Dmytro CHYSTIAK, pisarz, zastępca przewodniczącego Komitetu Szewczenkowskiego
W 165. rocznicę dożywotniego powrotu Tarasa Szewczenki do Kanewa, w 65. rocznicę Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki na Tarasowej Górze forum „Kanon artystyczny narodu: ewolucja i współczesne wymiary Nagrody Szewczenki” zgromadziło liczne znane postacie kultury oraz szerokie środowisko, by oddać cześć Kobzarzowi. Jak zauważył przewodniczący Komitetu Szewczenkowskiego Jewhen Nyszczuk: „Droga Tarasa Szewczenki to droga krzyżowa, to droga przebudzenia ukraińskiej świadomości, która od drugiego stulecia przekazywana jest z pokolenia na pokolenie. Stąd nasza wytrwałość, nasza niezłomność, siła naszych obrońców i obrończyń, którą dziś podziwia świat. Szewczenki bano się wtedy i boi się do dziś, bo nie mówi on o pokorze. Mówi o walce, o godności, o prawie do bycia sobą. Jego słowo nie zgasło na Majdanie, nie zniknęło pod wybuchami na Chersońszczyźnie i Charkiwszczyźnie, nie ugięło się przed rosyjską nawałą. Ono za każdym razem staje obok nas w najciemniejszych chwilach naszej historii”. Z kolei przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan wezwał, by poczuć, że właśnie na Czernieczej Górze jest miejsce siły, gdzie bije serce Tarasa, serce całej Ukrainy. Oddając hołd Kobzarzowi, przewodniczący Narodowej Spilki Pysmennykiv Ukrainy Mychajło Sydorżewski podkreślił, że jego czyn na rzecz umocnienia narodu jest zjawiskiem wyjątkowym w historii świata, a znany działacz społeczny Iwan Zaiec mówił o proroczym piśmie Geniusza. W uroczystości przy miejscu wiecznego spoczynku Kobzarza wzięli udział także zastępca ministra kultury Ukrainy Jewhen Lawro, Bohater Ukrainy Anatolij Palamarenko, Narodowy Zasłużony Akademicki Ukraiński Ludowy Chór im. Hryhorija Wierowki pod batutą Ihora Kuryliwa oraz przewodnicząca Rady Rozwoju Gmin Fundacji Charytatywnej „MHP-Hromadi” Tetiana Wołoczaj. Po porywającej wycieczce po Rezerwacie Szewczenkowskim zaprezentowano pamiątkową monetę Narodowego Banku Ukrainy z okazji 65. rocznicy Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, z prob-
To nagroda kilku organizacji społecznych dla dziennikarzy, wydawców i wojskowych za znaczący wkład w budowanie państwowości i obronę Ukrainy, wysoki profesjonalizm, wspieranie rozwoju ukraińskiego dziennikarstwa i państwa. W przeddzień urodzin Symona Petlury Rada Założycieli Odznaki ogłosiła laureatów 2026 roku. Zostali nimi: Pawło Mowczan – literat, dziennikarz, działacz społeczny i polityczny; Ołeksandr Ponomariw – językoznawca, dziennikarz, działacz społeczny (pośmiertnie); Mychajło Kowal – generał broni Sił Zbrojnych Ukrainy, doktor nauk wojskowych; Mykoła Herasymenko – generał porucznik SBU, zasłużony prawnik Ukrainy, badacz historii państwa i prawa Ukrainy; Heorhij Łukjanczuk – dziennikarz, działacz społeczny. Wręczenie nagród odbędzie się 30 maja w ramach Dnia Otwartych Drzwi Instytutu Dziennikarstwa KNU im. Tarasa Szewczenki „Dziennikarska wiosna” w Kijowie.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Plenarnymi referatami o markerach tożsamości w twórczości Kobzarza wystąpił znany filozof Jewhen Bystrycki, o znaczeniach Tarasa Szewczenki we współczesnym świecie mediów – znany literaturoznawca, prezydent Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia” Serhij Kwit, o horyzontach współczesnej szewczenkologii w edukacji – profesor Instytutu Filologii KNU im. Tarasa Szewczenki Jarosława Wilna. Wierszami uhonorowali Kobzarza znany poeta, laureat Nagrody im. Szewczenki Petro Perebyjnis oraz szanowany jubilat (który właśnie 22 maja skończył 90 lat) – Petro Zasenko. Wspomnieniami o pracy w Komitecie Szewczenkowskim podzielił się akademik NAN Ukrainy Serhij Komisarenko, nowe znaczące wydania zaprezentował Jarosław Tkacziwski. Po forum na Tarasowej Górze rozpoczął się zakrojony na szeroką skalę międzynarodowy festiwal muzyczny „Zapowit”. Uczestnicy wielokrotnie podkreślali, że uczczenie Tarasa Szewczenki w dniu jego wiecznego powrotu na ziemię ojczystą, na Czernieczej Górze, powinno stać się nieodzowną tradycją dla całej Ukrainy, gdyż zjednoczy wokół Słowa i Czynu Kobzarza jak najszersze grono ludzi. A ponadto, jak poinformował przewodniczący NSKU Serhij Bordeniuk, już za tydzień, 29 maja, w Niebieskiej Sali Domu Kina zaplanowano wieczór z okazji 65-lecia Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, na który serdecznie zapraszamy!
*** A w Kijowie pod pomnik Kobzarza, zgodnie z dobrą tradycją, przyszli nieobojętni Ukraińcy. Tym razem do nielicznych zebranych przemówili Bohater Ukrainy, wolontariusz i aktor Anatolij Demczuk, przewodniczący Kijowskiej „Proświty”, artysta ludowy Ukrainy Kyryło Stecenko, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Ołeksandr Sasko, weteran rosyjsko-ukraińskiej wojny Serhij Martyniuk, działaczka Proświty Olha Kycia oraz inni. Akcję poparł pieśnią niezmienny uczestnik szewczenkowskich uroczystości – znakomity zespół chóru „Proświta”. Uroczystości ku czci pamięci ukraińskiego Proroka z udziałem członków Proświty i nieobojętnych współobywateli odbyły się w wielu miejscowościach kraju.
Tłumaczenie maszynowe
21 maja odbyło się posiedzenie jury Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, które wyłoniło tegorocznych laureatów w nominacjach „Poezja” i „Malarstwo”. „Poezja” – Tetiana Jakowenko i Mykoła Sławynski; „Malarstwo” – Mykoła Kocubej. Gratulujemy wybitnym laureatom! O dniu, godzinie i miejscu uroczystego wręczenia nagród wymienionym laureatom zostanie podane do wiadomości w późniejszym terminie.
PRENUMERATA—2026 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrpoczty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na drugie półrocze 2026 roku (str. 41). Cena wynosi: 1 mies. — 71 hrn. 3 mies. — 213 hrn. 6 mies. — 426 hrn. Trzymajmy się, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Prezentacja książki „Kremlin’s Genocides” (redaktorzy O. Skrypniuk, O. Stasiuk, B. Futey) odbyła się w Naukowo-Badawczym Instytucie Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Wydarzenie zorganizowano w ramach Dnia Pamięci Ofiar Ludobójstwa Narodu Krymskotatarskiego i poświęcono obnażeniu ciągłości zbrodniczej polityki Kremla, od Hołodomoru-ludobójstwa lat 1932–1933 po współczesną agresję przeciwko Ukrainie. W swoim słowie wstępnym moderator wydarzenia, dyrektor Instytutu Dziennikarstwa Jurij Bondar, podkreślił aktualność spotkania i przedstawił jego program. Obejmował on prezentację książki jako broni intelektualnej, która pomaga Ukrainie na frontach prawnym i intelektualnym, a także dyskusję z udziałem czołowych ekspertów: historyków, prawników i działaczy społecznych. W formacie okrągłego stołu uczestnicy omówili tematy leżące u podstaw publikacji – zbrodnie reżimu rosyjskiego, niszczenie narodów oraz znaczenie dokumentowania tych wydarzeń dla społeczności światowej. „Zbiór ma na celu przekazanie światu prawdy o zbrodniach, które Rosja popełniała i popełnia obecnie, ponieważ nie zostały one potępione, zarówno wobec Ukraińców, jak i Tatarów krymskich” – powiedziała o książce, w której redagowanie się zaangażowała, dr nauk historycznych Olesia Stasiuk. „Praca poświadcza zbrodnie Rosji popełnione wobec narodu krymskotatarskiego oraz ukazuje znaczenie dokumentowania historii narodowej w tekstach” – zaznaczyła pani Stasiuk. „Potrzebujemy, aby środowisko akademickie zajmowało się badaniem ludobójstw Kremla” – podkreślił Eskender Barijew, przewodniczący Zarządu Krymskiego Centrum Zasobów, członek Medżlisu narodu krymskotatarskiego. Podkreślił, że badania nad rosyjskimi zbrodniami wobec innych narodów są ważne dla zrozumienia historii i informowania społeczności międzynarodowej o zbrodniach Rosji. „To, czego nie potępiono wczoraj, powtarza się dzisiaj” – zauważył pan Barijew. „Ujawnienie zbrodni Kremla i ujawnienie prawdy o Hołodomorze-ludobójstwie to zadanie nie tylko naukowców czy badaczy, to zadanie całego narodu ukraińskiego” – powiedział generał porucznik, zasłużony prawnik Ukrainy Mykoła Herasymenko. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan podzielił się swoimi osobistymi bolesnymi wspomnieniami o głodzie na Ukrainie po II wojnie światowej, które później znalazły swoje odzwierciedlenie w twórczości poetyckiej. Pawło Mowczan wyrzucił władzom, że finansowo nie wspierają wydawania takich książek jak „Kremlin’s Genocides”, ale jednocześnie przeznaczają miliardy hrywien na „Jedyny telemaraton”. Akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Heorhij Filipczuk skrytykował ministerstwo edukacji za to, że w ostatnich latach usunęło z programów obowiązkowych utwory pisarzy, którzy pokazywali straszne zbrodnie Kremla wobec Ukraińców. Chodzi o Ulasa Samczuka, Wałeriana Pidmohylnego, Wasyla Barkę... Doktor nauk historycznych Wołodymyr Serhijczuk w swoim wystąpieniu zaznaczył, że Rosjanie porywali ukraińskie dzieci przez wieki. Według obliczeń historyka czterdzieści procent dzieci urodzonych na Ukrainie po 1932 roku nie przeżyło. Ogromne straty z powodu polityki Kremla poniosły Kubań i inne ziemie ukraińskie. Łącznie mowa o ponad dziesięciu milionach ludzi zagłodzonych na śmierć! Z wielką uwagą obecni wysłuchali wystąpienia dyrektora Instytutu Państwa i Prawa imienia W. M. Koreckiego Ołeksandra Skrypniuka, doktorów nauk historycznych Wiktorii Małko, Witalija Kocura, doktorów nauk prawnych Wasyla Kostyckiego, Wołodymyra Pyłypczuka, przewodniczącego Podolskiej Rejonowej Administracji Państwowej w Kijowie Wołodymyra Nakonecznego, kandydata nauk politycznych Wiktora Nabruska, działaczy społecznych Elchana Nurijewa, Romana Kucharuka, redaktora naczelnego „Słowa Proświty” Ihora Zoca. Atrakcją wydarzenia było wręczenie wyróżnienia Księgi Rekordów Ukrainy Olesi Stasiuk, której rozprawę doktorską odpowiednie organy naukowe i inne sprawdzały 36 razy! A 21 maja, w 20. Światowy Dzień Wyszywanki, w Naukowo-Badawczym Instytucie Dziennikarstwa odbyło się jeszcze jedno znaczące wydarzenie:
odsłonięto znak pamięci poświęcony zachodnim dziennikarzom i dyplomatom, którzy w strasznych latach 1932–1933 otworzyli światu oczy na Hołodomor w Ukrainie. Wśród obecnych, których dyrektor Instytutu Dziennikarstwa KNU Jurij Bondar zaprosił do wystąpienia, byli: p.o. rektora KNU Wałerij Kopijka, Wołodymyr Serhijczuk, reżyser filmowy Łeonid Mużuk, Wiktor Nabrusko, przewodniczący NSPU Mychajło Sydorżewski, Ołesia Stasiuk. Pani Stasiuk wygłosiła następującą mowę: „Dzisiaj odsłaniamy pomnik ludzkiego sumienia, zawodowej uczciwości i odwagi. Czcimy tych, którzy w latach 1932–1933 stali się Głosem Prawdy. W najstraszniejszych czasach naszej historii przezwyciężyli strach. Odmówili zamknięcia oczu na ludobójstwo Ukraińców. Reżim komunistyczny ukrywał swoją zbrodnię za fałszywymi raportami. Ale ci ludzie przerwali zasłonę milczenia. Walczyli przeciwko gigantycznej maszynie represji i propagandy. I ryzykowali dla prawdy swoimi karierami oraz życiem. Potomkowie tamtego reżimu znów dokonują ludobójstwa i znów kłamią światu. Dlatego ten pomnik nie jest tylko o przeszłości. Jest o teraźniejszości. Teraz cała nasza uwaga skupiona jest na froncie. Ale wojna to nie tylko czołgi i artyleria. Przede wszystkim to wojna humanitarna. Jest ona o wiele bardziej skomplikowana. Bo jej polem bitwy jest nasza świadomość, nasza pamięć, kultura oraz ukraińskie wartości. Jak zaznaczał wybitny prawnik-międzynarodowiec Wołodymyr Wasyłenko, wojna humanitarna zawsze rozpoczyna się na długo przed tym, jak przemówi broń. Jeśli jakiś kraj przegra wojnę humanitarną, to po militarnej przegranej już nigdy się nie odrodzi. Ale jeśli wojna humanitarna zostanie wygrana – kraj będzie żył. Nam czasem trudno zrozumieć, gdzie i kiedy przebiega ta wojna humanitarna. A czasem nawet nieświadomie występujemy po stronie wroga. Dlaczego? W Ukrainie obowiązują ustawy przeciwko komunizmowi. Istnieją liczne międzynarodowe rezolucje o potępieniu reżimu komunistycznego i jego zbrodni przeciwko narodowi ukraińskiemu. Ale my wciąż automatycznie mówimy: „władza radziecka”. Ale pomyślcie: Władza to legalnie wybrane przez naród kierownictwo. Czy Ukraińcy wybierali sowietów? Nie! Okupowali Ukraińską Republikę Ludową w 1921 roku po brutalnych wojnach rosyjsko-ukraińskich. I od razu dokonali pierwszego Hołodomoru w latach 1921–1923. Siedemdziesiąt lat, aż do 1991 roku, Ukraina przebywała pod brutalną rosyjską okupacją, zamaskowaną pod nazwą związku. Jeśli dalej, przez własną obojętność, będziemy tak mówić, to co przekażemy naszym dzieciom? Jaką historię? Dlatego nie dziwi, że dzisiaj największe zbrodnie Rosji przeciwko naszemu narodowi próbuje się rozmyć. Dlaczego prawdę o Hołodomorze-ludobójstwie i zniszczeniu 10,5 miliona Ukraińców, co jest udowodnionym faktem prawnym, wciąż próbuje się przedstawiać społeczeństwu jako jakieś „dyskusje”? Dyskusje między kim i o czym? Spójrzcie tylko na nazwiska na postumencie! Królewski konsul włoski w Charkowie Sergio Gradenigo jeszcze w maju 1933 roku pisał w tajnych depeszach do swojego rządu, że w wyniku głodu ukraiński skład etnograficzny zostanie całkowicie zmieniony. Już wtedy, opierając się na wiarygodnych informacjach, podawał liczbę 10 milionów zniszczonych Ukraińców i podkreślał, że ta liczba może być jeszcze większa! Kim jest konsul w Charkowie w 1933 roku? To dyplomata, to zawodowy wywiadowca, który odpowiadał swoją głową i reputacją przed własnym rządem za każde napisane słowo. To najwyższa kategoria wiarygodności informacji! I co robi Rosja oraz jej piąta kolumna dzisiaj, kiedy te dokumenty są otwarte i dostępne dla każdego? Próbują zniwelować tę prawdę. Udają, że te świadectwa są nieważne, niedokładne lub „dyskusyjne”. Próbują zatrzeć dowody zbrodni, które zarejestrowała światowa dyplomacja. Ale to nie są dyskusje, to kontynuacja rosyjskiej dezinformacji. Dzisiaj już udowodniliśmy całemu światu na polu bitwy, że jesteśmy najsilniejszym narodem w XXI wieku. Teraz musimy udowodnić, że jesteśmy najmądrzejszym narodem. Musimy wygrać tę wojnę humanitarną we własnych głowach i pokazać światu, że nigdy więcej nie uda się nas oszukać, zło ukrytej okupacji i kremlowskich zbrodni zostało ujawnione na zawsze, a pamięć Ukraińców jest niezniszczalna. Dziękujemy każdemu, kto strzeże prawdy. Sława Ukrainie!” Po uroczystym odsłonięciu pomnika jeden z autorów, rzeźbiarz Ołeś Sydoruk, opowiedział, jak jeszcze przed pełnoskalową inwazją Jurij Bondar zwrócił się z taką ideą, a oni wraz z Borysem Kryłowem zaczęli pracować nad szkicami, ale wojna przerwała pracę. Zakończyć udało się dopiero teraz. „Przede wszystkim musimy rozumieć sens tworzenia pomników i ich misję w społeczeństwie, w życiu kraju. Pierwsze – to oczywiście to, że niosą one pewną misję przyszłym pokoleniom. Czyli zrozumienie naszej historii, tego, co działo się w naszym kraju w pewnych czasach, i tego, co może się wydarzyć, jeśli nie będziemy cenić i szanować naszej historii” – powiedział rzeźbiarz, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Ołeś Sydoruk. „Kiedy miliony głosów celowo zmuszono do milczenia, ci odważni ludzie stali się tubą prawdy. Ich słowa to wzorzec uczciwości, człowieczeństwa i zawodowej odwagi. Odsłonięcie tego memoriału przypomina każdemu z nas, jak ważna jest odpowiedzialność za powiedziane czy napisane słowo. Musimy strzec pamięci o tragediach przeszłości, ponieważ historia żyje tak długo, jak długo o niej mówimy. Ten znak dowodzi, że prawda zawsze musi brzmieć pełnym głosem” – tak skomentowali wydarzenie studenci Instytutu Dziennikarstwa, nasi przyszli koledzy. Wierzy się – tak właśnie będzie! Przygotował Ihor ZOC Zdjęcia Heorhija Łukjanczuka oraz służby prasowej Instytutu Dziennikarstwa
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nich ponad sto lat przechowywała ukraińska emigracja w archiwum oraz Wojskowo-Historycznym Muzeum Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w Winnipeg w Kanadzie, donosi medium Kyiv.news. Specjalistyczne młodzieżowe szkolenie wojskowo-patriotyczne „Wojownik-Wołkołak” odbyło się w obwodzie kijowskim w przeddzień Dnia Sił Operacji Specjalnych. Informuje o tym portal informacyjny „Moja Kijowszczyzna”, powołując się na służbę prasową Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Wydarzenie odbyło się pod patronatem Dowództwa Sił Operacji Specjalnych Sił Zbrojnych Ukrainy i zgromadziło młodzież Kijowszczyzny na trzydniowe intensywne szkolenie praktyczne. Szkolenie poświęcono dowódcy 1. Armii Powstańczej Ukraińskiej Republiki Ludowej Ilkowi Strukowi. Program połączył wykłady, zajęcia praktyczne oraz moduły szkoleniowe. Uczestnicy poznawali postać i fenomen Ilka Struka, uczyli się działać zgodnie w zespole, opanowywali podstawy bronioznawstwa oraz zasady bezpiecznego obchodzenia się z bronią strzelecką. Na terenie posiadłości Łyzohubów w Siedniowie pojawiła się unikalna fontanna jako wspomnienie fontanny „Hetman”, która znajdowała się tutaj jeszcze w XIX wieku. „Niestety, dzisiaj nie wiemy, jak wyglądała ta fontanna – to nasze wyobrażenie. Ale chcemy zachować pamięć o Łyzohubach i o wybitnej budowli, która była ozdobą nie tylko posiadłości, ale i całej Ukrainy, to było wyzwanie dla rosyjskiego imperium – fontanna „Hetman” – powiedziała wydaniu CzEline Tetiana Łuhowśka, kierowniczka filii posiadłości rodziny Łyzohubów Czernihowskiego Obwodowego Muzeum Historycznego im. W. Tarnowskiego. Policja Kijowa przypomina o niebezpiecznym schemacie oszustwa, gdyż codziennie przestępcy wymyślają nowe sposoby oszukiwania obywateli – poprzez rozmowy telefoniczne, komunikatory i internet. „Popularność” ostatnio zyskuje komunikacja z „pracownikami SBU”, którzy oskarżają ludzi o współpracę z Rosją, informuje wydział komunikacji policji Kijowa. Właśnie osoby starsze, ze względu na ufność, niepokój i niedostateczną wiedzę na temat nowoczesnych technologii, znajdują się w strefie największego ryzyka, ostrzega policja. Ukraiński piosenkarz Andrij Mykołajczuk, wykonawca piosenki „Pójdę utopię się w rzece głębokiej”, przyznał, że jego dom w obwodzie mikołajowskim został zbombardowany przez Rosjan. Pisze o tym medium „Hlanec”. „W obwodzie mikołajowskim wszystko zbombardowali – dom, który budowałem. Tak, już go nie ma. Poszedłem do chłopaków, mówię: „Chodźcie, będziemy fotografować”. Poszliśmy, sfotografowaliśmy, napisałem wniosek. Pójdę utopię się w rzece głębokiej… Nie trzeba było nic budować. Teraz wykopałem sobie taką ziemiankę pół metra w dół, z góry postawiłem, jak ci Czukcze w czumie – normalnie. Nie ma jak się budować. Bardzo dużo czasu zjada i pieniędzy” – wyjaśnił w wywiadzie dla Dmytra Gordona. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
25 maja rosyjskie MSZ wezwało obywateli zagranicznych do jak najszybszego opuszczenia Kijowa. Na Kremlu nie ukrywają, że przygotowują nowe ataki na ukraińską stolicę. Jednocześnie ambasady UE, Francji i Polski ostro potępiły zastraszanie ze strony Rosji. Informuje o tym Suspilne. Minister spraw zagranicznych Ukrainy Andrij Sybiha wraz z kierownikami i przedstawicielami ponad 70 zagranicznych misji dyplomatycznych odwiedzili miejsca ostatnich rosyjskich uderzeń w Kijowie. Dyplomaci złożyli kwiaty na Łukianiwce, oddając hołd pamięci ofiar, które zginęły w wyniku kolejnego ataku Federacji Rosyjskiej. Informuje o tym służba prasowa MSZ Ukrainy. Światowi przywódcy i szefowie resortów dyplomatycznych zareagowali na zmasowany rosyjski atak na Ukrainę, zdecydowanie potępiając uderzenia i wzywając do wzmocnienia wsparcia dla Kijowa oraz pociągnięcia Rosji do odpowiedzialności. Szefowa europejskiej dyplomacji Kaja Kallas oświadczyła, że Federacja Rosyjska znalazła się w ślepym zaułku na polu bitwy i dlatego terroryzuje Ukrainę celowymi uderzeniami w miasta. Informuje o tym kanał telewizyjny „Espreso”. „Jaka będzie nasza odpowiedź dla Moskwy?! Gdzie obiecane 3000 ukraińskich rakiet?” – pyta działacz społeczny Andrij Pawłowśkyj na swojej stronie na Facebooku. 54,2% Ukraińców jest przekonanych, że państwo niewystarczająco wspiera produkcję broni na Ukrainie. A 40,5% uważa, że Ukraina dopiero organizuje produkcję broni. Świadczą o tym wyniki sondażu „Politarena” wspólnie z firmą „Active Group”. „Ukrainie nie są potrzebne rozmowy o rakietach – Ukrainie potrzebne są rakiety. Nie rozmowy o własnej obronie przeciwlotniczej, a własna obrona przeciwlotnicza. Nie rozmowy o blackoutach w Moskwie, a blackouty w Moskwie. Ale niestety, we władzach potężne wideo i gadanie wciąż zastępują realne czyny i systemowe podejście. Dopóki Moskale nie odczują na sobie tego, co odczuli dzisiaj kijowianie, co odczuwają ludzie w dziesiątkach ukraińskich miast i miasteczek, zatrzymać okupantów się nie uda. Nieludzie rozumieją tylko siłę. Słowami ich nie pokonać” – napisał na swojej stronie na Facebooku deputowany ludowy Ukrainy Wołodymyr Ariew. Doradca ministra obrony Ukrainy Serhij „Flesh” Beskrestnow oświadczył, że Siły Obronne Ukrainy będą zadawać bardzo bolesne uderzenia w Rosję w odpowiedzi na próby zmasowanego atakowania Kijowa i ukraińskiej infrastruktury. Na antenie telemaratonu Beskrestnow skomentował groźby Rosji dotyczące nowych uderzeń na ukraińską stolicę. Według niego obecna retoryka Moskwy bardziej przypomina histeryczną reakcję z powodu braku sukcesów na froncie oraz udanych ukraińskich uderzeń w rosyjskie rafinerie. „Wczorajszy (24 maja. – Red.) zmasowany i kombinowany rakietowo-dronowy atak na Kijów pokazuje: raszystowski reżim świadomie idzie na morderstwa ukraińskiej ludności cywilnej. Nawet sam siebie dokumentuje. Oni się nie zatrzymają. Posiedzenie Rady Bezpieczeństwa ONZ oczywiście trzeba zwołać. To – słuszne… Jednocześnie, kiedy agresor lekceważy wszystkie normy i zasady, próba zatrzymania go poprzez zwykłe, kolejne wzywanie go do przestrzegania tych norm, to daremny trud. W takim przypadku 100 rakiet balistycznych przy wsparciu 1000 dronów na Moskwę jest o wiele skuteczniejsze niż wszystkie te posiedzenia impotentnej Rady Bezpieczeństwa ONZ!” – napisał na swojej stronie na Facebooku dyplomata i działacz społeczny Wałerij Czałyj. Szereg europejskich liderów domaga się od Wołodymyra Zełenskiego pełnego śledztwa w sprawie korupcji w jego otoczeniu. Pisze o tym wydanie „Bukwy”. W szczególności kanclerz Niemiec Friedrich Merz kilkakrotnie osobiście omawiał tę sprawę z Zełenskim i nalegał na pełne ujawnienie informacji. Podobne sygnały, według danych Die Zeit, wysyłali także Emmanuel Macron, Keir Starmer oraz Ursula von der Leyen. Zaznaczono, że Europejczycy uzgodnili wspólne stanowisko: jeśli Ukraina chce mieć przynajmniej jakiekolwiek perspektywy wstąpienia do UE, musi demonstrować praworządność i wyjaśnić, jak daleko ta sprawa sięga w wierzchołek państwa. Próby zmuszenia Ukrainy do zakończenia wojny na niekorzystnych warunkach stworzą krytyczne zagrożenia bezpieczeństwa dla całej Europy na dziesiątki lat do przodu. Czeski prezydent Petr Pavel podkreślił, że sukces Kijowa jest gwarancją pokoju na kontynencie, a wsparcie ukraińskiej armii jest pragmatyczną kalkulacją, a nie dobroczynnością. Informuje o tym „Ukrinform”. Czeski lider podkreślił, że pomoc ukraińskiemu narodowi w walce przeciwko agresorowi nie jest wyrazem filantropii ze strony krajów zachodnich. Według niego historyczne lekcje relacji z Rosją wyraźnie wskazują na to, że stabilność całego regionu zależy od przyszłości ukraińskiego państwa. „Radio Swoboda” informuje, że grupa senatorów, do której weszli przedstawiciele Demokratów i Republikanów, wezwała Pentagon „bez jakichkolwiek dalszych zwłok” do przekazania zatwierdzonej przez Kongres pomocy dla Ukrainy i krajów bałtyckich. Odpowiedni list senatorowie napisali do ministra obrony USA Pete’a Hegsetha. Autorzy listu wzywają do przekazania obiecanych 400 milionów dolarów Ukrainie, która „uparcie i odważnie odpierała czteroletni rosyjski napór, ale jej wojskowi potrzebują i zasługują na amerykańskie wsparcie”; a także 200 milionów dolarów – krajom bałtyckim, które regularnie stają się „celami rosyjskiej wojowniczości, gróźb i sabotażu”. Podczas jednego z niedawnych rosyjskich ataków na Dniepr ucierpiał magazyn Agencji ONZ ds. Uchodźców. W rezultacie utracono pomoc o wartości 1 miliona dolarów. Informuje o tym Reuters. Magazyn, w którym znajdowały się materiały do tymczasowego schronienia, w tym maty do spania i zestawy higieniczne, został zniszczony 20 maja, dwie osoby zginęły, poinformowała Bernadette Castel-Hollingsworth, przedstawicielka UNHCR w Kijowie. Według danych UNHCR te dostawy były przeznaczone do dystrybucji wśród osób przesiedlonych i poszkodowanych przez wojnę ludzi w przyfrontowych rejonach Ukrainy, co pozbawia ludzi krytycznie ważnej pomocy w momencie znacznej potrzeby, ponieważ przymusowe przesiedlenia i ewakuacja z rejonów przyfrontowych trwają. Sieć TikTok ograniczyła na terytorium Ukrainy kanał Ołeksija Arestowycza, który znajduje się pod sankcjami Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy. Informuje o tym Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji. Zaznaczono tam, że inicjatywa została wdrożona w ramach współpracy Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji oraz firmy TikTok na Ukrainie. 23 maja w centrum Kijowa odbyła się akcja protestacyjna przeciwko zatrudnianiu zagranicznej siły roboczej. Uczestnicy trzymali plakaty „Ukraina dla Ukraińców”, „Praca zamiast migrantów” oraz „Nie dla trojańskiej krowy”. Przy tym realna liczba migrantów zarobkowych na Ukrainie pozostaje niezmienna – i znacznie niższą od przedwojennych wskaźników, informuje „Apostrof”. Deputowany ludowy Jarosław Żełezniak oświadczył, że według jego źródeł zbiórka środków na wpłacenie kaucji za Andrija Jermaka rzekomo odbywała się na osobiste polecenie prezydenta Wołodymyra Zełenskiego. Powiedział o tym w wywiadzie dla „Apostrofu”. Według słów Żełezniaka proces zbierania kaucji na sumę ponad 140 mln hrywien trwał kilka dni, a szereg banków odmawiało przeprowadzania transakcji.
W obwodzie połtawskim Rada Miejska Krzemieńczuka wprowadziła moratorium na publiczne wykorzystywanie rosyjskojęzycznych treści kulturowych w granicach wspólnoty. Poinformowała o tym Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Ołena Iwanowska. Odpowiednia decyzja przewiduje zakaz publicznego odtwarzania, demonstrowania i rozpowszechniania rosyjskojęzycznego produktu kulturowego w miejscach publicznych, placówkach kultury, sklepach, lokalach usługowych oraz gastronomicznych. W Radzie Miejskiej Krzemieńczuka wyjaśniono, że taki krok ma na celu ochronę ukraińskiej przestrzeni informacyjnej przed wpływem państwa-agresora oraz przezwyciężenie skutków wieloletniej rusyfikacji, pisze „Sudowo-jurydyczna hazeta”. Ukraińcy zwrócili się do rządu z prośbą o przywrócenie w paszportach i świadectwach urodzenia rubryki „narodowość”. Propozycja dotyczy nie tylko papierowych formularzy, ale także dokumentów cyfrowych. Informuje o tym RBC-Ukraina, powołując się na odpowiednią petycję opublikowaną na portalu Gabinetu Ministrów Ukrainy. Wydanie „Słowo i diło” donosi, że w deklaracjach przedstawicieli ludowych można znaleźć nie tylko oszczędności, walutę, elitarne samochody, obrazy, broń, kryptowaluty, ale także rzeźby. Najwięcej rzeźb wskazał w swojej deklaracji za 2025 rok członek grupy deputowanych „Widnowłennia Ukrajiny” Ołeksandr Feldman – 210. Mniejszy, ale bardziej różnorodny zestaw dzieł sztuki posiada deputowany z „Batkiwszczyny” Serhij Taruta – 125 rzeźb, 4 popiersia, 28 statuetek. Zaznaczmy, że Taruta posiada również ponad 250 obrazów. Członek grupy deputowanych „Widnowłennia Ukrajiny” Wadym Stołar, który ma najwięcej obrazów spośród wszystkich parlamentarzystów (377), wskazał również w deklaracji 8 posągów i 38 statuetek. Hryhorij Surkis (grupa deputowanych „Płatforma za żyttia ta myr”, dawna OPZZh) posiada 28 rzeźb, jego kolega z frakcji Serhij Lowoczkin – 10 rzeźb. Serhij Własenko z „Batkiwszczyny” zadeklarował 7 statuetek. Deputowany z „Jewrosolidarnosti” Petro Poroszenko zaznaczył w deklaracji, że posiada 3 rzeźby. W Narodowym Muzeum Historii Ukrainy otwarto projekt wystawowy „Droga bohaterów. Pamięci Symona Petlury” – w 100. rocznicę śmierci Głównego Atamana Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Ponad 200 artefaktów z czasów Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 lat po raz pierwszy pokazywanych jest na Ukrainie. Większość z
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy
W te smutne czasy wojny, (nie)ostatniego zmasowanego ataku rakietowo-dronowego dzikiej kremlowskiej ordy w nocy 24 maja, Naród kontynuuje „rozmowę” (którą marcowe Dni Poety) ze swoim Prorokiem. Bo Jego Słowo, Prawda i Wiara są nieustannie potrzebne Ukraińcom, zwłaszcza w najbardziej dramatycznych okresach ich Bytu. Wszak obecna wojna (nie siedmioletnia, a już szesnastoletnia) z moskwicinami charakteryzuje się na tle całej historii wojen z ordyństwem szczytową egzystencjalnością, kiedy na „szali” postawiono wolność, tożsamość, państwowość Narodu Ukraińskiego. Wymachując nuklearną kremlowską pałką, grożąc nie tylko Ukrainie, ale całemu światu, krwiożerczy raszysta w pełni potwierdza tym owo niemetaforyczne szewczenkowskie, napisane w 1838 roku do W. Żukowskiego, że „moskale – to ludzie obcy, / Zło wyrządzają wam”. Jednak jego wybiegający poza horyzont wzrok w przyszłość, który po brzegi wypełniony jest wiecznie „gnaną prawdą” o prawdziwych życiodajnych prawdach dla narodów, człowieka, w rzeczywistości przypomina wszystkim istniejącym (nie tylko Ukraińcom), że to szaleństwo, którym nadal zarządzają „potężni tego świata”, jest owocem odwrócenia się ich od honoru, prawdy i przykazań Bożych. Bo uniwersalne zło putinowskiego raszyzmu wyhodowane zostało wiekami nie tylko na ordyńskich bagnach, ale i złymi czynami tych, którzy gorliwie zabawiali „nieukarane zło”, handlując sumieniem, którzy z głębokim „zaniepokojeniem” często obserwowali, jak morzą ludzi głodem, represjonują i zabijają miliony, jednak „mieszczański” spokój, pieniądze, cena, władza, zysk zabiły wartości i ludzkie oblicze takiej „polityki”. Przypomnijmy, kiedy na Ukrainie w 1933 roku szalał straszny i niesłychany ludobójstwo-hołodomor, zorganizowany przez moskiewski bolszewizm w celu zniszczenia właśnie Ukraińców, to Liga Narodów jedynie czterema głosami z 14(!) „poparła” pomoc „głodującym” (bo to „wewnętrzna” sprawa ZSRR). A nadmiernie fetyszyzowany F. Roosevelt po prośbie o skierowanie do Moskwy choćby jakiejkolwiek misji dyplomatycznej dla oceny tej zbrodni ludobójstwa, zamiast tego ustanowił w listopadzie 1933 roku stosunki dyplomatyczne ze stalinowskim Kremlem i urządził wystawne oficjalne przyjęcie pomimo śmierci milionów niewinnie zgładzonych Ukraińców. To – dokonana historia, która, najwyraźniej, znajduje się poza jakąkolwiek moralnością. Jej zgubności już nigdy nie przykryje nawet najbardziej obłudny listek figowy, ponieważ właśnie takie faryzejskie normy zachowania sprzyjały (-ją) wyhodowaniu moskiewskiego raszyzmu i hitlerowskiego nazizmu, II wojny światowej i obecnej agresji drapieżnej „błotnej” ordy. Dzięki Bogu, że przynajmniej Ukraińcy (oprócz zaprzysięgłych ukrainofobów i watników) nie posługują się iluzorycznymi misteriami o kłamliwych wartościach „jednorodności, przyjaźni, pozornego braterstwa, dobrosąsiedztwa”, jak i farsem „oswobodzenia” oraz innymi złośliwymi postulatami. Naród, wreszcie, myślę że na wieki, opanował dla obecnych i przyszłych pokoleń Ukraińców pierwszą szewczenkowską lekcję prawdy „o moskalu”, potężnym dzwonem przekazując „umarłym, żywym i nienarodzonym” wiekopomne zawołanie – „precz z Moskwą!”. Ze wszystkich dziedzin życia Narodu Ukraińskiego i Państwa. Miliony zagubionych losów i żyć Ukraińców wołają, aby cyniczne „braterskie braterstwo” na zawsze runęło w bezdenną otchłań. A jeszcze musimy pamiętać: Ukraińcy prowadzili (prowadzą) walkę o prawo do życia i bycia nie tylko z carami-psiarzami, leninowsko-stalinowskimi bolszewikami czy putinowskimi zet-dyktatorami. Ich odwiecznymi wrogami były i są Moskwa (Rosja) i jej „głubinny” narodek. Cała reszta, niezależnie od nazwy Moskwy: carska, burżuazyjna, komunistyczna, raszystowska czy „demokratyczna” oraz mity o „dobrych Rosjanach”, jest tylko pochodnym czasowym pojęciem, które nie wpływa na wrogą istotę tego planetarnego zła. Jednak oporu i zwalczania zła za mało, potrzebna jest wysoka uczuciowa emocja, zawarta w Słowie Szewczenki: „swoją Ukrainę kochajcie!”. Właśnie w niej kipiała i powstała nasza najwyższa narodowa Idea, odzwierciedlając myśli, nadzieje, oczekiwania i wiarę zniewolonego przez cudzoziemskie imperia Narodu. W tej ofiarnej i szczerej miłości, za którą „nie przycinają dziesięciny” (według W. Lypińskiego), mieściła się niezgłębiona ukraińska siła, obdarzona naturalnym prawem do niszczenia imperiów. Myślę, że w tych bezświetlnych czasach bez tego niemal sakralnego szewczenkowskiego ukrainolubstwa, tej najbardziej charakterystycznej cechy naszej narodowości, etnokulturowy Naród mógłby rozpuścić się wśród „innych”. Dlatego wielcy i mali, piśmienni i niepiśmienni, biedni i bardziej zamożni Ukraińcy zawsze „żyli” Szewczenką. Wielki ukraiński pedagog B. Hrinczenko, autor bardzo wrażliwej pracy „Na bezświetlnej drodze” napisze, że „naród bez (tej) charakterystycznej cechy byłby podobny do kisielu, pozbawionego smaku”. Ten „smak”, natchnienie, niezłomną wiarę i prawdę o sobie widzialnie i niewidzialnie przekazywał Narodowi Szewczenko. „Kobziarz” stał się dla niego Pismem Świętym i Księgą ksiąg. Służył w warunkach bezpaństwowości najwyższym symbolem naszej Soborowości, przenikając w najdalsze zakątki ukraińskości, podzielonej przez państwa-najeźdźców. W latach 90. XIX wieku zachodnioukraińska gazeta „Ruska Rada” pisała, że wydanie Kobziarza powinno być w każdym domu, użyteczne dla starszych i młodych. A w 1908 roku gazeta „Borotba” napisze tak: „Za co kochamy Tarasa?.. Bo całe życie walczył z niewolą”. Właśnie takimi cnotami wolności Szewczenko „tworzył” Naród, jednocząc go ideą Wolności i Prawdy. Czy narodziłby się taki Fedkowicz („austro-ruski Szewczenko”), którego obecnie znamy i szanujemy, gdyby nie „znajomość” z Poetą? Na to dał odpowiedź sam Fedkowicz, którą później zanotuje Osyp Makowej w swojej znanej pracy biograficznej: „W marcu 1862 roku Fedkowicz czytał już Szewczenkę i tak sobie go polubił, że czuł się jak w raju, czytając go…”. W środowisku ludowym On zyskiwał status świętości i w domu każdego świadomego Ukraińca Jemu wyznaczano najbardziej szanowane miejsce obok Matki Boskiej. W rzeczywistości Słowo Tarasa było wszechobecne i niewyczerpanie bogate, jako amulet, który, utożsamiając się z Ukrainą, tworzył nową ukraińską duszę, protuberancyjnie wpływając w każdej chwili, codziennie, w pozaczasie nie tylko na cienką warstwę „pierwszego szeregu” ukraińskiej inteligencji, ale i na wszystkie warstwy ludności. Przypominają się dawne opowieści, jak moi rodacy (Wasyl i Mychajło Krawczukowie ze Stawczan) w ciężkie okresy okupacyjne ukrywali, zakopując w ziemię popiersie Tarasa, jak skazany Wasyl po więzieniach chronił jako święty talizman książkę „Kobziarz”. Cud, jednak w te nieznośne i wrogie czasy, kiedy carska satrapia zabraniała czcić Szewczenkę, to w Czerniowcach dopięto swego (1909 r.), by nazwać na jego cześć jedną z ulic miasta, a uniwersytecki profesor W. Kopaczuk ze Starego Wowczyńca w 1914(!) roku publicznie sadzi dla przyszłych pokoleń „szewczenkowski” dąb. Tymi szlachetnymi czynami i ludzkimi działaniami było „przesypane” całe życie skolonizowanej ukraińskości w XIX–XX w. Tarasa Szewczenkę czytali jak ojcze nasz, nim żyli, go znali, a najbardziej – czuli ukraińskim Sercem. Znany ukraiński pisarz i pedagog D. Makohon w tamtej bezwyjściowej dobie pod wpływem Szewczenki zawoła: „W ciężką bezsenną godzinę / Kochajcie, miłujcie Ukrainę, / Jako swój najlepszy ideał”. Stulecia i ustroje polityczne zmieniały Świat, Ukrainę, którą Trocki widział „swoją” tylko wtedy, gdy „ducha Petlury uda się całkowicie wytrawić z ukraińskiej duszy”. Dlatego stałą jednostką dla „naszych” nieprzyjaciół, wrogów i „oswobodzicieli” pozostawała szewczenkofobia i ukrainofobia. Szewczenko był (i pozostaje) najbardziej niebezpiecznym Obrońcą i Wojownikiem dla wrogów „naszych” niezależnie od maści i geografii. Bo nawet w samym Kijowie, który czarnosetniczna nieczystość kontynuuje nazywać „matką miast ruskich”, jeszcze zdarzają się „wykopane” egzemplarze, które wolałyby nawet podczas wojennej zawieruchy „wymienić” Szewczenkę na „puszkinów-bułhakowów”, a sam majestatyczny pomnik narodowego Proroka w centrum stolicy miałby być nadal zamknięty przed Narodem czarnym płótnem. Nie zabrakło też tych „nowoczesnych” polityków i „intelektualistów”, którzy wtórują, że do Europy trzeba „ruszać” bez Kolijwszczyzny, Hajdamaczyzny, narodowych Bohaterów, z takim sobie „uczesanym i wygładzonym”, a nie Szewczenką-Wojownikiem, który walczył przeciwko trzem imperiom oraz bez tej jego wiary, że pokona jednak cudzoziemszczyznę i obcość na naszej ojczystej ziemi. On znał cenę narodowej pamięci, poza którą w Narodzie nie zostanie ani dumy, ani wolności, ani „dobrej sławy / Sławy Ukrainy”. Stał się jednocześnie symbolem walki o wolność zniewolonych narodów, będąc znakomitym wyrazicielem europejskiego egzystencjalizmu i bliskim duchem ideom Mickiewicza i Słowackiego, Mazziniego i Petőfiego, Burnsa i Kollára… Wielki ideał dla wszystkich czasów i narodów zakłada w poemacie „Kaukaz”, pierwotny wariant którego przeczytał swojemu bratu W. Szewczence, a 18 listopada 1845 roku w Perejasławiu zakończył to słynne dzieło, poświęcone walce o Wolność. Symboliczne, że obecnie Poemat wydrukowany jest w „Perejasławskim Kobziarzu”, wchłaniając w siebie właśnie na tej sławnej książęcej ziemi siłę Słowa Szewczenki: „My wierzymy Twojej sile / I duchowi żywemu. / Wstanie prawda! Wstanie wolność! / Pomodlą się wszystkie języki / Na wieki wieków”. O niezłomnej energii szewczenkowskich proroczych testamentów, zwracając się do wszystkich zniewolonych Ukraińców, mówił jeszcze na początku sowietyzacji nasz narodowy symbolista i buntownik ducha pisarz D. Zahul: „I słowo sprawiedliwe twoje, / Stoi od wieków na straży”. Do Słowa Szewczenki, które broniło ukraińskości przed wszelkimi najeźdźcami, on
W 1920 roku, w warunkach „nowego” zniewolenia Ukrainy, ponownie zwraca się z wielkim pietyzmem i nadzieją: „Czytaliśmy twoje słowa / Jak Biblii głosy”. Niestety, nie doczekał się swojej wymarzonej wyzwoleńczej wiosny. W 1944 roku zginął z szewczenkowskimi „głosami” w syberyjskich łagrach. Ta siła Ideałów wolności, niepodległości, soborowości, jedności, które przenikały do duszy i świadomości Narodu, rozdzielonego obcym uciskiem, niemal wykorzenionego, podzielonego, rozczłonkowanego, rodziła się właśnie z Prawdy Szewczenki. Bo nikt inny, jak Szewczenko, tak wrażliwie nie przenikał w narodową Duszę, tak prawdziwie nie rozpoznawał, tak głęboko nie przemyśliwał oraz etycznie egzaminował naszego Bytu rozumieniem „Kim my?.. Czyimi synami?”. A wykuty przez Tarasa apel: „Poznajcie Prawdę, a Prawda uczyni was wolnymi” budził w sercach Ukraińców ducha narodowej, duchowej i politycznej Wolności. Obecnie minęło już 165 lat od czasu, gdy 20 maja prochy Wielkiego Syna Wielkiego Narodu na parowcu „Kremenczuk” przewieziono z Kijowa do Kaniowa, chowając je ponownie 22 maja na Czerneczej Górze. Wypełniono życzenie jego „Testamentu”: Jak umrę, to pochowajcie / Mnie na mogile, / Wśród stepu szerokiego / Na Ukrainie miłej… W przededniu tej znaczącej dla Ukraińców daty w książęcym grodzie Perejasławiu ukazało się ekskluzywne wydanie – „Kobziarz Perejasławski”, mieszczące wszystko to, co najskrytsze, stworzone przez Tarasa Szewczenkę na Perejasławszczyźnie, poczynając od najwybitniejszych utworów z 1845 roku, darując swojemu Narodowi „Kaukaz”, „Heretyka”, „Najmitkę”, „I umarłym, i żywym…”, „Chołodny Jar”, „Psalmy Dawidowe”, „Mijają dni, mijają noce”, „Trzy lata”, „Testament”… oraz wspaniałe prace malarskie i graficzne. Symboliczne jest to, że wydanie, podobnie jak „Kobziarz” z 1840 roku, wykonano w żółto-niebieskich barwach. Unikalny autorski projekt Natalii Pawłyk, twórcza (i nie tylko) pomoc oraz charytatywny czyn W. Saułki i S. Halczenki zaświadczają, że Szewczenko do dziś i na wieki jest z nami. Towarzyszy Ukrainie w jej postępie, dokonaniach i tragizmie. Podniósłszy z kolan zniewolony przez różne imperia i państwa swój Naród, wdychając i pielęgnując w jego Sercu nikim niepokonane pragnienie Wolności i Prawdy, stał się sakralną bronią Narodu w jego walce ze złem i ciemnością. Dzisiaj Szewczenko – nasz najbardziej szanowany Sztandar Wolności, Sprawiedliwości, Soborowości, jednoczący ukraińskość na macierzy i poza jej granicami, symbol Ukraińskiej Państwowości z jego Bożym Testamentem: „Swoją Ukrainę kochajcie. / Kochajcie ją… w czasie srogim, / W ostatnią, ciężką minutę / Za nią Boga błagajcie”.
Tłumaczenie maszynowe
Wadym DŻUWAHA, żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy, historyk
Sądząc po tym, że rosyjska propaganda zwyczajowo powtarza stalinowskie kłamstwa o ukraińskich nacjonalistach, którzy w latach tak zwanej „wielkiej wojny ojczyźnianej” wysługiwali się „hitlerowskim okupantom”, trzeba niestrudzenie je obalać, wykorzystując materiały historyczne. Zresztą sama historia II wojny światowej, którą śladem angielskich dziennikarzy można nazwać nieprzewidywalną, podsuwa badaczom takie wątki, w które czasem trudno uwierzyć. Ale znowuż, jeśli pozostawać w niewoli sowiecko-stalinowskich stereotypów o antynazistowskiej walce i roli w niej ukraińskich nacjonalistów. Niedawno, przebywając na leczeniu po ciężkim zranieniu w rejonie działań bojowych i pracując z materiałami antynazistowskiego ruchu oporu, zwróciłem uwagę na znajome nazwisko – Iwan Biłyk, jeden z przywódców ukraińskiego nacjonalistycznego podziemia przeciwko hitlerowskim okupantom na Doniecczyźnie, w tym w Mariupolu w latach 1942-1943. O nim wspominał mi swego czasu szef Stalińskiego obwodowego prowodu OUN (dziwnie brzmi, prawda?) w latach 1942-1943 Jewhen Stachiw. O Biłyku mówiono, że po Mariupolu został szefem sztabu grupy UPA-Południe w stopniu majora UPA i zginął podczas największej bitwy UPA z wojskami NKWD pod Hurbami na granicy obwodów tarnopolskiego i rówieńskiego w kwietniu 1944 roku. Jak się później okaże, nie było to prawdą. A tutaj natrafiłem na wzmiankę o uratowaniu przez Iwana Biłyka więzionych podziemnych działaczy z mariupolskiego więzienia gestapo, przy czym to samo przypisywano Iwanowi Biłykowi również w Melitopolu. Dobrze wiedząc z własnego doświadczenia, że Mariupol często mylono z Melitopolem (przynajmniej do tragedii 2022 roku), postanowiłem wyjaśnić, gdzie dokładnie Biłyk uwolnił podziemnych działaczy – w Mariupolu czy w Melitopolu? I oto czego się dowiedziałem. Zacznę od początku. Iwan Biłyk urodził się w 1918 roku w miasteczku Jaworów na Lwowszczyźnie, niedaleko współczesnej granicy ukraińsko-polskiej, w rodzinie nauczyciela, niestrudzonego badacza literatury ukraińskiej Mychajła Biłyka. Uczył się w gimnazjum w Stryju, które w roku, w którym Iwan rozpoczął naukę, ukończył Stepan Bandera. Nasuwa się pytanie, dlaczego ojciec posłał go do nauki do Stryja, skoro Lwów był o wiele bliżej. W gimnazjum Iwan wstąpił do podziemnej OUN, z którą związało życie wielu absolwentów szkół średnich i wyższych. Po gimnazjum uczył się na uczelniach politechnicznych we Lwowie, Warszawie i Berlinie. Tuż przed rozpoczęciem wojny niemiecko-sowieckiej Iwan Biłyk na polecenie OUN zatrudnił się w Wehrmachcie jako tłumacz. Przypomnę, że do 22 czerwca 1941 roku Wehrmacht był sojusznikiem Armii Czerwonej i, jakkolwiek przykro to słyszeć naszym sąsiadom-„niebraciom”, wspierana przez szefa niemieckiego wywiadu wojskowego Abwehry admirała Canarisa OUN de iure, wychodzi na to, również była sojusznikiem ZSRR (pozdrowienia dla moskiewskich propagandzistów!). Z wyglądu Iwan Biłyk był wzorem „prawdziwego aryjczyka” – prawie dwa metry wzrostu, niebieskooki blondyn. Dzięki „aryjskiemu” wyglądowi Iwan później często wykonywał zadania podziemia wprost w jaskini wroga. Kiedy Niemcy zbliżali się do Doniecczyzny, Iwan służył jako tłumacz w elitarnej 1. Dywizji Pancernej SS „Leibstandarte Adolf Hitler” (w skrócie LAG). Przypomnę, że dywizja ta została stworzona z zbirów osobistej ochrony Hitlera, dowodził nią wówczas ulubieniec führera Sepp Dietrich i znajdowała się ona w składzie 1. Grupy Pancernej Wehrmachtu pod dowództwem generała pułkownika Ewalda von Kleista. Dywizję planowano użyć w szturmie na Mariupol, ale efektownej bitwy pod murami nadmorskiego miasta nie było. W przeddzień podejścia czołgów LAG radzieckie dowództwo z nieznanych do dziś przyczyn wycofało z Mariupola 395. Dywizję Strzelecką RKKA pułkownika Iwana Zinowjewa, która miała bronić miasta. I Mariupol faktycznie pozostał bez osłony. Został szybko zajęty przez oddział wydzielony LAG pod dowództwem SS-Sturmbannführera Kurta Meyera, który otrzymał przydomek „Żelazna Pięść”. Podczas zajmowania Mariupola 8 października 1941 roku w mieście doszło do 4-5 krótkotrwałych potyczek. Razem z głównymi siłami LAG do Mariupola wkroczył także Iwan Biłyk. Biorąc pod uwagę powiązania organizacyjne OUN (Doniecczyzna wchodziła w strefę działania Południowej Grupy Pochodnej OUN pod dowództwem Zenona Matły z centrum w Dniepropietrowsku), Biłyk dość szybko nawiązał kontakty z grupą pochodną OUN pod dowództwem Wołodymyra Buławskiego. Korzystając ze stanowiska służbowego, Biłyk często podróżował między Mariupolem (gdzie znajdował się sztab Grupy Armii „Południe” Wehrmachtu) a Stalino, Gorłówką, Konstantynówką, Wołnowachą i przekazywał OUN dane wywiadowcze o planowanych przez nazistów akcjach przeciwko podziemiu. O jego aktywnej działalności na Doniecczyźnie wspominał później szef podziemnej sieci OUN na Doniecczyźnie Jewhen Stachiw: „Po odwrocie Leibstandarte z Rostowa (grudzień 1941 roku – przyp. aut.), I. Biłyk, członek OUN, nawiązał na Donbasie kontakty z ukraińskim podziemiem niepodległościowym i zaczął mu pomagać we wszystkim, włącznie z bronią. W czerwcu 1942 r. Leibstandarte zabrano z Ukrainy, ale I. Biłyk pozostał w sztabie SS führera w Stalino. Tutaj Biłyk… wykonywał podziemną pracę łącznika, informując podziemie o wszystkich działaniach SD i gestapo. Przekazywał wieści o planowanych aresztowaniach, rewizjach i innych akcjach terrorystycznych Niemców, pomagał nawiązywać kontakty z aresztowanymi rewolucjonistami, sprzyjał ich uwolnieniu, wykrywał agentów gestapo i tajnych współpracowników NKWD”. Ówczesny łącznik Krajowego Prowodu OUN, a później jeden z ideologów OUN Petro Dużyj wspominał Iwana: „Wysoki, dwa metry… uciekł z tych oddziałów esesmańskich. Miał swój mundur, przyszedł z bronią. On i z wyglądu był podobny do Niemca – rudawy trochę… To był bardzo odważny człowiek, wyświadczył nam niezwykle wielkie przysługi”. Trzeba przypomnieć, że Dużyj był ogniwem łącznikowym Stalińskiego Prowodu OUN z podziemną organizacją „Młot” w Krasnodonie na Ługańszczyźnie, którą potem główny pisarz stalinowskiego ZSRR Aleksandr Fadiejew (sekretarz generalny Związku Pisarzy ZSRR) przemianował na „Młodą Gwardię” i napisał kultową w ZSRR powieść pod tym tytułem. O powiązaniach krasnodońskich podziemnych działaczy ze Stachiwem i Dużym Fadiejew świadomie milczał. Teraz co do Mariupola. W sierpniu 1942 roku mariupolskie podziemie, zarówno ukraińskie nacjonalistyczne, jak i komunistyczne, doznało pierwszego potężnego ciosu ze strony gestapo i DKS (Pomocnicza Służba Kryminalna – jednostka gestapo z miejscowych mieszkańców, kierował DKS w Mariupolu były nauczyciel Szkoły Średniej nr 40 w Mariupolu Berdyczewski). Do mariupolskiego więzienia gestapo (znajdowało się w miejscu zburzonego w 2022 roku Centralnego Domu Towarowego) trafiła cała grupa podziemnych działaczy. Pewnego dnia do więzienia weszło dwóch oficerów SS, jeden z naszywką LAG, drugi z emblematem SD (służby bezpieczeństwa). Zażądali skierowania na przesłuchania do gestapo w Juzowce (tak wtedy nazywano Stalino) aresztowanych podziemnych działaczy. Zdezorientowana straż nawet nie sprawdziła dokumentów esesmanów i przekazała „panom z gestapo” więźniów. A po nich ślad zaginął. Esesmanami byli członkowie podziemia OUN Iwan Biłyk (pseudonim Kość) i tłumacz gestapo w Juzowce Omelan Ortyński, o pseudonimie Kowżun. Najciekawsze było to, że podziemni działacze byli rzeczywistymi współpracownikami SS, ale oczywiście żadnych wytycznych od przełożonych w sprawie aresztowanych nie otrzymywali. Później Biłyk wykradł tajną instrukcję SD na Ukrainie, która została przedrukowana w organie głównego prowodu OUN „Idea i czyn”. W styczniu 1943 roku Iwan Biłyk przeszedł do nielegalnej działalności i przebywał w Dniepropietrowsku na stanowisku zastępcy referenta Służby Bezpieczeństwa OUN krajowego prowodu Południowych Ziem Ukraińskich. Szefem prowodu był przyszły Główny Dowódca UPA Wasyl Kuk (pseudonim Jurij Lemesz). Dniepropietrowska działaczka podziemia Lidia Dudka tak zapamiętała Iwana: „Sam ukończył Uniwersytet Berliński, nieżonaty. Cechy szczególne: bardzo wysoki wzrost, szczupły, włosy jasne (blondyn), oczy niebieskie. Z wyglądu typowy Niemiec, chodził cały czas w niemieckim mundurze… najbardziej był związany z szefem Służby Bezpieczeństwa krajowego prowodu OUN…”. Przebywając już w podziemiu, Biłyk nie zdejmował esesmańskiego munduru i kontynuował uwalnianie więźniów z niemieckich obozów koncentracyjnych w Ihryniu i Krzywym Rogu, a także w Melitopolu (więc pomyłki tutaj nie było, podobne akcje Biłyk przeprowadzał zarówno w Mariupolu, jak i w Melitopolu), otrzymując żywność dla podziemnych działaczy z niemieckich magazynów. W sierpniu 1943 r. Biłyk zorganizował likwidację najbardziej znienawidzonych gestapowców i ich popleczników, którzy przez podziemne sądy OUN zostali skazani na karę śmierci. Niemcy domyślili się, kto stoi za serią zamachów, i na całym południu Ukrainy rozesłali zdjęcia Biłyka, za jego głowę wyznaczono pokaźną nagrodę pieniężną. W październiku 1943 roku Biłyk ostatecznie przeszedł do grupy UPA-Południe, która bazowała na Humańszczyźnie, do dyspozycji dowódcy grupy pułkownika Omelana Hrabcia (pseudonim Batko), gdzie w sztabie grupy objął wydział wywiadu. Stąd wzięła się legenda, że Iwan Biłyk był szefem sztabu grupy. Szeroko rozwinął oddziały UPA na Czerkaszyźnie i Kijowszczyźnie. Wtedy, podczas reformy organizacyjnej UPA, ówczesny Główny Dowódca UPA Roman Szuchewycz planował na bazie grupy UPA-Południe stworzyć jeszcze jedną grupę UPA-Wschód i przenieść ogień walki powstańczej na Lewobrzeżną Ukrainę. Właśnie tworzeniem UPA-Wschód kierował major UPA Denys (Kość), pod tym pseudonimem działał na Prawobrzeżu Iwan Biłyk. 24 grudnia 1943 roku sztab UPA-Południe wpadł w nocną zasadzkę esesmanów we wsi Jackowce w obwodzie winnickim. Powstańcom udało się odeprzeć atak, jednak w walce Iwan Biłyk zginął. Dokładna data, miejsce i okoliczności jego śmierci podane są w jednym z raportów powstańczych: „24.XII „Batko” (Omelan Hrabec – przyp. aut.) wpadł w nocy na niemiecką zasadzkę, w której zginął bohaterską śmiercią druh „Anton” (Iwan Biłyk). Tutaj nasz kureń urządził mu wspaniały pogrzeb, nad grobem „Batko” i „Moroz” wygłosili piękne i bojowe mowy, które wywarły wielkie wrażenie na strzelcach oraz masach ludności”. Paradoks: wychodzi na to, że przed dalszym rozprzestrzenianiem się ukraińskiego ruchu powstańczego na południu i w centrum Ukrainy władzę radziecką uratowali… esesmani, niszcząc jednego z najlepszych ukraińskich wywiadowców i organizatorów. Choć żadnego paradoksu tutaj nie ma: niepodległa Ukraina była wrogiem zarówno dla brunatnych, jak i czerwonych reżimów totalitarnych. Teraz z niezniszczonego czerwonego faszyzmu bujnym kwiatem rozkwitł „skriepny” faszyzm – raszyzm, który kontynuuje niszczenie Ukrainy, tak jak podczas II wojny światowej.
zaprezentowano prace studentów Kijowskiej Państwowej Akademii Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Projektowania imienia Mychajła Bojczuka. Młodzi artyści, korzystając z grafiki komputerowej, zaproponowali warianty ozdobienia Buczy ornamentami Lubow Panczenko. Z niewielkim koncertem wystąpił zespół Buczańskiego Centrum Kultury i Sztuki imienia Lubow Panczenko „Perła Buczy”. Anatolij ZBOROWSKI
Tłumaczenie maszynowe
W mieście Bucza na Kijowszczyźnie miejscowemu Centrum Kultury i Sztuki (Buczańskiemu Domowi Kultury) nadano imię artystki z grona szestydziesiątników, laureatki nagrody im. Wasyla Stusa, członkini Związku Ukrainek, honorowej obywatelki Buczy Lubow Panczenko. Z tej okazji uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową, umieszczoną na budynku Centrum. W tej placówce kultury odbyła się jednodniowa wystawa dzieł sławnej buczanki. Te prace na wystawę udostępnili krewni i przyjaciele zmarłej artystki.
Tłumaczenie maszynowe
Olha PUHACH, dziennikarka, była przewodnicząca kijowskiej „Proświty”, fizyczka, wydawczyni, tokarz II kategorii. Kijów, lata 80. ubiegłego wieku, Rusaniwka. Bulwarem, który obecnie nosi imię Ihora Szamo, a wcześniej zwał się Dawydowa, idzie naprzeciw mnie starszy mężczyzna. Już z daleka rozpoznaję w nim swojego wykładowcę Ołeksija Markowycza Borbata (ur. 1919 r. w Horliwce w obwodzie donieckim), docenta katedry optyki wydziału fizyki Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. H. Szewczenki, jednego z najbardziej łagodnych dla nas wykładowców. Było widać, że na mój widok nieco się zmieszał. Zbliżywszy się, Ołeksij Markowycz nagle wzruszony uniósł modlitewnie złożone dłonie: – Wybaczcie! Wybaczcie mi! Proszę! Zmusili mnie… „Wybaczcie!” po dwóch dekadach. W tamtych czasach sama już wykładałam fizykę w Politechnice Kijowskiej i jeśli coś mi wychodziło, to byłam świadoma, że uniwersytet nauczył mnie wielu rzeczy, nie tylko fizyki. Z wykładowcami mieliśmy doprawdy szczęście. Erudycja i wysoka kultura osobista zniewalały, a Ołeksij Markowycz był wśród tych, których szczerze podziwiałam. Więc tamtego dnia bardzo ucieszyłam się z naszego niespodziewanego spotkania, ale też nieco się pogubiłam, bo nie rozumiałam, co mam wybaczyć swojemu nauczycielowi. Po tradycyjnych przyjacielskich uściskach próbuję doprecyzować, o co chodzi. – Zmusili mnie do wystawienia wam trójki na egzaminie ze specjalizacji. Pamiętacie ten egzamin? Nie, nic takiego w mojej pamięci się nie utrwaliło i to była prawda. Możliwe, że zdarzyła się kiedyś jakaś przypadkowa trójka, ale dlaczego miałabym to tak długo pamiętać? Na oceny nie zwracałam większej uwagi, a i o stypendium nie zabiegałam: ojciec odmówił wydania mi zaświadczenia dla dziekanatu o zarobkach, wyjaśniając, że studentom spoza Kijowa stypendium jest bardziej potrzebne niż mnie, kijowiance. „Bo dla was matka codziennie gotuje zupę” – wyjaśniał ojciec. Porozmawialiśmy, wspomnieliśmy coś ciekawego. Chwalę się dziećmi, Ołeksij Markowycz opowiada o katedrze, kolegach, nauce, więc napięcie opadło. W dobrych nastrojach rozeszliśmy się każdy w swoich sprawach, ale byłam nieco skonsternowana – komu i po co wtedy tak bardzo potrzebna była ta moja trójka ze specjalizacji, żeby do tego zmuszać sumiennego wykładowcę? Jakiś absurd. I zrobiło mi się bardzo żal Ołeksija Markowycza. Wygląda na to, że latami o tym myślał i dlatego ucieszył się ze spotkania, które dawało możliwość zrzucenia z siebie tego haniebnego ciężaru przeszłości, jak O. M. najwyraźniej go postrzegał. Dziwne są wyroki Twoje, Panie, jak mawiała moja babcia. Ukraiński język jako piętno. Ogólnie uniwersytet był dla nas, studentów, przyjazny, był przyjacielem. Choć zdarzało się różnie. Na przykład nie bardzo spodobała mi się uwaga jednego z docentów naszej katedry dotycząca mojego języka ukraińskiego: „W Kijowie po ukraińsku rozmawiają dzieci pisarzy albo dozorców!”. Wiedzieliśmy, że jest z Bojarki, prowincji Kijowa, więc korciło mnie, żeby zapytać, a jak tam z tym, z językiem. Jakie są wytyczne? Ale intonacje podpowiadały, że pan docent uważa obie kategorie młodych ludzi za niebezpieczne. Wybrałam nie wdawać się w dyskusję. A przyjacielski przytyk kolegów z roku, kijowian, że „tej dziewczynce można wybaczyć nawet jej ukraiński”, mnie nie obrażał. Sama przecież jestem kijowianką, a wśród przyjaciół studentów było wystarczająco dużo osób ukraińskojęzycznych. Takie były aspekty językowe Kijowa i uniwersytetu w latach 60. ubiegłego wieku. O „dzieciach pisarzy”. To były przecież lata 60., właśnie wtedy „zamęt” w społeczeństwie „siali” dysydenci, szestdziesiatnyky. Wśród nich poeci, prozaicy i dziennikarze. A w wieku 19 lat jeszcze nie myślałam o tym, że bycie „dziećmi pisarzy” to niemal herezja, jak bycie synem popa. W pierwszych latach mojej pracy w Kijowskim Instytucie Politechnicznym wszyscy wykładowcy katedry fizyki (było ich wtedy ponad stu) raz na pięć lat przechodzili szkolenie na wydziale podnoszenia kwalifikacji przy Kijowskim Uniwersytecie Państwowym na wydziale fizyki. Ciekawie i jednocześnie przyjemnie było wracać, choć na krótko, do alma mater. Znów wchodzić po tych samych schodach do historycznego czerwonego gmachu, zaglądać do znajomych laboratoriów, na katedry, spotykać na zajęciach wśród wykładowców profesorów i docentów, którzy uczyli nas w czasach studenckich. Było widać, że witają cię tu radośnie – jesteś wśród swoich! Pewnego razu, na kursie podnoszenia kwalifikacji, jakieś dziesięć-piętnaście lat po ukończeniu przez nas uniwersytetu, kolega z wydziału fizyki chętnie podzielił się ze mną nieco już przestarzałą, ale intrygującą informacją: czy wiem, że zabroniono przyjmować mnie na aspiranturę? – Na katedrze wybuchł wtedy spór: dwóch profesorów „pokłóciło się” między sobą, do kogo pójdziesz na aspiranturę. Ale kwestia ta rozwiązała się sama, pozostawiając u profesorów lekki osad. Ktoś z góry „uspokoił” obu, że tobie na aspiranturę – wstęp wzbroniony! Czyli kategorycznie „nie!” – opowiedział znajomy. Wreszcie stało się jasne, po co potrzebna była ta moja „wymęczona” trójka, pasjans się ułożył: jaka aspirantura, skoro ze specjalizacji ocena „dostatecznie”?! Rzeczywiście, na trójkę wystarczy odróżnić pryzmat od soczewki i wiedzieć, czym jest ława optyczna, nie myląc jej z bulwarową, ale to dla aspirantury za mało! I śmiech, i grzech. To przy tym, że na aspiranturę wcale się nie wybierałam, bo już nieco znudziłam się nauką, byłam mężatką i marzyłam dla siebie o czymś innym. Ale ta niespodziewana „nowina” podpowiadała, że nawet kiedy nie miałam jeszcze dwudziestu lat, nie wszystkim było do mnie, delikatnie mówiąc, obojętnie. I to nie są do końca liryczne historie. Wychodzi na to, że dawałam powody? Możliwe… Przypomniało mi się, przy okazji, że dwóm studentkom-prymuskom, z rocznika optyków o rok starszego od nas, wtedy, w tym samym roku, odmówiono przyjęcia na aspiranturę. Ich koledzy z roku opowiadali, że sami byli zszokowani. A w dziekanacie podpowiedziano im, że odmowa prawdopodobnie była związana z tym, że były „zbyt samodzielne”, samowystarczalne.
W latach 60. wielu studentów 22 maja – w dniu powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki – wychodziło pod pomnik Kobziarza naprzeciwko uniwersytetu. Wtedy nie organizowaliśmy wieców, nie występowaliśmy z przemówieniami, a rozmawialiśmy między sobą. Tak rodziły się tradycje, których w rzeczywistości nie wiem, ile już lat. Bo czasy, w których w miejscu pomnika Tarasa straszył rosyjski imperator Mikołaj I, były już w dalekiej, dalekiej przeszłości. Milicja tradycyjnie nas rozpędzała, a chłopaków, których złapali, stróże porządku jeszcze bili, czyli „uczyli”. Czasami wrzucali do suk i wywozili gdzieś, z dala od zgromadzenia. Dziewczyn, co prawda, nie ruszali. Zatem jeszcze od tamtych studenckich lat o niektórych z nas „ci, co trzeba” już trochę wiedzieli. Jakoś do liczby tych, których dobrze „pouczali”, trafił też fizyk jądrowy Adam Rudczyk (1935–2024, pochodzący z Wołynia), w przyszłości wybitny naukowiec, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, kierownik wydziału Instytutu Badań Jądrowych NAN Ukrainy. Bardzo przeżywaliśmy wtedy jego los, bo po pobiciu leżał długi czas w szpitalu… Zauważmy, że mowa tu o tym samym Adamie Rudczyku, który w 2003 r. zwracał się do nas wszystkich w artykule „Czy mamy prawo do likwidacji fizyki jądrowej na Ukrainie?”: Zniszczenie fundamentalnej fizyki jądrowej na Ukrainie – droga do zniszczenia technologii jądrowych, do katastrof jądrowych. (A. Rudczyk. „Narodnyj Ohladacz”). Bezsprzecznie aktualne! Gdzie w tym temacie jest Adam Rudczyk, a gdzie i z kim ci łamacze kości, którzy go „uczyli”? Znacznie później, już w innych czasach, przy udziale Wiaczesława Czornowoła, zgromadzenia kijowian pod Kobziarzem 22 maja stały się liczne, ze składaniem kwiatów i wystąpieniami, z naszym niezmiennie głośnym przejściem od uniwersytetu do Majdanu Niepodległości obok pomnika wodza, który naprzeciwko Besarabskiego Rynku „pokazuje ręką, dokąd iść po mękę”, ze skandowaniem „Hańba! Hańba!..”. Przypadkowi przechodnie, z wypełnionymi prowiantem na Besarabce torbami, zawsze nas radośnie witali, nie oburzali się, że przeszkadzamy przejść przez drogę – smakołyki w torbach poczekają! Czasem wśród przechodniów można było zobaczyć i dobrych znajomych. Jak cielę z dębem się borykało Wspominam jeszcze jedną historię o tym, jak reagowano na zbyt wolnomyślących studentów. Był u nas w grupie optyków student Heorhij Miniajło, dla kolegów z roku po prostu Żorka. Doszły słuchy, że gdzieś ktoś, nie wiadomo kto, „zainteresował się” nim, naszym Hryćkiem. Znajomi Miniajły opowiedzieli mi jako komsorgowi grupy, że dziekanat przygotowuje się do skreślenia go z listy studentów uniwersytetu. Powód – „za regularne opuszczanie zajęć”. Oczywiście wiedzieliśmy, że takie „naruszenia” u niego były, wszak w ostatnim semestrze musiał dwukrotnie wyjeżdżać z Kijowa do domu: w ciągu jednej wiosny stracił i ojca, i mamę. I okoliczność, że dziekanat postanowił wykorzystać to jako powód do ukarania, nas oburzyła. Lecz bezpośrednio w bójkę z władzą nie zaczęliśmy się wdawać. Klasycy taką rzecz już opisali: „To już było!” – „cielę z dębem się borykało”! Więc musieliśmy działać mądrzej. Tego samego dnia, kiedy przyszła wiadomość, grupa zdecydowała: przeprowadzimy wieczorem zebranie komsomołu. Wystawimy Hryćkowi naganę za opuszczanie zajęć. Weźmiemy go pod opiekę i obiecamy dziekanatowi pomóc mu zaliczyć sesję. W rzeczywistości pomoc Rudczyk Adam Tychonowycz mu nie była potrzebna, uczył się dobrze. Także było dla nas zrozumiałe i to, że trzeba działać wyprzedzająco, bo już trochę wiedzieliśmy, w jakich czasach żyjemy. Więc przede wszystkim zwróciliśmy się do komitetu komsomołu KDU, na szczęście daleko nie trzeba było iść, mieścił się, jak i nasza katedra, na pierwszym piętrze, obok. Wchodzę do „aktywistów” i obojętnym głosem bla-bla, czyli – chcemy przeprowadzić zebranie w grupie, więc czy trzeba zapraszać kogoś z komitetu komsomołu? O porządku obrad, oczywiście, ani słowa. Chłopcy uśmiechają się: po co wam nasz przedstawiciel, przeprowadzajcie sobie na zdrowie! I prawda, komu trzeba czekać wieczora, żeby iść do nas na zebranie?! Czy to wydarzenie! A rano przynoszę do dziekanatu decyzję zebrania grupy – bierzemy na siebie odpowiedzialność! Zgodnie z oczekiwaniami tego samego dnia wzywają mnie do naszego kierownika katedry optyki profesora Szyszłowskiego. W gabinecie u niego już „grupa wsparcia” w osobie partyjnego organizatora katedry, pani Switłany. – Kto wam pozwolił przeprowadzać zebranie?! Czy zaprosiliście przedstawiciela Komitetu komsomołu KDU? – groźnie odezwał się Szyszłowski. Skarcili mnie i „przekonywali” nie mniej niż godzinę, „obliko morale” i tak dalej. Wychodzę z gabinetu i skarżę się, ciężko wzdychając, sekretarkom, że mnie „prawie doprowadzili do zawału”. Wyrażenie takie słyszałam od starszych, choć nie bardzo rozumiałam, o co chodzi. Dziewczyny uśmiechają się, wszak przez drzwi cały ten brutalny bałagan same nie to że słyszały, ale i przeżyły. Myślę, że otrzymały satysfakcję, bo to przecież i na nie było obliczone – moment wychowawczy! Partyjny organizator, wychodząc z gabinetu i słysząc moje skargi, nerwowo oskarżyła mnie o to, że to ja prawie doprowadziłam do ataku serca kierownika. Na tym spektakl się skończył. Kurtyna. Hryćka obroniliśmy, zmieściliśmy się w dobę. O kierowniku katedry optyki, mojej katedry, Ołeksandrze Szyszłowskim trzeba powiedzieć osobno. Był wyznaczony przez Moskwę i nazywał siebie uczniem akademika Serhija Wawiłowa. Wtedy w Rosji była moda wysyłać do republik na różne kierownicze stanowiska swoich, żeby nie zboczyli czasem „młodsi bracia” z właściwego kursu. Przypominam sobie epizod w laboratorium optyki. Kierownik żongluje-przeżuwa jakieś nazwisko kogoś z naszych pracowników, które kończy się na „...ski”, i wymawia: „Pewnie Żyd...”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
z dedykacją: „Oldze Witalijiwnie w dowód szczerego szacunku. 17.01.05 r.”. Był dobrym specjalistą i dobrym człowiekiem. Przyjaźniliśmy się. Zakaz przyznania medalu Na zakończenie można wspomnieć, że pierwszy dzwonek ostrzegawczy od władzy rozbrzmiał dla mnie jeszcze przed wieczorem maturalnym w ukraińskiej szkole średniej nr 16 na Priorce. Wtedy, w 1961 roku, nie zareagowałam należycie, nie zaniepokoiłam się. O rodzicach nie powiem. Byłam prymuską i wszyscy wiedzieli, że idę po medal. Nie wymagało to ode mnie szczególnego wysiłku. Nie bałam się oblania egzaminów wstępnych na uniwersytet. Zgodnie ze świadectwem Ministerstwa Oświaty USRR z 10 czerwca 1961 roku, w szkole nadano mi kwalifikacje tokarza drugiej kategorii. Dlatego wstępnie umówiłam się z kierownikiem wydziału 3. Kijowskich Zakładów Remontu Samochodów, żeby nikomu nie przekazywali mojej tokarki rewolwerowej, na której odbywałam praktykę zawodową. Miałam w planach, jeśli nie dostanę się na uczelnię, wrócić do naszego wydziału narzędziowego i wiedziałam, że będzie mi tam dobrze. Ale na egzaminie maturalnym z języka i literatury ukraińskiej nieoczekiwanie otrzymałam trójkę – temat był ten sam, co w kwartale, a wtedy moja praca została oceniona na „celujący”. To trochę zdziwiło, nigdy nie miałam takiej oceny z wypracowania przez lata nauki. Ołeksandra Plinokos, nauczycielka języka ukraińskiego, zawsze chwaliła moje wypracowania, odczytywała klasie jako wzorowe. Przy ocenie „dostateczny” na egzaminie o żadnym medalu nie mogło być już mowy. Później, po latach, po nieoczekiwanym wyznaniu mojego wykładowcy z Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego, o którym mowa wyżej, pomyślałam: czy nauczycielkę zmuszono do wystawienia trójki? Tak nie, nie wygląda na to. Widziałam ją przecież wiele lat po ukończeniu szkoły i nie przepraszała. Chociaż… Co wtedy dawał medal? Prawo do mojego wstępu bez egzaminów na każdą uczelnię wyższą, każdą w ZSRR! I komuś wydawało się to zbędne? Szkodliwe dla „naszej słusznej sprawy”? …Pięć lat po szkole otrzymałam uniwersytecki dyplom ukończenia studiów wyższych, pierwszy w rodzinie. Minęły lata i złoty medal – dwa medale! – otrzymały obie moje wnuczki. I z aspiranturą nie miały żadnych problemów, już je ukończyły. Ale już w innym kraju, na Ukrainie. skarbów trypolskich”. To pełnowartościowa podróż online w świat tajemniczej kultury trypolskiej z przemyślaną fabułą, logicznymi zadaniami, łamigłówkami i podpowiedziami. Takie podejście pozwala uczyć się historii w łatwej, grywalnej formie. Wdrażanie takich narzędzi cyfrowych jest częścią ogólnej strategii cyfryzacji dziedzictwa kulturowego Kijowszczyzny, co pozwala zachować i zaprezentować historyczne dobra w nowoczesny i atrakcyjny sposób. Ze strony „Kijowszczyzna 24/7”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
słyszy Edyk, sympatyczny chłopak, nasz współpracownik bez żadnych konkretnych obowiązków, przy okazji – sąsiad kierownika katedry: z jednego piętra, a więc na zasadzie zaufania. Edyk był chłopakiem dowcipnym: „Aleksandrze Andriejewiczu! Takie rzeczy można i o panu pomyśleć. Pana nazwisko też kończy się na „...ski”!”. Edykowi takie rzeczy wybaczano. „Kołyma” w otoczce romantyzmu? Wszystkie uniwersytety prędzej czy później się kończą, a na wyjściu – przydział absolwentów do pracy. Zaproszono mnie na rozmowę kwalifikacyjną jedną z pierwszych, tak myślałam, że jako dobrą studentkę. Dziekan pokazał wszystkie możliwe warianty zatrudnienia, ale zauważył, że dla mnie jest specjalna propozycja – poza granice Ukrainy, na wyspę Spitsbergen! Jako nauczyciel fizyki dla dzieci górników, którzy tam pracują. Propozycja mi się podoba. To przecież zagranica! Ale zauważam, że jestem już zamężna, więc jak z tym być? – Coś wymyślimy i dla pani męża, jesteście przecież z tego samego rocznika? Dogadamy się z matematykami i oni oddadzą swoje miejsce – obiecano mi. Byłam na skrzydłach! Pochwaliłam się od razu rodzicom, przeczytałam powieść o naszych na Spitsbergenie. Najbardziej podobało mi się to, że obok domków, w których mieszkają górnicy i nauczyciele ich dzieci, biegają białe pieśce i można je widzieć przez okna! Jedziemy! Ale z czasem tę propozycję anulowano, mówiąc, że do brzegów Norwegii podpłynęły łodzie POLARIS, dlatego zamiana kadry pedagogicznej na ten rok została odwołana. Było smutno. Dziesiątki lat później mama opowiedziała, że im z tatą ten wesoły pomysł zobaczenia z bliska pieśców od początku nie bardzo się spodobał, więc ojciec musiał interweniować. Życiowe doświadczenie i pięć lat frontu podpowiadały mu, że wygląda na to, iż zaproponowano mi O tym poinformowano w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Od razu po uderzeniu ratownicy wraz z pracownikami muzeum rozpoczęli ewakuację ocalałych przedmiotów. W szczególności udało się uratować część zbiorów, obraz artystki Marii Prymaczenko, a także flagę Ukrainy, która została ustawiona na Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej po jej deokupacji w 2022 roku. „Kołymę” w otoczce romantyzmu. A czy tak jest, czy nie – kto teraz powie? I o tym teraz się myśli, że gdyby nie „podjechał” POLARIS i my z mężem wyjechaliśmy, to być może Instytut Badań Jądrowych NAN Ukrainy nie doliczyłby się w przyszłości dobrego, sumiennego członka korespondenta. W narodzie mówią: co się nie dzieje, to na lepsze. Innego skierowania do pracy na katedrze mi już nie zaproponowano, zatrudniłam się po znajomości w Politechnice Kijowskiej jako laborantka. A wspomnianemu wyżej Hryckowi Minjajle, który razem z nami ukończył uniwersytet, na przydziale zaproponowano Wilno. – To przecież dobrze! – mówię mu. – Nie zrozumiałaś. Nie Winnicę, Wilno! – martwił się kolega z roku. Pojechał. I nie pożałował. Tam właśnie nabierał sił ruch narodowy, co w dalszej perspektywie doprowadziło do stworzenia organizacji „Sajūdis” („Ruch”). Więc Hrycko u braci Litwinów przeszedł „kurs młodego bojownika o wyzwolenie narodowe” i z tym wrócił na Ukrainę, do Kijowa. Do końca dni był oddany ukraińskiej sprawie, tego nie wybaczano. Przeszedł przez prześladowania. Kładli do „psychuszki”, a ten czynnik utrudniał zatrudnienie. Rodzina cierpiała, lecz on się nie poddawał. Wcześnie odszedł z życia. Miał córkę, wnuki. O praktyce tamtych dni mamy dokument w „Ukraińskim Wisnyku”: „W Instytucie Chemii Wysokocząsteczkowych Związków AN (Kijów): Zwolnieni za „redukcją etatów” – Kołytyło, H. Minjajło, Nosorih, Skaryczenko (gotowa rozprawa doktorska, ale nie pozwalają obronić). Prawdziwa przyczyna – sfotografowani przez kagiebistów przy pomniku T. Szewczenki 22 maja 1972 r. Przypuszczam, że na liście jest właśnie nasz H. Minjajło. Kiedy bywam na Bajkowie, w oczy wpada wielotonowy, „siekierą ciosany” obelisk czarnego W MSW zaznaczono również, że funkcjonariusze organów ścigania otrzymali już ponad 540 zgłoszeń od mieszkańców Kijowa dotyczących uszkodzonego mienia w wyniku ataku. Po ostrzale muzeum „Czarnobyl” tymczasowo przerwało pracę. Według informacji ukraińskich mediów marmuru lub granitu (niemożliwe go nie zauważyć, choć stoi nie na głównej alei) – pomnik na grobie naszego kierownika katedry w KDU, tego samego, który zorganizował mi kiedyś „rozliczenie z lotów”. Obelisk! Zapytać, kogo oni zwyciężyli? Ołeksija Markowycza Borbata? Nie. Studentki-prymuski z optyków? Mam nadzieję, że u nich, tak jak u mnie, wszystko dobrze się ułożyło. Chyba Hrycka Minjajłę? Profesor na egzamin nie przyszedł Zaczynałam swoją pracę wykładowczą w KPI od oddziału przygotowawczego. Studenci, którzy mieli już doświadczenie zawodowe, zaczynali naukę zazwyczaj od niego. Z wysokości przeżytych lat odnosi się wrażenie, że do ciebie jako do wykładowcy „dobierają klucze” właśnie w pierwszym roku twojej pracy. Kiedyś, gdy nadszedł czas egzaminów, wzywa mnie kierownik jednostki profesor Wołodymyr Chilczewski i proponuje postawić jednemu studentowi na egzaminie dwójkę. Rzekomo w kijowskim Hydroparku pobił się z kimś czy coś w tym stylu. Wyjaśniam, że to niemożliwe, bo w semestrach student przeszedł wszystkie zaliczenia pomyślnie. – A pani jako profesor może przyjść do mnie na egzamin, odpytać go, ocenić odpowiedź i postawić własny podpis. Takie rzeczy są dozwolone – zaproponowałam mu. Następnego dnia naszą katedrę odwiedził gość – skromny, inteligentny mężczyzna. Okazało się, że był to ojciec studenta, dla którego „ktoś” zamówił „niedostateczny”, powierzając tę prostą sprawę naszemu kierownikowi. Mężczyzna był wykładowcą instytutu, tylko z innego wydziału. Wykładowców u nas w KPI jest kilka tysięcy, więc czy wszystkich można znać… Przyszedł podziękować, żegnając się, łagodnie się uśmiechnął. Warto zaznaczyć, że profesor Chilczewski, kierownik jednostki, za tamten incydent mi nie wyrzucał i nie wspominał. Kiedy już później, w 2005 roku, opublikował w samizdacie swoją książkę wspomnień „Od żołnierza do akademika” (jako nastolatek przyszły doktor nauk technicznych walczył w latach 1941–1945), to jeden z dziesięciu egzemplarzy podarował mi z Studenci grupy TEF, KPI, w której miałam postawić dwójkę. 1975 r. W wyniku rosyjskiego ostrzału Kijowa w nocy na 24 maja Narodowe Muzeum „Czarnobyl” poniosło znaczne straty. Tak, około 40% eksponatów z jego ekspozycji zostało zniszczonych bezpowrotnie.
Tłumaczenie maszynowe
Obwód kijowski aktywnie cyfryzuje sferę kultury, wdrażając nowoczesne formaty interaktywne, technologie VR i 3D. Odtąd dotknąć tysiącletniej historii regionu i poznać unikalne zabytki można zdalnie z dowolnego zakątka świata. Informuje o tym KOVA. Jednym z głównych wydarzeń jest pełnowartościowy tour 3D zorganizowany przez Kijowskie Obwodowe Muzeum Archeologiczne. Ten format pozwala użytkownikom swobodnie przechadzać się po salach ekspozycji, szczegółowo oglądać unikalne artefakty i regulować tempo swojej wycieczki. Oprócz popularyzacji dziedzictwa kulturowego projekt realizuje ważne zadanie społeczne – zapewnia równy dostęp do kultury osobom o ograniczonej mobilności, osobom z niepełnosprawnościami oraz tym, którzy fizycznie nie mogą odwiedzić muzeum. Dla młodszej publiczności i miłośników interaktywności zespół eMuseum opracował gamifikowany quest „W poszukiwaniu Trypo-
Tłumaczenie maszynowe
Kyryło STECENKO, Jewhen BUKET
Imperialna władza robiła wszystko, aby Ukraińcy nie mieli dostępu do swojej książki i edukacji. Ale historii, kultury, tożsamości nie da się zamknąć na kłódkę. W tym roku Kijowska „Proświta” obchodzi 120-lecie i z radością zapowiadamy szereg wydarzeń, które odbędą się z okazji chwalebnego jubileuszu już w maju i czerwcu. Kijowskie towarzystwo „Proświta”, założone ku pamięci Tarasa Szewczenki, powstało 26 maja 1906 roku w warunkach ucisku narodowego i imperialnych zakazów, ale zdołało zjednoczyć wokół siebie czołowych przedstawicieli ukraińskiej inteligencji – pisarzy, pedagogów, kompozytorów, naukowców, aktorów i działaczy społecznych. Zgromadzenie założycielskie w składzie 56 prośwician wybrało na przewodniczącego Borysa Hrinczenkę, a na jego zastępczynię – Łesię Ukrainkę. Sekretarzem Rady został polityk Serhij Szemet, skarbnikiem – pedagog Wołodymyr Durdukiwski, a jej członkami – akademik i działacz państwowy Ukraińskiej Republiki Ludowej Serhij Jefremow, dyplomata Modest Łewycki, dziennikarz Wołodymyr Stepankiwski, a także siostra Łesi Ukrainki, Olha. Na liście pierwszych prośwician jaśnieją nazwiska Mykoły Bilasziwskiego, Pawła Żyteckiego, Wołodymyra Wynnyczenki, Dmytra Doroshenki, Ahatanhela Krymskiego, Ołeksandra Koszycia, Ołeny Pcziłki, Kłymenta Kwitki, Ołeksandra Łotockiego, Kyryła Stecenki, Iwana Steszenki, Jewhena Czykałenki, Wołodymyra Czechiwskiego, Jakiwa Jacynewycza, Ołeksandra Myszugi, Wołodymyra Peretca, Łeonida Pacharewskiego... Inicjatorami obchodów jubileuszu Kijowskiej „Proświty” zostali historyk Ihor Stamboł, krajoznawca Jewhen Buket i muzyk Kyryło Stecenko. Dwaj ostatni (autorzy tego artykułu) obecnie kierują obwodowym i miejskim zrzeszeniem Kijowskiej „Proświty”. W celu należytego naświetlenia wkładu Towarzystwa w kształtowanie ukraińskiej państwowości postanowiono ogłosić rok 2026 „Rokiem Kijowskiej Proświty”. 26 maja w Muzeum Łysenki odbyła się impreza „Oświecenie (prolog do 120-lecia Kijowskiej Proświty)” z ceremonią otwarcia „Roku Kijowskiej Proświty”. Prowadzący: Mykoła Łysenko, Kyryło Stecenko, Jewhen Buket oraz Ihor Hyrycz. W koncercie – utwory założycieli „Proświty”. Właśnie tym wydarzeniem otworzył się nasz wspólny wielki projekt, zorganizowany przez Kijowskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Proświta im. Tarasa Szewczenki oraz Kijowskie Obwodowe Zrzeszenie „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przy wsparciu organów władzy Kijowa i obwodu, Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Państwowego Archiwum Obwodu Kijowskiego, Narodowej Biblioteki Historycznej Ukrainy, Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej, Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki w Kijowie, Fundacji Charytatywnej im. Iwana i Jurija Łypów, projektu „Ojcowie-założyciele” Ukraińskiego Radia, Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki, Narodowej Filharmonii Ukrainy, Centralnego Państwowego Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy, Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy oraz innych instytucji i organizacji kręgu partnerskiego, który pozostanie otwarty przez cały rok. Od 27 maja w skwerze między wyjściem ze stacji metra „Kontraktowa Płoszcza” (ul. Spaska) a pomnikiem Hryhorija Skoworody działa wystawa „Kijowska Proświta – 120 lat”. Została ona zorganizowana przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej z inicjatywy proświcianina Ihora Stamboła i potrwa dwa tygodnie. Wystawa opowiada o historii Kijowskiej „Proświty” jako ośrodka ukraińskiego życia kulturalnego, edukacyjnego i społecznego początku XX wieku. Jej fundatorami byli Borys Hrinczenko, Mykoła Łysenko, Łesia Ukrainka, Serhij Jefremow, Modest Łewycki, Ludmyła Bereziwna oraz inni działacze, którzy kładli fundamenty pod ukraińską edukację narodową, wydawnictwa książkowe, teatr, bibliotekarstwo i samorządność społeczną w Kijowie. Właśnie w środowisku „Proświty” formowało się pokolenie Ukraińców gotowych do pracy państwowotwórczej podczas Pierwszej Państwowości w latach 1917–1921. Ekspozycja pokazuje, jak „Proświta” pełniła funkcje, które zazwyczaj należą do państwa: szerzyła edukację w języku ojczystym, kształtowała ukraińską przestrzeń kulturową, organizowała wykłady, biblioteki, wieczory teatralne, wydawała książki i wspierała rozwój ukraińskiej szkoły. Jednocześnie towarzystwo znajdowało się pod stałym nadzorem imperialnej władzy, jego członkowie doświadczali aresztowań, rewizji i prześladowań, a w 1910 roku zostało zakazane przez rosyjski rząd imperialny. Wystawa naświetla również ciągłość ruchu proświciańskiego w XX wieku. Kijowska „Proświta” odradzała się w latach 1917, 1941 i 1991, za każdym razem pozostając symbolem ukraińskiej samoorganizacji i oporu kulturowego. Właśnie ze środowiska proświciańskiego wywodzili się działacze Ukraińskiej Centralnej Rady, członkowie rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej, organizatorzy ukraińskiej edukacji i kultury, a pod koniec XX wieku – uczestnicy nowoczesnego odrodzenia narodowego i walki o niepodległość Ukrainy. 30 maja o godzinie 20:00 na głównej scenie „Książkowego Arsenału”
tego zakładu z oficjalnym bezpłatnym świadectwem jest Inna Andrijasz. Występując w muzeum, opowiedziała, że Ukraińska szkoła ogólnokształcąca „Wyszynwanka” w Barcelonie oraz Vilanova i la Geltrú została stworzona przy Asociacion de musica y Arte „Sofia Kyiv Barcelona”. Przy okazji pani Inna zaprosiła ukraińską diasporę w Hiszpanii na świąteczny koncert oraz dzień otwartych drzwi 6 czerwca o 18:00, metro Arc de Triomf, Passeig de Lluís Companys, 18. – Usłyszycie młodzieżowy ukraiński zespół „Muzyczne lśnienie” oraz uczniów klasy wokalu i fortepianu Akademii Muzycznej „Lirio”, która działa przy szkole jako ośrodek artystyczny. Numery koncertowe podarujemy razem z wokalistką, wykładowczynią fortepianu, prezes Stowarzyszenia Sofią Andrijasz-Miśko. Kto chce wziąć udział w kiermaszu, proszę pisać: dyrekcja szkoły „Wyszynwanka”, 604857478. Czekamy także na nowych utalentowanych uczniów do nauki w naszej szkole ogólnokształcącej „Wyszynwanka” z bezpłatnym świadectwem i nauką odbędzie się dyskusja „120-lecie Kijowskiej »Proświty«” z prezentacją książki Jewhena Buketa „Kijowska »Proświta«. Szkice z historii”, która ujrzała światło dzienne w pierwszym weteranskim wydawnictwie „markobook”. Do udziału w wydarzeniu zaproszeni zostali: przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko, wydawca książki i zastępca przewodniczącego Kijowskiej Obwodowej „Proświty” Marko Melnyk, badacz historii Towarzystwa Ihor Stamboł. W czerwcu planowany jest okrągły stół z okazji 120-lecia Kijowskiej „Proświty” w Narodowej Bibliotece Historycznej Ukrainy oraz misterium artystyczne „Stworzenie światła” w „Białym salonie” Domu Uczonych. A w Dzień Bohaterów, 23 maja, Państwowe Archiwum Obwodu Kijowskiego ogłosiło, że zdigitalizowało Fundusz 1447 („Towarzystwo »Proświta«, m. Kijów”). Pierwsze unikalne akta z niego są już dostępne online na stronie archiwum. I to dopiero początek! Już w następnym numerze tygodnika czekają na Państwa reportaże z tych wydarzeń. zgodnie z programem Ministerstwa Oświaty Ukrainy. „Hiszpanie bardzo wspierają Ukrainę – zawsze to czuję, występując przed hiszpańską publicznością” – dodała pani Inna i wspaniałym śpiewem kontynuowała spotkanie z obecnymi w muzeum słuchaczami. Kilka pieśni zabrzmiało we wspólnym wykonaniu ze znanym barytonem Anatolijem Jurczenkiem. Piosenkarka zakończyła swój występ romansem „Topola” do słów Tarasa Szewczenki, muzyka Witalija Kyrejki. Akompaniatorką była Iryna Szesterenko. Do oklasków obecnych dołączyła dobrym profesjonalnym słowem ludowa artystka Ukrainy, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Iryna Dać. Nie tylko ciepło powitała artystów, ale także opowiedziała o swoim udziale w kształtowaniu piosenkarki Sofii Andrijasz. „Jestem dumna ze swojej wychowanki” – zaznaczyła pani Iryna. Pozostaje dodać, że nasi kulturalni ambasadorzy wypełniają nie tylko swoją misję artystyczną, ale także pomagają Siłom Zbrojnym Ukrainy, bo sercem są z Ukrainą.
Tłumaczenie maszynowe
Dodaje, że wolontariacki charakter jej pracy od 2022 roku został opisany w niedawno wydanej książce o Ukraińcach w Madrycie. Pani Ledo Galano wspomniała także o swoim zaangażowaniu w akcje artystyczne, które organizuje znana artystka Lesia Korolyk-Bojko. „Na jednym z ostatnich festiwali zabrzmiało dziesięć ukraińskich piosenek, które przełożyłam na hiszpański” – mówi pani Ołha. Podsumowujące słowa tłumaczki o jej misji przekazywania ukraińskich skarbów kultury światu podziela również Sofija Andrijasz-Misko, która nawiązała kontakt z Barcelony wraz z wychowankami ukraińskiej szkoły sobotniej „Wyszywanka”. A założycielką
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Eduarda MEŻUŁA – W Domu Nagrań Dźwiękowych Ukraińskiego Radia odbywają się nie tylko znaczące wydarzenia w przestrzeni kulturalnej, które przechodzą do historii naszego państwa. Tak naprawdę piszemy tutaj dźwiękową kronikę ukraińskiej kultury, znaczących nazwisk, znaczących głosów, znaczących premier – muzycznych, literackich i teatralnych. Jesteśmy dumni z tej sali – podkreśliła pani Halyna. – Ten wieczór literacki poświęcony jest jubileuszowi wybitnego ukraińskiego pisarza Wasyla Szklara, którego nazywają ojcem ukraińskiego bestsellera. Wpiszemy również jedną ze złotych stron w historii tej sali koncertowej. Tego wieczoru pisarz podzielił się niektórymi tajemnicami swojej biografii twórczej: „Narodziny miałem takie, jak u wszystkich ludzi. Z wyjątkiem tego, że przyszedłem na świat nie w banalnym szpitalu położniczym, a na łonie natury, pod orzechem włoskim. Ojciec właśnie wykręcał miód, jest pszczelarzem. Oczywiście, ucieszył się. Zapraszał wszystkich na podwórko i częstował miodem. Urodziłem się w patriarchalnej wsi. Była to powojenna wieś lat 50., która niczym nie różniła się od tej wsi, w której urodził się Taras Szewczenko. Ta sama słomiana strzecha, ta sama gliniana podłoga, piec, leżanka. I dlatego łatwo mi było wchodzić w realia życia codziennego w powieściach historycznych. Właśnie moja wieś Hanzaliwka była blisko Moryńców. Jeśli na przełaj, to kilometrów osiem-dziewięć. Pamiętam, jak chodziłem jako mały chłopiec ze starymi myśliwymi zaganiać zające. Wychodziliśmy na wzgórze, a wujkowie pokazywali mi: „Widzisz, a tam w rozpadlinie Moryńce”. Wydawało mi się, że w naszej wsi jest taka mowa, jak u Tarasa, taka sama intonacja i cechy dialektalne. Potem, kiedy miałem już dwanaście lat, przeprowadziliśmy się do Zwienigoródki. Ktoś z wielkich pedagogów mówił, że człowiek do dwunastego roku życia powinien mieszkać na wsi. Potem jechać do prowincjonalnego miasteczka i mieszkać tam do szesnastego roku życia. A dopiero potem – do stolicy. Według takiego grafiku ułożyła się moja biografia. Kiedy już mieszkałem w Zwienigoródce, miałem sympatyczną sąsiadkę Tanię Kowalczuk. Z czasem zmieniła nazwisko i została ludową artystką Ukrainy, występuje w składzie trio bandurzystek Ukraińskiego Radia. Zaprosiłem je na ten wieczór. A jeszcze przyjechał mój przyjaciel Taras Kompanyczenko z zespołem „Choreja Kozacka”… …Rok 2011, podeszła do mnie dziennikarka UNIAN i mówi: „Wiem, że dadzą panu Nagrodę Szewczenki. Ale jak pan poda rękę Janukowyczowi?”. Te słowa zmusiły do zastanowienia. Wtedy już wszyscy byli zmęczeni protestowaniem przeciwko Tabacznikowi. Postanowiłem, skoro znalazłem się w centrum uwagi, to mnie usłyszą. Złożyłem oświadczenie, że nie przyjmę tej nagrody, dopóki Ministerstwem Oświaty kieruje Tabacznik. Ja odmówiłem, Tabacznik pozostał. A dekretu nie podpisał żaden prezydent. Nie zwracałem się do nich i nie będę się zwracał. Teraz mnie to nie interesuje. Są inne kłopoty, inne bóle, inne niepokoje. Najbardziej podoba mi się tytuł „autor książek, które najczęściej kradziono ze sklepów”. Oczywiście nie pochwalam przestępstw. Ale w tym, że człowiek tak bardzo chce czytać, że posuwa się do przestępstwa, jest jakiś fenomen. A jeśli poważnie, to największą nagrodą dla pisarza jest jego czytelnik. Mam dużą liczbę przychylnych czytelników, za co jestem im bardzo wdzięczny. Bo ostatecznie to dzięki nim żyję… …Pewnego razu zwrócił się do mnie pewien litewski wydawca: „Przyjeżdżajcie w nasze strony, aby napisać taką powieść jak „Troszcza” – o partyzantach Litwy”. Odpowiedziałem, że raczej nie napiszę takiej powieści, bo nie znam języka litewskiego i nie jestem Litwinem. Ale przyjechałem, żeby zapoznać się z ruchem oporu tego kraju. Chodziłem tam partyzanckimi ścieżkami. Miałem wielu konsultantów wśród historyków i krajoznawców. Bardzo starannie studiowałem życie codzienne. Ogólnie, kiedy piszę, to zagłębiam się w tę epokę, aby poczuć jej aromat – jak ludzie się ubierali, co jedli, czym żyli. I kiedy miałem już dużo materiału, poprosiłem jeszcze o powstańcze pieśni litewskich leśnych braci. Praca nad powieścią zajęła sześć lat. Ma ona rozgłos na Litwie. Jej prezentacja odbyła się na największym forum książki krajów bałtyckich. Moderatorem był znany litewski prezenter. Powiedział, że specjalnie czytał tę powieść ponownie, aby znaleźć jakiś szczegół, który zdradziłby, że pisze nie Litwin, a zagraniczny autor. I nie znalazł. Obecnie wśród ukraińskich i litewskich filmowców krąży temat, aby nakręcić film „Zajęczy kościół”. Jestem przekonany, że taki film powstanie. Bo dwa tak wielkie państwa, jak Ukraina i Litwa, zrobią wszystko dla tego… …Kiedyś miałem szczęście dobrze znać Hryhora Tiutiunnyka. Przyszedłem do niego przeczytać opowiadanie, aby wydał ocenę. Wziął, żeby czytać, a on odsunął mi rękę: „Coś tam skłamałeś, czy zapomniałeś? Jeśli uczciwie napisane, to musisz wszystko pamiętać”. I zacząłem opowiadać. Może nie słowo w słowo, ale tekst zapamiętuje się. Mógłbym przeczytać powieść „Czarny kruk”, jednak zajęłoby to dwie doby. Zawsze, kiedy czytasz fragment, szukasz czegoś całościowego, żeby składało się z mini-fabuły. …Dziękuję wszystkim, którzy przyszli na ten wieczór. Każdy z nas ma jakieś cele, pragnienia, nadzieje. Ale wszystkich nas łączy, bez wątpienia, jeden cel – zwycięstwo nad odwiecznym wrogiem, moskiewszczyzną. Życzę wszystkim jasnej drogi do tego wspólnego celu. Do Zwycięstwa!”. Wasyl Szklar przeczytał fragmenty powieści „Troszcza” i „Czarny kruk”. A muzyka, która brzmiała ze sceny, współbrzmiała z tekstami powieści historycznych, które zostały zaprezentowane tego wieczoru. Burzliwymi oklaskami obecni na sali witali trio bandurzystek Ukraińskiego Radia w składzie ludowej artystki Ukrainy Tetiany Małomuż oraz zasłużonych artystek Olhy Nyszczoty i Kateryny Kowryk. Wśród wykonanych przez nie utworów była powstańcza pieśń „Będzie nam z tobą, co wspominać”, która stała się epigrafem do powieści historycznej W. Szklara „Marusia”, oraz pieśń „Cicho nad rzeką nocą”, która przechodzi refrenem przez mistyczną powieść „Klucz”. A także litewska pieśń powstańcza „Wczesnym rankiem usłyszałam” oraz „Czerwona kalina” do muzyki Romana Nykyforiwa. Z muzycznymi prezentami na wieczór zawitał również zespół „Choreja Kozacka”. – Towarzystwo, chcemy teraz publicznie witać naszego dostojnika, jednego z żyjących klasyków ukraińskiej literatury, którzy piszą krwią. To Wasyl Szklar – podkreślił solista „Chorei Kozackiej”, ludowy artysta Ukrainy Taras Kompanyczenko. – Pisze on tak organicznie i silnie, język jego jest tak smakowity i tak rdzennie ukraiński. Dlatego, właściwie, ten człowiek inspiruje moich braci i siostry, by być takimi, jak bohaterowie Wasyla Szklara. Przecież pisze tak, że w to wierzysz. Pisarz mocno trzyma ukraińską flagę i daje siłę innym. Generał armii Mykoła Małomuż nazwał Wasyla Szklara gigantem naszej literatury i Ukrainy. A od Związku Weteranów i Uczestników ATO oraz OSS pisarza nagrodzono orderem „Sława Ukrainy”. I końcowym akordem wieczoru stał się marsz ukraińskich nacjonalistów „Zrodziliśmy się z wielkiej rodziny”, który wykonała Akademicka Kapela Chóralna Ukraińskiego Radia (kierowniczka artystyczna i główna dyrygentka, ludowa artystka Ukrainy Julia Tkacz). 10 czerwca swój jubileusz będzie obchodził jeden z najpopularniejszych ukraińskich pisarzy współczesności Wasyl Szklar. W przeddzień tego wydarzenia w Domu Nagrań Dźwiękowych Ukraińskiego Radia odbył się wieczór autorski twórcy. Z pisarzem rozmawiała prowadząca i producentka Ukraińskiego Radia Halyna Babij.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
23 maja, w Dzień Bohaterów, Kijowskie Obwodowe Zjednoczenie „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Instytut Rozwoju Narodowego ogłosiły nazwiska tegorocznych laureatów wyróżnienia „Wikimecz” im. Ołeha „Raidera” Kowalyszyna „za wkład w zwycięstwo Ukrainy w wojnie informacyjnej”. W tym roku uhonorowano czterech aktywnych autorów ukraińskiej Wikipedii, którzy bronili i bronią Ukrainy nie tylko w przestrzeni informacyjnej, ale także w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy. Laureatami wyróżnienia „Wikimecz” im. Ołeha „Raidera” Kowalyszyna w 2026 roku zostali: Dmytro Bałchowitin – weteran wojny, były oficer jednej z brygad Sił Obrony Terytorialnej, zawodowy fotograf krajobrazu, wykładowca, wielokrotny zwycięzca konkursów „Wiki kocha zabytki” i „Wiki kocha Ziemię”; Eduard Dracz – weteran wojny, były oficer 112 Samodzielnej Brygady Obrony Terytorialnej Sił Zbrojnych Ukrainy, wikipedysta, lekarz, znany kobziarz, bard, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; Ołeksandr Kozubenko – wojsk
...ськовий журналіст, який wykonał prawie 30 tysięcy edycji w ukraińskiej Wikipedii, znaczna część których dotyczy Sił Obronnych Ukrainy; Wiktor Ostapec – weteran wojny, były żołnierz 26 ODSz, przedsiębiorca, genealog. „Wikimecz” jest wręczany od 2021 roku corocznie jako swoista podziękowanie społeczeństwa obywatelskiego ukraińskim wikipedystom, którzy wnoszą wielki wkład w walkę z okupantami, tworząc za pośrednictwem ukraińskiej Wikipedii treści informacyjne o Ukrainie dla świata i o świecie dla Ukraińców. Wręczenie dyplomów i monet, które razem stanowią wyróżnienie, odbyło się w tym roku w centrum prasowym Agencji Informacyjnej ArmiaInform. – Takie wyróżnienie, jak „Wikimecz”, dodaje skrzydeł, daje siłę, by dalej coś robić, redagować, uzupełniać informacje przedstawione w Wikipedii. Dobrze, że nagroda została ustanowiona w pamięć o ochotniku Ołehu Kowalyszynie. Bo teraz, szczerze powiem, ludzie z czasem trochę zapominają o pierwszych poległych, godzą się już ze stratami, dlatego trzeba od czasu do czasu przypominać o ich czynie. A Wikipedia jest dość potężnym narzędziem do tego. Ja także stworzyłem artykuł o poległym towarzyszu broni – Wołodymyrze Bulbie. W cywilnym życiu był współzałożycielem sieci prywatnych szkół muzycznych „Rock School”, związanym z „Radio Rocks”, dość znanym w Kijowie. W wojsku Wołodymyr Bulba był duszą zespołu. Kiedy zginął, wszyscy byliśmy w szoku. I aby uwiecznić jego pamięć, postanowiłem napisać artykuł w Wikipedii – powiedział Wiktor Ostapec. Oleh „Raider” Kowalyszyn (18.08.1978 – 23.05.2014), w pamięć którego ustanowiono wyróżnienie, – uczestnik zawodów rekonstrukcji historycznej i walk z użyciem średniowiecznej broni, redaktor ukraińskiej Wikipedii, uczestnik Rewolucji Godności i ochotnik batalionu „Donbas”. Zginął w walce pod Karliwką w Dzień Bohaterów, 23 maja 2014 roku. Inicjator wyróżnienia – Mykoła „Kruk” Krawczenko (20.05.1983 – 14.03.2022) – kandydat nauk historycznych, ideolog ruchu azowskiego, uczestnik rosyjsko-ukraińskiej wojny od 2014 roku, redaktor ukraińskiej Wikipedii. Zginął w wyniku ostrzału wrogą wyrzutnią BM-21 „Grad” we wsi Horenka w rejonie buczańskim obwodu kijowskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Hennadij WOWK, doradca Fundacji Charytatywnej Nadiji Wowk „Berehynia” „Pamięć to także broń, a kultura – przestrzeń wolności” Nowa książka profesora Mykoły Tymoszyka „Ukraińcy w Wielkiej Brytanii” to nie tylko kronika przesiedlenia. To głębokie badanie tego, jak po II wojnie światowej Ukraińcy – byli żołnierze OUN-UPA, intelektualiści, którzy znaleźli się w obozach dla osób przemieszczonych – nie tylko przetrwali i zaadaptowali się do obcego środowiska. Aktywnie włączyli się w powojenną odbudowę Wielkiej Brytanii i jednocześnie tworzyli równoległy, samowystarczalny świat ukraiński. Dzisiaj mamy szczególny zaszczyt prezentować w narodowej agencji „Ukrinform” tę fundamentalną opowieść dokumentalno-publicystyczną, która po raz pierwszy w ukraińskiej i brytyjskiej historiografii kompleksowo analizuje fenomen ukraińskiej emigracji na wyspach brytyjskich. Pan Mykoła na podstawie unikalnych materiałów archiwalnych, brytyjskich zbiorów bibliotecznych i osobistych świadectw, zebranych podczas stażu naukowego, ujawnia, jak powstawały i działały główne ośrodki: Związek Ukraińców w Wielkiej Brytanii, Związek Młodzieży Ukraińskiej, Ukraińskie Wydawnictwo, Związek Byłych Żołnierzy oraz liczne towarzystwa kulturalno-oświatowe i patriotyczne. Książka pokazuje, jak ukraińska prasa, radio i wydawnictwa książkowe stały się nie tylko środkiem zachowania języka i tożsamości, ale także potężnym narzędziem dyplomacji kulturalnej, przeciwdziałania totalitarnej propagandzie oraz utwierdzania Ukrainy jako podmiotu europejskiej historii. Fundacja Charytatywna „Berehynia” wsparła to wydanie, ponieważ jesteśmy przekonani: prawdziwa siła narodu rodzi się z głębokiej świadomości własnego dziedzictwa historycznego i kulturowego. Dzisiaj, gdy Wielka Brytania pozostaje jednym z naszych najbardziej niezawodnych sojuszników, a nowa fala Ukraińców szuka w niej schronienia, ta książka nabiera szczególnego, niemal proroczego brzmienia. Pomaga nowym emigrantom odnaleźć swoje korzenie, a brytyjskiemu społeczeństwu – głębiej zrozumieć, z kim stoją ramię w ramię w walce o wolność. Książka „Ukraińcy w Wielkiej Brytanii” przeciwdziała próbom wymazania nas z mapy historycznej i przypomina, że ukraińska diaspora przez dziesięciolecia była i pozostaje „okiem Ukrainy” w sercu Europy – żywym świadectwem naszej wytrwałości, twórczości i niezłomności. Jak mądrze zauważył Winston Churchill: „Im dalej wstecz potrafisz spojrzeć, tym dalej w przyszłość prawdopodobnie ujrzysz”. Właśnie dlatego piszemy i rozpowszechniamy naszą prawdziwą historię – aby być silnymi dzisiaj i w przyszłości. Bo ten, kto zna swoją przeszłość, włada przyszłością. Dziękuję profesorowi Mykole Tymoszykowi za tę głęboką, natchnioną pracę. Dziękuję całemu zespołowi fundacji „Berehynia”, partnerom i każdemu z was, kto dzisiaj tu jest. Swoją obecnością potwierdzacie: pamięć to także broń, a kultura to przestrzeń wolności. Razem nie tylko zachowujemy przeszłość. Tworzymy przyszłość. Taras MARUSYK, dziennikarz, działacz społeczny „Trzeba jeszcze kochać archiwa” Lubię obraz filarów, które podpierają ukraińskie niebo. I wyrażenie „pasjonarni Ukraińcy” również pasuje do tej sytuacji, a dokładniej do tego człowieka. Zachwycam się niewyczerpaną energią Mykoły Tymoszyka, którą wkłada w swoje głębokie badania. Prawdziwy ukraiński intelektualista. Jak powiedziałem na prezentacji, nie wystarczy tylko kochać Ukrainę, nie wystarczy kochać jej historii, kultury, języka, trzeba jeszcze kochać archiwa. Właśnie to połączenie miłości dało tak jakościową książkę. To obszerny tom na prawie 600 stron, dobrze ustrukturyzowany. Oczywiście nie zdążyłem przeczytać całej książki, ale dobrze ją przejrzałem i przeczytałem poszczególne miejsca. M. Tymoszyk dużo pracował w brytyjskich archiwach, czytał tamtejszą prasę pierwszej połowy XX wieku, w poszczególnych przypadkach był pionierem badania treści. Strony niektórych wydawnictw nie były w ogóle rozcięte. Książka składa się z 6 części i obejmuje okres od 1918 roku do około lat 60. Opisano byt Ukraińców w Wielkiej Brytanii – od organizacji społecznych po wydawnictwa książkowe, czasopisma i gazety, od ukraińskiego życia duchowego po głośne akcje Ukraińców na rzecz obrony godności narodowej, walki z rosyjskimi fałszerzami i serii wydawnictw antysowieckich. M. Tymoszyk przypomina historię powojennej broszury Iwana Bahrianego „Dlaczego nie chcę wracać do „rodiny”?” (inny wariant „Dlaczego nie chcę wracać do ZSRR?”). Rzeczywiście, jak pisze badacz, tekst nie stracił swojej aktualności i dzisiaj. W tym kontekście wspominam niedawny pobyt na Łotwie. Młody tłumacz z ukraińskiego pokazał mi tę samą broszurę, którą przywiózł ze stolicy Ukrainy. Kilka razy powtórzył, że obecnie jest to bardzo potrzebna książeczka. Profesor Mykoła Tymoszyk (po lewej) i Hennadij Wowk Treść na tyle go poruszyła, że planuje wydać ją w języku łotewskim. W książce M. Tymoszyka jest opowieść o sławnej Ukraince z Londynu Iwannie Maszczak, która konsultowała autora w niektórych kwestiach. Miałem szczęście poznać ją na kijowskiej prezentacji jej wspomnień „Drogami przeszłości” wydawnictwa „Klio”. Porusza autor także temat dywizjonistów. A w mojej głowie – znowu paralela. Jarosław Hunka, który do początku lat 50. mieszkał w Londynie, a potem przeniósł się do Kanady, stał się sławny, gdy W. Zełenski występował przed kanadyjskim parlamentem. Wszyscy go witali, siedział w pierwszym rzędzie wśród honorowych gości, ale już następnego dnia wybuchł skandal: „łowcy” ukraińskich „nazistów” bardzo łatwo zmusili do ugięcia się kanadyjski rząd i parlamenty, chociaż, jak z reguły, ci toksyczni łowcy dowodów nigdy nie przedstawiają. Jak twierdzi kanadyjski historyk, Ukrainiec Lubomyr Łuciuk w wywiadzie dla Darii Hirnej, ich nie interesuje prawda, tylko manipulacje i poszukiwanie jakichkolwiek punktów zaczepienia (lub w stylu raszystowskim bez zaczepienia) ukraińskich „nazistów”, aby udowodnić, że wszyscy Ukraińcy tacy są. J. Hunka ma teraz 101 lat, ale dochodzi sprawiedliwości w kanadyjskim sądzie, bo Ukraińcy to przede wszystkim godność. Ołeksandr SAHAN, doktor nauk filozoficznych, profesor „Dlaczego o Ukrainie Europejczycy tak mało wiedzą?” A czy Ukraińcy (Ukraina jako państwo) chcą, żeby o nas wiedziano więcej? Czy trudno było kompleksowo
czy przygotowywać europejskie biblioteki książkami o Ukrainie i jej kulturze? Pewnie, że nie. Jednak nie robiono tego ani w czasach totalitarnych, ani nie robi się tego obecnie (bo za coż złodzieje budżetowi mieliby budować swoje „Dynastie”?). Londyn. Biblioteka Brytyjska. 1992 rok. Stosunek książek o Ukrainie do książek o Federacji Rosyjskiej – 1 : 1000. Jedna do tysiąca! Stosunek książek o Ukrainie do książek o Polsce – 1 : 100. Jedna do stu! Finlandia. Biblioteka Narodowa Finlandii. 1992 rok. Książki: w języku rosyjskim – 1100; w języku ukraińskim – 9; w języku białoruskim – 2; w języku fińskim o Rosji – 400; w języku fińskim o Ukrainie – 0. Te i inne ciekawe dane zostały ujawnione przez profesora Mykołę Tymoszyka podczas prezentacji (14.05.26) jego kolejnej książki – fundamentalnego badania „Ukraińcy w Wielkiej Brytanii” (Ukraińcy w Wielkiej Brytanii. Opowieść dokumentalno-publicystyczna. Kamieniec Podolski, 2025. 600 s.). Autor opracował prawie 500 spraw archiwalnych, 650 książek Ukraińców w Wielkiej Brytanii, przeprowadził 29 wywiadów-wspomnień aktywistów starej emigracji, opracował roczniki wszystkich czasopism, które ukazywały się w Londynie w latach 1920–1990. Kwestia ukraińskiej diaspory i migracji zarobkowej to nie są osobiste sprawy ludzi, którzy znaleźli się poza granicami Ukrainy, jak niektórym się wydaje. To kwestia ukraińskiej perspektywy bytu, bezpieczeństwa, wyróżnienia nas w świecie, postrzegania nas i tolerowania itd. Każdy Ukrainiec-diasporyk to ambasador naszej kultury, mentalności, agent wpływu na opinię publiczną kraju zamieszkania, politykę tego kraju wobec Ukrainy itd. Dlatego kraj, który troszczy się o swoją przyszłość, na wszelkie sposoby walczy o swoich przedstawicieli w krajach rozproszenia, inwestuje środki w projekty kulturalne i edukacyjne diaspory, stara się wspierać zachowanie języka ojczystego, kultury, mentalności. Opowieść Mykoły Tymoszyka jest o tym, jak Ukraińcy samoorganizowali się i przetrwali w Wielkiej Brytanii w warunkach niemal całkowitej obojętności swojego państwa w okresie panowania u nas sowietów. Niestety, ta tradycja kontynuowana była także w czasach odnowionej ukraińskiej niepodległości. I to na tle zalewu wszystkiego, co rosyjskie. Zamiast wsparcia diaspory – próby uzyskania czegoś stamtąd. Zamiast badania doświadczeń i wsparcia (choćby informacyjnego) aktywistów – zapomnienie, a czasem nawet wspieranie rosyjskich narracji i szkalowanie szczerych patriotów. Jaskrawym przykładem takiego losu jest działalność Jakiwa Makohona, milionera, który założył w Londynie „Ukraińskie Biuro Prasowe” i wydał setki książek oraz broszur w języku ukraińskim. Bardzo nie podobało się to Rosjanom, którzy prowadzili kampanię na rzecz jego dyskredytacji. Książki, takie jak ta, którą zaprezentował profesor M. Tymoszyk, powinny być częścią programu państwowego i powinny być wydawane w każdym kraju, gdzie istnieje ukraińska diaspora. Jednak, niestety, ta sprawa posuwa się naprzód tylko dzięki inicjatywie i ofiarnej pracy takich badaczy, jak profesor Mykoła Tymoszyk. Szczere podziękowania dla niego za to. Podziękowania również dla tych instytucji, które przyczyniły się do powstania wydania: Fundacji Charytatywnej Nadiji Wowk „Berehynia”; Firmie Farmaceutycznej „Zaidex Ukraina”; Organizacji Charytatywnej „Fundacja imienia metropolity Iłariona Ohijenki”. W Ukrinformie zaprezentowano książkę profesora Mykoły Tymoszyka „Ukraińcy w Wielkiej Brytanii”, która, zdaniem badaczy, stanie się skarbem narodowym. W prezentacji wzięli udział naukowcy, działacze społeczni i kulturalni, pisarze, dziennikarze, artyści, studenci. Przedstawiamy niektóre opinie.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Siedziałam w Ukrinformie na prezentacji książki Mykoły Tymoszyka „Ukraińcy w Wielkiej Brytanii” i złapałam się na myśli: „Tak oto on! Mykoła Tymoszyk, sławny kontynuator tradycji ukrainistów początku lat dziewięćdziesiątych!”. Od dawna dręczy mnie myśl, że wśród współczesnych uczonych nie znajduję takich pasjonatów, którzy podobnie jak Fedir Pohrebennyk, Anatolij Pohribny, Ołeksandr Ponomariw biorą na siebie aż nadto ciężki trud wychowania Ukraińców w ukrainocentrycznym światopoglądzie. To oni w surowych latach dziewięćdziesiątych, na początku naszej Niepodległości, a O. Ponomariw aż do 2020 r., byli tymi głosicielami ukraińskiego ducha, którzy nie pozwalali marnieć ukraińskiej świadomości, którzy nieustannie wydawali „na-góra” całe bryły ukraińskiego kulturowo-duchowego dziedzictwa, nieznanego nam wcześniej, zakazanego, porzuconego, zniszczonego, zdewaluowanego i upośledzonego. Jednak oni już dawno odeszli w lepszy świat, a równocennej zamiany nie było widać. W dużej mierze przeszkadza temu brak u nas prawdziwej ukraińskiej dziennikarstwa, które rozumiałoby wartość takich ludzi i dawałoby im trybunę do komunikacji ze społeczeństwem. Ależ i trybun u nas takich teraz też nie ma — prasa drukowana jest totalnie zniszczona, a elektroniczne media nasycone są czymkolwiek, tylko nie tym, co naprawdę cenne dla ukraińskiego państwowotwórstwa. Jednakże cieszy duszę ten fakt, że encyklopedyści ukraińskiego ducha u nas nie wyginęli, co potwierdził fakt pojawienia się solidnej monografii profesora M. Tymoszyka „Ukraińcy w Wielkiej Brytanii”, która niedawno była prezentowana we wspomnianym już „Ukrinformie”. Oczywiście, taka praca powinna być przeprowadzona jako prawdziwe badanie naukowe według odpowiedniego programu w odpowiedniej państwowej placówce naukowej z finansowaniem pracy zarówno samego badacza, jak i wydania książki. Jednak u nas, jak wiadomo, przy kierownictwie państwa brakuje ludzi z państwowym myśleniem, kierowników-państwowców, dlatego profesor M. Tymoszyk, rozumiejąc potrzebę takiego badania, sam finansował i swoje badanie, i swój pobyt za granicą, i przygotowanie książki do wydania. I, podejrzewam, poszukiwanie sponsorów dla publikacji monografii. Dzięki Bogu, że wśród młodych biznesmenów znalazło się małżeństwo Nadiji i Hennadija Wowków z ich fundacją charytatywną „Berehynia”, którzy zrozumieli ważność tego fundamentalnego badania i umożliwili wyjście jego na światło dzienne. Szacunek dla darczyńców! Z drugiej strony — niezwykle przykro, że nasi władcy do tej pory nie uświadamiają sobie ważności polityki państwowej wobec Ukraińców za granicą. Kiedyś, jeszcze za pierwszego Prezydenta L. Krawczuka, zostały poczynione pierwsze obiecujące kroki w kierunku uznania przez państwo konieczności współpracy z ukraińską diasporą. Przeprowadzano odpowiednie Światowe Fora, na które przyjeżdżali liderzy społecznych ukraińskich tworów na świecie, przyjmowano odpowiednie rekomendacje, odbywały się spotkania z kierownikami państwa i odpowiednich ministerstw. Została stworzona Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna, która wzięła na siebie funkcję przygotowania decyzji i rekomendacji w tej sferze przy braku odpowiedniego organu państwowego. Przez nią zostały opracowane wspólnie z Rządem kilka programów państwowych dotyczących pracy z ukraińską diasporą, których wdrożenie ona rzetelnie kontrolowała. Niestety, szósty Prezydent, Petro Poroszenko, tę praktykę zlikwidował, motywując tym, że zostanie stworzony specjalny organ państwowy, który weźmie na siebie te funkcje. Ani ministerstwo pracy z diasporą, ani komitet państwowy tak i nie zostały stworzone, a przy obecnym Prezydencie ta idea doszła do swojego pełnego fiaska, kiedy zostało stworzone ministerstwo diaspory pod Czernyszowa... Szkoda od takiej państwowej „polityki” wobec zagranicznych Ukraińców jest ogromna, zwłaszcza teraz, kiedy pojawiła się już i piąta, i szósta fala Ukraińców poza granicami Ukrainy. Tym cenniejsze jest badanie profesora M. Tymoszyka o tym, jak liczebnie niewielkie ukraińskie wspólnoty w Wielkiej Brytanii w ciągu całej ciągłości swojego tam pobytu zdołały nie tylko stworzyć zorganizowane ukraińskie życie, ale i zadbać o założenie i działalność ukraińskiej prasy, wydawnictw książkowych, oświatowych, naukowych, kulturalnych, religijnych instytucji, które stanęły na straży zachowania ukraińskich wartości, które przekazywały i do tej pory przekazują macierzystej Ukrainie swoje skarby: nam z wami, dzieciom naszym, a wierzę, że i wnukom oraz prawnukom. Zatem witam sławnego ukrainistę, profesora Mykołę Tymoszyka z wyjściem na światło dzienne naprawdę potrzebnego i ważnego wydania, które kładzie jeszcze jedną cegiełkę w poznanie dziedzictwa światowego ukraiństwa. Wśród uczestników prezentacji byli studenci 1 roku specjalności „Dziennikarstwo” Kijowskiego Uniwersytetu Kultury, którym profesor M. Tymoszyk czyta kurs normatywny „Podstawy dziennikarstwa”. Na zajęciach praktycznych pisali swoje wrażenia z wydarzenia i przesłali do „Słowa Proświty”. Redakcja chętnie dołącza niektóre do obecnej publikacji. Anastasija Terpyło: Prezentacja rozpoczęła się od silnego emocjonalnego akcentu, który nadał ton całemu wydarzeniu. Profesor Mykoła Tymoszyk zwrócił uwagę na to, że wydarzenie odbywa się na żywo, w transmisji bezpośredniej, zaraz po kolejnej ciężkiej nocy ostrzałów, którą przeżył Kijów. Pojawienie się takiej książki właśnie teraz, podkreślił autor, – to bezpośrednia odpowiedź moskwitom, którzy od stuleci próbują zniszczyć ukraińską tożsamość, pamięć i zmusić nas do zapomnienia, kim jesteśmy. Ten epizod poraża swoją bezkompromisowością: książka występuje nie po prostu jako suchy akademicki zbiór, a jako intelektualna broń i manifest niepokorności ukraińskiego ducha. Przeprowadzenie wydarzenia mimo wszystko dowodzi, że nasz kulturalny i historyczny postęp zatrzymać jest niemożliwe. Głębokie w treści stało się wystąpienie Hennadija Wowka, współzałożyciela fundacji charytatywnej „Berehynia” (założycielką której jest Nadija Wowk), który wystąpił jako mecenas i „anioł stróż” tego wydania. Mówca podkreślił, że książka szczegółowo opisuje unikalny historyczny fenomen: jak po Drugiej wojnie światowej ukraińscy żołnierze i intelektualiści, znalazłszy się w brytyjskich obozach dla osób przemieszczonych, zdołali nie po prostu przeżyć w obcym środowisku, a stać się ważną częścią odbudowy Wielkiej Brytanii. Nie zapomnieć opowieści o tym, że nasi rodacy zdołali zbudować na Wyspach Brytyjskich absolutnie autonomiczny, samowystarczalny „równoległy ukraiński świat”. Oni założyli Związek Ukraińców w Wielkiej Brytanii, Związek Ukraińskiej Młodzieży, szkoły w ojczystym języku, redakcje gazet i czasopism, cerkwie i drukarnie. To epizod o niesamowitej zdolności Ukraińców do zapuszczania głębokich korzeni, zachowując kod narodowy tysiące kilometrów od domu. Jelizaweta Tymoszenko: Zapamiętały się wątki o roli Ukraińskiej cerkwi w zachowaniu tożsamości narodowej.
Autor Mykoła Tymoszyk Ukraińców w zachodniej diasporze. Autor książki nazwał cerkwie prawosławne i greckokatolickie w Wielkiej Brytanii „niewidzialnymi twierdzami”, w których przechowywano język, kulturę i pamięć narodową. Szczególne miejsce w swojej opowieści profesor poświęcił historii wydania w Londynie ukraińskojęzycznej Biblii w przekładzie Iwana Ohijenki. Według prelegenta książka ta stała się nie tylko duchowym, ale i politycznym symbolem ukraińskiego oporu. Emocjonalny był epizod o obronie ukraińskich weteranów-dywizjonistów i żołnierzy UPA. Autor opowiedział, jak ukraińska społeczność w Wielkiej Brytanii zdołała zorganizowanie wystąpić w obronie około 700 Ukraińców i faktycznie wpłynąć na decyzje brytyjskich instytucji. Ten przykład, zdaniem profesora, pokazał siłę solidarności i zdolność diaspory do obrony swoich praw na poziomie międzynarodowym. Alina Osmucha: Atmosfera wydarzenia była robocza, ale jednocześnie emocjonalna. Czuło się, że dla obecnych ta prezentacja jest nie tylko wydarzeniem kulturalnym, ale częścią szerszego procesu powrotu ukraińskiej historii i dziedzictwa diaspory do ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Na sali nieustannie brzmiały słowa o odpowiedzialności przed przeszłością, o konieczności ochrony ukraińskiej kultury i przeciwstawiania się rosyjskim narracjom historycznym. Zaskoczyła statystyka, którą przytoczył Mykoła Tymoszyk podczas opowieści o przeprowadzonych przez niego badaniach archiwalnych w British Library w Londynie oraz w Bibliotece Narodowej Finlandii w Helsinkach. Londyńskie dane z 1948 roku: na jedną książkę o Ukrainie przypadało tysiąc książek o Rosji. Helsińskie dane: wśród ponad tysiąca książek w języku rosyjskim o Rosji było tylko dziewięć ukraińskich wydań. Te liczby stały się jednym z najsilniejszych momentów prezentacji, gdyż namacalnie pokazały, jak długo Ukraina pozostawała niedostatecznie reprezentowana w światowej przestrzeni humanistycznej. Autor podkreślił, że problem polega nie tylko na braku tłumaczeń czy popularyzacji, ale także na systematycznej pracy Rosji nad promowaniem idei „ruskiego miru” i braku jasno przemyślanej polityki humanistycznej państwa ukraińskiego poza jego granicami. Anna Sadowa: Bardzo zainteresowały wystąpienia uczestników dyskusji, którzy reprezentowali różne sfery ukraińskiego środowiska naukowego, kulturalnego, dyplomatycznego i dziennikarskiego. Wśród uczestników wystąpili: „złoty głos” Ukrainy, pierwsza dziennikarka prowadząca transmisje na żywo Emma Babczuk, Pełnomocny Ambasador Ukrainy Witalij Moskałenko, była prowadząca Radio Kultura Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Hałyna Daciuk, dyplomant Mykoła Jarmoluk, członek Ukraińskiej Akademii Filmowej Ołeh Szczerbyna, kierownik wydziału Instytutu Filozofii im. H. Skoworody NAN Ukrainy profesor Ołeksandr Sahan, kandydat nauk historycznych Iwan Zabijaka, badacz ukraińskiej diaspory Serhij Kozak, doktor nauk, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Iwana Ohijenki Serhij Bołtiweć, artysta ludowy Ukrainy Ołeś Charczenko, kierowniczka katedry języka ukraińskiego, literatury i dziennikarstwa Narodowego Uniwersytetu „Czernihowski Kolegium” imienia T. H. Szewczenki Tetiana Chomycz, znany obrońca języka ukraińskiego, działacz ruchu społecznego Taras Marusyk. Wszystkie wystąpienia łączyła wspólna idea o ważności zachowania pamięci historycznej i roli ukraińskich społeczności w Wielkiej Brytanii jako części globalnej wspólnoty ukraińskiej. Zwieńczeniem stało się podziękowanie autorowi za przeprowadzone badania i znaczący wkład w naświetlenie historii ukraińskiej diaspory. Swiatosław Fedorenko, Anhelina Kuryszko: Jeden z emocjonalnych epizodów prezentacji – przekazanie na zasadach charytatywnych części nakładu książki „Ukraińcy w Wielkiej Brytanii” trzem głównym bibliotekom państwa w celu rozpowszechnienia jej w innych bibliotekach Ukrainy. Do mikrofonu na sali zostali zaproszeni kierownicy bibliotek: Ołeh Serbyn (Narodowa Biblioteka Parlamentarna im. J. Mądrego), Olha Romaniuk (Biblioteka Publiczna im. Łesi Ukrainki w Kijowie) oraz Iryna Diaczenko (Narodowa Biblioteka Historyczna Ukrainy). Prowadzący prezentację M. Tymoszyk i H. Wowk przeprowadzili uroczystą ceremonię wręczenia prezentów. Materiał przygotowała Hałyna DACIUK. Od lewej do prawej: H. Iljewa, M. Tymoszyk, T. Marusyk, T. Chomycz, H. Daciuk, Z. Plechun, I. Zoc, O. Romaniuk
Tłumaczenie maszynowe
Natalia HUMNYCKA, proświcianka
I mnie w rodzinie wielkiej
W rodzinie wolnej, nowej
Nie zapomnijcie wspomnieć
Niezłym cichym słowem.
Taras Szewczenko
Sto sześćdziesiąt pięć lat temu na Ukrainę powróciło jej Serce, kamerton tożsamości narodowej, wzorzec Godności, Wolności, Prawdy, Honoru, Czynu. Oczywiście mówimy o Dniu powtórnego pochówku prochów Tarasa Szewczenki w Kaniowie 22 maja 1861 roku. Nawiasem mówiąc, postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z 4 marca 2011 roku nr 3126-VI zobowiązano do obchodzenia tego historycznego wydarzenia na szczeblu państwowym. Minęło piętnaście lat od tamtej pory, a postanowienie tak i pozostało na nośniku papierowym! A chodzi o bodaj najważniejszą, niemal sakralną Postać naszego odrodzenia narodowego i kultury! Smutno. Ale taki wygląd, niestety, ma nasza kultura pamięci, wdzięczności i trwania. Do tej pory nie znamy grobów ani Chmielnickiego, ani Mazepy, ani Sahajdacznego. Dzięki osobistemu czynowi, obsesji poszczególnych entuzjastów mamy sporadyczne powroty tych czy innych orędowników naszego trwania, ale ten ważny problem wymagał i wymaga interwencji państwowej, pracy oświatowej zarówno edukatorów, jak i instytucji społecznych. Warto tutaj porównać stosunek naszej sąsiadki Polski do swoich postaci kultury i historii, który wyróżnia się precyzyjnością i dbałością. Zastanówmy się poważnie, co byłoby z Ukrainą, z naszym narodem, językiem, państwem, gdyby prochy Tarasa Szewczenki pozostały w tych surowych petersburskich zaułkach do dzisiaj?! Strasznie uświadomić sobie, że nasz Duchowy Trzon, Symbol Narodowy, Ideał byłby dla nas niedostępny, utracony na zawsze jako nadzieja naszej narodowej państwowej odrębności. I jakże mamy być wdzięczni strategicznej dalekowzroczności samego Szewczenki i jego najbliższych przyjaciół oraz współpracowników, którzy zrozumieli nadzwyczajną ważność tego historycznego wydarzenia i zgodnie z „Testamentem” pochowali ponownie Tarasa na ojczystej ziemi w Kaniowie, nad potężnym Dnieprem, który jest symbolem samej wolnej Ukrainy. Musimy pamiętać i szanować ich imiona, wśród których są Mychajło Łazarewski, Hryhorij Czechtakiwski, Pantełejmon Kulisz, Mykoła Kostomarow, Jewhen Hrebinka, Wasyl Biłozerski… Zwłaszcza teraz, gdy Ukraina, jej cierpiący naród przeżywa kolejną ludobójczą wojnę z terrorem, którą czyni nasz nienasycony północny sąsiad. Pisał przecież nasz Prorok, nasz Nauczyciel uniwersalnego antycznego wzorca: „Nie umiera dusza nasza / Nie umiera wola, / I nienasycony nie zaorze na dnie morza pola / Nie skuje duszy żywej / I słowa żywego / Ono znowu ożywa / I śmieje się znowu…”, „Walczcie! Zwyciężycie! Wam Bóg pomaga…”. Nic dziwnego, że nasi dzielni wojownicy bardzo często biorą na front „Kobziarza” Tarasa Hryhorowycza jako amulet, jako swoją ukraińską narodową Biblię, pełną mądrości, odwagi, dążenia do wolności i zwycięstwa nad nieprawdą i złem. Ta Księga Ksiąg naszego narodu dodaje nam sił i pewności w naszym zwycięstwie. Dlaczego więc ten niewielki zbiór poetycki tak głęboko sięga duchowego dna każdego myślącego Ukraińca i nie tylko Ukraińca, a wszystkich, którzy wyznają kodeks moralny honoru i sprawiedliwości, które, niestety, światowa wspólnota, przede wszystkim jej elity, ignorują coraz częściej? W czym kryje się sekret siły tego niewielkiego pod względem objętości dzieła i jego Autora? Dobrze wiemy, że Taras Szewczenko urodził się w rodzinie chłopskiej, w sercu Ukrainy, gdzie jeszcze byli stateczni ludzie, którzy pamiętali wolności państwa hajdamackiego. W szczególności opowieści jego stuletniego dziadka Iwana o kozaczyźnie głęboko zapadły w wrażliwe serce małego Tarasa. Właśnie w Keryliwce, wśród ludowego otoczenia pieśni, przepięknej przyrody uformowała się na niemal embrionalnym poziomie miłość do ojczystej ziemi, do duchowych skarbów swojego uciemiężonego ludu. Tych niedługich dziesięciu lat wystarczyło, aby ukraińska tożsamość stała się jego nienaruszalnym fundamentem na całe niełatwe życie. A dalsze życiowe drogi na obczyźnie kształtowały jego drugie skrzydło, a mianowicie: wykształconego intelektualisty, Poety, Artysty, Myśliciela… Bezsprzecznie, to Akademia Sztuk Pięknych w Petersburgu. Jednak wielki wpływ na młodego Tarasa miały wizyty w rodzinach szlacheckich, które w istocie były ukraińską arystokracją intelektualną (na przykład w rodzinie Riepinów była sześćdziesięciotysięczna potężna biblioteka), większość z której miała sentyment do Ukrainy, do jej autonomicznych praw za czasów hajdamaczyzny i marzyła o ich przywróceniu. „Rosyjska Federacja systematycznie prowadzi wojnę nie tylko przeciwko narodowi ukraińskiemu, ale także przeciwko ukraińskiej kulturze, pamięci historycznej i światowemu dziedzictwu kulturowemu. Rosyjski agresor świadomie próbuje zatrzeć ukraińską tożsamość, potwierdzeniem czego są znaczne zniszczenia i uszkodzenia wiodących instytucji kultury, nauki i edukacji” – czytamy w komunikacie. W szczególności w wyniku uderzeń Federacji Rosyjskiej uszkodzono Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy, Ukraiński Dom, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy.
Chociaż większość z nich była zrusyfikowana, jednak ukraiński gen był w nich obecny. Były to wzajemne wpływy. Ogniste Słowo poety budziło w nich nostalgiczne współczucie dla swoich rodaków. Często byli mecenasami, kolekcjonerami i dobroczyńcami ukraińskiej sprawy. Szczególnie te kontakty były aktywne w ciągu tych Trzech lat: 1843, 1844, 1845 roku. Ciekawe kontakty w rodzinach Tarnowskich, Rozumowskich, Skoropadskich, Riepninów, Bezborodków, Gałaganów… Osobno warto wspomnieć szlachecki ród Kapnistów pochodzenia greckiego, przede wszystkim jego wybitnego przedstawiciela Wasyla Wasyliewicza Kapnista (1758-1823), ojca Aleksieja Kapnista, który zapoznał Tarasa Szewczenkę z rodziną Riepninów i Warwarą Riepniną. Był on opętany ideą autonomiczności Hetmanatu, w 1787 roku stanął na czele kółka autonomistów. To właśnie on odbył w 1791 roku tajną podróż do Berlina z misją skłonienia króla do stanięcia po stronie Ukraińców w wyzwoleniu ich spod despotyzmu rosyjskiego caratu. Jego pióru zawdzięczamy dwa unikalne dzieła: „Odę na niewolnictwo” i ostro satyryczną sztukę „Jabe da” (1798), którą pod względem siły dramatyzmu zalicza się do poziomu szekspirowskiego i uważa za zwiastuna „Rewizora” Mikołaja Gogola. Wymowne są końcowe słowa utworu: „Życie Jabe dą i tym: co wzięto, to i święto”, które trafnie odzwierciedlają mentalność Rosjan w relacjach rosyjsko-ukraińskich XVII-XVIII wieku aż do dzisiaj, o czym świadczy już 5. rok pełnoskalowej ludobójczej wojny terrorem przeciwko Ukrainie. „Oda na niewolnictwo” była ideowym poprzednikiem poezji narodowowyzwoleńczej Tarasa Szewczenki. Ciekawym jest fakt, że Wasyl Wasyliewicz Kapnist przełożył „Słowo o wyprawie Igora” na rosyjski, ale z komentarzem, w którym dowodzi, że to arcydzieło średniowiecznej literatury należy do ukraińskiej kultury. Prawdopodobny autor „Historii Rusów”, która cieszyła się niemałą popularnością wśród ukraińskich patriotów XIX wieku, w tym także u Tarasa Szewczenki. Wielkie archiwum Kapnistów zostało uratowane i w 1924 roku przekazane Ukraińskiej Akademii Nauk. Jednak do tej pory nie zostało zbadane ani opracowane. W ten sposób skrzydło narodowe, zrodzone i uformowane na embrionalnym poziomie z duchowych głębin narodu ukraińskiego, połączyło się z intelektualnym, pasjonarnym, zdobytym nauką w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu i wytrwałą pracą nad samokształceniem. Wielką rolę w formowaniu Szewczenki jako intelektualisty i myśliciela odegrały kontakty z wybitnymi przedstawicielami rodów szlacheckich, wyrazistymi osobowościami ukraińskiej intelektualnej elity arystokratycznej. Tak powstał integralny Ukrainiec z potężnym duchowym pniem i korzeniami, które systemowo żywiły się duchowymi skarbami historycznymi swojego narodu i nieprzerwaną pracą intelektualną, skierowaną w przyszłość Ukrainy. Taras Szewczenko nie oderwał się, nie wyparł się swojego skrzywdzonego narodu, a w przeciwieństwie do Mikołaja Gogola, rozpuścił się w ofiarnej, czynnej Miłości do swojej skrzywdzonej Ukrainy, do jej poddanego pańszczyźnie ludu. Chociaż miał wiele pokus, by zostać szanowanym malarzem, muzykiem, poetą, wynalazcą. Jednak wybrał ciernistą drogę Proroka, Nauczyciela, Poety, Myśliciela swojego upokorzonego narodu. Konceptualną, wszechogarniającą u Szewczenki jest Miłość do Ukrainy, do jego skrzywdzonego narodu, do człowieka, która bazuje na filozofii serca Hryhorija Skoworody, Pamfiła Jurkewicza. Pisarz, szewczenkoznawca Leonid Uszkałow podkreśla antropocentryzm Poety i nazywa Ukraińców narodem kordocentrycznym. Mychajło Mykeszyn twierdził, że „cała pełna pasji i potężna miłość poety była tak skoncentrowana na jego rodzinnej Ukrainie, że w jego sercu, zdaje się, nie zostało więcej zapasu miłości dla czegoś innego”. Potwierdzeniem takiej bezwarunkowej miłości Szewczenki do swojej ziemi są, w szczególności, wersy: „Ja tak ją, ja tak kocham / Moją Ukrainę ubogą, / Że przeklnę świętego Boga, / Za nią duszę zgubię” (fragment o katastrofie technologicznej XX wieku zaledwie miesiąc po tym, jak muzeum zostało zmodernizowane na 40. rocznicę tragedii – zaznaczyli w ministerstwie). W MSZ dodali, że absolutnym cynizmem jest uderzenie Rosji w muzeum wkrótce po przyjęciu w kwietniu 2026 roku decyzji 224. sesji Rady Wykonawczej UNESCO „40 lat katastrofy czarnobylskiej: upamiętnienie i wyciągnięte lekcje”. W służbie prasowej dodali, że Rosja już zniszczyła lub uszkodziła 1783 obiekty dziedzictwa kulturowego oraz 2540 obiektów infrastruktury kulturalnej w całej Ukrainie. Stąd wezwanie do nas: „Swoją Ukrainę kochajcie. / Kochajcie ją… W czasie srogim, / W ostatnią ciężką minutę / Za nią Boga proście”. /Poezja z cyklu „W kazamatach”/. „Mnie zaś, mój Boże, na ziemi / Daj miłość, sercowy raj / I więcej nic nie dawaj!”. Ten uniwersalny imperatyw Miłości zawiera w sobie także kolejne, wśród których: siła Słowa; dusza Poety; Dobroć; Wola, Godność, Wolność; Historia; Oświata, Nauka; Prawda, Sprawiedliwość; Harmonia, Piękno. Szczególnie Szewczenko podkreślał zgubne cechy charakteru ukraiństwa: Zawiść; Zdrada; Niezgoda, Egocentryzm. Skrajnie aktualnym dzisiaj, w piątym roku wojny, jest wezwanie Kobziarza: „A nam w kupie wszystkim jednomyślność ześlij i bratomiłość daj!”. I jeszcze zdrada. To był jego największy ból, który wypalał jego wielostradalne serce. Wczytajmy się: „Nie ma na świecie Ukrainy, / Nie ma drugiego Dniepru; / A wy pniecie się na obczyznę / Szukać dobrego dobra. / ….Znaleźli, / Nieśli, nieśli z cudzego pola / I w Ukrainę przynieśli / Wielkich słów wielką siłę, i więcej nic”. /Z „I martwym, i żywym…”/. Geniusz Szewczenki istnieje poza czasem i przestrzenią. Nadaktualne są jego twierdzenia, wskazówki, wezwania, postulaty dzisiaj, w czasie ciężkich prób dla Ukrainy i światowej demokracji w ogóle. Czy zrozumieliśmy uniwersalne sensy naszego wielkiego Nauczyciela antycznego wzorca, czy określiliśmy je dla siebie jako egzystencjalne, moralne imperatywy? Z całego twórczego dziedzictwa Kobziarza każdy z nas może wybrać te, które są nam bliskie, bo to bezdenna studnia mądrości, duchowego wzrostu, formowania i samopoznania prawdziwego Człowieka. Za Franką rozumiemy Szewczenkę na tyle, na ile rozumiemy siebie. Na zakończenie: musimy przyswoić dekalog naszego nauczyciela Tarasa i żyć z Szewczenką i według Szewczenki! Właśnie to będzie wypełnieniem ostatniej Woli naszego integralnego Człowieka, Nauczyciela, Proroka, Poety, Malarza, Myśliciela! I bezsprzecznym potwierdzeniem słuszności strategicznego zamysłu pochowania Kobziarza w Kaniowie nad Dnieprem – symbolem potężnej, wolnej, niezłomnej Ukrainy! Obchodźmy Dzień 22 maja jako państwowe wydarzenie historyczne, które stworzyło potężny fundament niepodległej Ukrainy!
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
oraz jego unikalne księgozbiory. Opera Kijowska (Kijowski Miejski Akademicki Teatr Opery i Baletu), Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy, Instytut Naukowo-Dydaktyczny Administracji Publicznej i Służby Państwowej Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, Narodowa Filharmonia Ukrainy, Narodowa Biblioteka im. Jarosława Mądrego oraz Mała Opera w Kijowie”. Absolutnym przejawem barbarzyństwa, przekraczającym granice ludzkiej moralności, stał się niszczycielski atak na Narodowe Muzeum „Czarnobyl”. Rosyjscy terroryści zniszczyli bezcenne świadectwa historyczne oraz artefakty największego. „Państwo-terrorysta po raz kolejny otwarcie zademonstrowało światu swoją pogardę dla prawa międzynarodowego, ludzkiej pamięci oraz instytucji światowych. To nie są straty poboczne wojny – to świadoma, systemowa polityka państwowa Federacji Rosyjskiej, która nosi wszelkie znamiona kulturowego ludobójstwa narodu ukraińskiego” – podkreślono w MSZ. W MSZ wezwano UNESCO do przedstawienia publicznej i pryncypialnej oceny rosyjskiego ataku na Kijów w nocy 24 maja 2026 roku oraz jego skutków dla sfery kulturalnej, edukacyjnej i naukowej Ukrainy. Ze strony „Interfax-Ukraina”. Narodowa Komisja Ukrainy ds. UNESCO odnotowała uszkodzenia dziesięciu instytucji kulturalnych, naukowych i edukacyjnych Kijowa w wyniku zmasowanego ataku rakietowo-dronowego Rosji w nocy 24 maja, informuje służba prasowa Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
Tłumaczenie maszynowe
Zoja RUZHYN, honorowa obywatelka wsi Szewczenkowe, zasłużona pracownica kultury Ukrainy. 22 maja w Kaniowie uczczono 165. rocznicę powtórnego pochówku Wielkiego Kobziarza oraz 65. rocznicę ustanowienia Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Z okazji 65-lecia Narodowy Bank Ukrainy wyemitował monetę pamiątkową. Z okazji tych doniosłych dat na Górze Mnisiiej odbyło się forum „Artystyczny kanon narodu: ewolucja i współczesne wymiary Nagrody Szewczenkowskiej”. Zastępczyni dyrektora generalnego Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu Switłana Bryżyćka przeprowadziła interesującą wycieczkę po majestatycznych salach nieśmiertelnego Kobziarza. Na Górze Mnisiej (Tarasowej) zebrali się jak jedna rodzina wielbiciele naszego Proroka. Obecni byli czołowi działacze narodowo-patriotycznego centrum Ukrainy wraz ze swoimi delegacjami: przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, głos „Majdanu”, artysta ludowy Ukrainy Jewhen Nyszczuk, legendarny Pawło Mowczan, który stoi na czele Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski oraz inne światła ukraińskiego narodu. Złożono kwiaty na grobie Tarasa Szewczenki od Prezydenta Ukrainy, obecnych delegacji państwowych i społecznych, działaczy kultury, zespołów twórczych, patriotycznych rodzin oraz poszczególnych obywateli Ukrainy. Do głosu zaproszono wiceministra kultury Ukrainy Jewhena Ławra, który naświetlił rolę postaci Tarasa Szewczenki dla Ukrainy, zarówno w czasie pokoju, jak i w dniach wielkiej wojny. Zwycięsko zabrzmiało wystąpienie przewodniczącego Komitetu Szewczenkowskiego Jewhena Nyszczuka: „Dzisiaj, w 165. rocznicę powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki, w dniu 65-lecia utworzenia Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej, my wraz z członkami Komitetu, laureatami Nagrody różnych lat, elitą artystyczną i naukową jesteśmy tutaj – na Górze Mnisiej. Droga Tarasa Szewczenki to droga krzyżowa, to droga przebudzenia ukraińskiej świadomości, która już drugie stulecie przekazywana jest z pokolenia na pokolenie. Właśnie stąd nasza wytrwałość”
Honorowi goście i inicjatorzy wydarzeń – weteran rosyjsko-ukraińskiej wojny o Niepodległość, przewodniczący organizacji obwodowej w Połtawie organizacji społecznej „Ochrona państwa” Petro Worona, przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar oraz kierowniczka Międzynarodowego Centrum Języka Ukraińskiego przy Połtawskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym, kandydatka nauk filologicznych Wira Mełeszko złożyli kwiaty pod tablicą pamiątkową Wołodymyra Pidpałego. Znajduje się ona na fasadzie szkoły w Łazyrkach, gdzie w latach 1950–1953 uczył się przyszły poeta i która już od 16 lat nosi imię swojego krajana. Decyzję o upamiętnieniu w nazwie szkoły poprzedziła długa walka: mieszkańcy Łazyrek domagali się prawa do nazwania placówki imieniem Wołodymyra Pidpałego i ostatecznie zwyciężyli nawet opór w czasach prorosyjskiego reżimu Janukowycza, ponieważ zdawali sobie sprawę, jak ważna jest pamięć, nasza niezłomność, siła naszych obrońców i obrończyń, którą dziś zachwyca się świat. Szewczenki bano się w imperium rosyjskim i boją się do dziś, bo on nie jest o uległości. On jest o walce, o godności, o prawie do bycia sobą. Jego słowo nie spłonęło na Majdanie, nie zniknęło pod wybuchami na Chersońszczyźnie i Charkowszczyźnie, nie ukorzyło się przed rosyjską nawałą. Ono za każdym razem powstaje obok nas w najciemniejszych momentach naszej historii. Tutaj, na Czerneczej Górze, szczególnie dotkliwie rozumiesz: wszystko co drobne przemija, a sprawa ukraińska jest wieczna. I my obowiązkowo doprowadzimy ją do końca: zostaną wyzwolone nasz Krym, nasz Mariupol, wszystkie nasze miasta i święte ziemie. Bo duch Szewczenki jest z nami. I właśnie on prowadzi nas do zwycięstwa. Chwała Tarasowi! Chwała Ukrainie!”. W przemówieniu przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajła Sydorżewskiego wyznaczono misję naszego geniusza, którego można śmiało uważać za założyciela literatury i kultury ukraińskiej XIX w. i na którym wzorują się twórcze osobowości oraz budowniczowie państwa w XXI wieku. Równych Tarasowi-budowniczemu państwa nie ma! On jasno, mądrze i proroczo wyznaczył misję Ukraińców, zarówno na Ukrainie, jak i na całym świecie. Przewodnicząca Rady Rozwoju Społeczności Fundacji Charytatywnej „MHP-Hromadi” Tetiana Wołoczaj pogratulowała obecnym z okazji jubileuszowej daty i zapoznała z aktywnym wsparciem fundacji dla ponad trzynastu obwodów Ukrainy poprzez finansowanie licznych projektów wspierających tożsamość narodową narodu Ukrainy, opierając się na konkretnych faktach we współpracy. Brzmiały wystąpienia innych znanych osobistości, wielbicieli Tarasa Szewczenki. Utwory pieśniarskie do słów Wielkiego Kobziarza wykonał Narodowy Chór im. H. Werowky. Bohater Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy Anatolij Pałamarenko zwycięsko odczytał wiersze T. H. Szewczenki. Od Stowarzyszenia Ziemstw Obwodów Ukrainy, Związku Pisarzy Ukrainy, Towarzystwa „Proświta”, Związku Oficerów Ukrainy, Narodowej Rady Kobiet Ukrainy, społeczności terytorialnej Szewczenkiwskiej, Związku Weteranów m. Kijowa, Kijowskiego Kolegium Zawodowego ze wzmocnionym przygotowaniem wojskowym i fizycznym, Ukraińskiego Rejestrowego Kozactwa „Spas”, uczestników „Artystycznego Specnazu”, organizacji społecznej „Wszechukraińskie Zjednoczenie „Postęp kobiet-mironosic” oraz całego narodu ukraińskiego postawiono wieniec z kłosów pszenicy i złożono pachnący korowaj z napisem „165”, który Zoja Rużyn po wystąpieniach przekazała przewodniczącemu Komitetu Szewczenkiwskiego Jewhenowi Nyszczukowi w celu przełamania się nim wśród obecnych za jasną pamięć Tarasa Szewczenki. Najpierw przełamał chleb, w którym jest miłość narodu do Wielkiego Kobziarza, – Anatolij Pałamarenko. W naszej delegacji byli: dziennikarz, członek Centralnego Zarządu Związku Oficerów Ukrainy Elchan Nurijew, redaktorka naczelna czasopisma „Ukraińska państwowość” Switłana Czorna, która w Doniecku przez ponad 15 lat kierowała ukraińskojęzycznym wydaniem prasowym; architektka Hanna Alijewa, siostra-mironosica Ałła Szałatałowa oraz Chór Weteranów „Naddniprianoczka” z m. Ukrainka na czele z artystką ludową Ukrainy Wałentyną Sklar-Kondraszewską. To właśnie solistki tego chóru w naszej delegacji niosły na ręczniku portret Tarasa Szewczenki, wykonany przez zasłużonego artystę Ukrainy Ołeksandra Ochapkina. Wielką radością było widzieć wielu znajomych wśród uczestników uroczystości. W szczególności deputowanego Rady Najwyższej Ukrainy wielu kadencji Iwana Zajecia, przewodniczącego Związku Mistrzów Ludowych Ukrainy Jewhena Szewczenkę, byłą dyrektor generalną Szewczenkiwskiego Muzeum Narodowego Wałentynę Kowalenko, która w swoim tekście o Pidpałym, w którym napomykała o zbrodni, stała się podstawą do rozporządzenia pierwszego sekretarza KC KPU Wołodymyra Szczerbyckiego o rozpowszechnieniu do zapoznania się „za podpisem” wszystkim członkom KC zamkniętej informacji o okolicznościach zabójstwa”. Nawiasem mówiąc, na wniosek Ołeha Pustowhara jako przedstawiciela UIPN i zgodnie z rozporządzeniem Obwodowej Administracji Wojskowej w lipcu 2024 roku w ramach wykonania ustawy dekolonizacyjnej Pidpałego upamiętniono w nazwie jednej z ulic wsi Łazyrki. W słowie powitalnym wójt społeczności Nowoorżyckiej Anatolij Titenko zauważył, że obecnie ważne jest pamiętanie o tych, którzy zachowywali i bronili ukraińskiego słowa w czasach ZSRR, kiedy było to niebezpieczne i prześladowane przez system. Petro Worona opowiedział, jak swego czasu wraz z żoną poety Niłą opiekował się wydaniem książki Wołodymyra Pidpałego. Wtedy wymagało to znacznych kosztów, znanych bandurzystów: Mychajła Kowala, Witalija Moroza i wielu innych. Nasi niezrównani kobziarze zajęli jedno z wybitnych miejsc podczas wydarzenia. Po raz trzeci na Czerneczej Górze odbył się Międzynarodowy Festiwal Muzyczny „Testament” z udziałem amatorskich i profesjonalnych zespołów chóralnych oraz muzyków, zainicjowany przez szewczenkoznawczynię, pisarkę, kreatywną i czarującą Wałentynę Kowalenko oraz prezydentkę Wszechukraińskiego Charytatywnego Funduszu Kulturalno-Naukowego im. T. H. Szewczenki Ludmyłę Krasycką, której korzenie wywodzą się z rodu Tarasa Szewczenki. Prowadzący festiwal – znany bandurzysta Witalij Moroz, który w składzie jednej z brygad Sił Zbrojnych Ukrainy broni dziś ojczystej ziemi przed orkami. Wiele zespołów twórczych przyjechało na festiwal „Testament” w malowniczych ukraińskich strojach z różnych miast i wsi Ukrainy, z repertuarem utworów pieśniarskich do wierszy Tarasa Szewczenki. Jestem wdzięczna za wsparcie wyjazdu koordynatorom działalności Stowarzyszenia Ziemstw Obwodów Ukrainy, Donieckiemu Ziemstwu „Stowarzyszenie Doniecczyzna” na czele z przewodniczącym Wołodymyrem Butkiem oraz przewodniczącemu organizacji społecznej „Wszechukraińskie Zjednoczenie „Ziemianie Naddnieprza” Łeonidowi Kostiuczence, przewodniczącemu Związku Oficerów Ukrainy Ołeksandrowi Saskowi. Jestem wdzięczna dyrektorowi generalnemu Narodowego Rezerwatu Szewczenkiwskiego Anatolijowi Kononence za podarowane książki dla zwycięzców Wszechukraińskiego konkursu im. Tarasa Szewczenki, któremu przewodniczy zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Switłana Sadowenko. Podziękowania za wsparcie dla zastępczyni dyrektora ds. wychowawczych Kijowskiego Kolegium Zawodowego ze wzmocnionym przygotowaniem wojskowym i fizycznym Łady Wołoszkowej oraz podpułkownika Ołeksija Petrowycza. Słowa podziękowania dla zespołu „Naddniprianoczka”. Dzień był wypełniony potężnym duchem Wielkiego Kobziarza, który jednoczy do zwycięstwa siłą swojego Słowa elitę narodową, cały naród ukraiński! Chwała Tarasowi Szewczence! Chwała Wojownikom-Obrońcom!
wysiłków – poszukiwania wydawcy, środków oraz wsparcia, ponieważ ukraińskie słowo przez długi czas znajdowało się pod presją wrogiego komunistycznego reżimu. Worona wspomniał, że Pidpałyj utrzymywał przyjazne stosunki z Liną Kostenko oraz innymi szestdziesiatnykami i właśnie za oddanie ukraińskiej kulturze był prześladowany przez komunistyczny reżim. O unikalności twórczości poety mówiła Wira Mełeszko. Podarowała szkole we wsi Łazyrky egzemplarz czasopisma „Ridnyj kraj”, w którym opublikowano badania literaturoznawcze na temat artysty. Podkreśliła, że Wołodymyra Pidpałego nazywano „cichym” szestdziesiatnykiem, jednak w tej ciszy brzmiała głęboka miłość do rodzinnej ziemi i ukraińskiego słowa. Mówiła o składowych formowania ukrainocentrycznego światopoglądu jubilata oraz narodowych autentycznych kodach jego liryki. Przedstawicielstwo UINP w Połtawie
Tłumaczenie maszynowe
…własną historię. Nawiasem mówiąc, w foyer szkoły jej uczniowie i nauczyciele stworzyli ścianę poetyckiego nastroju (Interactive Wall), na której każdy chętny zapisywał ulubione wiersze autorstwa Pidpałego. A ponadto Łazirkiwska szkoła ogólnokształcąca I–III stopnia im. W. O. Pidpałego Nowoorżyckiej rady osiedlowej zorganizowała konkurs i wystawę dziecięcego rysunku ku czci znakomitego szestdesiatnika „Bo świat – to bajka, pełna cudów”. Wydarzenia kontynuowano w domu kultury w Łazirkach, gdzie dzięki staraniom wydziału kultury gminy Nowoorżyca zorganizowano zebranie oświatowe „Wszystko przemija, a pamięć nie przemija”.
Z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz zgodnie z parlamentarną uchwałą 90. rocznica urodzin pisarza Pidpałego jest w tym roku obchodzona na szczeblu państwowym – podkreślił Oleh Pustowhar. W swoim przemówieniu mówił także o umacnianiu tożsamości ukraińskiej w warunkach współczesnej walki o niepodległość: „Wielu badaczy jest przekonanych, że poetę Pidpałego otruli materiałami radioaktywnymi pracownicy KGB w ramach operacji »Blok«, skierowanej przez wrogi kremlowski reżim przeciwko szestdesiatnikom. Za tym aktem komunistycznego terroru stoi KGB. Wystąpienie Iwana Drača na po-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dla tego musicie zadbać o zdrowie. Gruntownie przejrzeć swój jadłospis. 80 procent jego powinny stanowić owoce, jagody, grzyby. Zajmijcie się porannym i wieczornym truchtem z modlitwą. Włączcie rodzinę. Zwłaszcza dzieciaki. One nie pozwolą przerwać tego wspaniałego zajęcia. Ono najlepiej odciąga od bezsensownej codzienności. Ładuje serce Siłą i Radością. Staniecie się bardziej widoczni dla Bogów. Ta rita – wspaniały czas na oczyszczenie zarówno duszy, jak i ciała. Czwartek, piątek, sobota – dla mężczyzn. Piątek, sobota, niedziela – dla kobiet. Nie zapominajcie o rodzicach. Ich Pola Sił chronią was od wszelkich nieszczęść. Woźcie do nich dzieci-małolatów. To uzdrawiająca studnia dla spragnionych, starych serc. Pamiętajcie: “Im dłużej będziecie ogrzewać ich srebrne lata, tym dłużej i wy będziecie chronieni od wszelkich niepowodzeń!” Magia rośliny, z której kiedyś wołchwowie wytwarzali SuRaj Nieśmiertelności, dotrwała do naszych dni. Na Sosnycczyźnie (ojczyzna O. Dowżenki) nie bez powodu zapisano taką kosziunę. “Jakoś książę siewierski Dobromysł natknął się w zaroślach na barć – pasiekę: starusieńki dziad krząta się przy niej. Ale tak siwy, z żalem płacze – świata białego nie widzi. Chwycił książę za miecz: “A kto was, dziadku, obrazić śmiał, ja ich jak psów?!”. “A co ty, synu! To mnie tato za uszy naderwał, że ja z lipy łyka naderwał! A dziadunio przecież kazali z wiązu brać!”. Wchodzi książę do chaty, a tam dwaj jeszcze starsi dziadowie siedzą, rojnice plotą. “A co wy, moi Ojcowie, pili, a co wy jedli, że do takich lat dożyli”, – dziwi się władca. “A my, książę, na żytnim chlebie i na bzowej sycie i krzepcy, i syci!”. Taką samą sytę przygotowywali na zimę i tato. Dojrzałe jagody bzu z odrobiną miodu grały w szklanych gąsiorach, nastawiały się na pięciorniku i kukułkach. A wiosną dodawano tam jeszcze “mleczko trutowe”. Taka syta dawana była dzieciakom, które niemrawo się rozwijają, są tępe, blade. Dziewczynkom, u których nijak nie “wyskoczą piersi”. I wszystkim rówieśnikom taty, żeby wygnać z ciała marne kłęby zimy. Tato nie raz podkreślali: “Kto po sześćdziesiątce nie zakłada pasieki – ten wróg srogi sobie!”. Niniejsze nowolecie bardzo sprzyja tej bogomiłej sprawie. O leczniczych właściwościach bzu czarnego pisano-przepisywano. A oto o bzie czerwonym – skrajnie skąpe notatki. Jednak jest on bardzo drogocenny, gdyż pokonuje onkologiczne choroby trzustki. Stołową łyżkę suchych kwiatów bzu czerwonego zalać 300 ml wrzątku. Nastawiać owinięte 2 godziny. Spożywać po jednej trzeciej szklanki, gdzie rozpuszczono 1 łyżkę nalewki z pączków brzozowych lub topolowych. Przyjmować trzy razy dziennie w przerwach między jedzeniem. Miesiąc pić. Miesiąc przerwy. Potężny przeciwnowotworowy czynnik ma i bez zielny (chobza). Lek przygotowuje się prosto. Dojrzałe jagody przesypuje się warstwami cukrem – 1:1. Nastawia się 18 dni w ciemnym (komórka) miejscu. Przechowywać w lodówce. Przed jedzeniem wypić 150 ml destylowanej wody. I po jednej deserowej łyżce syropu. Trzy razy dziennie. On najlepiej leczy białaczkę, ziarnicę złośliwą, zapalenie dziecięce, reumatyzm, podagrę, zapalenie mięśni, wole (zob), choroby nerek. Jeśli na waszym podwórku nagle pojawił się delikatny pęd bzu czarnego – cieszcie się. Jego posadzili Pradziadowie wasi, żeby wybawić rodzinę od wszystkich niemocy. Ochronić od zjaw, nawii, szyszy, uroków, różnej czarnotocznej siły. Według wierzeń: kiedy Boże drzewko zakwita, w jego kwiat wracają dusze naszych Pradziadów. W dzień Wołosa bzowy krzak przyozdabiano ręcznikiem. Dobroczynna siła Słońca w przedkupałowym czasie tworzy z roślin prawdziwe bezdenne studnie uzdrowienia. Niepisana prawda: korzenie kopie się albo wczesną wiosną, albo późną jesienią. Ale tato kopali niedrym korzeń (tak oni nazywali pięciornik wyprostowany Potentilla erecta) właśnie w tydzień przesilenia, na pełni księżyca. Zaznaczając w dzień każdą roślinę kołeczkiem. Brano ze łodygą, kwiatami i zaraz, umywszy korzeń w bieżącej wodzie, wkładano do dzbana z samogonem. Nastawiano 40 dni w ciemnym miejscu. I używano od wszystkich niemocy po stołowej łyżce. Szczególnie podkreślając, że dla kozackiej krzepy lepszego środka nie znaleźć. W tym czasie zakwita jeszcze jedno wołchowskie ziele – dżerabaj. Ja nie wiem, co ono oznacza po tatarsku. Ale moskale zmałpowali go dziurawcem. My zaś, bezpamiętni, i sobie dajmy kukać bezsensowne przekręcenie: naprawdę przecież zwierzęta nim się leczą. Pradawna nazwa – zajęcza krewka. Napary z rośliny gęsto-czerwonej barwy. Bierze się tylko kwiaty. Świeżymi, od razu na łące, zalewa się słonecznikowym nieoczyszczonym olejem, na dwa tygodnie wystawia pod słońce, dzban nakrywa się siateczką. Odcedza się, odciska. W ten sam olej dodaje się świeże kwiatki. Dodaje się i odrobinę nowego oleju i znowu na słońce. I tak cztery razy… Dobrze, że krewka kwitnie całe lato. Zwalcza wszelkie parchy całkowicie moknących egzemy, grzybków, opryszczek. Błyskawicznie zagoi rany. Czerwiec – lipiec błogosławione dla miłośników fermentowanych herbat. Bujnie rośnie wierzbówka – iwan-czaj. Ale można brać i malinowy, jeżynowy, młody wiśniowy liść. Dobrze wygnieść w dłoniach, żeby aż sok puścił. Ja zaś dodaję i malinowe dojrzałe jagódki. Zwinąć wałkiem i, zawinąwszy w płótno, położyć na strychu, krytym blachą. Uwaga! Pod eternit nie jest pożądane – on jest rakotwórczy. Przez dzień liść zaparzy się. Rozłożyć cienką warstwą. Przez drugą dobę on już wyschnie. Przechowywać w papierowych torebkach. Nie ustępuje cejlońskiej. Pamiętajcie: mądrość wołchwa tysiąc razy cenniejsza od wszystkich mądrych cudzoziemskich pism. Nasi Pradziadowie w tę ritę winszowali: Wniebowstąpienie wiosenne, Pszczelarski postawiec, Sporynię, Zieloną Niedzielę – całe przeczyste grono Przedkupałowych świąt. (sii), Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy (2024). Uczył się w Kosowskim Technikum Ludowych Rzemiosł Artystycznych im. W. Kasijana (1981–1985), jednocześnie i w podziemnym seminarium duchownym Świętego Ducha UKGK (1981–1989). Służył w armii (1986–1987). Święcenia diakonatu otrzymał 9 lipca 1989 roku, podziemnie we wsi Dora. Szafarzem święceń był władyka Julian Woronowski. 11 lutego 1990 roku, wyświęcony przez metropolitę podziemnego kościoła Wołodymyra Sterniuka, we Lwowie, gdzie otrzymał podziemne imię Andrij. Ukończył Katolicki Uniwersytet Lubelski (Polska, 1998), Wschodni Instytut Papieski w Rzymie (2017), gdzie obronił pracę doktorską. Służył w parafiach obwodu tarnopolskiego – wsie Zastinky, Seredynky, Skałat, Ostapje, Horodnycia. Był proboszczem katedry Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (Tarnopol, 1993–2011). Jest laureatem konkursu obwodowego – Złota Elita Tarnopolszczyzny “Człowiek roku – 2024”. Autor książek: “Symfonia Katedralnego Soboru” (1999), “Biblia w moim życiu” (2004, współautor), “Krótki poradnik zachowania chrześcijan w Bożej świątyni” (2007, współautor), “Katedra” (na 20-lecie, 2009), “Podziemne seminarium UKGK” (2010), “Liturgia podziemnego Kościoła” (2014) i in. Wydał film dokumentalny o metropolicie Wasylu Semeniuku “Wierny wojownik Chrystusa”. Pracuje nad stworzeniem muzeum UKGK.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan PROSIANYK Lato 9600 22 maja – 22 czerwca. Miesiąc Bożyny-Bzu. Gwiazdozbiór Wołosażar – Tur, Zając. Patron Bóg mądrości Weles. Nazwy ludowe: Czerwiec, Kupała, Kresień, Sinicz, Cerven, Czerwiec. Imiona rodowe pobłogosławione przez Niebiosa: Błahozwana, Wesnianka, Wesyla, Dobromyła, Zirnycia, Iziasława. Błahowist, Budymyr, Budysław, Buj-Tur, Myłan, Myłodar. 29 maja 1453 roku archistrateg Michał haniebnie oddał stolicę imperium bizantyjskiego miasto Konstantynopol wojskom tureckim. Z najwspanialszej prawosławnej świątyni świętej Zofii (Mądrości) mahometanie usunęli Jehoszuę Nazarejczyka. 8 czerwca — astralne święto pramatki Świata Bogini Łady. Lata 391, zjednoczywszy się, anty-Rusicze (przyłączyli się nawet Obodryci znad Łaby – Elby) wygnali Germanów z państwa precz. Bitwa odbyła się na lewym brzegu Stuhny. Przedkupałowy święty tydzień Kleczalny. Przenajświętszej Trójcy: Prawi, Jawie, Nawie. Odwiedziny grobów, czczenie pra-Ojców w Środnicę. Przeczystego Czwartku, Piątnicy – Matki Makoszy. Bez – jedna z najbardziej tajemniczych roślin ziem aryjskich. Starsi ludzie nazywali drzewko właśnie Bożyną, podkreślając jego boski początek. Nawet suchy korzeń obawiano się wyrzucać z obejścia. W średniowiecznym rycerskim romansie „Tristan i Izolda” mówi się: „On (karzeł Frosin) mocą Bożibusa odgaduje wszystkie tajemnice bytu!”. Sambucus nigra… nawet w łacińskiej nazwie rośliny brzmi owo, nasze, tajemne imię Boga Busa – patrona roślinności. Więc nie na darmo religia abrahamiczna umieściła w Bożynie diabła – zdemonizowanego kronikarza państwa prakijowskiego, który kreskami i nacięciami na deseczkach wykreślał naszą przeszłość. (Takimi „księgami” bizantyjscy mnisi – szpiedzy, przed najazdem Batyja podpalali Ławrę Pieczerską). Jaskółki – bzy mają potężny wołchowski początek. Jeśli rodzice je wszelkimi sposobami wspierają, to w przyszłości – są to wybitni matematycy, wizjonerzy, lekarze, pisarze, śpiewacy, artyści, którzy będą rozświetlać nieboskłon Ojczyzny. Są pewni siebie, niezależni, wolnomyślni i nie znoszą cudzej woli. Właśnie te cechy prawie zawsze prowadzą ich do sukcesu i harmonii. Gwiazdozbiór Zająca (i ten Zając, który wyraźnie widoczny jest na pełni Księżyca) kierują ich potężnym ludzkim strumieniem, aż do srebrnych lat. Są żarliwi w miłości, wielodzietni. Z radością adoptują sieroty. Ale tutaj maluchy najwłaściwiej jest wychowywać zgodnie ze wskazówką „Wieści” RODnik VI. Testament 133. „Czysty – kto kopie studnię dla RODu swego. Przeczysty – kto otwiera Źródło dla naRODu całego!” Wtedy wasze ziarno będzie padać w dobrze spulchnioną glebę, przynosząc obfite plony. A jednak bzy są bardzo kruche wewnętrznie i wrażliwe. Jednak nigdy nie pokazują tego na zewnątrz. Ta ryta przyniesie Jaskółkom – bzom wiele kłopotów. Wszystkie sprawy zahamują. Wszystkie drzwi się zamkną. Wasza służba Ojczyźnie zaniepokoi wielu. Nieżyczliwi będą się radować. Przyjaciele się zatają. Ale wy z czasem uleczycie swoje rany, bo pod koniec roku odnajdziecie Źródło Krzepy. Właśnie
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Wołodymyr Bołeszczuk. Zarys biografii jubilata przedstawili: dyrektor muzeum, przewodniczący Tarnopolskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Jarema Szatarski, przewodniczący Tarnopolskiej Obwodowej Organizacji Naukowego Towarzystwa im. Szewczenki akademik Michaił Andrejczyn, pisarz Oleh Herman, w imieniu ukraińskiego kozactwa Andrij Zozula, Ukraińskiego Funduszu Kultury Wołodymyr Ostapiuk, Związku Pisarzy Słowiańskich Wołodymyr Barna. Fotoreportaż ze zdjęciami o swojej drodze życiowej w pokazach wideo zaprezentował sam jubilat. W ramach wydarzenia odbyło się także wprowadzenie do obiegu jubileuszowej koperty pocztowej, znaczka i stempla z portretem jubilata (autorzy: artyści Oleh i Natalia Kinali). Część artystyczną uroczystości uświetnił śpiew tria artystek Tarnopolskiej Obwodowej Filharmonii. Program uroczystości prowadziła zastępczyni dyrektora muzeum TOO NSKU Natalia Czekanowa. Tego dnia uczestnicy akademii mieli możliwość obejrzenia wystawy prac artystycznych ojca-doktora, prezentowanej w sali wystawowej (drugie piętro muzeum). Ivan Andrij Hovera urodził się 2 maja 1966 roku w mieście Iwano-Frankiwsk. Przyglądając się szczeblom jego duchowej i naukowej drogi, jest on mitrioforym kapłanem UGKC, publicystą, krajoznawcą, proszwiantem, doktorem teologii. Członek Związku Pisarzy Słowiańskich Ukrainy (2023), czynny członek NTSz (2023), przewodniczący komisji teologicznej
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Eduarda MEŻUŁA Co dzieje się z człowiekiem, gdy po długiej walce nadchodzi moment ciszy? Kiedy rewolucja, o którą walczyłeś, zaczyna kontrolować ciebie, a ideały przeszłości rodzą potwory teraźniejszości? Wydarzenia rozgrywają się w zamkniętym sanatorium, gdzie współistnieją dawni rewolucjoniści, mieszczanie i zakonspirowani pracownicy tajnej policji. Przestrzeń, która powinna leczyć, zmienia się w miejsce kontroli i izolacji. Drut kolczasty, reżim i ciągły nadzór czynią sanatorium modelem państwa – zimnego i bezlitosnego. „Strefa sanatoryjna” to historia nie tylko o latach 20. XX wieku. To spektakl o człowieku wewnątrz systemu, o utracie ideałów i o tym, jak szaleństwo świata zaczyna wydawać się normą. – Po raz pierwszy wziąłem się za Chwylowego, choć bardzo dawno chciałem – opowiedział Dmytro Zachożenko, reżyser spektaklu, główny reżyser Lwowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki. – Ta historia długo była odkładana i wreszcie nadszedł dla niej czas. Wydaje mi się, że Mykoła Chwylowy to dość słabo zbadany pisarz i zasługuje na o wiele większą uwagę. Zawsze nęci jego niespokojny świat – niepewny, nieco chorobliwy. Jego marzenie – tak wielkie i romantyczne. A jednocześnie przerażenie rzeczywistością, która go otaczała. Zawsze wydawał się bardzo wrażliwy pod tym względem. Zaproszono mnie na inscenizację do Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki. I rozumiałem, że będzie to wspaniały wariant dla spektaklu. Nie wiem, jak ten temat brzmiałby we Lwowie. Ale słobożańska gwara, nieprosty dialog z kulturą rosyjską, która oczywiście przez długi czas miała na niego wpływ i od której wpływu próbował się uwolnić (precz od Moskwy!), i rewizja własnych poglądów, i poszukiwania własnej tożsamości, i rozważania o roli ukraińskiego Lewobrzeża w losach Europy – wydawało się, że to idealny koktajl dla współczesnego Kijowa. Dlatego od razu zaproponowałem dyrektorowi generalnemu – kierownikowi artystycznemu teatru Kyryłowi Kaszlikowowi ten tekst do wystawienia. Nad spektaklem pracowaliśmy dwa i pół miesiąca. To dłużej, niż pracuję zazwyczaj. Zespół jest tu wspaniały. Ludzie aktywnie włączyli się w proces prób i zainteresowanie materiałem u nich nie znikało. Cały czas czułem ruch do przodu. To był przyjemny eksperyment. Jeszcze jesienią przyjeżdżałem do Kijowa i miałem szereg spotkań z aktorami teatru. Rozmawialiśmy. Czytali teksty, potem te teksty omawialiśmy. W rezultacie tego procesu wybraliśmy zespół do spektaklu. A do roli Anarcha zaprosiłem aktora Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu Artema Miausa (w innym składzie tę rolę wykonuje aktor Teatru Łesi Ukrainki Wład Mełeszko). Podoba mi się wiele ról aktorskich, trudno wyróżnić kogoś osobno. Ważne, że sam proces inscenizacji przebiegał zadziwiająco harmonijnie. Cały czas pracowaliśmy w dwóch składach, ale nie było, jak to czasem bywa, toksycznych relacji między aktorami z różnych składów. Wszystko było maksymalnie konstruktywne i sprawcze. Wszyscy pomagali sobie nawzajem, wypracowywali wspólny proces, wspólne pole twórcze. Scenografię robił Ołeksij Choroszko. To główny artysta Lwowskiego Teatru imienia Łesi Ukrainki. Razem z nim opracowaliśmy makietę spektaklu jeszcze w sierpniu ubiegłego roku. Od razu pojawił się pomysł z basenem, jakie były w starych radzieckich sanatoriach ze standardową radziecką płytką. I dalej budowaliśmy to, co potem widz zobaczył na scenie. Ołeksij wziął również na siebie kostiumy. Światłem zajmował się Ihor Hołowaczow. Bardzo mnie ucieszyło, jak operatywnie i konstruktywnie je ustawiliśmy. W spektaklu są mikrotańce. Ale osobno nad plastyką z choreografem nie pracowaliśmy. Ja wszystko to całkowicie oddałem aktorom. Było wiele wariantów rozwiązania plastycznego – od najbardziej szalonych po akademickie. To, co zobaczył widz, to już chyba była tysięczna próba. Wydaje mi się, że niezwykle trudnym zadaniem jest uchwycić niespokojny świat Chwylowego i pracować z nim. Tym bardziej, że jest on słabo zbadany na scenie teatralnej. Chce się wierzyć, że nasz spektakl da impuls do dalszego życia scenicznego utworów Chwylowego. Uważam, że to wielki skarb, z którego na razie nikt nie korzysta. A sam spektakl, moim zdaniem, wyszedł szczery, przejmujący. Uderza, jak bardzo współbrzmią tematy, lęki, rozczarowania, marzenia, o których pisał Chwylowy, z tym, co przeżywamy teraz. Osobiście mnie to uderza, zachwyca i daje wewnętrzny silniczek, żeby ruszać się i pracować z tym materiałem. W spektaklu brzmi piosenka w języku angielskim. Przetłumaczyliśmy wiersz Chwylowego. Muzykę napisali kompozytorzy Wołodymyr Pomirko i Oksana Cymbalist. I Oksana tę piosenkę zaśpiewała. Zadziwiające, jak bardzo jego poezja jest melodyjna, jak świetnie układa się do muzyki. Myślę, że w tym też jest wielki potencjał. Mam nadzieję, że jeszcze będę sięgał do twórczości Mykoły Chwylowego. Mam wiele planów twórczych. Jest zamysł, by w najbliższym czasie zrobić we Lwowie spektakl według jednego bardzo znanego tekstu. Obecnie prowadzone są rozmowy z autorem. Jeśli się uda, to powinno wyjść coś mocnego i widowiskowego. – Tak się złożyło, że dużo gram negatywnych postaci – zaznaczył Wiaczesław Nikołenko, zasłużony artysta Ukrainy, wykonawca roli Karny. – Przyznam, że lubię je grać. Choć oczywiście są i pozytywne. Ale właśnie negatywne są ciekawe tym, że zdarzają im się przejawy, których nie tak często spotkasz w życiu. Dlatego ich pewnie ciekawiej jest szukać w sobie i przejawiać na scenie, w spektaklach. W powieści Mykoły Chwylowego „Strefa sanatoryjna” postać Karny, moim zdaniem, nie jest do końca realna. Odzwierciedla ona sam system radziecki. Zazwyczaj aktor występuje jako adwokat swojej postaci. Ale czy mogę być adwokatem tamtego systemu? Pewnie, że nie. Praca z reżyserem Dmytrem Zachożenką była dość komfortowa. Jest dość lojalnym, dość nowoczesnym reżyserem. Słyszy aktora, w dobrym tego słowa znaczeniu dostosowuje się do niego. Ale przy tym nie zapomina bronić swojego punktu widzenia. Podczas pracy nad spektaklem mieliśmy życzliwą atmosferę twórczą. Dołączyłem do prób nieco później. Początkowo tę rolę miał grać inny aktor, ale nie wyszło. I złożyłem twórczą propozycję na rolę Karny. Zatem dołączyłem do procesu twórczego gdzieś w połowie, kiedy spektakl był już zrobiony w pierwszym czytaniu. Dość szybko wtopiłem się w tę atmosferę niezwykłego sanatorium. Oczywiście z twórczością Mykoły Chwylowego byłem zaznajomiony już wcześniej. Zachwyca, jak on w „Strefie sanatoryjnej” opisuje przyrodę. To jakby jeszcze jedna postać. Jest tam wiele ciekawych momentów opisowych, które trudno odtworzyć na scenie. A poza tym Chwylowy bardzo dobrze oddał atmosferę tamtego czasu. Ma świetnie opisany świat wewnętrzny postaci. To bardzo pomaga. Natomiast w utworze dramatycznym zazwyczaj widzimy tylko tekst i didaskalia. W innym składzie rolę Karny wykonuje Serhij Detiuk. Od czasu do czasu omawialiśmy z Serhijem pewne niuanse, ważne właśnie dla spektaklu. Ale po swojemu podchodziliśmy do momentów, które można zagrać różnie, wychodząc z naszej osobistej organiczności. W rezultacie każdy, wydaje się, zdołał stworzyć inną postać. Ale obaj dobrze wpisali się w ogólny spektakl. Prawie ze wszystkimi zaangażowanymi w spektakl aktorami wcześniej już wielokrotnie pracowałem. Po raz pierwszy tylko z Daryną Stepankową.
Co prawda, ona gra ze mną także w „Ukradzionym szczęściu”, ale tam ma całkiem małą rolę. A w tak dużej roli z Daryną zetknąłem się po raz pierwszy. Ma bardzo ciekawą naturę, bogaty świat wewnętrzny. Moim zdaniem jest nowoczesną aktorką, która dobrze wyczuwa teraźniejszość. Praca nad spektaklem będzie trwała nadal. Za każdym razem będziemy znajdować coś nowego. Ale mieliśmy szczęście, że pierwsze próby zaczęliśmy grać trzy tygodnie przed premierą. Odbywały się praktycznie każdego dnia. Zdołaliśmy przepracować pewne poszczególne momenty, poczuć oddech roli, oddech spektaklu. Więc wiele zostało zrobione przed premierą, jednak proces trwa. Niedawno odbył się u nas casting do jednego z nowych spektakli. Będzie to musical, który ma pojawić się w przyszłym sezonie teatralnym. Być może uda mi się trafić do tego projektu. Także obecnie trwa praca nad spektaklem „Sen rozumu” według wersji scenicznej José Gabriela Antuñano, reżyser-inscenizator Ignacio García, scenografia i kostiumy Marii Lewyckiej. Próbuje rolę Dona José Duaso y Latre (księdza). Nasza trupa jest dość obciążona, pracy nie brakuje. I dla nas jest to bardzo ważne. Przed pełnoskalową inwazją proces prób w teatrze trwał zazwyczaj długo. Mógł to być rok, dwa, a nawet trzy lata. A teraz próby trwają u nas od dwóch do czterech miesięcy. – Tę rolę zaproponował mi reżyser Dmytro Zachożenko – wspominał Mychajło Haniw, odtwórca roli Chłoni. – Wcześniej czytałem powieść „Strefa sanatoryjna”, więc byłem zaznajomiony z tym materiałem. Wersję sceniczną napisała Nina Zachożenko. Nie powiem, że dokonała jakichś zawrotnych zmian w postaciach czy fabule, a wręcz przeciwnie, podkreśliła literacką paletę tej powieści. Zgadzam się z Wiaczesławem Nikolenką, że z reżyserem Dmytrem Zachożenkiem pracowało się łatwo. Ogólnie łatwo pracuje się z reżyserem, który wie, co robi i chce to zrobić. Przynajmniej mnie było dość komfortowo. Chyba po raz pierwszy w ciągu pięciu lat pracy w teatrze tekst postaci był absolutnie pokrewny ze mną, moim postrzeganiem, moją refleksją nad tym światem. A samobójstwo bohatera zasługuje na dość szerokie rozważania. Ten czyn wymyślił mu autor. Jednak istnieje wiele teorii, dlaczego właśnie tak. Chwylowyj pisał tę powieść jako refleksję nad wydarzeniami, które działy się w tamtym czasie (100 lat temu). Nie ma do tej pory potwierdzonej wersji, czy pisał o sobie i czy wszystkie te postacie są częściami jego postrzegania świata. W końcu sam Chwylowyj był dość depresyjnym człowiekiem, który wielokrotnie próbował popełnić samobójstwo. Więc trudno powiedzieć, czy usprawiedliwiam czyn Chłoni, czy nie. Tak samo trudno odpowiedzieć, czy ten czyn jest czynem człowieka słabego, czy wręcz przeciwnie – silnego. Myślę, że aby zrozumieć czyn postaci, trzeba przemyśleć czyny samego Chwylowego. Ogólnie jest to szerokie pole do rozmyślań. Ale jednego mogę być pewien – w moim rozumieniu tego bólu postaci Chłoni, że rzeczywiście oduczyliśmy się „rozmawiać ze sobą”. A to jest ważne i potrzebne! Chciałbym zwrócić uwagę, że wszyscy zaangażowani w spektakl aktorzy byli aktywnymi uczestnikami procesu prób. Najpierw razem przeszliśmy okres czytany. Jakichś rozmów z reżyserem sam na sam odnośnie ról nie było. Cały proces odbywał się we wspólnej wielkiej pracy. I był to ciepły, twórczy proces. Na razie trudno ocenić swoją pracę. Myślę, że zrobi to widz. Oczywiście praca nad wizerunkiem będzie trwała dalej, jak praca nad każdym wizerunkiem. Byłoby ciekawie jeszcze popracować z Dmytrem Zachożenkiem nad innym materiałem. Jeśli będzie to nawet nie w Teatrze im. Łesi Ukrainki, w którym pracuję, to przemyślę taką propozycję, właśnie dla dalszej współpracy z tym reżyserem. Głównym jest, aby chęć pracy razem była wzajemna. Już całkiem niedługo na głównej scenie naszego teatru ma odbyć się jeszcze jedna premiera, w której też będę grał, ale na razie nie mogę podać materiału. Spektakl „Strefa sanatoryjna” i sam fakt obecności tekstu Chwylowego w naszym teatrze – to wielki krok naprzód. Zasadny i wyważony! To mnie osobiście bardzo cieszy i jestem rad być uczestnikiem tego kroku. Za co jestem wdzięczny dyrektorowi generalnemu Kyryłowi Kaszlikowowi oraz dyrektorce-organizatorce Oksanie Nemczuk. W ciągu ostatnich czterech lat w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Łesi Ukrainki odbyło się wiele premier i jest to niezbędny oraz logiczny proces, ponieważ żadnemu teatrowi Ukrainy, poza naszym, nie przyszło po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji tworzyć swój repertuar praktycznie od zera. Na głównej scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Łesi Ukrainki odbyła się premiera spektaklu „Strefa sanatoryjna” według powieści pod tym samym tytułem autorstwa Mykoły Chwylowego. Utwór, napisany ponad sto lat temu, szczególnie nowocześnie zabrzmiał w naszych czasach.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zdążyła zorganizować dziewięć indywidualnych wystaw, a dziś, mimo przerwy związanej z macierzyństwem, wraca do twórczej działalności. Z muzeami łączy ją szczególna historia: w sferze muzealnej pracowała jej mama, a później sama Wasylina dołączyła do zespołu Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Praca w zbiorach dała jej wyjątkową możliwość. „Wstrzymując oddech, stała nad pracami Szewczenki, chłonąc ruch pióra i pismo artysty”, – wspomina. Podczas pracy jako główna artystka w Narodowym Muzeum „Czarnobyl” stworzyła grę planszową „Wędrówka przez Strefę Wykluczenia”, w której uczestnicy podróżują trasą od Kijowa do Czarnobyla i z powrotem. Pracowała również nad puzzlami „Flora i fauna Strefy Wykluczenia” oraz serią rebusów i kolorowanek. Wszystko to zostało zaprezentowane na festiwalu „Arsenał idei. Różni razem” w 2024 i 2025 roku. Artystka zaprasza wszystkich chętnych, by na chwilę się zatrzymali, spędzili czas przy filiżance dobrej kawy i powoli zanurzyli się w świat akwarelowych refleksów. Wystawa trwa do 3 czerwca w stołecznej przestrzeni artystycznej na Podolu (ul. Chorywa, 43). Tutaj budzi się natchnienie i chęć uważniejszego patrzenia wokół, dostrzegania piękna.
Tłumaczenie maszynowe
Artystka Wasylyna Kułaczok zaprasza na wystawę akwareli i grafiki „Odblaski”. To opowieść o chwilach pokojowego życia, o zwykłych, cichych momentach. Większość z ponad 20 zaprezentowanych prac powstała jeszcze przed pełnoskalową inwazją, a część przed 2014 rokiem. Ludmyła OPANASENKO W pracach jest dużo światła, ponieważ akwarela opiera się na zjawisku fizycznym: farba jest przezroczysta, a lśni dzięki odbiciu światła od białego papieru. Właśnie dlatego akwarela „oddycha”, prześwituje. Na wystawie zaprezentowano również prace graficzne: litografię, akwafortę, grafikę na kartonie. Każda technika na swój sposób odkrywa zamysł twórczy. Sam na sam z naturą 35-letnia Wasylyna maluje głównie z natury. Artystów w jej wieku, którzy pracują w malarstwie plenerowym, jest w rzeczywistości niewielu. Dla niej ważne jest nie tylko dokładne oddanie pejzażu czy obiektu, ale uchwycenie stanu i nastroju chwili – poczucia przestrzeni, lekkości, czasem iluzoryczności, a miejscami płaszczyzny czy bryły. Przyznaje: jest coś szczególnego w pracy w plenerze – byciu razem z naturą. Właśnie na łonie natury pojawiają się emocje zachwytu, zdumienia, jakby widziało się świat głębiej i zaczynało go lepiej rozumieć. „Każdy artysta ma swój charakter pisma. Mój jest bardziej o wrażeniach: kiedy złapawszy piękną chwilę, pragnę przekazać widzowi stan duszy i nastrój natury – mówi Wasylyna Kułaczok. – Kiedy maluję, wypełnia mnie uniesienie i wdzięczność za możliwość tworzenia”. Nieustannie szuka w Ukrainie nowych lokalizacji do malarstwa plenerowego, zgłasza się na konkursowe plenery i rezydencje artystyczne, gdzie jest możliwość pracy i jednoczesnego bycia razem ze swoimi dziećmi. Wabi piękno czasu Wasylyna przedstawia naturę, ludzi, martwe natury, stare domy, które nie nadają się już do życia. Przyciąga ją piękno czasu: łuszcząca się farba, stara latarnia, ciche podwórka, których już nie ma. Jak choćby podwórko naprzeciwko Żytniego Rynku – w rzeczywistości zniknęło, ale pozostało na jej płótnie. Obrazy stają się swoistą pamięcią o mieście, jego atmosferze i detalach, które łatwo pominąć w codziennym zgiełku. Jej przesłanie to przypomnienie: świat jest piękny tu i teraz. Piękno żyje w każdym kawałku rzeczywistości, w prostych codziennych rzeczach. Nie trzeba jechać daleko ani czekać na szczególne warunki, aby je zobaczyć. Może to być ulica, architektura, martwa natura albo to, jak światło zmienia się podczas zachodu słońca czy jak ciekawie układają się cienie w ciągu dnia. Artystka nieustannie poszukuje wizualnych motywów. Jej mąż jest matematykiem. Wychowują troje dzieci, młodsza córka ma pięć lat. Wasylyna z ciepłem mówi o wsparciu męża: to on bierze na siebie część domowych obowiązków i pomaga stworzyć dla niej przestrzeń, w której rodzi się twórczość ukochanej. Autentyka w symbolach Na otwarcie wystawy Wasylyna Kułaczok przyszła w stylizowanym ukraińskim stroju: w odtworzonej koszuli z Zaleszczyk z obwodu tarnopolskiego oraz spódnicy z ładunką z obwodu połtawskiego. Dukacz i bałamuty dopełniały wizerunek. Artystka przyznaje, że ukraińskie stroje są dla niej żywą historią rodziny. Przechowuje koszulę swojej prababci Nadiji i jej mamy Paladyny, stworzoną przez mistrzynie w Klembówce w obwodzie winnickim. Temat sztuki ludowej towarzyszy jej jeszcze od czasów studiów: pracę magisterską w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury artystka poświęciła ukraińskiemu haftowi połowy XIX – początku XX wieku oraz temu, jak artyści wcielali go w swoich dziełach. W części praktycznej zilustrowała „Marusię Czuraj” w technice monotypii. Ta praca trafiła do Liny Kostenko i otrzymała jej pochlebną opinię. Szczególnie bliski artystce jest wizerunek Rożanycy – kobiety, która rodzi życie, a także jeźdźca-kozaka, którego niektórzy badacze interpretują jako kontynuację tego samego symbolu – znaku rodu, płodności i ciągłości życia. Te motywy często spotyka się na tkanych dywanach i w haftach. Podobnie jak wizerunki ptaków – kogutów, gołębi, a nawet papug. Na wystawie Wasylyna Kułaczok zaprezentowała serię grafik na kartonie „Ukraińskie symbole”. W tych wzorach na nowo ożywają symbole rodu i amuletów. Poczucie rodu W Wasylinie połączyły się dwa korzenie: po mamie – podolskie, po tacie – bojkowskie. To poczucie rodu odbija się echem w twórczości. Obrazy artystki wspierają inicjatywy wolontariackie, malowała także tuby po pociskach, aby wesprzeć wojskowych i muzeum. Jedna z jej prac – malarstwo olejne ze słonecznikami – pojechała na Połtawszczyznę do rodziny poległego żołnierza, którego artystka znała osobiście: obraz wygrała jego żona podczas charytatywnej loterii na rzecz wojska. Wasylyna Kułaczok pracuje głównie w akwareli i grafice, jednak obecnie tworzy nową serię prac poświęconą ukraińskiemu haftowi i ornamentom dywanów. Prace wykonane są w technice akrylu na płótnie z użyciem płatków złota i srebra. Pierwsze płótno z tej serii już zdobi ekspozycję. Nawiasem mówiąc, artystka miała okazję zilustrować ukraińskimi symbolami i motywami tradycyjnego haftu książkę „Oberemok sonetiw” (Naręcze sonetów) Wiry Kytajhorodśkiej, znanej pisarki, która profesjonalnie zajmuje się tkactwem ludowym i haftem. Wśród twórczych planów Wasylyny jest portret prababci w starodawnej koszuli. „Bardzo dobrze ją pamiętam, jej ogród z piwoniami we wsi Ołeniwka w obwodzie winnickim. Na cześć prababci Nadiji nazwałam swoją córkę” – dzieli się artystka. Kwiaty w jej pracach również mają osobistą historię: jedne zrodziły się ze wspomnień o podwórku babci we wsi Kotiużany w obwodzie winnickim, inne – z plenerów na Krymie, gdzie dla mamy zostały namalowane polne kwiaty. Muzealna przeszłość Wasylyna maluje całe życie. Od piątej klasy uczyła się w Państwowej Średniej Szkole Artystycznej imienia Tarasa Szewczenki. Przed narodzinami dzieci artystka
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe