. Z czasem wszyscy ci specjaliści przeszli do prywatnych kanałów telewizyjnych, ponieważ ówczesny Państwowy Komitet ds. Radia i Telewizji Ukrainy anulował swój rozkaz dotyczący Drugiego kanału telewizyjnego na bazie „Ukrtelefilmu”, zobowiązując studio do zakończenia jakiejkolwiek pracy skierowanej na samodzielne nadawanie. Jedną z głównych przyczyn, dla których Drugi ukraiński kanał telewizyjny nie powstał, była zapewne nasza wspólna z Tkaczenką próba: nie deklarowania, a doprowadzenia do tego, by ten kanał stał się rzeczywiście ukraińskim. A w konsekwencji – rozpoczęła się praca nad rozwinięciem potężnej produkcji ukraińskich filmów dla telewizji. Zarówno na bazie samego „Ukrtelefilmu”, jak i w innych ukraińskich studiach tworzono filmy dla nowo powstałego państwowego kanału telewizyjnego. Na przykład „Ukrkinochronika”, która przez wiele lat zmagała się z bezrobociem, nagle otrzymała od „Ukrtelefilmu” wielkoskalowe zamówienie. Najlepsi ukraińscy reżyserzy, których listę otwierali Ołeksandr Kowal, Rollan Serhijenko, Mykoła Winhranowski, Pawło Farenjuk oraz wielka grupa ich młodszych kolegów z tego studia, zrealizowali wtedy dla ekranu telewizyjnego swoje zamysły. Tylko Tkaczenko wtedy nie kręcił. Jako zastępca dyrektora generalnego studia wziął na siebie najcięższą i najbardziej niewdzięczną pracę – organizacyjnie zapewniał pracę twórczą innym. Powstanie ukraińskiej telewizji w ówczesnych realiach (i obecnych zresztą też!) było możliwe tylko we wspólnym procesie twórczym z ukraińską kinematografią. Główny potencjał kinematograficzny należało zaangażować do emisji poprzez liczne inscenizacje filmów narodowych dla telewizji. W taki, być może jedyny, sposób można było uratować państwowe studia filmowe, skazane przez „dziką” dystrybucję filmową na nieuchronną ruinę ekonomiczną. A po drugie, i to jest najważniejsze – zgromadzone doświadczenie, w odpowiednim czasie wprowadzone w narodową przestrzeń telewizyjną poprzez systemowe zamawianie produkcji seriali dokumentalnych i fabularnych, przeszkodziłoby agresywnemu moskiewskiemu konkurentowi z jego imperialnymi ambicjami w prowadzeniu na wszystkich naszych kanałach wiarołomnej neokolonialnej polityki emisyjnej. Ta ostatnia zakorzeniła się w naszej sferze kulturowo-informacyjnej jeszcze bardziej groźnie niż w czasach radzieckich, kiedy Jurka prześladowano za jego ukraińską postawę. Czasopismo „Kino-Teatr” opublikowało w jednym z numerów obszerny tekst doniesienia przewodniczącego Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego Ukraińskiej SRR W. Fedorczuka, wysłany 16 lipca 1974 roku do KC KPU do W. Szczerbyckiego. Pod klauzulą „ściśle tajne” gruntownie przedstawiono tam zgromadzony przez tę służbę materiał dowodowy z długotrwałego prześladowania działalności Jurka: „W latach 1964-1974 brał udział w różnego rodzaju zgromadzeniach elementów nacjonalistycznych, przechowywał i rozpowszechniał materiały o wrogiej treści”. Nie ma żadnych wątpliwości, że zbyt czujna uwaga KGB wobec działalności Jurka skróciła mu życie. Można się tylko dziwić, jak Tkaczenko nie trafił za kraty. Przecież z tekstu doniesienia wynika, że kierownicy służb specjalnych dawno wybrali reżysera filmowego Tkaczenkę do roli zagorzałego „nacjonalisty”, który posiadał nie tylko zakazaną literaturę, ale jeszcze tworzył filmy „o wiodącej roli narodu ukraińskiego”. Czego warte jest samo to tajne ostrzeżenie: „Wobec Tkaczenki podjęto środki w celu jego dokładniejszego sprawdzenia, wykrycia nakręconych przez niego filmów o treści politycznie szkodliwej oraz ewentualnie posiadanej przez niego literatury nacjonalistycznej i innej antysowieckiej”. Bez wątpienia KGB na wszelkie sposoby blokowało działalność Tkaczenki. I on dobrze o tym wiedział, stale oczekując skutków „dokładnego sprawdzenia”. Jednak wtedy, dzięki Bogu, nie usunięto go ostatecznie z ukraińskiej kultury, chociaż zdrowie rzeczywiście mu podważono. Jednak jeśli chodzi o filmy Tkaczenki, to państwowe kanały telewizyjne do dziś pokazują je po kilka razy każdego roku. Zarówno „Ukradzione szczęście”, jak i „Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki” żyją w narodowej emisji, nie starzejąc się. A jego film dokumentalny „Łobanowski, Błochin i inni” do dziś pozostaje swoistym „rekordzistą emisyjnym” na prywatnych kanałach telewizyjnych Ukrainy, choć skończył już ćwierć wieku. Inne arcydzieło dokumentalistyki Tkaczenki – „Superpuchar” – ma czterdzieści lat, a odbierane jest, jakby wczoraj zmontowane. Jurka nie dopuszczano do „ważnej” tematyki, ale i w sporcie uogólniał on ukraińską istotę. Sport filmowali wszyscy, którzy mogli biegać po stadionie z kamerą, ale uchwycona przez Jurka chwila, utrwalona na taśmie, zawsze stawała się obrazem filmowym czasu. I jeśli teraz wykorzystuje się w telewizji starą kronikę filmową o Łobanowskim, to jest to kronika Jurka. Tkaczenko widział i istotę momentu, i istotę człowieka… I czy nie przez tę ludzką i zawodową istotę Jurka pożegnać się z Tkaczenką przyszła cała stara drużyna Dynama?… Współpracownicy Łobanowskiego i ówczesna młodzież Dynama przyszli do Jurka w ten ostatni jego ziemski dzień, kiedy przed nim leżała już droga do Świętej Góry, na Przedkarpacie… Jurko zażądał, aby go tam pochowano. My wtedy zawieźliśmy do Uszni dynamowską Lubow Bohdan, Jurij Tkaczenko. Moment pracy przy filmie „Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki”, 1984 r. oficjalny wieniec, jako najwyższe narodowe uznanie talentu Tkaczenki… I złożyli na świeżym grobie Tkaczenki. Swoją drogą, dzięki ówczesnym dynamowcom, Tkaczenko po raz pierwszy wyjechał za granicę, do Monako, kręcić mecz piłkarski do filmu o Łobanowskim. Służby specjalne wreszcie pozwoliły, bo rozpoczęła się gorbaczowowska pieriestrojka. Oczarowany Francją, Tkaczenko odbierał tę podróż jako nierealność. Chodziliśmy wtedy z nim ulicami Paryża, niczym w jakiejś bajce, i, oczywiście, myśleliśmy o przyszłości Ukrainy. Ten pierwszy kontakt z innym, nietotalitarnym światem, poruszył w naszych duszach wielkie plany dotyczące możliwego ukraińskiego odrodzenia. Po powrocie do Kijowa, Tkaczenko zabrał się za budzenie świadomości narodowej wśród tego otoczenia, z którym codziennie się stykał. A wkrótce Jurko śmiało zainicjował ruch ukraińskich zielonych, poświęcając tej sprawie wszystkie swoje możliwości organizacyjne. Była to dla niego realna platforma, na której mógł zapoczątkować się ruch ku Ukrainie. Tak wkrótce też się stało. Kiedy powstał ten wielki Ruch, który on wraz z innymi świadomymi Ukraińcami, teraz w większości odsuniętymi od kluczowych pozycji społecznych, aktywnie przybliżał, Tkaczenko ze swoją kamerą wideo ostatecznie zanurzył się w wir wydarzeń historycznych. Tkaczenko wtedy aktywnie współpracował z Czornowołem, który właśnie powrócił z łagrów na Ukrainę. ”Nieznany Czornowił” – film Tkaczenki, stworzony w tym niebezpiecznym czasie, i stworzony nie tylko dla wsparcia byłego więźnia politycznego w wyborach do jeszcze radzieckiej Rady Najwyższej, ale i po to, aby utwierdzić w świadomości narodowej Ukraińskie marzenie. Dla Tkaczenki to marzenie, jak i dla Czornowoła, było dawno uświadomione. Jak wtedy to wszystko było niełatwe, teraz wszyscy niby zapomnieli. Może i zapomnieli właśnie dlatego, że skutki tego wielkiego Ruchu wykorzystali jedynie nomenklaturowcy. Tkaczenko-kronikarz filmowy i Tkaczenko-obywatel był zawsze pierwszy tam, gdzie rozstrzygały się losy jego narodu. Setki kilometrów taśmy nakręciła jego kamera wideo, a on rozsyłał te swoje materiały jako dowody rzeczowe o ukraińskiej rewolucji po wszystkich światach, z których można było oczekiwać dla Ukrainy międzynarodowego wsparcia. Jak i to bezcenne archiwum wideo Jurka, tak i wielka dokumentalna spuścizna filmowa Tkaczenki do dziś leżą praktycznie jeszcze niepodniesione. Do starej szkoły ukraińskiej dokumentalistyki filmowej Tkaczenko świadomie dodał swoją zauważalną fenomenalną cechę – nie przekraczać prawdy. W epoce totalnego kłamstwa Tkaczenki nikt nigdy nie zmusił do odstąpienia od prawdy. Tradycja prawdy. Prawda tradycji. I prawdziwa tradycja. To trzy postulaty kunsztu Jurka. To trzy segmenty życia tego wielkiego Mistrza przed obiektywem historii. To równoznaczne komponenty dla tworzenia obrazu filmowego, który nie umiera. Taka jest prawda o Tkaczence. Niektórzy mu wyrzucali, że on, rzekomo, aż nadto ostentacyjny Ukrainiec. Jurko był z tego dumny. Jak było żyć w ciągłym prześladowaniu? Teraz nikt tego nie rozumie: i ten, kto bał się ukraińskości, i ten, kto ją niszczył, — obecnie wątpią, że kiedyś ciężko było żyć. Prawdę, jako kategorię artystyczną, jako bazową podstawę Ukraińskiego marzenia – żyć po ludzku w ukraińskiej Ukrainie – w okrutnych radzieckich warunkach Tkaczenko utwierdzał każdym swoim filmem. I w tym niebezpiecznym dla jego życia procesie on, dzięki Bogu, nie był osamotniony… Wołodymyr Kostenko, Wiktor Storożenko, Ihor Hrabowski, Mykoła Winhranowski… oraz inni znani ukraińscy dokumentaliści też z jakiegoś powodu zbyt przedwcześnie opuścili nasz świat. Jednak Jurko, być może, czy nie najpełniej spośród nich pojął ciężką cenę tej radzieckiej prawdy. Na swoje urodziny, w kijowskiej świetlicy, Jurko zawsze spotykał przyjaciół… W rodzinnym archiwum Tkaczenków przechowuje się dawne zdjęcie: Jurka jako operatora filmowego-kronikarza akredytowano na jakiejś olimpiadzie sportowej i wręczono rejestracyjną kamizelkę dziennikarską z namalowaną liczbą “64”… Jakimże smutnym spojrzeniem wtedy Jurko spojrzał w obiektyw… Niby z góry demonstrował na swojej piersi jakiś mistyczny znak. Ziemski wiek Tkaczenki nie przekroczył tej liczby… Jurko pożegnał się z nami o północy, między 5 a 6 sierpnia 2000 roku, na dwa tygodnie przed swoim “65” Spasem. Teraz, na Spasa, my czasami odwiedzamy Świętą górę, w Uszni, która jest na przedgórzu Karpat… Miejsce na uszniańskim cmentarzu Tkaczenko sobie zapewnił testamentem. Mykoła Malyszko własnoręcznie wykuł Jurkowi wielki kozacki krzyż. Z czerwonego kamienia… A inni najbliżsi przyjaciele Jurka do tego pięknego symbolicznego pomnika zdołali dodać swoiste kinematograficzne posłowie: Jarosława Ostaf – Tkaczenko – najszczerszym i najcięższym dla niej wspomnieniem-opowieścią, Nina Matwijenko – ukraińską pieśnią, Wiktor Kripczenko – obrazem wideo… A my, Wałentyna Kobluk i Łeonid Mużuk, – tymi niełatwymi wysiłkami autorskiego serca, kiedy realna paląca strata przyjaciela żadnym czasem z jakiegoś powodu nie staje się dawną, a format filmu dokumentalnego jedynie ostro wzmacnia ból od głębokiego zrozumienia faktu historycznego: jaki naprawdę wielki potencjał twórczy Tkaczenki tak i pozostał dla ukraińskiego społeczeństwa nieodkrytym lądem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Kijów drogą metropolity Makarego według dziennika Pawła z Aleppo

Sylwester Kossow, Metropolita Kijowski, Halicki i całej Rusi. Nadija NAUMOWA. Rok 1654. W tym roku sześcioletnia wojna z Polakami dobiegła końca. Zakończyła się ona przyłączeniem Ukrainy do cara moskiewskiego: pod jego protektorat poprosił hetman Bohdan Chmielnicki z całym wojskiem zaporoskim „pod wysoką rękę cara prawosławnego”. List hetmana Bohdana do cara Aleksego był nawet bardziej niż „niewolniczy”. W styczniu tego roku to zjednoczenie zostało ogłoszone na radzie kozackiej, która odbyła się w Perejasławiu. A oto dlaczego nie w Kijowie, dokąd hetman uroczyście wjechał po zwycięstwie i gdzie powitał go tłum ludzi oraz przywódcy religijni wraz z metropolitą Kijowskim i Halickim Sylwestrem Kossowem. To właśnie on odmówił złożenia przysięgi rosyjskiemu carowi. Usprawiedliwiając ten krok Chmielnickiego, historycy mówią o tym, że osłabiona Ukraina potrzebowała wsparcia, że hetman był zmuszony wybierać między muzułmanami, katolikami i prawosławnymi i zatrzymał się jednak na prawosławnym carze Aleksym (miał on wtedy zaledwie ponad 20 lat). Ale obecnie dobrze widać, do czego to doprowadziło. Wiadomo, jak ten czyn Bohdana ocenił poeta Taras Szewczenko: kochał prawdę i nie powiedział o hetmanie ani jednego dobrego słowa: Gdybyś się na świat nie narodził, albo w kołysce jeszcze utopił… Te wersy niegdyś usuwano z „Kobziarza” albo tłumaczono tym, że Szewczenko tutaj nieco się mylił. Ta sama myśl brzmi w poemacie-misterium „Wielki loch”: jedna z dusz została ukarana za to, że przeszła w całości drogę Bohdana, bo „…nie wiedziała, że on jechał do Perejasławia Moskwie przysięgać…”, za to i do raju nie wpuszczają. Ot tak, Bohdanie! Zmarnowałeś ubogą Sierotę Ukrainę! Sam hetman bardzo szybko to zrozumiał i szukał wyjścia z sytuacji. Ale rada perejasławska, jako wydarzenie o znaczeniu międzynarodowym, nabrała rozgłosu w świecie prawosławnym. Dlatego właśnie patriarcha Makary postanowił odwiedzić Moskwę, przejeżdżając przez Ukrainę. We wstępie do książki „Ukraina – ziemia kozaków” jej autor Paweł z Aleppo (Alepijski), syn i sekretarz władyki, Syryjczyk (prawdziwe imię Bułus ibn az-Za’im al-Halabi) mówi: opatrzność skłoniła jego ojca „do odwiedzin dalekich krajów, osad i wysp nie w celu ich oglądania i przejażdżki lub w przebraniu gościa, a z konieczności, spowodowanej trudnymi okolicznościami”. Długi obciążały tron jego cerkwi i miał nadzieję na pomoc, jechał po wsparcie. Paweł opisuje to ze szczególną arabską elokwencją: „…szukając wyzwolenia z tej gorzkiej niewoli, nie znalazł innego ratunku i nie dobrał innego sposobu, jak podwinąwszy poły, wsiąść na konia trudów i wysiłków…”. Jego przyjaciel, diakon Gabriel, kiedy podjęto decyzję o towarzyszeniu patriarsze, wyraził życzenie, aby prowadził notatki, które opisywałyby wszystkie okoliczności podróży, dzień po dniu bez wyjątku. Trzeba było mieć odwagę, by wyruszyć z Damaszku do Moskwy w tak daleką drogę, przez nieznane, a do tego zniszczone wojną ziemie. Zatem ta część dziennika, która funkcjonuje pod tytułem „Ukraina – ziemia kozaków”, ma bezcenną wartość jako dokument, w którym obserwujemy przyrodę naszej ziemi, życie jej ludu, tradycje, obyczaje, ubiór, a nawet jedzenie, które spożywano na Ukrainie (wtedy, nawiasem mówiąc, nie znano tu jeszcze ziemniaków). „Niechaj otrzymają od niej [tej pracy] chrześcijanie wielki pożytek, gdy dowiedzą się o szlachetnych zwyczajach prawdziwie wierzących, o ich nieustępliwości oraz bezgranicznej twardości w czczeniu Boga, o ich szczerej wierze i dobroporządności, o czystości ich zamiarów, skrytych myśli i tajemnych zamysłów… Błogosławione oczy nasze za to, że widziały, błogosławione uszy nasze za to, że słyszały, błogosławione serca nasze za przeżyte przez nie radość i zachwyt w ziemi kozaków”. Dzień pierwszy. Sobota, 10 czerwca 1654 r. „W tym dniu podjechaliśmy do brzegu wielkiej rzeki Dniestr, która rozgranicza kraj mołdawski z krajem kozaków”. Tutaj zaczynała się Ukraina, a Patriarchę witał tłum ludzi. „Nasz władyka założył mantię i trzymał w ręku krzyż, a w lewicy... srebrną pastorał…” „Błogosław, Panie, i pomnóż kozaków, wybrany lud swój, których wykształcenie, gorliwość, pobożność i cnotliwość, siła w boju, rozum oraz bogactwa są po prostu zdumiewające”. Opis „Podróży patriarchy Makarego” w języku oryginału znany jest w rękopisach, zarówno w rozszerzonej, jak i skróconej redakcji. Pełniejszą wersję zawierają londyński, paryski i petersburski manuskrypty. Według londyńskiego odpisu dokonano angielskiego przekładu (1829 r., 1836 r.) F. Belfoura, według paryskiego odpisu – francuskiego (1930 r., 1933 r., 1950 r.) B. Rada. Istnieją także fragmenty przekładów ukraińskich arabistów Andrija Kowaliwskiego, Jaremy Połotniuka, polski Marii Kowalskiej. Już mówiono, że warto byłoby zestawić te przekłady, zweryfikować je i dołączyć także materiały krótszej redakcji manuskryptu A. Krymskiego, który również zajmował się tym dokumentem. Kiedy przyszła kolej na jego tłumaczenie, okazało się, że jego miejsce pobytu jest nieznane. On sam okazał się nie lada podróżnikiem. Ze Wschodu A. Krymski przywiózł go do Moskwy, gdzie w 1912 roku opublikował swoje badanie, zauważając, że mimo krótkiej redakcji tekstu, jest on wart poważnej uwagi naukowej. Po przeprowadzce A. Krymskiego do Kijowa rękopis przechowywano w zbiorach gabinetu arabo-irańskiego WUAN. Z polecenia uczonego w latach 20.-30. XX w. tłumaczył go na język rosyjski Taufik Kezma, a później, przed wojną, O. Pritsak. Z czasem rękopis wędruje z O. Pritsakiem – do Niemiec, a potem do USA. Po śmierci uczonego wraz z jego biblioteką ponownie wraca do Kijowa (obecnie przechowywany jest w archiwum O. Pritsaka w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej). Przekład Mykoły Riaboho na język ukraiński został dokonany według wydania rosyjskiego i wydrukowany w 2008 r. w Kijowie. Trasa podróży po Ukrainie: Raszków – Dmytraszów – Hariacziwka – Miaskiwska – Żabokrycz – Obodiwka – Bałaniwka – Sumiwka – Soboliwka – Maczułki – Stepaniwka – Janiw – Młyny – Oboziwka – Tałałajiwka – Oradiwka – Humań – Krasnopilki – Mańkiwka – Buky – Lisianka – Medwyn – Isajky – Bohusław – Kaharłyk – Trypillia – Obuchów – Saływonky – Wasylków – Kijów. Droga do Kijowa wiodła przez 29 miejscowości. Pod Bohusławem podróżnicy przekroczyli Roś, na brzegu której czekał na nich Bohdan Chmielnicki z wojskiem, „...którego nikt nie mógł od razu poznać, bo wszyscy byli w przepysznych szatach i przy kosztownej broni, a na hetmanie siedział krótki, wygodny do jazdy konnej, prosty kozacki żupan. [...] O! czytelniku, mógłbyś być świadkiem jego mądrości, jego przemów, jego łagodności, pokorności, uniżoności, bo był wielce rad naszemu władyce patriarsze, którego nadzwyczaj polubił i powiedział: „wdzięczny Bogu za to, że raczył mnie przed śmiercią zobaczyć Twoją świętość!” Hetmanowi podarowano „odłamek kamienia z krwią Pana naszego Jezusa Chrystusa, pachnące alepskie mirro, szkatułkę ze słodyczami, kadzidło, daktyle, morele, ryż, garnuszek z ziarnami kawy, chińską cynamon oraz kosztowne – mały i wielki dywany”. Wyjechali z Bohusława 22 czerwca do Kaharłyka i dalej na Trypillia. W swoich opisach Paweł z Aleppo nieustannie wspomina, jak Chmielnicki karał Polaków i Żydów, a nawet podaje liczbę zabitych. Z Wasylkowa do Peczerska, który był wtedy jakby osobnym miastem, odprowadzał ich wasylkowski sotnik z kozakami i z chorągwiami. Droga wiodła przez wielki las. Jeszcze z daleka zobaczyli lśniące kopuły klasztornych cerkwi i świątyni Świętej Zofii. Wjechali na górę, gdzie patriarchę powitał ihumen Ławry Kijowsko-Peczerskiej (Josyp Tryzna) i zaprosił ich do klasztornej karety, która w niczym nie ustępowała carskiej. Jechali przez nieprzejrzane ogrody, przez klasztorne posiadłości, które składały się w tamtym czasie z 30 miast i 400 uporządkowanych osad. Na podjeździe patriarcha wysiadł z karety, aby dalej iść pieszo. Podeszli do wysokiej, pobielonej wapnem wieży (Cerkiew Troicka nadbramna nie miała jeszcze cech barokowych), wejścia do Ławry, nad którym ona jakby wisiała. Paweł opisuje cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej, plac przed nią, cele starców. Gości zakwaterowano na dziedzińcu klasztoru. W tym czasie było tu 500 mnichów: „...łagodni, schludni, jasnolicy, czuli, cisi, powściągliwi, cnotliwi, ubrani w wełniane sutanny”. Pięć dni dostojni goście przeżyli w klasztorze Peczerskim, odprawiając wszystkie nabożeństwa. Tutaj ich częstowano: „Po słodyczach i wódce podano. Klasztor Sofijski w Kijowie. Akwarela M. Sażyna. Lata 1840.” carskie potrawy, których nigdy wcześniej nie widzieliśmy – przyprawioną korzeniami polewkę z jajami i rybą, przyprawy z czystym szafranem, na mleku migdałowym”. Sobota, 1 lipca 1654 r. Tą samą karetą dojechali w półtorej godziny do monasteru Sofijskiego, gdzie czekał już na nich metropolita Sylwester Kossow. Przed liturgią uderzono w wielki dzwon. „Wyszliśmy, aby popatrzeć na niego i zobaczyliśmy coś oszałamiającego. Jest o wiele większy od dzwonu monasteru Peczerskiego, siedem, osiem razy. Jego serce było tak ciężkie, że dwunastu młodzieńców ledwo zdołało je rozkołysać. Kiedy w niego uderzyli, ogłuchliśmy na uszy… Mocna, wysoka drewniana dzwonnica, większa od wszystkich widzianych przez nas, chwiała się i drżała”. Potem wszyscy poszli na mszę do cerkwi Świętej Zofii, a kiedy modlili się „Godne jest”, znów zadzwonili w dzwon. 2 lipca, liturgia w Sofii. Paweł z Aleppo opisuje Kijów, jego wały, bramy, które nazywają się Złotymi, oraz sobór Świętej Zofii: „Do dziś całe są wielkie bramy w nim, które nazywają się Złotymi, bo były pozłacane. Miasto było przepiękne. Monaster Peczerski znajdował się poza jego murami, a ta cerkiew Świętej Zofii stoi w śródmieściu razem z monasterem Michajłowskim, który jest naprzeciwko niej, a kopuła jego jeszcze pozłacana, a wokół było mnóstwo przepięknych cerkwi, miasto bowiem to było stolicą księstwa. Metropolita Kijowa miał wtedy pod swoją duchowną władzą kraj Moskali, ale sześćdziesiąt lat temu Jeremiasz Konstantynopolitański, przybywszy do Moskwy, uczynił arcybiskupa Moskali patriarchą, aby rządził samodzielnie…”. Patriarcha Jeremiasz wyświęcił Patriarchat Moskiewski w 1589 r. Tutaj przyjmowano go 31 lipca, przyjechał na dwór carski konno na ośle i nie został nawet zaproszony do carskiego stołu, jak powiedziano w księdze poselskiej. Przyjmował go car Fiodor, który nie miał spadkobiercy. Po jego śmierci carem wybrano Borysa Godunowa. Jeremiaszowi zaproponowano, aby został tutaj patriarchą, ale mieszkał we Włodzimierzu. A kiedy odmówił, trzymano go w areszcie domowym, dopóki nie upadł na duchu i nie poddał się: wyświęcił moskiewskiego patriarchę Hioba. Przy tym złamano wszystkie kanony, odrzucono grecki rytuał). Dopiero 29 (19) maja Jeremiasza wypuszczono. Już ze Smoleńska napisał listy z podziękowaniami (zapewne bardzo się cieszył, że się wyrwał. Przyjmował go w Rzeczypospolitej król Zygmunt III. (Monasterowi Peczerskiemu Uspieńskiemu nadano stauropigię, był niezależny. Syryjczykom pokazywano nawet dawne gramoty, które o tym świadczyły). Wspomina autor dziennika także o ich spotkaniu w Kijowie z Grekiem, mieszkańcem Paryża, „…który przybył jako poseł szwedzkiej królowej Krystyny do hetmana Chmielnickiego z posłaniem od królowej w pochwałę jego zwycięstw, wysławienie jego czynów i tego, co wyrządził jej wrogom Lachom”. Tym posłem był Daniel Kaluger. Bohdan Chmielnicki myślał o układzie ze Szwecją i zwrócił się do królowej Krystyny, która rządziła tam od 1633 do 1654 roku. List napisany w języku łacińskim z Białej Cerkwi po podpisaniu ugody białocerkiewskiej. Już wtedy hetman myślał o zerwaniu ugody z moskiewskim carem. Opis soboru Świętej Zofii: Budowla czworokątna i sklepiona z kamienia i cegły na zaprawie wapiennej… Ale od strony zachodniego narteksu jest w połowie w ruinie… Potem ją odbudowali, lecz zniszczyli ją unici, czyli ruscy zwolennicy papieża… Mówią, że cerkiew miała siedemdziesiąt ołtarzy. Kiedy zniszczyli ją wspomniani Lachowie, leżała w ruinach około siedemdziesięciu lat, póki nie pojawił się (wieczna mu pamięć) Piotr o nazwisku Mohyła”. (Piotr Mohyła (1596-1646) archimandryta Ławry Kijowsko-Peczerskiej, metropolita kijowski, kierował ukraińską cerkwią prawosławną przez 14 lat i rozpoczął prace remontowo-konserwatorskie w Świętej Zofii). „Każdy zachodni narożnik wieńczy ogromna okrągła wysoka wieża z wieloma strzelnicami…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Od wschodniej strony cerkiew ma siedem apsyd, wielkich i wysokich… […]. Kiedy wchodzi się do świątyni zachodnimi drzwiami, to oczom ukazuje się zdumiewające piękno kunsztownie wyłożonego wielobarwną mozaiką chorosu. W górnej części przedstawiono Pana Jezusa Chrystusa z aniołami, w obwodzie dwunastu jego uczniów, w czterech rogach bani czterech ewangelistów – wszystko to z przepięknej pozłacanej mozaiki z cudownym ornamentem i greckimi napisami…” Paweł z Aleppo podaje opis Oranty, scenę Eucharystii i mozaik: “Wielkopański ołtarz przypomina sławny ołtarz konstantynopolitańskiej Świętej Zofii... Tutaj pod mozaikowym wizerunkiem Przeczystej Dziewicy widzimy stół Ostatniej Wieczerzy w otoczeniu Apostołów… W ołtarzu od góry apsydy do dołu przepięknie przedstawiono w pełnej postaci Matkę Boską z chustką za pasem… Wokół niej napis w języku greckim: “Bóg pośród niej, i nie zachwieje się; pomoże jej Bóg od rana do rana”. Opowiadają, jak budowano konstantynopolitańską Świętą Zofię, że cesarz Justynian polecił wykonać taki napis na każdej cegle położonej w murowanym murze”. “W jednym z opisanych ołtarzy stoi masywny białomarmurowy sarkofag… (sarkofag Jarosława Mądrego).[…] O cudzie! Skąd kijowianie przywieźli ten marmur…? […] Musieli przywieźć na statkach z Marmara, co w pobliżu Konstantynopola, Morzem Czarnym? […] w sumie bani ta cerkiew ma osiemnaście, a pozłacanych krzyży trzydzieści sześć… Wielka bania wznosi się pośrodku, zdobi ją głowica, wykwintna, lekka – na podziw widzów. Wszystkie banie okute błyszczącą blachą”. Po unii lubelskiej Kijów znalazł się pod władzą Korony Polskiej. Zofia powoli podupadała. Kijowski grodniczy donosił, że na jej murach rosną drzewa. Ale wewnątrz pozostała majestatyczna. W poszczególne dni odprawiano tu nabożeństwa. W 1596 r. przyjęto unię brzeską, pierwszym unickim metropolitą został Michał Rahoza. Po nim na katedrze był Hipacy Pociej, który dążył do zakazu cerkwi prawosławnej. W 1649 r. król polski Władysław napisał “Punkty Uspokojenia narodu Ruskiego” i faktycznie zalegalizował cerkiew prawosławną. Na polskim sejmie metropolitą kijowskim został wybrany Piotr Mohyła, mołdawski arystokrata, który za młodu był na służbie u króla polskiego i brał udział w bitwie pod Chocimiem. Otrzymał dyplom: “Prawosławnemu metropolicie władać klasztorem Kijowsko-Sofijskim”. Nowe poświęcenie soboru odbyło się 1649 roku, 7 lipca. Dzień dwudziesty czwarty. Poniedziałek, 3 lipca. Po Syryjczyków przyjechała kareta, którą przysłał władyka Teodozjusz, archimandryta soboru Michajłowskiego. Jechali przez słobodę Sofijską, która rozlokowała się między dwoma klasztorami. “Wszystkie budynki klasztoru były drewniane. Jedynie cerkiew, pełna blasku, wymurowana z kamienia. Ołtarz podobny do ołtarza św. Zofii. W środku tego ołtarza stoi piękna raka z relikwiami Świętej Barbary z Baalbeku. Jeśli chodzi o ikonę Świętego Michała, to jest ona wielce czcigodnie szanowana. Kolczuga, zbroja, hełm, karwasze, broń – to robota prawdziwego mistrza”. Paweł z Aleppo wspomina, jak Moskale już gospodarują na terytorium Kijowa. Obok Michajłowskiego i Świętej Zofii wznieśli drewniane mury i wieże, wykopali rowy, zaczęli budować fortyfikacje: zasieki z drewnianych kłód, dopasowali do nich na krzyż ostre jak sztylety czy groty włóczni – pale. W każdej wieży bramnej wisiał wielki dzwon, aby ostrzegać przed niebezpieczeństwem. Dzień dwudziesty piąty. Wtorek, 4 lipca. Tego dnia pożegnali się z metropolitą i zeszli z górnego Kijowa do dolnego, na Podół, Boryczowym (Andrzejowskim) zjazdem, który prowadził do cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej. Na Podolu przy cerkwi Zaśnięcia Bogurodzicy (Pirogoszczy, o której wspomina się w “Słowie o wyprawie Igora”) spotkała ich grupa duchownych i diakonów z chorągwiami oraz świecami i poprowadzili do wielkiego mieszkania, gdzie się zatrzymali. Ta świątynia (1132-1136) wzniesiona przez Mścisława i Jaropełka, synów Włodzimierza Monomacha, widnieje na ilustracji. Klasztor Wydubicki w Kijowie. Akwaforta Tarasa Szewczenki. 1844 r. architekta I. Hryhorowycza-Barskiego (zniszczone w 1934 r. wraz z klasztorem). „Przed klasztorną bramą wkopano dwa drewniane słupy, ich rzeźbienie jest tak zadziwiające, jakby słupy były splecione z płatków, wisi na nich zegar, a zegar miejski dolnego Kijowa – na dzwonnicy. […] Po nieszporach zaprowadzono nas do refektarza…” Dzień trzydziesty. Niedziela, 9 lipca. Nabożeństwo w cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej. Tutaj patriarcha Makary rozdawał antidoron. Wiedz, czytelniku, że córki kijowskich możnych noszą na głowie wianek z czarnego aksamitu, wyszywany złotą nicią, zdobiony perłami i drogimi kamieniami, na wzór korony, o wartości dwustu złotych… Córki biedaków splatają sobie wianki z przeróżnych kwiatów. Dzień trzydziesty pierwszy. Poniedziałek, 10 lipca. Ciekawe, że Paweł odnotował deszcz w nocy, niepogodę, w wyniku której nastąpiła powódź, powiało chłodem, nadszedł mgła, jakby to był grudzień. W tym dniu opuszczali Kijów. Płynęli w dół Dniepru z wozami około dwóch godzin, podziwiając krajobrazy kijowskich gór z klasztorami i cerkwiami. Potem przekroczyli Dniepr i pokonawszy dwie mile, przybyli do miasteczka Browary. Dalej trasa wiodła tak: Browary – Hoholów – Basań – Bychów – Piddubiwka – Pryłuki – Hustyński Monaster Świętej Trójcy – Wilszana – Iwanycia – Kropywne – Krasnyj Koladyń – Korybutowe – Putywl (granica ziemi moskiewskiej). Tłumacząc notatki podróżne Pawła z Aleppo, sporządzone w drodze powrotnej, G. Murkos skrócił je. Jarema Połotniuk, który miał do czynienia z oryginałem, świadczy, że dziesiątki stron przekazano jednym-dwoma zdaniami. Po pobycie w Moskwii Syryjczycy wyruszyli w drogę powrotną i 28 czerwca w piątek dotarli do brzegu Dniepru. „Tej nocy spaliśmy na brzegu Dniepru, naprzeciwko Monasteru Pieczerskiego, który błyszczał kopułami…, i jak tylko owiały nas zapachy tej kwitnącej ziemi, nasze dusze zadrżały z radości i wesela, serca nasze otworzyły się i gorliwie modliliśmy się do Pana Boga. Przez te dwa lata naszego pobytu w Moskwii zamek wisiał na naszych sercach, a rozum był do ostateczności przygnębiony i skuty, bo w tym kraju nikt nie może czuć się choć trochę wolnym i zadowolonym, oprócz chyba rdzennych mieszkańców, ale każdy, tak jak my, choćby stał się władcą tego kraju, nigdy nie przestanie czuć się nieswojo i trwożyć sercem. Przeciwnie, kraj kozaków był dla nas jakby naszą ojczystą ziemią, a jego mieszkańcy stali się dla nas dobrymi przyjaciółmi i ludźmi, takimi jak my sami”. Sobota, 29 czerwca. Po nocy spędzonej na lewym brzegu podróżni przeprawili się przez rzekę nie bez trudności, bo płynęli pod prąd, a Dniepr falował od silnego wiatru. Na brzegu czekali już na nich „metropolita w mitrze ze wszystkimi przełożonymi klasztorów, księżmi, diakonami i całą ludnością miasta, wraz z carskimi wojewodami i wojskami pod sztandarami i z bronią, i zaprowadzono nas z wielkim przepychem do odegrał ważną rolę w życiu religijnym Kijowa, był główną świątynią miasta, kiedy unici władali Sofią. Był niszczony wiele razy: zburzony przez chana Mengli Gireja, w 1613 r. odbudowany przez włoskiego architekta Sebastiano Bracciego (właśnie takim widział go Paweł z Aleppo). Po pożarze w 1811 r. odbudowany przez architekta A. Mełeńskiego. (W 1934 r. ostatecznie zniszczony i dopiero za niepodległej Ukrainy odnowiony w formach zbliżonych do pierwotnych). Niezwykle ciekawy jest opis dolnego Kijowa, jego ludzi, obyczajów kijowian, ich stroju, podolskich bazarów. „W tej części Kijowa także gęsto od ludzi znakomitych. Ich znakiem rozpoznawczym są bambusowe i z innego drewna laski. Zaczęli przywozić nam karucami w wielkich beczkach miodówkę i piwo. Jeśli chodzi o wódkę, to jest jej tu dużo. Ryba tania (bieługa, jesiotr, siewruga, sterlet, sum, sazan, okoń, szczupak, tarania, wyrozub, karp, rybiec, babki, flądra, leszcz, płotka, karaś), …bo przecież obok wielka rzeka Dniepr, po której pływa wiele statków”. Syryjczycy nawet zmierzyli te statki, wydrążone z pnia dębu (o długości 34 metrów). Opisuje diakon Paweł domy, „wielkie, okazałe, postawione w zrąb, koło każdego rośnie wielki sad. Drzewa owocowe, mnóstwo morw, orzechów, winogron. Kupcy przywożą tu oliwę, migdały, oliwki, ryż, rodzynki, figi, tytoń, czerwony safian, szafran, przyprawy, perskie dywany i bawełniane tkaniny z krajów tureckich, które od Kijowa dzieli czterdzieści dni drogi”. Tutaj Paweł z Aleppo znów gani Lachów, którzy przynieśli tyle nieszczęścia na te ziemie, ich jezuitów i wspomina cerkiew św. Mikołaja, wzniesioną w 1610 r. w stylu późnego gotyku, przekonsekrowaną w 1691 r. na św. Piotra i Pawła: „Teraz zaniedbana, stała się miejscem, gdzie załatwiają potrzeby ludzkie i stajnią dla bydła. Niezdarna, obdrapana, łuszcząca się, pokryta ciemnoszarą pleśnią”. Cerkiew Piotra i Pawła została zniszczona całkowicie w 1934 r. Obecnie w dawnych celach klasztoru mieści się Gwardia Narodowa Ukrainy. Dzień dwudziesty szósty. Środa, 5 lipca. Msza Święta przed ołtarzami: Świetlistego Zmartwychwstania, Piotra i Pawła oraz męczennika Eustachego. Jego obraz na drzwiach: zsiada z konia, a niedaleko jeleń, w rogach którego Chrystus rozmawia z Eustachym. Dzień dwudziesty ósmy. Piątek, 7 lipca. W tym dniu słuchali liturgii w wielkim klasztorze, który nazywają klasztorem Sahajdacznego. Monaster Objawienia Pańskiego. W 1620 r. patriarcha jerozolimski Teofan wyświęcił kijowskiego metropolitę Hioba Boreckiego, archimandrytę Monasteru Michajłowskiego). W cerkwi Objawienia Pańskiego znajdowały się znane relikwie: ikona Matki Bożej, którą według legendy przyniosły fale Dniepru z Wyszogrodu, oraz cyprysowy krzyż, podarowany przez patriarchę Teofana. Błogosławił nim Bractwo Kijowskie w 1620 r. Znajdowały się tu groby hetmana P. Sahajdacznego i W. Hryhorowycza-Barskiego, znanego podróżnika i brata archimandryty cerkwi, gdzie odprawiono zwykłe nabożeństwo, a nasz władyka pokropił wszystkich święconą wodą”. Odbyło się to na Podolu, gdzie gości zakwaterowano w wielkim, luksusowym domu. W święto Piotra i Pawła przysłano po nich karetę, aby sprowadzić ich do Świętej Zofii, gdzie w jednym z przedsionków w imię Świętych Piotra i Pawła odbyła się liturgia, potem była uczta z metropolitą, a wieczorem goście znów zeszli na Podół. W środę przybył przełożony monasteru Objawienia Pańskiego i zaprosił władykę do odprawienia mszy w święto Cudownego obrazu Matki Boskiej, przyniesionego z kraju Lachów (Matki Boskiej Częstochowskiej). “W szóstą niedzielę pięćdziesiątnicy byliśmy na mszy w cerkwi, zwanej soborem (Pirohoszczy), a w poniedziałek przygotowaliśmy się do drogi. Przy uroczystym biciu wszystkich dzwonów nasz władyka pojechał swoją karetą do soboru”. Do świątyni zeszli się wszyscy mieszkańcy Podola, władyka przeczytał nad nimi modlitwy rozgrzeszające i pobłogosławił. “Niektóre kobiety, których mężowie byli pijakami, dbając o ich dusze, brały listy rozgrzeszające nie tylko dla siebie, ale i dla mężów… płynęli do nas wpław, zapełniając nie tylko pokoje i dziedziniec, ale i wszystkie bliskie i dalekie podejścia do niego… i przynosili według swojego zwyczaju tyle chleba, że nie mieliśmy już gdzie go kłaść”. Opuszczając Podół, Syryjczycy pojechali do Zofii, odwiedzić metropolitę. “Zakwaterowano nas w jego komnatach, gdzie wystawione są portrety czterech poprzednich patriarchów…” Dalej według dziennika Pawła: “We wtorek pożegnaliśmy się z metropolitą i na zaproszenie archimandryty pojechaliśmy do monasteru Świętego Michała… Tutaj byliśmy na mszy Świętej Barbary, bo świętują ją tego dnia 9 lipca na pamiątkę przeniesienia jej relikwii z Konstantynopola do Kijowa, kiedy Wasyl Macedończyk przysłał je ze swoją siostrą w darze Włodzimierzowi, księciu kijowskiemu. …myśleliśmy, że to jedna z nowych moskiewskich świętych, a obecnie, zapoznawszy się z jej żywotem, dokładnie zrozumieliśmy, dlaczego ona tu jest… Znów dotknęliśmy jej szczątków, które przypominają ciało młodziutkiej dziewczynki z małymi rączkami i nóżkami… Na prośbę naszego władyki archimandryta podarował nam cząstkę jej żebra…” Byli przed wyjazdem w Ławrze, w monasterze św. Mikołaja Słupskiego (obecnie w tym miejscu metro “Arsenałna”). “W czwartek 10 lipca otrzymaliśmy zaproszenie od przełożonego monasteru Świętego Archanioła Michała, który znajduje się na południe od Peczerskiego (monaster Wydubicki). Ten monaster również stoi na brzegu Dniepru, a przez to dostawać się do niego trzeba przykrym wjazdem i głębokim jarem… Odstaliśmy tu mszę, a po uczcie poszliśmy popatrzeć z brzegu Dniepru; doprawdy, strasznie patrzeć w dół – taka tu wysokość, że nikt nie jest w stanie patrzeć w dół bez drżenia.[…] Wieczorem wróciliśmy do monasteru Peczerskiego. W niedzielę odprawiliśmy mszę, na której obecny był carski wojewoda”. We wtorek, przeprawiwszy się przez Dniepr, skierowali się przez Boryspol i Perejasław do miasta Czehryń do Chmiela. “W niedzielę 20 lipca, na którą przypadło święto Świętego Eliasza Proroka i minęły równe cztery lata, odkąd wyruszyliśmy w tę podróż z Aleppo, nasz władyka odprawił dla perejasławian poświęcenie wody po liturgii i wszystkich pokropił”. Spędzili jeszcze 49 dni na Ukrainie, odwiedzając w drodze powrotnej miasteczka i wsie Podola. Ogółem spędzili na ziemi kozaków 105 dni. Ale w drugiej części opowieści nie ma już sławienia na cześć przez Boga chronionego cara Aleksego Michajłowicza. A jaką to jałmużnę przywieźli z Carstwa Moskiewskiego? Co on im podarował, ten prawosławny car? Czy zebrali pieniądze, żeby oddać długi? Może jest to w pominiętych, nieprzetłumaczonych miejscach. Ale nam obecnie i tego wystarczy, abyśmy mogli zobaczyć Ukrainę i jej stolicę po długiej i ciężkiej wojnie, poczuć, jak naród, wychodząc z niej, miał nadzieję na lepsze, i znów stracił ją na długie lata. Wojna z Polakami zakończyła się zmianą metropolii z Warszawy na Moskwę, na nowe i jeszcze okrutniejsze ciemiężenie. Znowu i znowu trzeba było walczyć o wolność i niepodległość, składać głowy w tej walce, znowu tracić je i znowu zdobywać. I tak do dnia dzisiejszego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

byłego jeszcze w Ukrainie. W przestrzeni muzealnej, pośród wyrafinowanych ekspozycji i nowoczesnego spojrzenia na tradycje, zdołała nie tylko tworzyć dalej, ale także podzielić się swoją wiedzą z innymi. W ciągu kilku lat stała się swoistym pomostem między kulturami, prowadząc warsztaty garncarskie. Szczególnie cenna jest jej praca z przesiedleńcami z Ukrainy – ludźmi, którzy przeżyli wojnę, stratę, ewakuację i znaleźli się na obczyźnie z ciężarem bólu. Jednocześnie jej zajęcia są otwarte dla miejscowych mieszkańców. Poprzez sztukę ceramiki Hanna tworzy przestrzeń wzajemnego zrozumienia między kulturami tam, gdzie nie zawsze potrzebny jest wspólny język, bo przemawiają ręce, dusza, glina… Jeden z warsztatów Hanna Semenko planuje poświęcić zapoznaniu z opiszniańskim malowaniem i pokazać, jak dokładnie ozdabiać wyroby ornamentyką roślinną, która stała się ważną wizytówką ukraińskiej kultury artystycznej. W budynku Muzeum ceramiczce wydzielono pomieszczenie na własną. Hanna Semenko. Kompozycja „Smutek. Pamięci poległych pod Iłowajskiem” (2017). Zdjęcie Tarasa Poszywajły

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Potrzeba tworzenia

Switłana PRUHO, kierowniczka służby informacyjnej Narodowego Muzeum Garncarstwa. Wojna przenika do najdelikatniejszych strun duszy twórczych ludzi, raniąc serce, przytłumiając natchnienie i wywracając samą naturę ich sztuki. I nie jest to słabość, a szczególna wrażliwość, dzięki której artyści są zdolni tworzyć głębokie, poruszające dzieła. Ale w warunkach wojny ta wrażliwość staje się bólem… Dla wielu artystów wojna to osobista tragedia: utrata domu, bliskich, oparcia. Ale jednocześnie to także wyzwanie i potrzeba mówienia. Ich prace są jak listy do przyszłości: „Byliśmy tutaj! Widzieliśmy! Czuliśmy! Robiliśmy wszystko, co mogliśmy! Nie milczeliśmy!..” Hanna Semenko to utalentowana artystka-ceramiczka, członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Zwyczajne życie artystki to takie, które jest wypełnione codziennymi drobnostkami i wielką pracą wewnętrzną. Mieszkała w Kijowie, pracowała, tworzyła. Prowadziła kółko ceramiczne w Pałacu Dzieci i Młodzieży, gdzie uczyła nie tylko lepić z gliny, ale także dostrzegać piękno w tym, co proste. W jej pracowni panowała cisza, zmieszana ze śmiechem dzieci, ciepło pieca, który powoli wypalał glinę, oraz zapachy ziemi, wody, twórczości. Od 1989 roku przez kilka wiosenno-letnio-jesiennych miesięcy Hanna Semenko mieszkała we własnym domu w Opiszni – garncarskiej stolicy Ukrainy. Tutaj do dziś znajduje się jej pracownia, koło garncarskie i piec. Oprócz pracy praktycznej artystka badała twórczość miejscowych garncarzy, zanurzała się w ludowych tradycjach tego unikalnego ośrodka. Według niej, jeśli praca artysty-ceramika, umieszczona obok garnka, dzbana czy rzeźby opiszniańskiego garncarza, jest odbierana pozytywnie, to jest to prawdziwe dzieło sztuki dekoracyjnej i ma prawo być eksponowane na wystawach lub występować jako aktywny element nowoczesnego wnętrza. Pełnoskalowa inwazja przekreśliła zwyczajne życie. Pracownię ogarnęła cisza, przytłaczająca i ciężka. Zamiast gliny – torby ewakuacyjne, zamiast ciepła pieca – chłód schronu. Hanna Semenko zmuszona była uciekać do Niemiec. Ta decyzja nie przyszła jej łatwo. Każdy dzień zwłoki był pożegnaniem z domem, z pracownią, z całym dawnym życiem. Zostawiała nie tylko rzeczy – zostawiała część siebie. Artystka wyjeżdżała, nie wiedząc, czy wróci. W oczach łzy, a w sercu – pustka. W Niemczech było cicho, uporządkowanie i jednocześnie nieznośnie obco. Tam nie czekała na nią rodzinna pracownia, nie było znajomych twarzy. Była jakby rozdarta między dwoma światami: tym, który spłonął, i tym, w którym jeszcze nie zdążyła narodzić się na nowo. Ale nawet w obcym kraju, wśród obcego języka i nowej rzeczywistości, nie porzuciła swojej pracy. W najcięższym czasie, gdy wszystko było nieznane i niepokojące, zaraz po przeprowadzce do miasta Düsseldorf, Hanna Semenko znalazła się w stanie całkowitej niepewności. Właśnie w tym trudnym okresie los zetknął ją z miejscową artystką Rosemarie Domen – szczerą, uważną i twórczą naturą, która od razu rozpoznała w Hannie nie tylko mistrzynię, ale człowieka potrzebującego wsparcia, ciepła i zaufania. Bez zbędnych pytań, bez natrętnego wypytywania, Rosemarie otworzyła przed nią drzwi swojej pracowni. Było to coś więcej niż gest gościnności – był to akt głębokiego człowieczeństwa. Nie tylko zapewniła miejsce do pracy, ale także zaopatrzyła Hannę we wszystko, co niezbędne: materiały, narzędzia, a co najważniejsze – możliwość wypalania swoich prac we własnym piecu muflowym. W tej niemieckiej pracowni, wśród nowych form, dźwięków, krajobrazu za oknem, Hanna znów poczuła się artystką. Powróciła do gliny jak do źródła siły. Rosemarie pozostawała obok – nie jako mentorka, ale jako wsparcie i oparcie. Ich współpraca przerodziła się w trwałą przyjaźń, która połączyła dwa światy – ukraiński i niemiecki. Z czasem panią Hannę zaproszono do Muzeum Ceramiki w Düsseldorfie – miejsca, które stało się dla niej nowym punktem siły. To zaproszenie było ważnym uznaniem jej kunsztu i doświadczenia, na- Praca stworzona w Düsseldorfie (Niemcy) pracowni – miejscu, gdzie mogła znów poczuć się jak w domu wśród znajomych zapachów gliny, narzędzi i ciszy, z której rodzi się piękno. Zapewniono jej wszystkie niezbędne materiały, pomogło urządzić przestrzeń roboczą i dano możliwość wypalania wyrobów w nowoczesnym piecu muflowym. Tam, w dalekich Niemczech, tworzy panele dekoracyjne i pojedyncze wzory naczyń. Pracownia w Muzeum Ceramiki stała się dla Hanny nie tylko miejscem pracy, ale także komfortowym schronieniem, miejscem koncentracji myśli, przestrzenią ciszy i natchnienia. Niestety, gorycz straty nie ominęła również artystki. Na wojnie straciła bliską osobę. Wiadomość była jak ostry odłamek w sercu. Od tamtej pory świat wokół stał się inny… Jej nowe prace, stworzone z dala od Ojczyzny, są przesiąknięte emocjonalną głębią i szczególną wrażliwością. Wchłonęły w siebie niepokój, ból, ale i nadzieję. Każde dzieło zdaje się mówić nie tylko o wojnie, rozłące, poszukiwaniu domu, ale także o sile sztuki do pokonywania ciemności. Tak, wojna boli wszystkich. Ale artystów – szczególnie. Bo ich ból transformuje się w formę, słowo, dźwięk, które zmuszają do zatrzymania się, poczucia i zapamiętania tych uczuć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: Stolarowa Anna Petriwna – 500 hrywien. Kabyn Oksana Juliwaniwna – 500 hrywien. Oleszczuk Ihor Andrijowycz – 500 hrywien. Moroz Łarysa Zachariwna – 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn