Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №20–21 за 2020 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Zwrot do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jeden z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – za sprawą pewnego „wsparcia” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. I tylko my sami – ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo – możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to istotny wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płacący tak, aby podać pełną informację o płatności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Do Prezydenta Ukrainy W. O. Zełenskiego

Szanowny Wołodymyrze Ołeksandrowyczu! Od 20 lat w Ukrainie oraz w światowej ukraińskiej diasporze przeprowadzany jest Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Biorą w nim udział miliony uczniów, studentów, słuchaczy szkolnictwa zawodowego oraz przedstawicieli placówek edukacyjnych Ministerstwa Obrony. Ten prestiżowy i popularny maraton językowy prowadzą jego współorganizatorzy — Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy oraz Liga Ukraińskich Mecenasów. Startując co roku 9 listopada, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa, ten intelektualny turniej kończy się każdego maja wręczeniem nagród i wyróżnień mecenasów w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki. W bieżącym roku z powodu znanych okoliczności, związanych z pandemią koronawirusa, scenariusz został zakłócony. Ale obecnie pojawiła się możliwość wyjścia z patowej sytuacji, w której znaleźli się organizatorzy konkursu. W imieniu rad powierniczych i nadzorczych konkursu zwracamy się do Pana z prośbą o pomoc w naszej sprawie, wskazując kierownictwu Ministerstwa Oświaty, że nie można hamować zakończenia maratonu językowego już dzisiaj, kiedy częściowo zniesiono ograniczenia kwarantannowe. Dzisiejsze stanowisko Ministerstwa Oświaty i Nauki w tej kwestii jawi się nam jako bezsensownie destrukcyjne. Co więcej, rzuca ono cień na cały system władzy w Ukrainie. Wszak Ministerstwo Oświaty to instytucja państwowa, a zatem kojarzy się ona w ogóle z pionem władzy. Do dyrekcji wykonawczej napływają skargi i pretensje z powodu tego, że do tej pory nie ma wyników etapu końcowego konkursu im. P. Jacyka. Niektórzy dziwią się: mówiąc, że od 29 lutego można było już zdążyć wszystko zrobić. Wyjaśniamy: konkurs wspólnymi siłami prowadzą Liga Ukraińskich Mecenasów oraz Ministerstwo Oświaty. Ministerstwo Oświaty zatwierdza skład jury, do którego wszystkie obwody delegują po jednym swoim przedstawicielu. Następnie wydawany jest specjalny rozkaz, którym legitymizuje się jury, i rozpoczyna ono swoją pracę. Wszystko to nie zostało w porę zrobione przed rozpoczęciem kwarantanny. Obecnie zaś dyrekcja wykonawcza Ligi zwróciła się pisemnie do Ministerstwa Oświaty z taką prośbą: zważywszy na okoliczności, proponujemy (jako wyjątek) sformować jury z kijowskich przedstawicieli (odpada potrzeba przyjazdu osób z innych miast do stolicy, a także kilkudniowego pobytu tutaj). Dyrekcja wykonawcza otrzymała zgodę od rektora KNU im. Szewczenki L. W. Huberskiego na to, że do pracy jury zostanie udostępnionych pięć audytoriów Instytutu Filologii, które stoją puste. Ale żadnej odpowiedzi na to od Ministerstwa Oświaty do tej pory nie mamy. To nasuwa nam odpowiednie przemyślenia: albo dla ministerstwa konkurs języka ukraińskiego, który trwa już dwadzieścia lat, to kość w gardle, albo tamtejsi dostojnicy tak głęboko przeżywają, by członkowie jury nie zarazili się koronawirusem. Co do drugiego przypuszczenia. Pięć audytoriów dla 22-23 członków jury — to możliwość zachowania odpowiedniego dystansu. Praca w maskach i rękawiczkach — to norma w obecnych warunkach. Zresztą, ministerialni funkcjonariusze nie chronią się i przebywają na swoich miejscach pracy. I nawet do głowy im nie przychodzi, że ich tryb pracy może być przekonującym obaleniem ich argumentów. Dlatego skłaniamy się ku myśli, że cała sprawa tkwi w naszym pierwszym przypuszczeniu. Zwracamy się do Pana z prośbą o wsparcie jak najszybszego zakończenia XX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. I pierwszym krokiem do tego jest pozwolenie na pracę jury, które wyłoni zwycięzców i laureatów: będziemy mogli wypłacić im nagrody ustanowione przez mecenasów. Z poważaniem – Wołodymyr ZAHORIJ — przewodniczący rady nadzorczej PAT “Darnycia”, Prezydent Ligi Ukraińskich Mecenasów; Dmytro PAWŁYCZKO — Bohater Ukrainy, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador, laureat Nagrody Szewczenkowskiej; Mykoła ŻULYNSKYJ — dyrektor Instytutu Literatury NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej; Jurij SZCZERBAK — Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador, doktor nauk medycznych, laureat nagrody Fundacji Antonowyczów (USA); Wiaczesław BRIUCHOWECKYJ — honorowy prezydent Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, Bohater Ukrainy; Jarosław JACKIW — ukraiński astronom i geodeta, doktor nauk fizyczno-matematycznych, akademik NAN Ukrainy, prezydent Ukraińskiego Stowarzyszenia Astronomicznego, dyrektor Głównego Obserwatorium Astronomicznego NAN Ukrainy, działacz społeczny, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy; Mykoła HOŁOMSZA — doktor filozofii w dziedzinie administracji państwowej, prawnik i polityk, pierwszy zastępca Prokuratora Generalnego Ukrainy, działacz społeczny, zasłużony prawnik Ukrainy; Pawło MOWCZAN — przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta”, pisarz i tłumacz, laureat Nagrody Szewczenkowskiej; Pawło HRYCENKO — dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, doktor nauk filologicznych; Mykoła SULYMA — zastępca dyrektora Instytutu Literatury NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy; Bohdan BENIUK — artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. Szewczenki; Natalja SUMSKA — artystka ludowa Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. Szewczenki; Anatolij CHOSTIKOJEV — artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. Szewczenki; Mychajło SŁABOSZPYCKYJ — dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący Rady Koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka, laureat Nagrody Szewczenkowskiej; Hryhorij HUSEJNOW — pisarz i dziennikarz, laureat Nagrody Szewczenkowskiej; Iryna FARION — profesor Narodowego Uniwersytetu “Politechnika Lwowska”, działaczka polityczna i społeczna; Jurij KOWALIW — literaturoznawca, profesor Instytutu Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki, laureat Nagrody Szewczenkowskiej; Wołodymyr POLISZCZUK — doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry literatury ukraińskiej i komparatystyki Czerkaskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Bohdana Chmielnickiego, przewodniczący organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; Bohdan HORYŃ — działacz polityczny i społeczny, były dysydent, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. Szewczenki; Taras SALYHA — doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry literatury ukraińskiej imienia akademika Mychajła Wozniaka Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki; Lubow HOŁOTA — pisarka i dziennikarka, laureatka Nagrody Szewczenkowskiej; Switłana KORONENKO — pisarka i dziennikarka, laureatka dziesięciu nagród literackich; Iwan MAŁKOWYCZ — poeta i wydawca, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Wiktor TEREN — deputowany Rady Najwyższej Ukrainy kilku kadencji, laureat wielu nagród literackich; Lubow KWASNYCIA-KEY — przewodnicząca Związku Ukrainek Australii, działaczka społeczna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ofensywa przeciwko językowi ukraińskiemu trwa

P.o. ministra oświaty i nauki Ukrainy L.S. Mandzij. Szanowna Lubomyro Stepaniwno! Rozumiemy napięcie sytuacji spowodowane przesunięciem terminów Zewnętrznej Niezależnej Oceny (ZNO) oraz specyficznym trybem pracy placówek oświatowych, jednak jesteśmy przekonani, że zarówno w interesie Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, jak i Ligi Ukraińskich Mecenasów leży jak najszybsze zorganizowanie pracy jury XX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Naszym zdaniem nie jest to trudne, ponieważ jury nie odciąga od procesu Zewnętrznej Niezależnej Oceny wielu nauczycieli. Dlatego proponujemy tym razem, jako wyjątek, sformować nowy skład jury z przedstawicieli miasta Kijowa. Mamy już swoje kandydatury i czekamy na kandydatury, które wyznaczy Ministerstwo Oświaty i Nauki. Mamy wstępne porozumienie z Instytutem Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, który zgadza się udostępnić członkom jury kilka sal, aby zachować dystans społeczny i zorganizować pracę zgodnie z wymogami kwarantanny. Z poważaniem — Pawło HRYCENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, przewodniczący jury konkursu. Mychajło SŁABOSZPYCKYJ, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący Rady Koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. 25 maja 2020 roku. A oto odpowiedź p.o. ministra oświaty i nauki Ukrainy L. S. Mandzij. I mój komentarz: Jak przewidywałem, dobrze znając oświatowych funkcjonariuszy, którym Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka skrajnie się nie podoba i który ze wszystkich sił starają się torpedować, sabotować, marginalizować, nasz apel z absolutnie konstruktywną propozycją został odrzucony, niczym odpowiedź ucznia-dwójkowicza na szkolnym egzaminie. Nie wiem, kim jest Lubomyra Mandzij i jakie są jej zasługi w ukraińskiej pedagogice, ale wiem, kim są wszyscy ci, którzy podpisali list. I każdy z nich, bez żadnej przesady, jest bardziej autorytatywny, intelektualnie znaczący i bardziej ukrainocentryczny niż pani Mandzij. Ani trochę nie chcę jej obrazić, a jednak poradzę: dużo bierzecie na siebie, pani Mandzij. Przed panią w tym fotelu byli już tacy decydenci, jak, powiedzmy, odrażający Tabacznyk, którego imię stało się negatywnie przysłowiowe. Zostawiamy sobie prawo do obrony naszej konstruktywnej propozycji. Pani imię zaś poddajemy pod osąd ukraińskiej społeczności. Pani sama to sprowokowała. Mychajło SŁABOSZPYCKYJ. Oświadczenie Ligi Ukraińskich Mecenasów, rad opiekuńczej i nadzorczej konkursu im. P. Jacyka, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Ministerstwo Oświaty marzy o laurach Tabacznyka? Odpowiadamy na arcydzieło bezsensu i obłudy, zamaskowane pod solidny ministerialny werdykt i podpisane przez p.o. ministra Mandzij, która wyjaśnia nam, że, widzicie, nie ma podstaw prawnych do naruszenia regulaminu konkursu w artykule o trybie formowania jury i regulaminie jego pracy. Otóż: ponieważ p.o. ministra kompletnie nie jest w temacie, a jej doradczyni pani Kotusenko nie wyjaśniła popularnie istoty sprawy, to wyjaśniamy my. Jak najpopularniej. Ten regulamin to nie dokument normatywny Gabinetu Ministrów i nie punkt Konstytucji Ukrainy, a zaledwie dokument, który sporządziły Liga Ukraińskich Mecenasów oraz Ministerstwo Oświaty, i w kompetencji obu stron leży wniesienie odpowiedniej poprawki, zważywszy na nadzwyczajne okoliczności związane z kwarantanną, spowodowaną pandemią koronawirusa. Tym bardziej, że na szczeblu państwowym dano nam przykład, jak znajdować wyjście ze skomplikowanej sytuacji i dostosowywać się do niej w celu kontynuowania działalności instytucji i placówek. Chciałoby się wiedzieć: czy pani Mandzij rzeczywiście nie jest na swoim miejscu, co sama, nie wiedząc o tym, pokazała tym listem, czy też obłudnie udaje, że nie rozumie, jak wygląda, gdy patrzy się na nią normalnymi oczami. Trzeba tylko wyobrazić sobie całą makabryczność sytuacji! Do ministerstwa zwracają się (nawiasem mówiąc, z rozsądną, wyważoną propozycją!) autorytatywne na Ukrainie osoby, a pani p.o. ministra (która, oczywiście, już nigdy nie będzie ministrem!), jak Filip z konopi i bez namysłu: nie, bo tylko ja rozumiem sytuację. Sygnatariusze wyjaśnili, kim są. A kim ona jest — p. Mandzij?! Wiemy tylko, że nie jest Pestalozzim, nie jest Korczakiem, nie jest Montessori i nie jest Suchomłynskim. Ona jest tylko Mandzij. I powinna zdawać sobie z tego sprawę. A jeśli p.o. ministra nie jest obdarzona tą umiejętnością, to jej doradcy i doradczynie, na wzór pani Kotusenko, powinni tej osobie wyjaśnić: nie poddawajcie się manii wielkości i nie bierzcie na siebie aż tak dużo, bo Was postawią na miejscu. Albo zrobią z Was kozła ofiarnego. Przy tej okazji musimy powiedzieć, że w rozrzedzonej przestrzeni intelektualnej Ministerstwa Oświaty roi się od ignorantów, co stanowi zagrożenie nie tylko dla całego systemu oświaty Ukrainy, ale także powoduje zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego państwa. Ministerstwo Oświaty przypomina statek z przeciekami, bez kapitana i bez prawdziwie nowoczesnych przyrządów nawigacyjnych. Nieznani ludzie, którzy nie mają nawet cienia pojęcia o koncepcyjnych podstawach prawdziwie nowoczesnej edukacji, nie wyobrażają sobie priorytetów w procesie edukacyjno-wychowawczym, uzurpowali sobie prawo decydującego głosu tam, gdzie szczególnie widoczna jest ich rażąca niekompetencja i bezsensowny upór zamiast gotowości do współpracy, którą demonstrowali byli ministrowie Wasyl Kremen, Stanisław Nikołajenko, Iwan Wakarczuk, którzy nie tylko rozumieli wychowawcze znaczenie konkursu oraz jego rolę w podnoszeniu społecznego prestiżu języka państwowego w państwie ukraińskim. Obecnie ministerstwo, niczym Arka Noego, wypełniają beznadziejnie przypadkowi ludzie, ale to nie jest Arka Noego. To osławiony „Titanic”. Jego nieudolna załoga robi wszystko, aby jak najszybciej pójść na dno. Ale przed tym finałem zdobyć laury odrażającego Tabacznyka. W imieniu Ligi Ukraińskich Mecenasów — W. Zahorij, prezes; M. Słaboszpyckyj, dyrektor wykonawczy; Od rady nadzorczej — Iryna Farion; Od rady opiekuńczej — D. Pawłyczko; Od jury konkursu — P. Hrycenko; Od OT „Proświta” — P. Mowczan; Od Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy — M. Sydorżewśkyj. To, jak zrozumie czytelnik, dotyczy odpowiedzi z Ministerstwa Oświaty na list rady koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia P. Jacyka z propozycją zakończenia konkursu i nagrodzenia zwycięzców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Paralele historii świata

W tym roku Ukraina obchodzi 24. rocznicę uchwalenia Kon- Myrosław LEWICKI Inna sprawa, że różni ludzie mają różne rozumienie dobra i sprawiedliwości. Jaskrawo ilustruje to opublikowany 21 czerwca przez Religijno-Informacyjną Służbę Ukrainy artykuł o tym, jak księża na Krymie, którzy formalnie nadal pozostają w strukturach Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, święcą rosyjską broń. Według ich logiki jest to „broń prawdy”. A to, że ta „broń prawdy” niesie w wielu miejscach świata śmierć i straszne kalectwo, ani trochę nie martwi obecnych putinowskich generałów. Jeden z nich – generał major Wołodymyr Kułykow – jeszcze zgodnie z breżniewowską „tradycją” nazywa sprowokowaną i zrealizowaną przez rosyjską „broń prawdy” wojnę „wypełnianiem internacjonalistycznego obowiązku i zadań specjalnych”. Najstraszniejsze jest to, że błogosławią ich do tego „święci ojcowie”, którzy formalnie należą do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (np. metropolita symferopolski i krymski Łazar (Rostysław Sweć) jest członkiem Synodu UKP). Twierdzą oni, że użycie „broni prawdy” w imię zaspokojenia imperialnej fanaberii kremlowskiego führera to wstępowanie do Boga. Przecież zagarnięcie cudzych terytoriów to obrona zarówno granic Rosji, jak i granic „całego świata prawosławnego”. Nie zastanawiają się oni, że takimi czynami strasznie dyskredytują rosyjskie prawosławie, pokazując, że jeśli jest w nim choć krzta wartości chrześcijańskich, to niezwykle mała. W mediach społecznościowych dość ostro ocenia się takie działania „ukraińskich” ojców z Krymu. Część z nich ma ukraińskie nazwiska – Chaliuta, Słomczyśkyj. Jednak sposób myślenia mają oni ewidentnie rosyjski. I nie jest to tylko skutek wpływu na Ukrainę rosyjskiej branży kłamstwa. To jeszcze jeden dowód rosyjskiej istoty UKP (MP), rosyjskiego wychowania w tak zwanych „ukraińskich” seminariach duchownych i akademiach. Ci, którzy obecnie święcą „broń prawdy” dla „obrony” „całego świata prawosławnego”, nie zastanawiają się, że w nie tak odległej historii byli już tacy, którzy święcili „broń prawdy”. Nie wspominają, do jakiej cywilizacyjnej katastrofy doprowadziło to poświęcenie. Czytając książki historyczne, widzę, że Putin próbuje kopiować metody Hitlera w podobnym do niego dążeniu do stania się nowym mesjaszem dla świata. I podporządkowania dla osiągnięcia mesjańskich celów Kościoła. Hitlerowska propaganda, zbudowana, tak jak obecnie u Putina, na wielkim historycznym kłamstwie i dzikim populizmie, wszystko wywróciła nie tylko w głowach zwykłych obywateli, którzy pragnęli być małymi cząstkami wielkiej misji, ale i w najwyższych rangą hierarchach kościelnych. Na wieść o kapitulacji Polski we wrześniu 1939 r. władycy w kościołach Niemiec nakazali bić w dzwony. Przewodniczący Konferencji Episkopatu Niemiec, metropolita miasta Breslau (obecnie Wrocław w Polsce) kardynał Adolf Bertram był tak oddany führerowi, że w maju 1945 roku zobowiązał podległe mu duchowieństwo do modlitwy w kościołach za duszę „sprawiedliwego Hitlera”. Tym wezwaniem kardynał Bertram zhańbił swoje imię w historii. Na zmianę przyszło nowe pokolenie władyków. 1 października 1965 roku niemieccy władycy i intelektualiści opublikowali Memorandum Wschodnie, w którym wzywali do rozpoczęcia nowej karty w stosunkach z Polakami. Intuicja podpowiada, że według mniej więcej takiego scenariusza w nie tak już odległej przyszłości (po odejściu lub odsunięciu od władzy Putina i Gundiajewa oraz związanych z tym wielkich zmianach w Rosyjskim Kościele) będą rozwijać się stosunki między Ukrainą a Moskowią – jednym z odłamków obecnej Federacji Rosyjskiej. A tych, którzy obecnie święcą „broń prawdy”, będą gonić jak ludzi fałszywej wiary. Często słyszymy, że wszystkich obecnych problemów nie znalibyśmy, gdyby nie paranoiczne ambicje Putina. Powiedział on już gdzieś, że do 2022 roku chce odnowić ZSRR. Częściowo z tą myślą się zgadzam. Nie mielibyśmy wielu obecnych problemów… Gdybyśmy w pierwszych latach niepodległości mieli za prezydenta człowieka na kształt pierwszego prezydenta odrodzonej po rozpadzie Austro-Węgier Czechosłowacji – Tomasza Masaryka. Stał on na czele państwa w bardzo trudnym czasie (od 1918 do 1935 roku). Mało kto obecnie pamięta, że Czechy wyszły z Austro-Węgier bardzo zgermanizowane. Wielkie miasta były praktycznie niemieckojęzyczne. Niewielka warstwa narodowo świadomej inteligencji prowadziła desperacką walkę o odrodzenie narodowe. Na czas rozpadu imperium Niemcy byli drugą wspólnotą narodową w Czechosłowacji. Było ich o około 1,5 mln więcej niż Słowaków. Sytuacja nieco przypominała sytuację na Ukrainie na początku lat 1910. Choć w takich miastach jak Kijów była ona dramatyczna. Według wiadomości z książki M. Szapowała „Wielka rewolucja i ukraiński program wyzwoleńczy” (Praga, 1928) w 1917 roku w Kijowie mieszkało prawie 468 tysięcy osób. Ukraińcy stanowili mniejszość (16,4%) w rosyjsko-żydowskim morzu. Osoby, które uważały się za Rosjan, stanowiły równo 50% ogółu mieszkańców, a żydzi – 18,6%. Na czwartym miejscu pod względem liczebności byli Polacy. Razem z kijowianami, którzy podawali się za „innych”, stanowili oni prawie taki procent, co rdzenni mieszkańcy. Czyli rdzenni mieszkańcy ukraińskiej ziemi w nieukraińskich miastach byli w większości robotnikami lub służbą. Według danych tego samego autora, stan na 1914 r. ukraińskie terytorium etniczne wynosiło 739 162 tys. km2, czyli o 22 procent więcej niż obecne. Mieszkało na nim wtedy 46 mln 120 tys. ludzi. 71% z nich stanowili Ukraińcy. Ogółem prawie 93% z nich mieszkało na wsiach. Podobne do ukraińskich procesy zachodziły na ziemiach Czech i Słowacji. Z tą różnicą, że kiedy w Czechach trwała germanizacja, to Słowację dawni przybysze z Uralu starali się madziaryzować. Dlatego Tomasz Masaryk, już jako polityk, jako członek parlamentu Austrii, bardzo dobrze rozumiał i bronił Ukraińców. Na uwagę zasługuje mentalna ewolucja tego urodzonego w chłopskiej słowackiej rodzinie człowieka. W młodości, jeszcze jako student filozofii, deklarował się jako kosmopolita i w autobiografii ze studenckich lat pisał, że jego matka była Niemką. A w późniejszych biografiach (okresu pierwszej wojny światowej) nazywał siebie czystym Słowakiem bez kropli niemieckiej i węgierskiej krwi. Ponieważ całe życie naukowe i polityczne był związany z Pragą, jako etniczny Słowak występował za jednością czechosłowackiego narodu. Kiedy w Pradze, równolegle do już istniejącego niemieckiego uniwersytetu, w 1882 r. założono czeski uniwersytet, został jego profesorem. Występował za autonomią czeskich ziem w składzie jednego imperium. Kwestię pełnej niepodległości zaczął stawiać dopiero podczas I wojny światowej. Jako poseł austriackiego parlamentu, w 1908 roku wziął udział w debatach wokół polsko-ukraińskich stosunków we Lwowie i w wielkiej mowie wystąpił w obronie praw Ukraińców. Polacy, zaczynając od połowy XIX wieku, próbowali dowodzić, że Ukraińcy Galicji to w istocie „Polacy”, którzy wyznają trochę inną religię, a przez to i mówią trochę innym językiem. Profesor Masaryk te teorie, opierając się na faktach, wyśmiał. Polacy mają do niego żal za krytyczną ocenę ich stanowiska: „Polacy w istocie są konserwatywni i autorytarni, chętnie z ofiary, za którą się uważają, stają się prześladowcami innych, gdy tylko pojawia się taka okazja”... Tomasz Masaryk musiał uciekać z ogarniętej wojną domową Rosji. Ponieważ jego żona była Amerykanką, w tamtym groźnym czasie udał się do USA. Tam zorganizował związek emigrantów, którzy reprezentowali narody Austro-Węgier. Tam w październiku 1918 roku napisał Deklarację niepodległości narodu czechosłowackiego dla tymczasowego rządu Czechosłowacji, którą podpisali także inni czescy emigranci-niepodległościowcy. Dokument ten, znany również pod nazwą Deklaracji Waszyngtońskiej z 18 października 1918 roku, został wydrukowany w Paryżu. I tą publikacją kraje Ententy oraz USA uznały jeszcze przy istniejącym imperium pojawienie się nowego państwa oraz jego, choć tymczasowego, jednak legitymowanego prezydenta. Ze strony oficjalnego Wiednia początkowo były noty protestacyjne, a później — propozycje, aby mimo wszystko przekształcić Austro-Węgry w federację narodów tego imperium. Jednak Ententa i USA nie chciały o tym słyszeć.Pojawienia się Czecho-Słowacji nie przyjęli nie tylko wiedeńscy politycy, ale i niemiecka ludność kraju. Choć nie jestem pewien, czy byli to tylko etniczni Niemcy, czy też zgermanizowani Czesi. Ich germanizacja prowadzona była aktywnie co najmniej od XV wieku. Ta ludność zamieszkiwała najbardziej uprzemysłowione, przylegające do Austrii i Niemiec rejony Czecho-Słowacji.Tomasz Masaryk rozumiał, że Czecho-Słowacja może mieć przyszłość tylko jako państwo czeskojęzyczne i słowackojęzyczne. Dlatego nie bawił się z niemiecką mniejszością w „jaka różnica”, a stworzył wszystkie warunki do nauki w określonych terminach przez wszystkich obywateli języka państwowego. Liderzy niemieckojęzycznej społeczności nie chcieli iść tą drogą. Ogłosili powstanie Provinz Deutschböhmen, czyli prowincji Niemieckie Czechy. Nie ukrywali, że będą domagać się przyłączenia prowincji do Austrii. Dla zachowania jedności państwa Masaryk musiał użyć siły militarnej. Państwo zachował, ale nie zdołał rozwiązać odziedziczonych po imperium problemów. Pod wpływem propagandy Hitlera coraz częściej w Czechach rozbrzmiewały „prośby”: „Hitler wprowadź wojska”. Führer nie dał się długo prosić. W październiku 1938 roku wkroczył do Sudetów, a w marcu 1939 roku — do Pragi.Prezydent Czechosłowacji na wygnaniu Edvard Beneš w maju 1944 roku oświadczył w Londynie amerykańskiemu dziennikarzowi: „Każdy Niemiec, który nie występował aktywnie przeciwko nazizmowi, musi odejść (...). Jeśli ci Niemcy zostaną w Czechosłowacji, będziemy mieli ciągłą wojnę domową. Jedynym rozwiązaniem jest ich wyjazd do Niemiec”. I nie była to tylko opinia czeskiego polityka emigracyjnego. Takie praktycznie były nastroje całego społeczeństwa Czecho-Słowacji, które przeżyło koszmar hitlerowskiej okupacji. Kiedy patrzy się na historyczne fotografie i czyta artykuły o tym, jak w 1945 roku czeskie społeczeństwo odnosiło się do tych, którzy w latach 1938–39 krzyczeli „Hitler wprowadź wojska”, jak ich wysiedlano na „historyczną ojczyznę”, przechodzą ciarki po plecach.Z przerażeniem myślę, że i u nas w pewnych warunkach może do czegoś podobnego dojść w odniesieniu do tych, którzy wołali „Putin wprowadź wojska”. I nie dlatego, że jesteśmy mściwi itd. A dlatego, że przez 24 lata od czasu przyjęcia Konstytucji Ukrainy bardzo mało zrobiono, w pierwszej kolejności przez władzę, aby państwowa biurokracja, a już potem i społeczeństwo, kierowały się normami Konstytucji, a nie zasadą „jaka różnica”. W historyczną noc z 27 na 28 czerwca 1995 roku ja, jako świadek tego procesu, z dziecięcą naiwnością wierzyłem, że maksymalnie w ciągu 5 lat Ukraina radykalnie się zmieni. Ówczesny minister sprawiedliwości Serhij Hołowaty ostudził te nadzieje, mówiąc, że władza (Ł. Kuczmy) nie jest gotowa żyć według nowego Prawa.Szczególnie obecnie dla wielu Konstytucja jest niewartą uwagi deklaracją. Bo do władzy przyszli ludzie innej moralności i mentalności. I taki „fenomen” już był w historii — Niemcy. Hitlerowska technologia dojścia do władzy była bardzo prosta: na etapie walki o władzę — totalny populizm i bezceremonialne kłamstwo. A potem — przejęcie władzy (w wyniku zamachu stanu, czyli przeformatowania parlamentu). Do kłamstwa przed wyborami doszło całkowite lekceważenie prawa po wyborach. Zakaz opozycji, aresztowania, a czasami i fizyczne zabójstwa liderów opozycji. Represje przeciwko Kościołom. Zmuszanie ich do uznania Hitlera za mesjasza, którego Pan powołał, by ustanowił nowy porządek świata.W ten sposób od 30 stycznia do końca listopada 1933 roku Niemcy przekształciły się w totalitarny system ze straszną machiną represyjną. Jednak prawie 92 procent ludności w listopadzie 1933 roku powiedziało „tak” „nowemu niemieckiemu porządkowi”. I w tym była wielka tragedia nie tylko Niemiec.Wydarzenia na Ukrainie po 23 kwietnia 2019 roku bardzo przypominają ustanawianie w hitlerowskich Niemczech nazistowskiej dyktatury. W naszym przypadku musimy mówić o próbie poprzez różnej maści jermaków narzucenia nam rosyjskiej dyktatury, którą chcą nam podać jako „osobliwości demokracji Zełenskiego okresu kryzysowego z sakralną liczbą 95”. Jednak w tych procesach jest swoista różnica. Hitler do bitwy pod Stalingradem z każdym dniem stawał się coraz silniejszy. Swoimi przemówieniami rozpalał całe stadiony. Zełenski swoimi wystąpieniami wywołuje co najwyżej śmiech. Tym bardziej, że on w tej grze nie jest główny. I nawet nie jego lalkarz — Kołomojski.Konstytucji Ukrainy. To nie jest po prostu umowa między społeczeństwem a państwem, jak to często traktuje się Konstytucję. To jeden z głównych atrybutów samodzielności państwa. Taki sam, jak urządzenie i zabezpieczenie międzynarodowo uznanych granic. Taki, jak posiadanie armii, która jest zdolna obronić te granice, jak język, który jest kodem identyfikacyjnym państwowego narodu, jak wiara. I nie chodzi o wiarę w religijnym rozumieniu tego słowa. A o wiarę w swoje siły, w siły swojego narodu i o wiarę, że dobro i sprawiedliwość nawet w najtrudniejszych sytuacjach zwyciężą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Fałszywy gradient pokoju

Nieszczęściem dla demokratycznego kraju jest, gdy naród się myli i w krytycznym momencie wybiera sobie nie najlepszego przywódcę, który wyprowadzi kraj z kryzysu, lecz takiego sternika, który może zepchnąć kraj w przepaść. Taka pomyłka może zdarzyć się z różnych powodów, ale głównym jest podatność ludu na smakowite i jaskrawe populistyczne hasła. Tak stało się również z Ukrainą. Jewhen BADIN, m. Dniepr. W okresie wojny wybieramy mglistego pokojowego-iluzjonistę. Godzenie się z agresorem to kapitulacja, chociaż „pokojowi”, bez wątpienia, tego nie uznają i znajdują dla tego procesu różne eufemistyczne nazwy, obowiązkowo podkreślając swój wielki humanizm: śmierci nie będzie, jeńców wojennych nie będzie, a będzie wielkie szczęście – pokój. Pokój to szczęście dla narodu tylko wtedy, gdy naród żyje spokojnie i wolno własnym życiem, samodzielnie decydując o swoim losie. Pokój pod dyktatem lub przymusem innego to nie pokój, to oddanie swoich interesów na korzyść wroga. Już tyle napisano o tym, jak kraje Europy w przededniu II wojny światowej szły na ustępstwa, mało co nie padały przed Hitlerem na kolana, byle tylko nie było wojny, byle tylko był pokój. I czym się to skończyło? Zbyt jaskrawym jest przykład francuskich „pokojowych”. Francuzi i Brytyjczycy oddali Czechosłowację, dalej zdradzili Polskę. A potem nadszedł czas i samej Francji. Francuski premier Reynaud próbował walczyć z Niemcami, nie zważając na porażki francuskich wojsk. Lecz nastroje społeczeństwa w maju 1940 roku, niegotowego do walki, dobrze oddaje epizod z książki M. Hastingsa „I rozpętało się piekło”: „Jedna kobieta, rozpalona gniewem i wzburzeniem, krzyczała na francuskiego oficera, stojąc przed kościołem: »Na co czekacie, wy żołnierze, dlaczego nie zatrzymacie tej wojny? Czyż chcecie, żeby oni poderżnęli nas wszystkich razem z dziećmi? Dlaczego wy walczycie? Ten Reynaud! Gdybym tylko mogła dorwać go, tę łajdaczycę!«”. Reynaud zmuszony był podać się do dymisji, a ta kobietka oraz inni Francuzi otrzymali pokój. Reynauda oddano Niemcom (widocznie warunki pokojowe to przewidywały), przesiedział całą wojnę w „Zellenbau”. To tam, gdzie siedzieli J. Stećko, T. Bulba-Boroweć, A. Melnyk, S. Bandera, J. Dżugaszwili i inni znani działacze. Francja haniebnie zdradziła swojego premiera w imię pokoju, zdradziła ona i Brytanię, ponieważ Reynaud przed atakiem Niemców zawarł z Chamberlainem umowę, że żaden z krajów nie będzie pertraktował o separatystyczny pokój z wrogiem. Co więcej, vichystowska Francja walczyła z Anglikami w Senegalu, Syrii i Libanie. To była cena pokoju z Hitlerem: Francja przekształciła się w marionetkę Rzeszy. Niby obecna ukraińska władza nie zamierza wydawać Moskwie Poroshenki, chociaż kto ich tam wie. A oto zawrzeć z agresorem haniebny pokój – to na pewno wchodzi w ich plany. Na Ukrainie wystarcza własnych kobietek, które przeklinały nie Putina, a Poroshenkę za wojnę. Kolaboranci i kapitulanci byli wszędzie i zawsze, u wszystkich narodów, ale nie wszędzie mieli decydujący głos. Naród, który pragnie wolności, nie poddaje się wrogowi nawet po porażce. Jaskrawym przykładem jest walka Polaków w II wojnie światowej. Polacy godnie stawiali opór ogromnej potędze hitlerowców we wrześniu 1939 roku. Po porażce Polacy bili się z wrogiem, gdzie tylko mogli: akcje licznego podziemia, walka Armii Krajowej, Armii Ludowej, armii Andersa, walka oddziałów wojskowych, zwłaszcza lotników, w armii Brytanii – to ogółem ponad pół miliona bojowników z nazizmem. A ilu Polaków nie mogło wziąć udziału w walce z powodu zniszczenia. Sama Katyń jest wiele warta. Porównajmy z Francuzami: w 1943 roku w „Wolnej Francji” było 53 tysiące osób, z nich 32 tysiące – to ciemnoskórzy żołnierze z francuskich kolonii. Odrodzone państwo polskie było dla wielu Polaków wyższą wartością, dlatego gotowi byli bić się z wrogiem na wszystkich frontach, byle tylko wyzwolić Polskę. W 2014 roku, z początkiem wojny z RF, był ogromny wybuch ukraińskiego patriotyzmu. Do szerokich warstw ludności przyszło zrozumienie: obok nie mityczny etniczny brat, a historyczny wróg. Stało się jasne: wróg masowo zainfekowany dawną bacylą imperialnej wielkości, która służy mu i za ideologię, i jest odpustem za wszelkie popełnione zbrodnie. W jakim stanie było w 2014 roku ukraińskie wojsko – powszechnie wiadomo. Trzeba było natychmiast budować silną armię. Tej kwestii w krótkim czasie nie rozwiążesz, ale pomajdanowa władza w warunkach ostrego deficytu finansowego znalazła możliwość wydzielania środków na odrodzenie i odnowienie armii. Pojawiły się wojskowe drony, modernizowano BTR-y, moździerze, armatohaubice, kompleksy rakietowe i inne. Kupowano zagraniczne uzbrojenie. Kraj zmobilizował się do odparcia wrogiego ataku. W 2019 roku przyszła nowa władza, którą wybrały owe kobietki, które bardzo chciały pokoju. Zaczęły schodzić na manowce osiągnięcia poprzedników. Populistyczny humanizm wyszedł na pierwszy plan. Jaki postęp we wzmacnianiu ukraińskiej armii dokonał się w ostatnim roku? Armia otrzymała tylko partię kompleksów rakietowych „Wilcha”. Wszystkie inne opracowania tak i pozostały w większości wzorcami badawczymi. Nieszczęsny czołg „Oplot”, który przyjęto na uzbrojenie jeszcze w 2009 roku, przez niewiarygodne trudności importozastąpienia tak i nie stał się seryjną maszyną bojową. Rozreklamowana ukraińska armatohaubica „Bohdana” wciąż jest testowana za pomocą tureckich pocisków. A gdzież nasz nowoczesny pocisk „Kwytnyk”, o wspaniałych charakterystykach balistycznych którego było tyle gadania? Taki sam los i najnowszego radaru kontrbateryjnego „Zoopark-3”, i morskiej rakiety „Neptun”. Taki sam los… I to jest taki stan z uzbrojeniem ukraińskiej produkcji. Czyli z tym, co trzeba było już wyprodukować w tysiącach egzemplarzy. Można przytaczać mnóstwo argumentów, które będą usprawiedliwiać nędzną sytuację, jaka powstała z uzbrojeniem w ZSU w ostatnim roku. Lecz główna przyczyna w czym? Ryba skąd gnije? No właśnie. U nas wiele kobietek, które pragną pokoju za wszelką cenę, a międzyczasie ukryły swoich synków przed wojną. Ależ i bezkompromisowych nosicieli wolności, na szczęście, również wielu. Lecz ileż można wyjeżdżać na bohaterach-pasjonariuszach? Cały kraj musi być zmobilizowany, gotowy do wojny. Absolutnie rację ma publicysta Ihor Łosiew, gdy mówi, że jeszcze w 2014 roku trzeba było wprowadzać stan wojenny na Ukrainie, wtedy wojenny wektor stałby się gradientem całej polityki państwa. Patrzę w niebo, słyszę oddalony znajomy łoskot silnika. Dobrze wiem, co to jest. Znowu od strony Donieckiej szosy do Dniepru wlatuje śmigłowiec. On regularnie wlatuje stamtąd od 2014 roku. Wozi rannych, w większości ciężkich, do szpitala Miecznikowa. I wlatuje z rzędu już siódmy rok…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pod Gabinetem Ministrów dzieci i rodzice proszą o otwarcie dziecięcych obozów letnich

Heorhij ŁUKJANCZUK. 22 czerwca pod Gabinetem Ministrów odbył się kolejny wiec, którego uczestnicy domagali się otwarcia dziecięcych obozów letnich. Zebrali się na nim kierownicy obozów dziecięcych, rodzice oraz same dzieci, które przyniosły ze sobą plakaty i transparenty z żądaniami wobec rządu. W 2020 roku uzdrowienia i wypoczynku w dziecięcych obozach letnich potrzebuje około 1,2 mln dzieci, decyzja o otwarciu obozów dziecięcych oraz warunkach ich funkcjonowania miała zostać podjęta właśnie w poniedziałek 22-go, chociaż główny państwowy lekarz sanitarny Wiktor Laszko uważa za niecelowe otwieranie obozów dziecięcych w okresie pandemii COVID-19. A państwowa komisja ds. bezpieczeństwa technogenno-ekologicznego i sytuacji nadzwyczajnych na nadzwyczajnym posiedzeniu 16 czerwca podjęła decyzję o niecelowości otwierania dziecięcych obozów zdrowotnych wcześniej niż 1 lipca bieżącego roku. Pomimo konieczności uzdrowienia tego lata ponad 1,2 mln dzieci, z których większość to przedstawiciele uprzywilejowanych kategorii ludności, sytuacja kliniczna dotycząca COVID-19 pozostaje dość napięta. W tym istnieje duży problem z możliwymi ogniskami innych chorób zakaźnych w obozach dziecięcych, w szczególności jelitowych, jak to miało miejsce w latach 2018-2019. Problemem jest również to, że dzieci będą przyjeżdżać do obozów dziecięcych z różnych regionów, w których panuje różna sytuacja epidemiologiczna, co może sprzyjać rozprzestrzenianiu się koronawirusa między regionami Ukrainy. Z tego powodu oraz w związku z pogorszeniem się obecnej sytuacji z epidemią koronawirusa urzędnicy uważają, że otwarcie placówek uzdrowiskowych jest przedwczesne. Jednocześnie nie zaprzeczają, że 75% dzieci, które mają zostać uzdrowione w tym roku, to dzieci z rodzin o niskich dochodach, które wymagają wsparcia socjalnego. Dlatego trzeba myśleć przede wszystkim o ich zdrowiu. Według organizatorów wiecu, ponad połowa obozów może po prostu zostać zamknięta i zniknąć na zawsze, ponieważ ponoszą znaczne straty, a jeśli latem 2020 roku nie będą w stanie zarobić żadnych środków, to zbankrutują. P.S. A tymczasem na Ukrainie od 10 czerwca, chociaż nie we wszystkich regionach, pozwolono otworzyć bazy wypoczynkowe… Trochę dziwna logika urzędników.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

„Czarnobylskie dossier KGB. Od budowy do awarii”

Heorhij ŁUKIANCZUK Służba Bezpieczeństwa Ukrainy we współpracy z Ukraińskim Instytutem Pamięci Narodowej odtajniła dane archiwalne dotyczące szczegółów budowy, funkcjonowania oraz sytuacji awaryjnych w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Ponad 229 dokumentów, z których większość opublikowano po raz pierwszy, weszło do drugiej księgi zbioru „Czarnobylskie dossier KGB. Od budowy do awarii”. W drugiej księdze opublikowano dokumenty datowane na okres od początku lat 70. do listopada 1986 roku, kiedy to po katastrofie oddano do eksploatacji obiekt „Ukrycie” („Sarkofag”). Do wydania trafiły między innymi akta archiwalne, które świadczą o tym, że awarie w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej zdarzały się także przed kwietniem 1986 roku, jednak były ukrywane przed opinią publiczną. W prezentacji dla przedstawicieli mediów drugiej księgi zbioru „Czarnobylskie dossier KGB. Od budowy do awarii”, która odbywała się w pobliżu sarkofagu nad 4. reaktorem Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, wzięli udział: dyrektor Branżowego Państwowego Archiwum SBU i jeden ze współtwórców wydania Andrij Kohut, szef Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Anton Drobowycz oraz kierownictwo Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. „Wśród dokumentów, które weszły do nowej księgi, są meldunki o awariach, które miały miejsce przed 1986 rokiem, transkrypcja rozmów telefonicznych w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej w nocy 26 kwietnia, egzemplarz pierwszego meldunku o awarii, informacje o rozpoczęciu śledztwa oraz budowie „Sarkofagu” — wyliczał dyrektor Branżowego Państwowego Archiwum SBU i jeden ze współtwórców wydania Andrij Kohut. „Czarnobylskie dossier KGB. Od budowy do awarii” to wspólny projekt Branżowego Państwowego Archiwum SBU, Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Wydanie jest kontynuacją serii książek dokumentalnych. Pierwszą, zawierającą 210 dokumentów, opublikowano wiosną 2019 roku. Pobrać pierwszą księgę można pod tym linkiem – https://bit.ly/3fEBiAG. Przeczytać drugie wydanie można tutaj – https://bit.ly/3hCFMJD.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

krwią istnieje także znacznie głębsze pokrewieństwo. Interesujące dla Ukraińców jest ich dość duże pokrewieństwo pod względem grup krwi z Turkami. Zatem i ten nasz sąsiad jest naszym niezbyt dalekim krewnym. Jednocześnie dla Moskali to pokrewieństwo znajduje się poza granicami więzi rodzinnych. Nie mniej interesujący jest fakt, że populacja Finlandii jest bliższa nam niż Moskalom. Według istniejącego obecnie paradygmatu Moskale są potomkami plemion ugrofińskich. Dlaczego zatem pokrewieństwo między Moskalami a Finami nie jest zbyt wysokie? Być może współcześni Finowie to nie całkiem Finowie wczesnego średniowiecza, lecz tacy, którzy mają dość dużą domieszkę szwedzkiej krwi, która jest spokrewniona z ukraińską. Możliwe jest również to, że współcześni Moskale nie są w pełni potomkami plemion ugrofińskich, a są takimi, którzy mają dużą domieszkę czysto azjatyckiej krwi. Niezbyt dalekimi krewnymi dla Ukraińców są Bułgarzy. Jednakże mieszka tam dość znaczna mniejszość turecka, co bez wątpienia maskuje prawdziwą bliskość grup krwi Bułgarów i Ukraińców. Nawiasem mówiąc, wyodrębnienie z moskiewskiego etnosu ukraińskiego składnika przeniosło populację Korei Południowej z kategorii niespokrewnionych z Moskalami do kategorii ich dalekich krewnych. Ciekawym fenomenem są Stany Zjednoczone Ameryki. Mieszkają tam głównie przybysze z Europy, czyli przeciętny Amerykanin (biały) to uśredniony Europejczyk. Otóż tacy Amerykanie również są naszymi dalekimi krewnymi i wcale nie są krewnymi Moskali. Rozważyliśmy dwa skrajne warianty losu Ukraińców w populacji Moskwii. Wariant pośredni dotyczący odsetka Ukraińców w składzie Moskali (7%) odpowiada także wariantowi pośredniemu dotyczącemu odległości pod względem grup krwi, rozważanym powyżej. W różnych źródłach można czasami spotkać nieco inne wartości częstości grup krwi dla niektórych narodów. W tym przypadku nadaliśmy priorytet danym z badań krajowych naukowców. Wnioski: Nie istnieje związek między pokrewieństwem narodów pod względem grup krwi a pokrewieństwem narodów pod względem języka komunikacji. Bliscy krewni — Węgrzy i Ukraińcy, rozmawiają absolutnie różnymi językami. W ogóle niespokrewnieni Bułgarzy i Moskale rozmawiają praktycznie jednym językiem, ponieważ język Moskali jest sztuczny. Został on utworzony na podstawie jednego z języków, w którym napisana jest Biblia, a mianowicie dialektu macedońskiego starobułgarskiego języka. Należy porozumieć się co do terminu „Słowianie”. Albo używać go tylko jako nazwy zbiorowości narodów, które rozmawiają bliskimi językami, które umownie można nazwać słowiańskimi, albo w odniesieniu do etnicznego pokrewieństwa różnych narodów. W tym ostatnim przypadku Ukraińcy, Austriacy, Grecy, Serbowie i Węgrzy to Słowianie. Pod względem grup krwi Ukraińcy są typowym europejskim narodem i wszystkie europejskie narody, oprócz Francuzów, są ich bliskimi lub niezbyt dalekimi krewnymi. Pod względem grup krwi Moskale nie są europejskim narodem. Etniczne korzenie tego narodu najprawdopodobniej należy szukać w głębinach Azji. Ukraińcy i Moskale wcale nie są jednym narodem, ile by nie krzyczał o jednym narodzie prezydent sąsiedniego państwa. W II wojnie światowej Ukraińcy walczyli głównie przeciwko swoim najbliższym krewnym krwi: Austriakom, Węgrom, Niemcom, Słowakom, Bułgarom po stronie Moskali, którzy w ogóle nie są naszymi krewnymi. O 14 milionów zmniejszyła się populacja Ukrainy w latach tej wojny. Czy to była nasza wojna? Na czym polegał jej sens dla nas? Czy ten sens był wart takich strat?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ukraińcy i bratnie narody

Walerij SZYWEC W codziennym życiu nazywamy braćmi ludzi, którzy należą do jednej rodziny. Ruda — to dawna nazwa krwi w języku ukraińskim. Stąd i rodzina. Z tego punktu widzenia krewni — to ludzie jednej krwi. Czyli tysiące lat ludzie stawiali na pierwszym miejscu w relacjach międzyludzkich przynależność do jednej krwi. Na tej podstawie przez tysiąclecia istniało zarówno dynastyczne przekazywanie władzy w państwach monarchicznych, jak i dziedziczenie majątku w rodzinach przeciętnych obywateli. Formalnymi markerami krwi są grupy krwi. Wśród wielu różnych sposobów określania grup krwi najpopularniejszym jest użycie systemu ABO. Czyli człowiek może mieć pierwszą grupę krwi O, drugą grupę krwi A, trzecią grupę krwi B i czwartą grupę krwi AB. Ta informacja jest żywotnie ważna przy przetaczaniu krwi. Z czasem do tych markerów dodano jeszcze czynnik Rh. U większości ludzi we krwi obecny jest antygen, który znajduje się także we krwi makaka rezusa. U niewielkiego odsetka ludzi on nie występuje. Ten antygen może spotykać się w kombinacji z każdą z wyżej wymienionych grup krwi. Zatem, przy uwzględnieniu czynnika Rh mamy już osiem grup krwi. Jednak na pierwszym etapie oceny można ograniczyć się do rozważenia grup krwi bez uwzględnienia czynnika Rh. Formuła krwi — to nie jedyne, co rozdziela lub łączy ludzi. Można mówić o popularnych obecnie haplogrupach, wreszcie o genotypie w całości. Genom człowieka został już rozszyfrowany i całkiem produktywnie jest porównywać zestaw genów konkretnych ludzi, aby ustalić większe lub mniejsze ich pokrewieństwo. Ale nas w tym artykule interesuje najprostsze porównanie narodów według ich formuł krwi. Dalej można bez końca pogłębiać poziom porównania, co w żadnym wypadku nie zaprzeczy wnioskom porównania według formuły krwi. Dla każdego narodu charakterystyczna jest swoja, właściwa tylko jemu kombinacja grup krwi, według częstości, z jakimi one występują. To jak odciski palców poszczególnych ludzi. Rozważmy czterowymiarową przestrzeń, wybierzmy w niej kartezjański układ współrzędnych, a częstości, z jakimi występują cztery grupy krwi, będziemy odkładać wzdłuż jej osi. Każdemu narodowi odpowiadać będzie punkt w tej czterowymiarowej przestrzeni, którego współrzędnymi będą właśnie częstości odpowiednich czterech grup. Pierwsza grupa krwi krwi. Odległość między tymi punktami będzie wyznaczać odległość między narodami według grup krwi. W geometrii analitycznej odległość między dwoma punktami określa się jako pierwiastek kwadratowy z sumy kwadratów różnic odpowiednich współrzędnych. Właśnie z tego wzoru skorzystamy. Przy uwzględnieniu czynnika Rh przestrzeń będzie już ośmiowymiarowa. Przy uwzględnieniu haplogrup jej wymiarowość wzrośnie o tyle, ile haplogrup weźmiemy pod uwagę. Poniżej przedstawiono tabelę (zob. tab. 1) częstości grup krwi dla dużej liczby krajów. Właśnie krajów, a nie narodów. Na podstawie tych danych można ustalić częstości grup krwi poszczególnych etnosów, które tam mieszkają, ale do tego trzeba znać liczebność tych etnosów w składzie danego państwa, tak samo jak i liczebność populacji samego państwa. Dla takich państw jak Chiny i Korea Północna, interesujących dla naszego badania, nie mamy takich informacji z powodu ich zamkniętości. Dla takiego kraju jak Moskwa niektóre oficjalne informacje istnieją, ale ich wiarygodność budzi wielkie wątpliwości. Tak, według tych danych w Moskwie praktycznie nie ma Ukraińców, chociaż dobrze wiemy, że tak nie jest. Dlatego Moskwa w tabeli występuje w trzech wierszach: w pierwszym z nich ignorujemy obecność Ukraińców, w drugim, zgodnie z różnymi szacunkami, bierzemy ich minimalny odsetek, w trzecim — bierzemy ich najbardziej prawdopodobną liczbę, jednak daleko nie maksymalną. Dane dotyczące częstości grup krwi w Moskwie bierzemy z zagranicznych źródeł. Te dane dotyczą populacji, właśnie populacji, a nie etnosu, który mieszka na terytorium Moskwy, która nie wchodzi w skład republik autonomicznych. Właśnie na tym terytorium przeważnie mieszkają także Ukraińcy. Odsetek Moskali na Ukrainie będziemy uważać za znany dokładnie, zgodnie z oficjalną ukraińską statystyką. Poniżej przedstawiono diagram, który określa odległość według grup krwi między populacją Ukrainy a populacją Moskwy, bez uwzględnienia w tej ostatniej populacji, która mieszka w republikach autonomicznych. Czynnik zamieszkiwania Ukraińców w Moskwie i Moskali na Ukrainie jest tutaj ignorowany. Pierwszy wiersz odpowiada Ukrainie, drugi wiersz — Moskwie. Odległość według grup krwi podzieliliśmy na cztery przedziały: bliscy krewni (0 — 0.5), nie bardzo dalecy krewni (0.5 — 0.75), dalecy krewni (0.75 — 1.0) i bardzo dalecy krewni, czyli, faktycznie, już nie krewni (1 — ∞). Zauważmy, że do bardzo dalekich krewnych można zaliczyć także wszystko, co żyje na Ziemi, ponieważ nawet u kaktusa połowa genomu pokrywa się z genomem człowieka (zob. schemat 1). Z diagramu widać, że dla Ukrainy odległość według grup krwi do innych państw świata prawie zawsze jest wielokrotnie mniejsza niż odległość dla Moskwy i tych samych krajów. Tak dla Serbii, naszych, zgodnie z diagramem, najbliższych krewnych, ta odległość jest w przybliżeniu czterokrotnie mniejsza dla Ukrainy niż dla Moskwy. Serbowie dla nas są bardzo bliskimi krewnymi, dla Moskali bardzo dalekimi krewnymi, dokładniej w ogóle nie krewnymi. Jeśli chodzi o Serbię, sytuacja jest całkowicie zrozumiała, ponieważ, zgodnie z najpopularniejszą hipotezą, Serbowie przesiedlili się na Półwysep Bałkański właśnie z centralnej Ukrainy. Tak samo dla populacji Ukrainy bliskimi krewnymi są Polacy, Węgrzy, Rumuni i Grecy. Dla Moskali z wymienionych narodów dalekimi krewnymi są tylko Polacy, prawdopodobnie dlatego, że część Polaków zalicza się do rasy wschodniobałtyckiej, tak samo jak i część Moskali. Ciekawe, że Węgrzy są naszymi bliskimi krewnymi według grup krwi i w żaden sposób nie są bliscy pod względem języka. Czyli podbiwszy siłą w swoim czasie ziemie dzisiejszych Węgier, plemię Węgrów zdołało narzucić swój język populacji tego terytorium, genetycznie rozpuszczając się wśród podbitego narodu, a naród ten był od początku niezwykle spokrewniony z Ukraińcami. Nie bardzo dalekimi krewnymi dla populacji Ukrainy jest także populacja Austrii i Niemiec, podczas gdy dla Moskwy ich narody w ogóle nie są krewnymi. Ciekawy fenomen obserwuje się w odniesieniu do populacji Francji. Populacja zarówno Ukrainy, jak i Moskwy jest bardzo daleka według grup krwi od populacji Francji. Wśród tych narodów odległość jest maksymalna. Możliwe, że rację miał jeden ze znanych europejskich polityków, który nazywał Francję pierwszym afrykańskim krajem na kontynencie europejskim. Dalekimi krewnymi Ukraińców jest także populacja Iranu, co jest całkowicie logiczne, ponieważ Ukraińcy są potomkami Kimerów, Scytów, Sarmatów i Roksolanów — narodów pochodzenia irańskiego. Nawiasem mówiąc, w średniowieczu jedną z nazw Ukraińców byli właśnie “Roksolanie”. Możliwe, że tutaj należy zaliczyć także Połowców, których bezpośrednimi potomkami dzisiaj są Tatarzy krymscy. Jedynie w przypadku trzech narodów dystans pod względem grup krwi dla Moskali jest mniejszy niż dla Ukraińców. Są to Turcy, Japończycy i Koreańczycy. Przy tym Turcy i Japończycy są bliskimi krewnymi, a Koreańczycy bardzo dalekimi, lecz znacznie bliższymi Moskalom niż Ukraińcom. Zatem nie obserwujemy bliskiego pokrewieństwa Moskali z żadnym europejskim narodem, za to obserwujemy ich bliskie pokrewieństwo z narodami rasy żółtej. Niestety nie mamy możliwości porównania grup krwi Moskali i Chińczyków. Znane są grupy krwi jedynie mieszkańców Hongkongu. Tutaj obserwuje się dla Ukraińców i Moskali taki sam obraz, jak w przypadku Korei Południowej. Przy uwzględnieniu obecności Ukraińców wśród Moskali (15%) i Moskali wśród Ukraińców (19%) otrzymamy nieco inną diagramę (patrz schemat 2). Tutaj pierwszy rząd diagramy odpowiada Ukraińcom, drugi Moskalom. Z diagramy widać, że, jak oczekiwano, dystans do większości europejskich narodów dla Ukraińców zmniejszył się, a do rozpatrywanych azjatyckich narodów istotnie wzrósł. Dla Moskali zmienił się on w przeciwny sposób. Po wykluczeniu z populacji Ukrainy Moskali, populacja Ukrainy staje się praktycznie monoetniczna. Można ją już z pełnym prawem nazywać Ukraińcami. Zmieniła się też kolejność krajów najbliższych Ukrainie. Na drugie miejsce po Serbach wyszła Austria, do rzędu bliskich krewnych trafiła Szwecja. Niezbyt dalekim krewnym stały się Niemcy. Ciekawe, jakimi by były bez wielomilionowej armii Turków i Arabów, którzy zalali ten kraj w ostatnich dziesięcioleciach? Bliskie pokrewieństwo pod względem grup krwi między Ukraińcami, populacją Serbii, Austrii, Grecji, południowych Niemiec całkowicie zgadza się z przynależnością narodów tych krajów do dynarskiej rasy europejskiej. Zatem pod względem pokrewieństwa według Schemat 1. Schemat 2. Austria 3 0,37 0,41 0,15 0,07 Belgia 2 0,45 0,4 0,1 0,03 Bułgaria 1 0,33 0,44 0,15 0,08 Wielka Brytania 10 0,44 0,42 0,1 0,04 Grecja 1 0,4 0,41 0,14 0,05 Gruzja 1 0,46 0,38 0,12 0,04 Dania 1 0,41 0,44 0,1 0,05 Iran 1 0,38 0,33 0,22 0,07 Hiszpania 1 0,38 0,47 0,1 0,05 Korea Południowa 11 0,26 0,35 0,3 0,09 Moskwa 1 0,33 0,36 0,23 0,08 Moskwa (bez 7% Ukraińców) 0,326 0,357 0,235 0,082 Moskwa (bez 15% Ukraińców) 0,321 0,351 0,243 0,84 Niemcy 5 0,41 0,43 0,11 0,05 Polska 6 0,37 0,38 0,17 0,08 Rumunia 1 0,34 0,41 0,19 0,06 Serbia 1 0,38 0,42 0,16 0,05 Słowacja 1 0,42 0,37 0,16 0,05 USA (biali) 1 0,45 0,4 0,11 0,04 Turcja 7 0,33 0,44 0,17 0,06 Węgry 1 0,36 0,43 0,16 0,05 Ukraina 1 0,37 0,4 0,17 0,06 Ukraina (bez 19% Moskali) 0,378 0,408 0,157 0,056 Finlandia 8 0,31 0,44 0,17 0,08 Francja 4 0,42 0,44 0,1 0,04 Czechy 1 0,3 0,44 0,18 0,08 Szwecja 9 0,38 0,44 0,12 0,06 Japonia 1 0,3 0,38 0,22 0,1

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Bolesna i okrutna prawda, wyczytana w książce Mykoły Rućkiego „Patrzyliśmy śmierci w oczy…” i wzmocniona własnymi wspomnieniami

Mykoła ŻULYŃSKI Prawdziwie bolesna to prawda o walce Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz ounowskiego podziemia z imperiami moskiewsko-bolszewickim i niemiecko-nazistowskim. I okrutna w odbiorze, bo w tej heroicznej, ofiarnej walce zginęły dziesiątki tysięcy żołnierzy UPA. Niestety, wielu ukraińskich patriotów straciło życie bądź to w wyniku wrogości sprowokowanej przez agenturę NKWD, bądź to w rezultacie wzajemnego zwalczania się banderowców i melnykowców, a także przez terror ze strony sformowanych przez organy NKWD oddziałów specjalnych, które występowały pod marką ukraińskich powstańców. …Często bywam w mojej rodzinnej wsi Nowosiłki (obecnie Nabereżne) w rejonie demidowskim obwodu rówieńskiego, obowiązkowo — na Wielkanoc. I kiedy w dzień zaduszny wchodzę na cmentarz, jak u nas mówią, na mogiłki, to przy wejściu zawsze zatrzymuję się przy grobach z już nie raz bielonymi wapnem krzyżami oraz zatartymi, zabielonymi napisami. Zatrzymuję się i z trudem odczytuję: „Sycz Dmytro Petrowycz”, „Cybulski Mychajło”, „Kułyk Stepan”. I na wszystkich tych trzech cementowych pomnikach jeden i ten sam napis: „Zmarł w 1941 roku”. Wspominam: jeszcze jako mały chłopiec, kiedy „haftowałem” po żołniersku między grobami podczas naszych dziecięcych zabaw w „wojnę”, już wtedy myślałem, dlaczego tak młodzi, każdy ledwie po dwudziestce, bo lata urodzenia były wykute na pomnikach, tak wcześnie pomarli. Nikt wtedy we wsi nic nie opowiadał. Ludzie milczeli. Tak jak nie powiedzieli, że obok tych młodych członków Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów w grobie bez krzyża, bez pomnika pochowano młodego ounowca Mykołę Krywyckiego. I dopiero z książek mojego ziomka ze wsi Ilpyboki w rejonie demidowskim, poety, prozaika, historyka, dziennikarza Mykoły Rućkiego, a mianowicie „Kiedy umieraliście, dzwony wam nie grały” (1994), „Oni wywalczali wolność Ukrainy” (2009), „Patrzyliśmy śmierci w oczy…” (ostatnie, trzecie wydanie 2019 r.), dowiedziałem się wielu rzeczy o moich współmieszkańcach. Dmytro Sycz zginął, otoczony przez enkawudzistów w lesie boremelskim, Mychajło Cybulski, pseudonim „Czornyj”, absolwent łuckiego ukraińskiego gimnazjum, nauczyciel, kierował nielegalną siecią OUN na ziemi demidowskiej, zginął razem z nim, Dmytrem Syczem, swoim współmieszkańcem, w walce z oddziałem NKWD w pobliżu sąsiedniej wsi Boremel. Dzięki wytrwałym, systematycznym poszukiwaniom archiwalnym Mykoły Rućkiego, przede wszystkim w archiwach byłego KGB, teraz wiadomo, że w mojej rodzinnej wsi Nowosiłki mieszkał Denys Matwijowycz Krymuś — uczestnik walk wyzwoleńczych w latach 1917–1921 w składzie armii URL, który kierował organizacją nacjonalistyczną — Ukraińskie Wolne Kozactwo (UWK). Organizacja ta działała w latach 1937–1940 na terytorium rejonu demidowskiego we wsiach Boremel, Nowosiłki, Łysyn, Malewo, Łopawsze… Ukraińskie Wolne Kozactwo stawiało przed sobą taki sam cel, jak Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów: wywalczenie samodzielnego państwa ukraińskiego. Okręgowe centrum Ukraińskiego Wolnego Kozactwa, którym kierował Ananij Zakosztut, znajdowało się w Łucku. Ta wojskowo-wychowawcza organizacja dzieliła się na kuszcze (skupiska), w mojej wsi Nowosiłki kuszczowym atamanem był Petro Mychajłowycz Sycz. O Denysie Krymusiu, który, powtarzam, kierował w rejonie demidowskim organizacją „Ukraińskie Wolne Kozactwo”, opowiedział mi mój ojciec, którego razem z Denysem Krymusiem i innymi współmieszkańcami schwytali w sierpniu 1943 roku polscy szucmani na czele z Niemcami. Po drodze do Horochowa, czy w samym Horochowie, policjanci-Polacy rozstrzelali Denysa Krymusia i jeszcze kilku nowosiłkowców. W osobistym archiwum O. Denyszczuka, które jest przechowywane w Rówieńskim Muzeum Krajoznawczym, sprawa 2203 RM, jest takie świadectwo: „Sierpień 1943 r., Niemcy z Polakami powtórnie przyjechali do wsi Nowosiłki, aresztowali ponad 10 cywilnych mieszkańców i rozstrzelali ich w mieście Horochów w obwodzie wołyńskim. Wtedy zginęli: Krawczuk Kostiantyn, Szynelnyk Płaton, Krymuś Denys. Oprócz tego bandyci spalili dom Sycza Mykoły. W tej akcji brali udział Polacy »Konopki«”. Prawda, jak później stało się wiadome, nie wszystkich rozstrzelali. Niektórych od razu wypuścili Niemcy. Jakiwa Kozaczuka, bo wiekiem był starszy od wszystkich. Mojego brata Stacha, bo mały jeszcze był. Tak jak małego Liońkę Markulycza. A Wańkę Pidubnego wypuścił Niemiec, bo miał przy sobie zaświadczenie, że był w niewoli, w polskiej armii służył i został zwolniony z niewoli. Wtedy, w sierpniu 1943 r., szucmani-Polacy, dowodzeni przez Niemców, spędzili razem ponad dwa tuziny ludzi z mojej wsi. Opowiedział Mykoła Rućki w swojej powieści dokumentalnej „Patrzyliśmy śmierci w oczy…” także o losie ojca młodego ounowca Dmytra Sycza — Petra Mychajłowycza Sycza. Kuszczowy UWK Petro Sycz na przesłuchaniu w rówieńskim więzieniu udusił za pomocą sznura operpełnomocnika UNKWD obwodu rówieńskiego Zaryckiego, zabrał jego pistolet i próbował uciec. Wyskoczył z okna drugiego piętra, ale ciężko się zranił, uszkadzając kręgosłup i nogę, i zmarł 1 stycznia 1941 r. w więziennym szpitalu. Setki losów, zarówno heroicznych, ofiarnych, jak i zbrodniczych oraz haniebnych, wydobył z niebytu Mykoła Rućki, podążając za jedynym wiernym kompasem historycznej prawdy. Ta prawda jest godna upublicznienia i uszanowania, ale jest też prawda bolesna, przykra, niewarta, zdawałoby się, nawet wzmianki i wspominania. Lecz uważał on za swój obowiązek ukraińskiego patrioty odkryć te karty historii narodowej, które próbowano w czasach komunistycznego reżimu zaczernić, wykreślić lub zniekształcić tak, aby w pamięci ludowej pozostał po nich czarny ślad. A bodźcem do tak skrupulatnego wyjaśnienia zatajonych w specjalnych archiwach MGB-NKWD-KGB heroicznych i tragicznych wydarzeń na Wołyniu w latach 1930–1950 dla Mykoły Rućkiego był los jego ojca — żołnierza UPA Mykoły Rućkiego — „Dowbusza”, którego świetlanej pamięci poświęcił tę książkę. Przyszło autorowi tego badania zagłębić się w te czasy, kiedy zrodziła się nie tylko Ukraińska Powstańcza Armia, ale i w ten znaczący dla historii narodowej okres, kiedy powstała Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, która ogłosiła, że „będzie prowadzić politykę ogólnoukraińskiego państwowotwórstwa”. Pierwszy Wielki Zjazd OUN odbył się 28 stycznia—1 lutego 1929 r. w Wiedniu, którego uczestnikami byli delegaci od Ligi Ukraińskich Nacjonalistów (LUN), Ukraińskiej Organizacji Wojskowej (UWO), Ukraińskiej Młodzieży Narodowej (GUNM), Związku Ukraińskiej Młodzieży Nacjonalistycznej (SUNM). …Groby młodych członków OUN w mojej rodzinnej wsi świadczyły o tym, że ta „podziemna partia OUN”, do której weszła Ukraińska Organizacja Wojskowa (UWO), przyciągnęła w swoje szeregi wielu młodych ludzi, przede wszystkim tych, którzy uczyli się w gimnazjach Galicji i Wołynia, w szkołach średnich Polski oraz za granicą. Wśród ponad dwudziestu tysięcy członków OUN większa część — to młodzi, patriotyczni chłopcy i dziewczęta, skrzyd- Mykoła Rućkyj byli ideałem wolnej, niepodległej Ukrainy, dla której gotowi byli poświęcić swoje życie. Przypominam sobie, jak mój wujek Kłym Wolanyk — rodzony brat mojej matki, opowiadał o tym, jak jego córka Hania biegała wieczorami do sąsiedniej wsi Wiaczawky do czytelni, w której prowadził zajęcia nauczyciel, absolwent łuckiego gimnazjum Justym Omelczuk. Występowała Hania na amatorskiej scenie teatru ludowego w innej wsi, Boremel, śpiewała w chórze, którym kierował ten sam Justym Omelczuk. On sam, członek Ukraińskiej Partii Socjal-Radykalnej, później podziemnej organizacji Ukraińskie Zjednoczenie Narodowe (UNO), przygotowywał Hanię, jak i wiele innych wiejskich dzieci, do wstąpienia do gimnazjum oraz szerzył nacjonalistyczne idee wśród młodych prośwician. Justym Omelczuk potajemnie przywoził z Łucka nielegalną literaturę i rozprowadzał ją w powiecie dubieńskim przede wszystkim przez filie „Proświty”, a było ich w powiecie sto dwanaście, zaś samych członków-prośwician było ponad trzy tysiące. Wujek Kłym pamiętał jeszcze nazwę jednej z broszur, którą przyniosła do domu córka od Justyma Omelczuka: „Bitwa pod Krutami”. Zatem nieprzypadkowo Hania została łączniczką UPA, a jak i kiedy zginęła — do dziś nie wiadomo. Mykoła Rućkyj naświetlił skomplikowaną, sprzeczną i dramatyczną drogę Justyma Omelczuka — „Horycwita”. To właśnie „Horycwit” stworzył i stanął na czele Dubieńskiego Okręgowego Prowodu OUN-M, zatem melnykowcy dominowali na tym sprzyjającym prowadzeniu powstańczej walki terenie. Wiele znaczyło to, że były tu kompleksy leśne — boremelski, chrinnycki, bokiemski, oraz to, że powstańców wspierali mieszkańcy wszystkich wsi. W każdej z 40 wsi rady wiejskiej rejonu demidowskiego utworzono uzbrojone bojówki samoobrony, w każdej wsi nad radą wiejską wisiała flaga narodowa. We wszystkich wsiach rozwinęły swoją działalność warsztaty krawieckie, spółdzielnie szewskie, warsztaty przetwórstwa kasz, konserwowania mięsa, ogórków, kapusty… Szyto kufajki, kożuchy, ciepłe spodnie, białe maski, dziergano wełniane swetry, szaliki, rękawice, skarpetki, robiono filcowe buty… I wszystko to przekazywano do oddziałów UPA, początkowo gospodarczemu oddziałowi rejonowemu, któremu przewodził wtedy Onisij Kostiuk — „Maksym”. W mojej wsi Nowosiłki pracowała spółdzielnia krawiecka i szewska, w Chrinnikach — kuśnierska, w Boremlu — fabryka tytoniu. Prawda, na terytorium rejonu z czterdziestoma wsiami Niemców na stałe nie było od czerwca 1943 roku, od czasu, gdy powstańcy wyparli ich z Demidówki. W Demidówce mieściła się niemiecka komendantura rejonowa i przebywał niewielki oddział obrony. W Boremlu również ulokowała się komendantura, którą dowodził oficer Schnitter, oraz grupa schutzmanów z tak zwanej polskiej „granatowej” policji. W Boremlu już w 1941 roku formuje się przez członka OUN Antona Myczkowskiego-Osypa, który pochodził z sąsiedniej wsi Nowyj Tik, sotnia powstańcza. Pomagał tworzyć sotnię Matwij Tokar — „Bosota”. To właśnie ta sotnia powstańców, w składzie której byli moi współmieszkańcy, pod wodzą Matwija Tokara podjęła w czerwcu 1941 roku próbę wyzwolenia od okupantów wsi Boremel. Lecz zdobyć miasteczka im się nie udało. Na pomoc Niemcom i policji przybyły posiłki wojskowe z Nowego Tiku, a mianowicie z zachodniej części tej wsi — osiedla polskich osadników Kundziwola, gdzie była polska placówka wojskowa. Wtedy sotnia „Bosoty” poniosła ciężkie straty. W sąsiedniej wsi Chrinnyky odbył się pochówek 12 powstańców w zbiorowej mogile. Wielu księży z chórami kościelnymi odprawiało wspólną panichidę. Z wielu sąsiednich wsi, przede wszystkim z tych, w których urodzili się polegli powstańcy, przybyły duże grupy, aby oddać ostatni hołd ukraińskim bohaterom. W tej zbiorowej mogile na wieki spoczął także mój wujek Andrij-Andrijan Wolanyk. Mykoła Rućkyj przytacza takie świadectwo archiwalne: „Sierpień 1943 r. UPA miała krwawą bitwę z Niemcami i Polakami we wsi Nowosiłki (obecnie Nabereżne) rejonu demidowskiego. W rezultacie bitwy były ofiary u przeciwnika. U powstańców zginęło 12 osób, a wśród nich: Krymuś Andrijan (mieszkaniec wsi)”. Wkradł się błąd: nazwisko mojego wujka Andrijana — Wolanyk. Zatem na lato 1943 roku w rejonie demidowskim niemieccy okupanci nie utrzymywali stałych garnizonów, chociaż obok w sąsiednim miasteczku Horochów był. Właśnie w powiecie horochowskim Niemcy stworzyli, przeważnie ze środowiska byłych polskich osadników oraz z liczby przybyłych z centralnej Polski schutzmanów, oddział policji pomocniczej (schutzmannschaft) ze 150 Polaków, którzy brali udział w aresztowaniach członków OUN.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

także w mojej rodzinnej wsi w sierpniu 1943 roku. Ponadto Niemcy przerzucili z Polski na Wołyń polskie bataliony „Schupo”, które przeszły szkolenie wojskowe w Dębicy koło Krakowa. Możliwe, że to właśnie jakaś rota „Schupo” paliła chaty w mojej wsi i rozstrzeliwała moich współmieszkańców pod Horochowem. O tym tragicznym wydarzeniu w mojej wsi Nowosiółki Mykoła Rućkyj szczegółowo opowiada w swojej książce. Wtedy Niemcy z polskimi szucmanami zamordowali mojego wuja — brata mojej matki Andriana-Andrija Wołanyka, który ostrzegł miejscową bojówkę UPA o zbliżaniu się do wsi karnej ekspedycji, aresztowali mojego ojca, który wraz ze mną, trzyletnim chłopcem, próbował ukryć się w gliniance przy rzece Styr. W tym samym czasie w drodze do Horochowa rozstrzelali w lesie wspomnianego już przeze mnie kuszczowego atamana Ukraińskiego Wolnego Kozactwa Denysa Krymusia, mojego kuzyna, siedemnastoletniego Mykołkę Wołanyka oraz jeszcze kilku nowosiółkowian. Takich gorzkich wspomnień-epizodów Mykoła Rućkyj „nawlekł” w swojej książce na 672 stronach kilkaset, opowiadając ludzkie tragedie z bezlitosną prawdziwością, nie omijając, zdawałoby się, żadnego „ostrego kąta” w polsko-ukraińskim konflikcie na Wołyniu, we wzajemnym zwalczaniu się banderowców i melnykowców, w straszliwym terrorze radzieckich partyzantów przeciwko ukraińskiej ludności Wołynia i Polesia, w okrucieństwach stworzonych przez NKWD legendowanych bojówek UPA, w szczególności legendowanego prowodu OUN „Wschód”. Właśnie Mykoła Rućkyj po raz pierwszy dokładnie wyjaśnił, jak latem 1945 roku w rejonie demidowskim wciągnięto do współpracy z organami NKGB ponad dwa tuziny aktywnych uczestników OUN-UPA-SB, z których stworzono legendowany okręgowy prowód OUN. Emgebisci zdołali zwerbować do nielegalnej pracy około pięćdziesięciu uczestników ze struktur OUN, SB i UPA, współpracę z nimi sformalizowano zobowiązaniami: w razie odmowy współpracy — rozstrzelanie, wywiezienie rodziny na Sybir. Jak świadczy badacz, „stworzona przez emgebistów legendowana organizacja OUN liczyła w swoich szeregach według stanu na 2 lipca czterdziestego piątego roku dziewięćdziesięciu sześciu agentów, siedmioro z nich weszło do składu kierowniczego”, „do czterdziestu uczestników struktur OUN i UPA wykorzystywano w ciemno, nie wiedząc, że pracują dla organów NKGB”. Istnieją wszelkie podstawy sądzić, że zabójstwo mojej kuzynki, łączniczki UPA Hanny Wołanyk — to sprawa krwawych rąk „sprzedawczyka-agenta NKGB I. Połowynki — „Ozona”, który wcześniej był sotennym dowódcą w kureniu zabitego przez Służbę Bezpieczeństwa OUN-B Andrija Traczuka — „Łomonosa”. Zdrajca wyraził zgodę na współpracę z organami NKWD pod pseudonimem „Kryłatyj” i ze swoją pseudobojówką UPA dokonywał zbrodni na Demidowszczyźnie. W swoim badaniu „My w oczy śmialiśmy się śmierci…” Mykoła Rućkyj opublikował unikalną fotografię, na której można zobaczyć członków specoddziału NKWD z kierownikami Demidowskiego rejonowego oddziału NKWD, w szczególności kierowników specbojówki Andrija Ostapiuka — „Spiwaka” i Safata Panasiuka — „Batka”, tych patologicznych morderców i grabieżców, którzy pod marką ounowców torturowali, zabijali, wieszali i wrzucali do studni nawet swoich niedawnych towarzyszy walki o wolność Ukrainy, i ich bliskich, i niewinnych nauczycieli, lekarzy… Władza radziecka zdołała zorganizowaną przez organy NKWD-MGB prowokacją przerzucić zbrodnie organów NKWD na ounowskie podziemie i UPA. Takich grup bojowych specjalnego przeznaczenia, nazwanych później specjalnymi grupami, którymi dowodził z reguły jeden z byłych dowódców bojówek UPA, a kierownictwo operacyjne sprawował włączony do ich składu pracownik operacyjny NKWD, w zachodnich obwodach Ukrainy według stanu na 20 czerwca 1945 roku działało sto pięćdziesiąt sześć, z łączną liczbą uczestników wynoszącą tysiąc siedemset osiemdziesiąt trzy osoby. Te specoddziały niszczyły kierowników OUN-UPA, miejscowe bojówki OUN i SB, szczególnie w celu dyskredytacji ruchu narodowowyzwoleńczego, zabijały oddelegowanych z centralnych i wschodnich obwodów specjalistów, w szczególności pracowników oświaty, kultury, medycyny, rolnictwa, terroryzowały miejscowych mieszkańców, którzy sympatyzowali z OUN-UPA. Na Rówieńszczyźnie takich specgrup NKWD-MGB naliczono czterdzieści dziewięć w liczbie dziewięciuset pięciu bojowników. Ludzie byli zastraszeni, zaniepokojeni, bali się pojawiać na ulicy, bo nie wiedzieli, z kim się spotkają, kto może pojawić się we wsi i w jakim celu. Bali się nocy, pukania do okna… Już w maju 1944 roku ruszyły na Sybir na zesłanie wagony z członkami rodzin „aktywnych uczestników band” z obwodów rówieńskiego i wołyńskiego w liczbie 3 tys. 493 osób. W ciągu 1944 roku stalinowski reżim wysłał na Sybir 13 tys. 320 członków rodzin uczestników OUN i UPA. Szczególnie okrutny dla mieszkańców Zachodniej Ukrainy okazał się 1947 rok, kiedy we wrześniu-październiku wywieziono w 44 eszelonach 77 tysięcy 791 osób, z nich — 2 tysiące 279 małoletnich dzieci. Tak w okresie od 1944 do 1949 roku z zachodnich obwodów Ukrainy przymusowo wysiedlono, według sformułowania radzieckiej władzy okupacyjnej jako „dodatkowe środki walki z bandytyzmem”, 50 453 rodziny, w składzie 143 141 osób. 17 grudnia 1948 roku minister spraw wewnętrznych USRR T. Strokacz zwraca się do ministra ZSRR W. Krugłowa z wnioskiem o przedłużenie terminu pobytu na specosiedleniach wysiedlonych z zachodnich obwodów USRR „rodzin bandyckich i nacjonalistycznych elementów” do 20 lat, ponieważ „3 lutego 1949 roku kończą się terminy zesłania 4724 rodzin w liczbie 12 tys. 760 osób, wysiedlonych w 1944 roku”. Co więcej, „MSW USRR uważa za niecelowy powrót do miejsc poprzedniego zamieszkania wysiedlonych ounowców”. W piśmie ministra spraw wewnętrznych USRR T. Strokacza zaznaczono: „Organy MSW USRR w ciągu 1944-1948 lat z zachodnich obwodów USRR decyzją specjalnej narady przy MSW USRR wysiedliły na okres 5 lat — 15 tys. 350 rodzin aktywnych uczestników band OUN w liczbie 37 tys. 680 osób, a organy MGB USRR — 26 tys. 338 rodzin w liczbie 77 tys. 791 osób, terminy zesłania którym w decyzjach OSO przy MGB USRR nie zostały wskazane”. Ilu ich, niewinnych ludzi — zwykłych chłopów, inteligentów, duchownych, a także świadomych ukraińskich patriotów, którzy trafili pod masowe represje i deportacje, pozostało na zawsze w północnych i wschodnich rejonach rosyjskiego imperium i nie zdołało powrócić na ojczystą ziemię! My tak nigdy nie poznamy prawdziwej liczby poległych synów i córek Ukrainy w walce o ukraińską ideę narodową — wolną, niezależną, suwerenną Ukrainę. Lecz powróćmy do ounowskiego podziemia, które mimo ogromnych strat działało na Rówieńszczyźnie. Tak, w Rówieńskim okręgowym pro- Jedno z cmentarzysk wód OUN pod dowództwem okręgowego prowidnyka Anatolija Majewskiego – „Ulijana” na dzień 1 lutego 1948 roku działało czternaście bojówek. W moim rejonie demidowskim kontynuowała walkę bojówka rejonowego prowidnyka OUN Wołodymyra Mulawczyka – „Romana” w składzie pięciu ludzi. Podporządkowane mu były bojówki podrejonowych prowidnyków OUN Serhija Skoropadskiego – „Szczyta” (6 ludzi) oraz Stepana Sunyczuka – „Werby” (2 ludzi). Dopiero na początku lat pięćdziesiątych, po heroicznej śmierci 17 kwietnia 1945 roku Serhija Skoropadskiego – „Szczyta” oraz aresztowaniu ostatnich powstańców Pawła Tkaczuka – „Dunaja”, Stepana Tkaczuka – „Wujka” oraz Andrija Hogoja – „Lynka”, podziemie OUN na terenie rejonu demidowskiego zaprzestało walki. Pierwsze bojówki OUN na Demidowszczyźnie zaczęły organizować się na rozkaz krajowego prowodu OUN już jesienią czterdziestego pierwszego roku. W moim rejonie demidowskim pierwszą sotnię UPA sformował Jurij Czujkowski – „Jurko”. Być może właśnie sotnia pod dowództwem „Jurka”, albo sotnia Matwija Tokara – „Bosoty”, czy jakiś inny oddział UPA nadrejonu dubieńskiego, którego dowódcą był Dmytro Kozwan – „Czernyk”, wtedy, latem czterdziestego trzeciego, kiedy Niemcy z polskimi szucmanami otoczyli moją wieś Nowosiłki, zaległa w sosnowym lesie koło wsi Hrabowiec, która znajduje się za rzeką Styr, ale nie zaatakowała, bo siły były nierówne i trzeba było w tym celu pokonać rzekę pod ostrzałem karabinów maszynowych oprawców. Być może ktoś z tych oddziałów wojskowych przychodził do mojej matki ostrzec o akcji odwetowej UPA. …U nas po sąsiedzku mieszkał w biednej chatynie Polak Stas Kapustniak. Żona jego, Nastia, siostra naszego współmieszkańca Harseja Sawickiego, Ukrainka, mieli troje dzieci – chłopczyka, pamiętam, Tadźo się nazywał, po naszemu Stiopa, i dziewczynkę, z którymi ja, będąc jeszcze małym, bawiłem się. I nagle pewnego dnia ich nie stało. Został ich ojciec Stach, a gdzie podziała się jego żona z dziećmi, nikt nie wiedział. Z czasem matka moja opowiedziała, że jakoś w nocy ktoś zapukał do okna, matka wyszła do sieni, ale drzwi nie otworzyła. Ten człowiek szepnął jej przez drzwi: „Powiedz Stachowi, niech wywozi żonę i dzieci ze wsi. Szybko, bo będzie bieda”. Matka z samego rana pobiegła do sąsiadki i powiedziała jej: „Uciekaj, Nastiu. Bierz dzieci i uciekaj”. Nastia chwyciła co mogła z chaty, dzieci – i na wóz, i z samego rana opuściła wieś. A Stach z jakiegoś powodu został. Niedługo. Mówili, że go zabili i wrzucili do studni. A kto – nikt do dziś nie wie. We wsi wszyscy wiedzieli, że Polacy palą ukraińskie wsie, a Ukraińcy – polskie, przeważnie chutory, na których mieszkali polscy koloniści, że Polacy, którzy zostali niemieckimi policjantami, z pomocą Niemców próbują oczyścić Wołyń przede wszystkim z zdolnej do walki ludności ukraińskiej. Mykoła Rućkyj twierdzi, że pierwszymi zaczęli niszczyć Ukraińców właśnie Polacy. 25 grudnia 1942 roku, akurat na katolickie Boże Narodzenie, wycięli prawie całą poleską wieś Peresopowicze. A już 7 stycznia 1943 r. we wsi Buhryń rejonu hoszczańskiego obwodu rówieńskiego zostało rozstrzelanych przez Niemców i polskich szucmanów 13 mieszkańców, wśród nich były też dzieci. 17 marca 1943 roku Niemcy oraz polscy szucmani zamordowali i spalili razem z małymi dziećmi prawie czterystu mieszkańców niewielkiej wołyńskiej wsi Remel. Szczegółowo o tej strasznej zbrodni niemieckich okupantów i polskich kolaborantów opowiada się w książce „Remel. Lekcja historii”, której wydanie zainicjował narodowy artysta Ukrainy Swiatosław Maksymczuk. On, siedmioletni chłopiec ze wsi Remel, cudem został wtedy żywy. Uporządkował ten zbiór wspomnień o tragedii Remela, wsi niedaleko centrum obwodowego Równe, w której mieszkało ponad 500 ludzi i było 104 chaty, Roman Horak. Ze wspomnień tych, którym poszczęściło się uratować, a tych cudownie ocalonych zostało 73, stało się wiadome, że wieś, jako jeden z ośrodków UPA, była otoczona podwójnym pierścieniem esesmanów, a rozstrzeliwała ludzi i paliła chaty polska szucmanszaft-policja. Takie same krwawe akcje czyniono na innych terenach Wołynia, więc nie jest przypadkiem, że kierownictwo Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów 4 kwietnia 1943 roku zwróciło się do tych Ukraińców, którzy pracowali w niemieckich urzędach lub służyli w pomocniczej policji Wołynia, aby natychmiast porzucili swoją służbę u Niemców i przeszli na nielegalne położenie – wstąpili do zbrojnego podziemia. Mało kto z moich współmieszkańców wtedy wiedział, że UPA, w celu uniknięcia dalszego nakręcania wzajemnej nienawiści i okrucieństw, wydało odezwę do Armii Krajowej, której 27. Wołyńska Dywizja pod dowództwem pułkownika Kazimierza Bąbińskiego – „Lubonia” była rozlokowana na Wołyniu, oraz do polskich kolonistów wojskowych-osadników, aby opuścili ukraińskie tereny. Na to dawano im dwa miesiące. Ale polski rząd emigracyjny Władysława Sikorskiego, który przebywał w Londynie i kierował działaniami Armii Krajowej, nakazał nie opuszczać zachodnioukraińskich ziem. Co więcej, w tamtym czasie szczególnie zaktywizowały się polsko-niemieckie operacje karne na terenach Wołynia w celu oczyszczenia tych ziem z ukraińskich nacjonalistów, z narodowo świadomej młodzieży, wreszcie z każdego, kto nie uznawał ich, polskiej jurysdykcji na zachodnioukraińskich ziemiach. Polsko-ukraińskie starcie narastało, nabierało zbrojnej wrogości, wylewało się zarówno w planowane z wyprzedzeniem napady na chutory, kolonie, wsie, jak i w żywiołowe rozboje, które towarzyszyły okrutnej przemocy, niemiłosiernym znęcaniem się nad kobietami, dziećmi, niedołężnymi starcami. Kontrolować sytuację na Wołyniu i Wschodniej Ukrainie już nikt nie mógł, chociaż były próby ze strony OUN-SD (Samostijnykiw-Derżawnykiw) dogadania się z Związkiem Zbrojnej Obrony Armii Krajowej o zakazie i zaprzestaniu napadów ich formacji zbrojnych na cywilnych mieszkańców. Także kierownictwo Armii Krajowej zwracało się do Polaków, aby nie czynili przemocy wobec Ukraińców, nie rozniecali wrogości między Polakami i Ukraińcami oraz groziło karą za podobne zbrodnie. Co więcej, 10 marca 1944 r. został podpisany wspólny protokół, w którym stwierdzano uznanie samodzielnych państw ukraińskiego i polskiego, co odpowiada interesom i dążeniom obu narodów-sąsiadów. Obie strony negocjacyjne – delegacja OUN z pełnomocnikami UPA oraz Związek Walki Zbrojnej i delegat polskiego rządu – podkreśliły konieczność pokojowego rozwiązania polsko-ukraińskiego konfliktu. Lecz niestety, nie doszło do sformalizowania traktatu politycznego na podstawie tego protokołu. Operacje karne Niemców przeciwko ukraińskiej ludności z zaangażowaniem pomocniczej policji ochronnej z Polaków trwały nadal. Trwały też akcje odwetowe bojówek UPA, które formowały się w ukraińskich wsiach w celu samoobrony i miały nazwę „Samoochronne oddziały krzakowe”. Jednocześnie oddziały powstańcze pod dowództwem referenta wojskowego OUN nadrejonu dubieńskiego, pochodzącego ze wsi Ochmatków rejonu demidowskiego Dmytra Kazwana – „Czernyka”, latem 1943 roku zaczęły siłą wyganiać Polaków z kolonii, chutorów i wsi. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Neokolonialny model językowy ekipy ZE

Iryna FARION, doktor filologii, profesor §1. ZE i MOWA Do prezydentury Prezydenckie i parlamentarne wybory na Ukrainie w 2019 roku zwróciły Ukrainę ku już zapomnianemu syndromowi sowka, tęsknocie za utraconym ZSRR, na gruzach którego trzyma się państwo o patologicznym ustroju, z ukradzioną nam na początku XVIII wieku nazwą Ruś w jej greckim wariancie – Rosja. Wirtualna partia o filmowym rodowodzie, noszącą stalinowską nazwę „Sługa Narodu”, po raz pierwszy w historii naszej Niepodległości stała się monopartią z wystarczającą większością w parlamencie. Najpierw przedstawiciele tego wirtualnego tworzenia, przy wsparciu motłochu, ogłosili wyznawanie ideologii libertarianizmu – tej radykalnej wersji klasycznego liberalizmu z minimalizacją aparatu państwowego i odrzuceniem wszelkich ograniczeń moralnych w imię osiągnięcia własnej indywidualnej wolności. Inaczej mówiąc: powolna, ale bardzo konsekwentna praca nad rozpaństwowieniem państwa, jego ostateczna śmierć. Następnie w noworocznym przemówieniu w przeddzień 2020 roku, przy obecności „szampana, kanapek ze szprotkami i sałatki oliwier”, lecz bez państwowych symboli, błazen-prezydent określił swoje wartości ideowe w sposób bardziej przystępny dla tłumu: „…nieważne, jak nazywa się ulica, bo jest oświetlona i wyasfaltowana. … nie ma różnicy, pod którym pomnikiem czekasz na dziewczynę, w której jesteś zakochany. Jeśli widzimy przyszłość jednakowo, to powinno nas połączyć” [Niech każdy uczciwie odpowie sobie na ważne pytanie: kim jestem. Noworoczne życzenia prezydenta Zełenskiego. https://tsn.ua/po- litika/davayte-kozhen-chesno-vid- povist-na-vazhlive-pitannya-hto- ya-novorichne-privitannya-prezi- denta-zelenskogo-1468050.html, 31.12.2019]. W. Zełenski – główny błazen 95 Kwartału, showman, aktor, komik, reżyser, producent i scenarzysta – stał się ucieleśnieniem właśnie takich dążeń prymitywnego motłochu, z jego hedonistycznym i amoralnym rozumieniem życia oraz absolutnym niezrozumieniem istoty państwa i przeznaczenia narodu. Jego przemówienie w noc noworoczną stało się antykodem do słynnego artykułu ukraińskiego pisarza-nacjonalisty Ulasa Samczuka „Naród czy czerń”, napisanego w 1941 roku. Wybitny ukraiński epik już wtedy formułuje antagonistyczną ukraińską drogę, wyrażoną w antonimicznych pojęciach: naród / czerń. Otóż narodowi, w odróżnieniu od czerni, „nie wszystko jedno, kto jak mówi, jakim bogom się modli, jakie książki czyta. Nie wszystko jedno, jakimi imionami nazwane są ulice naszych miast, nie wszystko jedno, czy dla nas dominującym jest Szewczenko, czy Puszkin. Nie wszystko jedno, jak to często słyszymy, kogo uczymy w szkole, nie wszystko jedno, jaki mamy stosunek do literatury rosyjskiej. Nie! To nie jest wszystko jedno… A kiedy – wszystko jedno, to znaczy, że wszystko jedno dla was, kim sami jesteśmy! To znaczy, że nie jesteśmy narodem, nie jakąś wspólną historyczną zbiorową siłą, lecz niewyraźnym tłumem, szarą masą, wiecznie poniżaną, bez wszelkich ideałów czernią” [Ulas Samczuk. Naród czy czerń. http://ukrlit.org/sam- chuk_ulas_oleksiiovych/na- rid_chy_chern]. Zatem Zełenski, jak sam siebie poprawnie zidentyfikował skróconą formą w rodzaju nijakim ZE, jest ucieleśnieniem nie ukraińskiego narodu, lecz „niewyraźnego tłumu, szarej masy, wiecznie poniżanej, bez wszelkich ideałów czerni”, która po 80 latach od czasów Ulasa Samczuka stała się w Ukrainie władzą – logiczną następczynią bolszewicko-moskiewskiego hałastry, która wówczas, dzięki wysiłkom czerni, a także ugodowości i hybrydyzmowi inteligencji, zalała krwią nasze ogólnonarodowe walki wyzwoleńcze lat 1917–1921, opierające się na pasjonarnych osobowościach. Wtedy i teraz trwała wojna. Historia pokazała: przyszłość należy do tych, którzy walczą i wojują twardo. Tymczasem obecny prezydent i naczelny dowódca zignorował kilka wezwań do wojska: „Po rozpoczęciu zbrojnej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie Zełenski 18 kwietnia 2014 roku otrzymał wezwanie do wojskowej komendy uzupełnień, lecz do armii nie poszedł. Fakt wysłania takiego wezwania 13 kwietnia 2019 roku ujawniła prasowa służba Ministerstwa Obrony Ukrainy, a potwierdził były dowódca 43. batalionu „Patriot” Serhij Maciejko … Tak samo Wołodymyr Zełenski zignorował kolejne trzy wezwania, odpowiednio na 23 czerwca i 15 sierpnia 2014 roku oraz wezwanie na 10 maja 2015 roku” [https://uk.wiki- pedia.org/wiki/%, Zełenski Wołodymyr Ołeksandrowycz; Przemyślał: Ministerstwo Obrony już mówi, że Zełenski nie uchylał się od mobilizacji. https://www.prav- da.com.ua/news/2019/06/19/72185 22/, 19.06.2019 r.]. Językowe oblicze Zе-prezydenta Urodził się w Krzywym Rogu w żydowskiej rodzinie. Wykształcenie prawnicze zdobył w Krzyworożskim Instytucie Ekonomicznym Kijowskiego Uniwersytetu Ekonomicznego im. Hetmana, gdzie pracuje jego ojciec. Z zawodu nigdy nie pracował, z wyjątkiem dwumiesięcznej praktyki w wojsku. W codziennej komunikacji Zе jest rusofonem; zaczął uczyć się języka ukraińskiego dopiero w 2017 roku, co wiązało się z kręceniem komedii filmowej „Ja, Ty, On, Ona” oraz z uchwaleniem ustawy „O zmianie niektórych ustaw Ukrainy dotyczących języka audiowizualnych (elektronicznych) środków masowego przekazu”, która przewiduje, że udział języka państwowego w eterze kanałów ogólnokrajowych wynosi nie mniej niż 75% (właśnie w prime time), a kanałów lokalnych – nie mniej niż 60%. Za naruszenie przewidziano znaczną karę finansową. Już na początku rosyjskiej okupacji Ukrainy, w marcu 2014 roku, Zе na kanale 1+1 oświadczył: „Jeśli na Wschodzie i na Krymie ludzie chcą mówić po rosyjsku – odczepcie się, zostawcie ich. Dajcie im podstawy prawne, by mówili po rosyjsku”. Oświadczenie to zostało złożone właśnie wtedy, gdy rosyjska propaganda masowo rozpowszechniała kłamstwa o „zakazie” rozmawiania po rosyjsku w Ukrainie, wprowadzonym przez nową władzę po Rewolucji Godności. Jego rusofonia jest organicznym obrazem skutków okupacji Ukrainy od 1921 roku, zasiedlenia jej przez obcych, wciągnięcia w imperium zła, jakim był ZSRR, gdzie język rosyjski stał się symbolem dominacji, a język ukraiński – formą protestu dla świadomych Ukraińców i czymś wtórnym oraz podporządkowanym dla zastraszonej i zdegradowanej masy. On sam przyznaje w wywiadzie dla skrajnie zideologizowanego wydania „Komsomolskaja Prawda w Ukraine”, że myśli po rosyjsku: „Język ukraiński można rozumieć, ale nie myśleć nim … Nie stanowi problemu mówienie po ukraińsku. I to pod żadnym pozorem, i to jest najważniejsze, nie wiąże się z kwestiami językowymi, upodobaniami ani miłością do czegokolwiek. Ale wydaje mi się, że to nie są sprawy zasadnicze. Znam język ukraiński. Ale nie myślę nim swobodnie. Tłumaczę. Tak, mogę z wami rozmawiać po ukraińsku, ale problem polega na tym, że tłumaczę. I to widać – robię pauzę. A ja bardzo szanuję język ukraiński! I nie chciałbym, żebyście potem napisali o mnie, że mówi koślawo. Dla mnie to haczyk wizerunkowy” [„Nie myślę nim swobodnie: Zеlenski wypowiedział się o języku ukraińskim. https://intermarium.com.ua/ne-du- mayu-neyu-vilno-zelenskyj-vyslovy- vsya-pro-ukrayinsku-movu/”]. Rusofonia to nie kategoria prawna, lecz polityczna, która zgubnie przywiązuje Ukrainę do jej kolonialnej przeszłości i jest znakiem podległości Ukraińców wobec Rosji. To właśnie rusofonia stała się politycznym pretekstem, by Putin rozpoczął wojnę w Ukrainie pod hasłem obrony rosyjskojęzycznych. Trafnie zdiagnozował naturę rusofonów w Ukrainie dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego P. Hrycenko: „Możemy wam powiedzieć z dokładnością do dnia, kiedy w politycznym leksykonie jeszcze Związku Radzieckiego pojawiło się pojęcie i nazwa »russkojazyczноje nasielenije«. Jako pierwszy powiedział to minister spraw zagranicznych Andriej Kozyriew. Stamtąd to wyrosło, z łona KPZR i KGB, które już widziały, że Związek Radziecki się rozpada. Trzeba więc było szukać takich haczyków, które dawałyby prawo trzymać się razem. I to właśnie zostało wypróbowane na Ukrainie. Trzeba wiedzieć, że to wszystko jest niezmienną linią postępowania naszego północnego sąsiada, Rosji” [Od książki do celu. Autorski projekt Iriny Farion. Wydanie V–VI, Lwów, 2018, s. 16]. Nie wiadomo, skąd wzięli się jego rodzice na Ukrainie, jednak ojciec, Ołeksandr, jako obcy i moralny nieudacznik, już w czasach prezydentury swojego syna oświadczył, że język ukraiński jest dla niego jako kierownika katedry informatyki i technologii informacyjnych filii KNEU im. Wadyma Hetmana w Krzywym Rogu uciążliwy: „Student przynosi mi artykuł po ukraińsku, a ja biorę i poprawiam artykuł. Nie mogę tego czytać z jednego prostego powodu. Nie ma ani jednej normalnej książki technicznej po ukraińsku. Jak mam czytać? Po co mam w wieku 71 lat obciążać się jakimiś trudnościami?” [„Nie chcę się obciążać”. https://ga- zeta.ua/articles/sogodennya/_ne- hochu-obtyazhuvati-sebe-batko-ze- lenskogo-pro-ukrayinsku-mo- vu/943766, 19.12.2019]. Ten jaskrawy przedstawiciel okupantów naszej ziemi demonstruje nie tylko pełną moralną degradację, ale także ciemne zacofanie w ocenie ukraińskiego dyskursu technicznego i technicznej terminologii, która w języku ukraińskim osiągnęła swój rozkwit w latach 20.–30. XX wieku i po terrorze lat 30.–70. gwałtownie odrodziła się i rozwinęła w czasach Niepodległej Ukraińskiej Republiki. Przypomnę temu mowonienawistnemu „profesorowi”, że już w czasach ukrainizacji, zwłaszcza od 1917 roku, po część 1932 roku wydano blisko 60 podstawowych słowników terminologicznych praktycznie we wszystkich dziedzinach ludzkiej działalności: gramatycznej, przyrodniczej, kancelaryjnej, prawniczej, matematycznej, medycznej, botanicznej, finansowej, technicznej, bankowej, rolniczej, bibliotecznej, anatomicznej, politologiczno-ekonomicznej, geograficznej, geologicznej, zoologicznej, przyrodniczej, mechanicznej, ekonomicznej, budowlanej, muzycznej, górniczej, antropogeograficznej, transportowej, biologicznej i innej terminologii [Kubajczuk Wiktor. Chronologia wydarzeń językowych w Ukrainie (Zewnętrzna historia języka ukraińskiego). Kijów: „K.I.S.”, 2004. S. 136–146]. Oczywiście, taka warstwa nie jest w zasięgu ojca Zе. I choć te prace, będące podstawowym naukowym pulsem narodu, zostały zlustrowane i zniszczone (podobnie jak ich autorzy i redaktorzy), to wraz z odrodzeniem Państwa Ukraińskiego ta leksykograficzna spuścizna, podobnie jak literatura naukowo-dydaktyczna o profilu technicznym, z roku na rok wzbogaca nasze księgozbiory i zapewnia wszystkie bez wyjątku sfery komunikacji naukowo-technicznej [zob. więcej: Lista słowników / Fachowe i branżowe. Terminologiczne. Języka naukowego https://uk.wiktionary.org/wiki]. Główna ideowa linia wystąpień Zе w „Studio Kwartał 95 Kwartał” to poniżanie Ukraińców i Ukrainy (zwłaszcza przez czynnik językowy): „Po wojnie rosyjsko-gruzińskiej »Kwartał 95« Zеlenskiego wypuścił odcinki, w których prezydenci Ukrainy (Juszczenko) i Gruzji (Saakaszwili) przedstawieni byli jako całkowite marionetki USA. Marionetki głupie i tępe, zdolne wyłącznie do wykonywania tego, co radzi im Waszyngton. O tym samym głośno wtedy z każdej przepaski mówiła rosyjska propaganda. Skandaliczna jest znana historia w krajach bałtyckich, gdy komik Zеlenski porównał Ukrainę do aktorki niemieckiego porno. … Komik Zеlenski urządził publiczną histerię, gdy w czasie wojny nie wpuszczono do Ukrainy rosyjskich aktorów, którzy witali Putina aneksją Krymu i nielegalnie jeździli do okupowanych ukraińskich regionów. Komik Zеlenski miał możliwość zastąpienia rosyjskich aktorów ukraińskimi, ale wybrał dokręcanie swojego serialu »Swaty« na Białorusi z tymi samymi aktorami z Federacji Rosyjskiej. W Ukrainie zaś oświadczył, że niby co za różnica, kto witał Putina z przyłączeniem Krymu? To rzekomo nie jest podstawa do zakazu wjazdu do Ukrainy. Czy nie to samo mówi nam Moskwa?” [Dmytro Wowniankо. Gdzie kończy się Moskwa i zaczyna się komik Zе. https://web.archi- ve.org/web/20190206214259/https:/ /glavcom.ua/columns/dvovnyan- ko/de-zakinchujetsya-moskva-i- pochinajetsya-komik-zelenskiy- 566259.html, 6.02.2019]. Powszechnie wiadomo, że w latach 2015–2018 Zе grał w serialu telewizyjnym moskiewskiego scenarzysty ukraińskiego pochodzenia O. Kiriuszenki (czyli typowego mankurta) „Sługa narodu” rolę Wasyla Hołoborodki – nauczyciela historii, którego wybierają na prezydenta Ukrainy. Zauważę, że Zе jest w tym filmie nie tylko aktorem, lecz także autorem pomysłu i producentem, a więc ideologia tego filmu, w tym jego przejaw językowy, to światopogląd samego Zе. Serial, jak zauważają rozsądni eksperci, jest jaskrawym przykładem językowej schizofrenii i ukrainofobii, gdzie postaci mieszają język ukraiński z rosyjskim, ale przeważnie mówią po rosyjsku. Na to zwraca uwagę socjolingwistka L. Masenko: „Na uwagę zasługuje przede wszystkim całkowita rusofonia tego produktu telewizyjnego. Jak pisali w komentarzach użytkownicy mediów społecznościowych, w większości odcinków nie padło ani jedno ukraińskie słowo, postaci mówią wyłącznie po rosyjsku. W kilku odcinkach po ukraińsku mówią tylko sprzątaczki, sprzedawczynie i jakieś nieprzyjemne postaci drugoplanowe. W ten sposób serial pokazuje widzowi społeczną niepełnowartościowość języka ukraińskiego, którego nosicielami są jedynie pojedynczy przedstawiciele niższych warstw społecznych. Prawda, czasem pozwala się im śpiewać po ukraińsku, jak na przykład w scenie życzeń dla Hołoborodki, gdy tańczą wokół niego, śpiewając »Syn Boży się narodził«. Natomiast klasa średnia i biznes, a także główny bohater Wasyl Hołoborodko, który nieoczekiwanie został prezydentem, rozmawiają wyłącznie po rosyjsku. Hołoborodko był rusofonem także w swojej działalności zawodowej nauczyciela historii, jeszcze przed wyborem na prezydenta. W pierwszych odcinkach akcja toczy się w szkole, gdzie opowiada uczniom o pierwszym prezydencie Ukrainy Michale Hruszewskim. I nauczyciel, i wszyscy uczniowie starszych klas, z wyjątkiem jednego ukraińskojęzycznego ucznia, rozmawiają po rosyjsku. Sens przekazu, jaki ta scena kieruje do widza, to: nauczanie historii Ukrainy w jej języku wcale nie jest konieczne, można to z powodzeniem robić także w języku sąsiedniego państwa. Obecność w klasie jedynego ucznia, który mówi po ukraińsku, uwydatnia marginalną pozycję tego mniejszościowego języka” [Larysa Masenko. Osobliwości języka postaci serialu „Sługa narodu”. https://www.radiosvobo- da.org/a/29742581.html, 31.01.2019]. Przypomnę, że w czerwcu 2019 roku wznowiono emisję serialu telewizyjnego „Swaty” z udziałem szeregu osób, które naruszały ustawodawstwo Ukrainy. Tkanka językowa tego filmu jest najlepszym zdjęciem świadomości językowej Zе jako jaskrawego przedstawiciela pokolenia postsowieckiego, wychowanego w czasach ZSRR z jego ideologią homo sovieticusa. Związek się rozpadł, ale świadomość sowka z panującym językiem okupacji – rosyjskim – i podporządkowanym językiem ukraińskim pozostała w głowach nędznych ludzi. Ci nieświadomi ludzie wciąż są wmontowani w przestrzeń moskiewskiej pseudokultury, której obraz próbują krzewić w Ukrainie, by podtrzymać tę przeszłość. Zamieniają się w zajadłych i pretensjonalnych, lecz licznych marginesowych, którzy, rozminąwszy się z maszyną czasu, uparcie przywiązują społeczeństwo ukraińskie do moskiewskiej pseudokultury. 29 grudnia 2018 roku w kolejnym wywiadzie Zе wygłosił następujące główne przesłania językowe: kwestia języka to kwestia czasu, dlatego nie należy zmuszać do mówienia po ukra-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

po ukraińsku; ukraiński jest językiem państwowym, ale „rozmawiajcie jak chcecie”. Czyli konsekwentne niepaństwowe, anarchistyczne, pro-moskiewskie podejście do kwestii językowej, które opiera się wyłącznie na prywatnym życzeniu i odczuciach [Nie trzeba nikogo łamać, tak jak kiedyś wypalono język ukraiński z Ukrainy. https://gordonua.com/ukr/news/society/-zelenskij-ne-treba-nikogo-lamati-jak-kolis-vipalili-ukrajinsku-movu-z-ukrajini-mi-ne-povinni-vipaljuvati-tih-hto-govorit-na-inshih-movah-618750.html, 29.12.2018]. W kwietniu 2019 roku żona Ze oświadczyła, że szuka on nowego korepetytora i wciąż pogłębia znajomość języka [Będzie doskonalić ukraiński: żona Zełenskiego pilnie szuka mężowi nauczyciela. https://web.archive.org/web/20190430032337/https://www.rbc.ua/ukr/styler/budet-sovershenstvovat-ukrainskiy-zhena-zelenskogo-1556002425.html]. Jako kandydat na prezydenta 22 marca 2019 roku w wywiadzie dla dziennikarzy wiodących zachodnich mediów Ze wystąpił z głównym przesłaniem ochrony języka rosyjskiego i wezwał, by nie wywierać nacisku na języki mniejszości narodowych: „Język ukraiński jest językiem państwowym. Kraj i władza powinny wspierać i rozwijać język rosyjski oraz języki mniejszości. Nie trzeba uciskać ich języków. Nie trzeba uciskać języka rosyjskiego”. Później, w swoim stylu wrzucania różnorodnych idei hurtem, oświadczył, że „język ukraiński jest wspaniały, kiedy mówi się nim poprawnie” i, rzekomo, „Wszyscy przechodzą na język ukraiński z wielką przyjemnością. Wszystko będzie. Wszyscy będą rozmawiać po ukraińsku. U nas następne pokolenie będzie mówić już tylko po ukraińsku” [„Nie trzeba uciskać!” https://www.obozrevatel.com/ukr/politics/ne-treba-tisnuti-zelenskij-zhorstko-zastupivsya-za-rosijsku-movu.htm, 22.03.2019]. Czyli pod płaszczykiem deklaratywnej państwowości języka ukraińskiego oraz języków mniejszości narodowych państwo ma chronić język okupanta. Wykonywanie w państwie 10. artykułu Konstytucji Ukrainy nazwano „uciskiem” rosyjskojęzycznych, którzy przez 28 lat odnowionej państwowości demonstracyjnie nie stosują języka państwowego i za to nie odpowiadają przed prawem. Za pozornie złagodzonym sformułowaniem, że „Wszyscy będą rozmawiać po ukraińsku”, w rzeczywistości kryje się neokolonialny model zachowań językowych, w którym język państwowy nie jest osią rozwoju. Zatem wyraźnie wyartykułowano filozofię dalszej moskwizacji Ukrainy pod słabą przykrywką „nie ma różnicy” lub języka ukraińskiego jako państwowego dekoru. Najważniejsze – nie naruszyć rosyjskojęzycznego komfortu żyjącego sowieckiego człowieka, bo na zniesienie państwowego statusu języka ukraińskiego nie ma już siły. Prawda, podczas kampanii wyborczej w przestrzeń medialną wrzucono językową przynętę dla niedojrzałego wyborcy, który utożsamia się z ukraińskojęzycznością. Opublikowano wideo, na którym Ze wypowiada te czy inne frazy w języku ukraińskim, a w razie błędu zmuszony jest podciągać się na drążku. „Wszystko bardzo proste, ja wiszę, mówią mi słowo, ja je tłumaczę. Jeśli źle przetłumaczyłem, podciągam się dwa razy” [Kwartał 95 wymyślił dla Zełenskiego karę za surżyk. https://znaj.ua/politics/206557-kvartal-95-vigadav-dlya-zelenskogo-pokarannya-za-surzhik-video, 28.01.19]. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Jestem dumny z ojczystego języka

Serhij MARTYNIUK, pisarz. Niedawno w wydawnictwie „Milennium” ukazała się książka Petra Szwecia „Język ukraiński: od starożytności do dziś”. Szczegółowo i gruntownie rozpatruje ona kwestie historii języka ukraińskiego, jego korzenie od najdawniejszych czasów do współczesności, jego bogactwo i piękno, najdawniejsze zabytki piśmiennictwa i artefakty, kształtowanie się ukraińskiego języka literackiego, próby jego zniszczenia na przestrzeni długiego czasu, naświetla problemy i legislacyjne zabezpieczenie funkcjonowania ojczystego języka. Bardzo szanowani recenzenci tej książki to znany profesor, językoznawca Iwan Juszcuk oraz filolog, wykładowczyni języka i literatury ukraińskiej Nadija Marczenko. Książka jest niewielka objętościowo, ma zaledwie 112 stron, ale jest bogata w treść. Stosownym w tym przypadku będzie cytat Iwana Łypy: „Dobrze jest jeść koszami, pić wiadrami i w ogóle naśladować niezapomnianego Eneasza (niemało było takich, którzy żyli dosłownie według Eneidy), ale trudniej jest z tego chaosu życia namiętnego i fizycznego wydobyć nową myśl i konsekwentny czyn”. Książka „Język ukraiński: od starożytności do dziś” właśnie wzywa, by nie jeść koszami i nie pić wiadrami, lecz wydobywać nową myśl o starodawnym języku ukraińskim. Z każdej strony rozbrzmiewa autorskie: „Jestem dumny z języka ukraińskiego i proszę wszystkich moich czytelników, aby byli dumni z naszego śpiewnego i pradawnego języka”. Od pierwszego rozdziału płynie przesłanie do czytelnika: z Moskalami nie mamy nic wspólnego, między nami są różne geny językowe – u nas kobzarze, a u nich bałałajka... Petro Wasylowycz Szweć to autor ponad 30 książek, znany dziennikarz, zasłużony pracownik związków zawodowych Ukrainy. Dla mnie jest on niezłomnym Ukraińcem i bojownikiem o język ukraiński przez całe swoje życie: kiedy system komunistyczny niszczył i wykorzeniał wszystko, co ukraińskie, jego postawa była niezłomna. O samej książce. Warto znaleźć czas na jej przeczytanie, śmiało można się na nią powoływać w referatach, wykładach, na lekcjach. Wykorzystano ponad sto odniesień do źródeł literackich. Książka jest przeznaczona do szerokiego użytku, zainteresuje każdego czytelnika, a wszystkie jej sześć rozdziałów każdy z osobna: „Język ukraiński jako zjawisko”, „Najdawniejsze korzenie”, „Droga do piśmiennictwa”, „Kształtowanie i doskonalenie”, „Niszczenie języka ukraińskiego” oraz „Problemy języka ukraińskiego”. W rozdziale „Najdawniejsze korzenie” autor prowadzi nas w przeszłość i wyciąga wniosek, że „śledząc ogólnie proces tworzenia języków, a w szczególności na terytorium obecnej Ukrainy, możemy z pewnością mówić, że język ukraiński ma swoje własne głębokie korzenie, które rozrastały się i stopniowo rozwijały”. Badacz argumentacyjnie akcentuje naszą uwagę na tym, że Cyryl i Metody nie skopiowali obcych dla Słowian znaków, a uczynili je jedynie „podobnymi”. Narzucane nam przez Moskali twierdzenie, że to właśnie oni nauczyli nas pisać i czytać, jest bajeczkami; według nich, jak uważają niektórzy rosyjscy uczeni i działacze, Ukraińcy nie mieli pisma. Myliła się jeszcze Katarzyna II. W swojej opowieści autor cytuje słowa piątego Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki, które zapadają w duszę: „Kochajmy nasz język, bo on jest nasz, ukraiński. Każdy musi zdecydować dla siebie, kim jest. Jeśli mieszka na Ukrainie, to i język jego jest ukraiński. To cement państwa”. Książka kończy się takimi słowami: „Wierzmy, że z czasem przestaniemy słyszeć oburzone głosy, które domagają się przywilejów nieuczenia się języka państwowego. Wszyscy obywatele Ukrainy będą go znać, będą się nim posługiwać, będą śpiewać ukraińskie pieśni. Wtedy będzie można powiedzieć, że problem językowy na Ukrainie został ostatecznie rozwiązany. Nie zapominajmy, że naród tworzy język, a język kształtuje naród. To znaczy, że język czyni nas silnymi”. Dziennikarz i wykładowca Petro Szweć wykonał znaczącą pracę i daruje ją nam jako podręcznik dla wszystkich i dla każdego z osobna o naszym czarującym języku ukraińskim. Czytajmy i mówmy, uczmy innych. Jest ona potrzebna zarówno w szkołach, jak i w bibliotekach, przydatna dla dziennikarzy, wykładowców, działaczy społecznych itd. „Jestem dumny z języka ukraińskiego” – właśnie taki jest mój wniosek po przeczytaniu książki Petra Szwecia. oddział nr 294). Wersji elektronicznych jury nie rozpatruje. Do konkursu o nagrodę nie przyjmuje się utworów, które zostały wydane mniej niż 5 lat przed zgłoszeniem do nagrody lub były wyróżnione innymi nagrodami. Wydawnictwo „Jarosławiw Wał”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

O nagrodę im. Iwana Korsaka

Rozpoczęto przyjmowanie zgłoszeń do literackiej nagrody im. Iwana Korsaka „Ukraińska Klio” za najlepszy utwór historyczny w języku ukraińskim. Prace na nagrodę im. Iwana Korsaka przyjmowane są do 25 sierpnia. Zwycięzcę uhonoruje się 15 września, w dniu urodzin Iwana Korsaka, w Muzeum Współczesnej Sztuki Ukraińskiej Korsaków (Łuck). Nagrodę ustanowiła w 2018 roku rodzina Iwana Korsaka wraz z wydawnictwem „Jarosławiw Wał” w hołdzie pamięci pisarza oraz w celu popularyzowania na Ukrainie literatury o tematyce historycznej i zachęcania autorów tych utworów, które stały się wybitnymi osiągnięciami artystycznymi. Zwycięzcy konkursu nadaje się tytuł „Laureat literackiej nagrody im. Iwana Korsaka” wraz z wręczeniem dyplomu, medalu oraz nagrody pieniężnej w wysokości 50 tysięcy hrywien. Jury Literackiej nagrody im. Iwana Korsaka kieruje znany literaturoznawca i dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał” Myhajło Słaboszpycki, jego zastępcą jest prozaik Hryhorij Huseinow. W skład jury wchodzą również dyrektor Instytutu Literatury im. T. Szewczenki akademik Mykoła Żulinski, deputowana do Rady Najwyższej Ukrainy Iryna Konstankewycz, pisarka i dziennikarka Switłana Koronenko, redaktor naczelny gazety „Literaturna Ukraina” Serhij Kulida, przewodniczący obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyr Poliszczuk, laureaci nagrody z lat poprzednich Petro Kraliuk i Mykoła Suchowećkyj, syn pisarza Wiktor Korsak. Sekretarzem jest dziennikarz, literaturoznawca i pisarz Serhij Kozak. Jury nie recenzuje i nie zwraca nominowanych książek, a także nie komentuje ani nie ujawnia szczegółów głosowania rankingowego. Zgłoszenia, zawierające list zgłoszeniowy zaadresowany do przewodniczącego jury, recenzje w prasie i na portalach literackich oraz książki (lub czasopisma) w trzech egzemplarzach, należy wysyłać kurierską przesyłką Ukrposhty na adres: 01054, m. Kijów, ul. Jarosławiw Wał 21-Є, biuro 57, z dopiskiem „Na zdobycie literackiej nagrody im. I. Korsaka” lub przez Nową Pocztę (Julia Oleksandriwna Woźniuk, [kontakt ukryty] (m. Kijów,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kołomyjska historia Sherlocka Holmesa ciągnie się dalej w świecie anglojęzycznym

Wasyl HŁAHOŁIUK, przewodniczący Kołomyjskiego Miejsko-Rejonowego Towarzystwa „Proświta” W anglojęzycznym internetowym czasopiśmie „Proceedings of the Pondicherry Lodge: Summer 2020” ukazała się „Kołomyjska historia Sherlocka Holmesa” Mykoły Sawczuka. Przypomnijmy, że tę książkę kołomyjski autor, proświtianin i krajoznawca wydał jeszcze w 2016 r. w miejscowym wydawnictwie „Wik” w nakładzie 1000 egzemplarzy. Spodobała się ona czytelnikom i została uhonorowana miejską nagrodą literacką im. Tarasa Melnyczuka. A w tym roku Anatolij Olijnyk przetłumaczył detektywa Sawczuka, a czasopismo „Proceedings of the Pondicherry Lodge” („Zapiski Pondicherry Lodge”), wydawane przez Sherlock Holmes Society of India (Towarzystwo Sherlocka Holmesa w Indiach), je opublikowało. Jego siedziba znajduje się w liczącym kilka milionów mieszkańców mieście Bengaluru, w stanie Karnataka (Indie). Towarzystwo istnieje od 2001 r. i jest znane na świecie wśród miłośników wielkiego londyńskiego detektywa. Początkowo wydawało czasopismo w wersji papierowej, a od niedawna wyłącznie w wersji elektronicznej. Obecnie ukazuje się ono dwa razy w roku. I oto w letnim numerze „Proceedings of the Pondicherry Lodge” ukazała się anglojęzyczna wersja powieści Mykoły Sawczuka „Kołomyjska historia Sherlocka Holmesa” (Kolomyian History of Sherlock Holmes) z ilustracjami kołomyjskiego artysty Mykoły Jaciuraka. Zamieszczono tam także krótki wstęp redaktora czasopisma, notkę o Mykole Sawczuku wraz z jego zdjęciem oraz okładkę ukraińskiego wydania. Teraz także anglojęzyczny czytelnik może zapoznać się z książką kołomyjskiego autora i nawet dowiedzieć się, że na świecie istnieje takie miasto jak Kołomyja.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Słowo o końcu czasów, czyli czy ludzkość została ostrzeżona przed obecną biedą?

Osyp JAKYMCHUK Dopiero co zaczęły się goić rany II wojny światowej, a głos intelektualistów stawał się coraz głośniejszy i bardziej niepokojący. Bili na alarm i przekonywali, że stworzony do duchowości człowiek coraz bardziej upodabnia się do drapieżnej istoty, która wyznaje kult materializmu i siły. Taka droga prowadzi ludzką cywilizację do katastrofy, a może i do samozniszczenia. W Kościele zarówno samozniszczenie, jak i niszczenie innych uważane jest za bardzo ciężki grzech. A dokładniej, jeszcze niedawno tak uważano. Kiedy na papieskim tronie zasiadł papież Franciszek, w interpretacji przez Kościoły katolickie (jest ich niemało, a nie tylko obrządek łaciński, który zazwyczaj nazywamy rzymskokatolickim) różnych życiowych momentów pojawiły się nowe tendencje. Główna ich istota — żaden człowiek na ziemi nie ma prawa sądzić, kto w oczach Pana jest sprawiedliwy, a kto nie. A jeśli ktoś uważa, że może (to chętnie robią słudzy Rosyjskiego Kościoła), to bluźni, co jest wykroczeniem przeciwko normom moralnym. Czyli grzechem. W różnych proroctwach wyraźnie mówi się o ostrzeżeniu, że za grzechy świata ludzkość będzie karana zarazami. Wcześniej nad tym nie bardzo się zastanawiałem. Tym bardziej, że często przychodziło słyszeć opinie: przy obecnym poziomie medycyny żadna zaraza nie jest już możliwa. Jednak, gdy z Chin zaczęły napływać pierwsze wieści o nowej niemocy, zanurzyłem się w dostępne mi proroctwa, zaczynając od Objawienia świętego Jana Teologa (w tłumaczeniu Iwana Ohijenki). I choć wspomina się tam o karze zarazą za odstępstwo w życiu od Bożej prawdy, to nijak nie pasuje to do obecnych wydarzeń. To, że tak powiem, uniwersalna konstatacja, którą można odnieść do każdej epidemii. Oprócz, oczywiście, stalinowskich głodomorów, bo to były szatańskie zbrodnie, dokonane ludzką ręką. Żadnej wskazówki na obecną biedę nie znalazłem też w przepowiedniach polskiego mnicha Czesława Klimuszki (zmarł w sierpniu 1980 r.). Przyciągnęły mnie jego przepowiednie, bo mówił o potężnym państwie ukraińskim. Te słowa-wizje zostały wypowiedziane jeszcze wtedy, gdy w Polsce obywatel postrzegał cały ZSRR jako Rosję. I żadnej bezpośredniej wzmianki w wizjach Klimuszki o koronawirusie nie było! Obecnie badacze fenomenu tej postaci „znajdują” aluzje do obecnej biedy. W publikacjach o wizjach tego mnicha czerwonym wątkiem przewija się przepowiednia tragedii, która czeka Włochy. Jednak mnich-zielarz wiąże ją z jakimiś tajemniczymi żołnierzami z południa. Ci, którzy obecnie cytują wizjonera Klimuszkę, mówią, że miał on wizje czy to o wygasaniu obecnej cywilizacji, czy o wielkim kryzysie cywilizacyjnym, związanym z jakąś epidemią. Czy rzeczywiście takie słowa zostały wypowiedziane — nie mogę sądzić, bo nie widziałem opublikowanych cytatów na ten temat, a jedynie komentarze do jego przepowiedni. Im dłużej ludzkość nie może poradzić sobie z obecnym wirusem, tym aktywniej „badacze” znajdują przepowiednie obecnej biedy i u francuskiego Nostradamusa, i u bułgarskiej Wangi, i u innych jasnowidzów czy osób, które za takich są uważane. Te „nowiny” jedynie wzmacniały poczucie paniki, choć Kościół bardzo karci za szerzenie panicznych nastrojów. W czasie pisania tych wierszy bardzo trudno sądzić, czy wrzucanie podobnych „proroctw” jest jedynie nieodpowiedzialną zabawą, czy świadomą prowokacją — elementem wojny informacyjnej, stymulowanej przez siły zła? Choć na tle obecnej światowej niemocy jest wiele emocji, do których „przyszywa się” mistycyzm, to jest kilka niuansów, które zmuszają do głębokiego zastanowienia. Historia Kościoła — to nie tylko żywoty osób, które Kościół uważa za święte, nie tylko daty przyjęcia chrześcijaństwa przez te czy inne państwa, nie tylko daty kościelnych rozłamów (a było ich niemało!) lub unii. Historia Kościoła — to także historia objawień świętych. Najczęściej w tej historii mówi się o objawieniach Matki Bożej. Wśród nich są uznane przez Kościół, takie jak w Lourdes czy w Fatimie. Jednak jest wiele wielkich oszustw na temat objawień. „Wizjonerzy”-oszuści z czasem, pod naciskiem wyrzutów sumienia, sami przyznawali się do oszustwa. Jednak są przypadki, wobec których Kościół trzyma pauzę, czeka na rozwój wydarzeń wskazanych w objawieniach. Właśnie do tej grupy — postawionych na pauzie — należą objawienia w hiszpańskiej wiosce Garabandal. Są one bardzo współbrzmiące z realnymi wydarzeniami na świecie w latach 2019–20. I choć biskup, do którego jurysdykcji należało miejsce tych objawień, nie zakwalifikował ich jako zjawisko nadprzyrodzone, to na poziomie papieża Rzymskiego do tej pory nie ma oficjalnego stanowiska. Jest jedynie negatywne stanowisko jednego z organów Stolicy Apostolskiej. W zagranicznej literaturze religijnej do tej pory, po staremu, nazywa się go Świętym Oficjum, a oficjalnie, od 1965 roku — to Kongregacja Nauki Wiary. Jest ona spadkobierczynią owianej złą sławą Inkwizycji — stworzonego w XVI w. organu do walki z reformacją. Nie będę zagłębiał się w dawne działania Inkwizycji, bo i w nowej historii, w XX w., w literaturze religijnej przytacza się pouczające przypadki, jak Kongregacja Nauki Wiary anulowała decyzje swojej poprzedniczki — Świętego Oficjum. Więc kwestia objawień w Garabandal do dziś pozostaje otwarta. Tym bardziej, że w porównaniu z objawieniami w portugalskiej Fatimie (nad tą historią wkrótce szczegółowiej się zatrzymam) czy we francuskim Lourdes, są one prawie nieznane. W niewielkiej wiosce Garabandal na północnym zachodzie Hiszpanii w 1961 roku czterem miejscowym uczennicom w wieku 11 i 12 lat objawiał się najpierw Archanioł Michał, a później Bogurodzica. Objawienia trwały 4 lata. Kiedy ustały, wizjonerki, jako dorosłe kobiety, czasami udzielały komentarzy i wywiadów, bo zainteresowanie tą kwestią było duże. Jedna z tych wizjonerek — Maria Dolores (tak figuruje w encyklopedii), którą w wywiadach nazywają Mari Loli (obecnie już nieżyjąca), często kontaktowała się z prasą. Na podstawie jej wywiadu dla magazynu „Garabandal Magazine” z 1982 roku, autorzy materiałów o objawieniach w Garabandal skłaniają człowieka do myśli, że Bogurodzica w latach 60. XX w. ostrzegała przed próbą narodów całego świata obecnym wirusem. Wywiad ten wszedł do polskojęzycznego tłumaczenia książki hiszpańskiego księdza Eusebio Garcii de Pesquery „Garabandal, wydarzenia i daty. Czy koniec czasów jest bardzo bliski?”. Praca ta uważana jest za najgruntowniejsze badanie faktów objawień i ostrzeżenia Bogurodzicy w Garabandal. Prawda, słowo „wirus” w tym ostrzeżeniu nie jest wspomniane. Bogurodzica, mówiąc o ostrzeżeniu, prosiła świat, który pogrążył się w grzechach, aby się opamiętał, pokutował, bo „kielich Bożego gniewu jest już przepełniony po brzegi”! Zaznaczę, że wspomniany w podtytule książki „koniec czasów” nie jest tłumaczony jako koniec świata, a jako czas początku wielkiej zmiany. W cytowanym wywiadzie Mari Loli próbowała opisać usłyszane i zobaczone w wizjach Bogurodzicy. Głównym w nich jest ostrzeżenie, że świat zmuszony będzie przejść wielką próbę. Nadejdą czasy, że Kościół jakoby zniknie. Publiczne wyznawanie wiary będzie bardzo trudne. Jednak szczegółowo wizjonerka nie mogła opisać tego, co podczas wizji słyszała od Bogurodzicy, powołując się na to, że szczegóły powiedzianego jej w dzieciństwie zatarły się z czasem, pozostały jedynie ogólne obrazy. Osoba, która prowadziła wywiad, wprost popychała wizjonerkę do odpowiedzi, że wszystko usłyszane w wizjach będzie uwarunkowane rozprzestrzenianiem się komunizmu na świecie. W wyobraźni przeprowadzającego wywiad tylko komunizm może być tą siłą, która jest zdolna doprowadzić do rzekomego zniknięcia Kościoła. Wizjonerka na te insynuacje twierdziła, że Bogurodzica mówiła jej nie o komunistycznych prześladowaniach, a o czymś innym, nie do końca zrozumiałym dla wiejskiej nastolatki. Jednak dokładnie zapamiętała słowa, że wyznawanie wiary ludzie zmuszeni będą realizować w ukryciu! Na doprecyzowujące pytanie, czy opisane wydarzenia dotyczą tylko Europy, czy i USA, wizjonerka odpowiedziała: „Miejsca nie określono, wydawało mi się, że było to na całym świecie”. — Jeśli ostrzeżenie jeszcze nie nadchodzi, to oznacza, że sytuacja na świecie jeszcze nie jest aż tak skomplikowana? — padło pytanie. — Bogurodzica mówiła, że czas ostrzeżenia przyjdzie wtedy, kiedy będzie tak, jakby Kościół zniknął. — Czy papież zmuszony będzie uciekać z Rzymu? — Z tego, co mi powiedziano, papież nie będzie mógł być publicznie w Rzymie. On, jak i wszyscy inni księża, zmuszony będzie się ukrywać. (…) W czasie ostrzeżenia zatrzymają się samoloty i ucichną ich silniki. Matka Boża powiedziała, że wszystko wszędzie na moment się zatrzyma. Ludzie będą rozmyślać i patrzeć w swoją duszę (…) Czas ostrzeżenia będzie czasem wielkiej ciszy. Odnosiło się wrażenie, że wokół panuje pustka. — Siedem lat temu (w 1975 r. — M. L.), w wywiadzie dla czasopisma „Ga- Garabandal Magazine”) powiedziała Pani, że czas ostrzeżenia jest już bliski. Wielu ludziom wydaje się, że należy ono już do przeszłości. A co Pani dzisiaj o tym powie? — W szybkości przemijania czasu moment ostrzeżenia jest już bliski. — Został Pani objawiony czas ostrzeżenia. Czy Pani komuś, powiedzmy księdzu, go wyjawiła? — Z uwagi na moje wątpliwości, tego czasu nikomu nie wyjawiłam. Wywiad dla magazynu „Garabandal Magazine” z 1982 roku kończy się pytaniem: czy w czasie ostrzeżenia między narodami będzie trwała wojna? Wizjonerka na to pytanie nie odpowiedziała. Inna z wizjonerek (dziewczęta z tej samej wsi nie były spokrewnione) — Conchita — w późniejszych wywiadach twierdziła, że pokazano jej, iż ostrzeżenie dotknie wszystkich ludzi, niezależnie od tego, gdzie będą przebywać. Nie będzie ono długotrwałe, jednak wywoła uczucie wielkiego niepokoju. Nie tylko wierzący ludzie, ale i ci, którzy dotąd żyli bez wiary, zmuszeni będą przemyśleć całe dotychczasowe życie, spojrzeć w swoje wnętrze. A pojawienie się jakiegoś trwałego znaku w Garabandal, który Conchita w wywiadzie jeszcze w latach 70. XX wieku nazwała wielkim cudem, będzie znakiem przejścia świata w nową jakość duchową. Ta wizjonerka twierdziła również, że pokazano jej, iż po papieżu Janie XXIII do „końca czasów” będzie tylko trzech papieży. W rzeczywistości obecny papież — Franciszek — jest już piątym głową Kościoła rzymskokatolickiego po Janie XXIII, za którego pontyfikatu rozpoczęły się objawienia Matki Bożej w Garabandal. Nie jest wykluczone, że ta rozbieżność między wizją o trzech papieżach a rzeczywistością jest przyczyną, dla której w sprawie tych objawień do dziś nie ma, jak podano w Wikipedii, ostatecznego stanowiska Kościoła w osobie papieża. Choć wśród księży, świadków wydarzeń, opinie na temat objawień radykalnie się różnią. Jedni dowodzili, że objawienia Matki Bożej i jej przesłania były autentyczne. W swoich wnioskach opierali się na tym, że w czasie ekstazy, wywołanej pojawieniem się Matki Bożej, dziewczęta otrzymywały dar lewitacji oraz dar czytania stanu cudzych serc. I jest to poświadczone przez wiele osób, w tym księży, którzy byli obecni w momencie objawień Matki Bożej. Przeciwnicy autentyczności jej objawień uważają, że opowieści dziewcząt-wizjonerek były bardzo niewyraźne. Zjawiska lewitacji wprawdzie nie negują, jednak szukają jego źródła w parapsychologii. Wizje otrzymane podczas objawienia Matki Bożej uważają za formę seansu spirytystycznego. A całą tę historię — za wielką mistyfikację demonów. Do kategorycznych przeciwników autentyczności objawień w Garabandal należał polski ksiądz jezuita, wieloletni kierownik polskiej sekcji Radia Watykańskiego, profesor Józef Warszawski. Spod jego pióra wyszła dyskusyjna książka „Garabandal — Boże objawienie czy diabelskie sztuczki?”. Zwolennicy autentyczności objawień mówią, że głównym argumentem nieprzyjęcia tych objawień były ostre słowa Matki Bożej o tym, że wielu księży zbłądziło: „Prowadzą oni swoją owczarnię drogą błędu i dlatego za ich nawrócenie trzeba się modlić”. Oczywiście, 12-letnie dziewczynki nie mogłyby czegoś takiego wymyślić. Obecnie jaskrawym przykładem drogi błędu jest rosyjska Cerkiew, kiedy na tle kazań o skromności „święci ojcowie” prowadzą luksusowe życie. Biorąc pod uwagę, że w objawieniach fatimskich wiele miejsca poświęcono Rosji, bardzo tendencyjne i pewne siebie były twierdzenia, że słowa pretensji z powodu działań wielu księży nie mogły pochodzić od Boga. Oczywiście, zwolennicy autentyczności objawień z Garabandal w komentarzu do cytowanego wywiadu Mari Loli, który jest dostępny na YouTube pod adresem https://www.youtube.com/watch?v=araw6gprjQg&app=desktop, nalegają, że wszystkie wizje z lat 60. XX wieku bardzo dokładnie odpowiadają temu, co obecnie dzieje się na świecie. W cytowanej książce ojca Peschera o objawieniach w Garabandal powiedziano, że są one dane ludziom nie jako objawienie tego, co będzie, a jako materiał do przemyśleń nad sobą. Wizje mogą się nie spełnić. Po prostu ludziom trzeba stać się dobrymi i sprawiedliwymi. Stać się dobrym i sprawiedliwym — to szczere pragnienie każdego zrównoważonego człowieka! Ale siły zła, stosując różne pokusy, robią wszystko, aby ludzie takimi nie stawali się…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Nakuj szczęścia-doli

Wasyl MISEWYCZ, obwód czerniowiecki. *** Krajobraz mały, niby klatka, I drogi dzwonią, aż huczą. Mogę schować się za kwiatkiem Wśród kwietnia w białym sadzie. Mogę nalatać się wysoko, Gdzie rajują wiśnie młode, I na krzaczku ptaszyna sinooka Wygrzewa dzieci w gnieździe. *** Zapachniało wrześniem i koperkiem. Sprasował się czas. Krótkie dni. Biegną deszcze. Deszcze — galopem, Niby jelenie. Dymią wierzchołki wilgotno knotem. Drzewa mokną nad rzeką. I wróble na nitce-drucie Wiszą, jak guziki. oddechu. Zapachniało wrześniem. Nie rosy- Woda wysoka, aż gorzka. A w sercu tak ściska ta jesień, Jak krzyk żurawika. Zazdrość? Miłość? Los R.H. Już przemknęły lata, niby pociąg, Ich nie zatrzymają ani mury, ani grobla. Wszystko się zdawało: niech jutro… niech potem. A jakże, bywało, Zamruczy i kręci ogonem. Potem usiądziesz przy stoliku. Na rogu. Wypijesz kieliszek, i drugi, wina. Za miłość, która wiecznie w drodze… A, być może, jeszcze przyjdzie ona? Szczęście jest. Szczęście będzie, ja wiem, Pieśń Osiadają mgły Na łąki, na dąbrowy, Liści się jesień wrześniowo w gajach. Namaluj mi mamę, Jak gwiazdę wieczorową, Namaluj mi mamę I szary krzyk żurawia. Bo jemu odlatywać Jutro o świcie w wyraj… Tylko echem świerki O świcie przebrzmią. Namaluj mi mamę Przy dróżce szarej I jej topolowy, Gołębi smutek. Będą znowu Karpaty Wyglądać w gości, Będzie znowu rozłąka Piołunowo-gorzka. Namaluj mi mamę Na kalinowym moście, Gdzie kukułczą się gwiazdy W źrenicach stawu. Osiadają mgły Topolowym westchnieniem, Na wiatrach sizoskrzydłych Żurawinieje ziemia. Namaluj mi mamę, Jej wieczne czekanie, Co cierpkie i słone, Niby krzyk żurawia. *** Ziemia… okolica… wieś. My nie obcy w rodzinnym domu. Znajdź siebie w tym ogromie — Gwiazdą, ptaszyną, źdźbłem. Karpaty… rzeczka… wiosło. A tam — planet wysokie grono. Znajdź siebie w tym ogromie — Gwiazdą, ptaszyną, źdźbłem. Huczy, drży wiosennym gromem, Na dnie serca zaległo. Napój rosą źródło, Ogrzej kogoś we własnym domu. Znajdź siebie w tym ogromie. *** Swój ślad nie zetrzyj. I skrzydła dróg, i te wczesne sady kołysze dzień. I wierzby płaczące nad stawem rozwieszają gałęziami jedwab. Wszyscy chcą rosnąć, zakwitać, i prosi żyć jeszcze glina, co lgnie w niepogodę do nóg, niby gruby i zjadliwy szew. Swój ślad nie zetrzyj. Będą tam nocować drzewa i kukułki, I konik żelaznym kopytem szukać rącze źródło. Na białe obejście nad ranem zleciały lata przeminione, Rozłożą objęcia do słońca śpiewne drogi wiosło. Swój ślad nie zetrzyj. Pobratymców zawoła on jutro w gości I doliny i wody, i najwyższą w Karpatach kiczery – górę. Postój z gołębiami cicho na rodzinnym kalinowym moście, Wytrząsaj z serca powoli wczorajsze niepokoje i żal. Tylko by kluczyk do niego znaleźć. Może, razem pomyślimy, Raju? A że wierszem niepokoję, wybacz. *** Już milczało niebo… grusze… śliwy… I promień słońca na wzgórzach gasł. A świat stał, jak młynarz, w białym mgle, Szukał kogoś. Mnie, a może, was… Nikt nie wiedział, gdzie korzeń nasz, początek, Gdzie lato, jesień, góry i orły. Nie widział wiatr ani ścieżek, ani kładek, I konie w trawy trawami brnęły. Była pora wieczorna. Oddychał horyzont, Ścielił drogom pod nogi ręczniki. I niwy szły, I gaj za gajem garbił się, I sypał liście, niby miedziaki. Bierzcie mnie – swoją miłość i mękę. Do niteczki… paluszka… do łez. Pocałowała noc mnie w rękę, I gdzieś skrzypiał… skrzypiał Drogi Mleczny Wóz. Szumi — huczy. Wszyscy łowią dźwięki Anteny-czaple na dachu. Szarzeje dal, łąki i łęgi Od wiatru po- Kukułko, kukułeczko, boska córo, Ty znowu dzisiaj przyszłaś w moje sny. Maluję twój głos na białej karteczce, Na trawach zielonych pachnącej wiosny. Nic nie proszę u ciebie ja dzisiaj, Pan Bóg strzeże dni i noce moje. Nakuj szczęścia-doli ty matce-Ukrainie, A ja pomodlę się za dzieci twoje. *** U mężczyzn trosk, jak liści na barwinku. Taka niepokojąca i stroma pora. A tu Pan Bóg jeszcze ulepił nam kobietę, Tak jeszcze (o Boże!) z naszego żebra. Trudził się w pocie. Nie kąpał się w sławie. Bezsenne noce i trudności zwalczył. Taką piękną ulepił, jak sam on. Na nasze męki? *** Mała rączka… W paluszkach — świeca. W górze kapliczka — drogę pokonywać ciężko. Dziewczynka szła. Zagapiła się dziewczynka, Bo na drodze obiadowała mrówka. Biała koszulka — złocił się haft. I smutek, i radość w błękitnych oczach. Dziewczynka mówiła szeptem modlitwę. To widział Bóg. Pocałował dziewczynkę. Życie i białym, i czarnym spowite. Było duszy, jak ptakom w słotę. A mimo wszystko tak chce się kochać Ciebie, jak gwiazdę, jasną i świętą. Nie ma struny – i skrzypce nie zagrają. Nie ma słońca – bledną niebiosa. A ja modlę się, że ty mnie kochasz. Za co — zapytają? Ja nie wiem i sam. Kiedy idziesz — płyniesz mi się wydaje. I już kwitnie, i już śmieje się wyż, I u przechodniów świecą się twarze… A, może, rację miał Pan Bóg kiedyś? Mogę obejść ścieżki stuletnie, Co błyszczą i lśnią, niby kruszec… Chcesz odnaleźć mnie w kwietniu? Poszukaj, na Boga nie znajdziesz. *** Rzeka i gaj. Mrówki w trawie. I skapuje rosa z niebios po troszku. A wiatr — co? Ledwie urodził się on, Trzyma się ręką za chabry. Obejrzałam się – już trzydzieści pięć. Dni powszednie szły i toczyły się wałem, I nie raz osypywały się owoce. Czy kochałam? Tak rozwiało się z czasem, jak dym. Wybierałam, oczywiście, najlepszych, Choć nie wyszło, nie złożyło się jednak. Bo trafiali się tylko nieudacznicy: Jak nie kobieciarze, to pijacy. Wije się ognik, potrzaskuje w piecu. Obok — Murczyk. Mały, niby gnom. Pocałujesz go w ciepłe wargi, Ścieżka i dal. Na ścieżce mini-chłopczyk. Dzwoni powietrze i dzwonią mosty. Wietrzyk zmężniał, trawę jedwabną depcze I chłopczynie czesze czuprynkę złotą. Oboje tacy, jak pierwszy kwiat barwinka. Im szczodrze ściele słońce promyczki. Idą sobie. Jak przyjaciele, idą w objęciach, I po chabrze u każdego w ręce.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Ta książka wzbogaciła współczesną literaturę historyczną”

Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, motywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. H. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Autor projektu Wołodymyr Melnyczenko odkrywa zainteresowanie poety literaturą z zakresu historii Ukrainy, opowiada o jego odbiorze przeczytanych książek. Autor podkreśla, że przemyślenia historyczne Szewczenki, przetopione w utwory poetyckie, miały nieporównanie większy wpływ na czytelników niż jakiekolwiek prace naukowe. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Takiej mądrej książki, tak czystego naszego słowa jeszcze nie czytałem” To zachwycona opinia Szewczenki o uporządkowanej przez P. O. Kulisza książce „Zapiski o Jużnoj Rusi”. Dwutomowy zbiór utworów folklorystycznych i dokumentów historycznych pod takim tytułem Pantełejmon Ołeksandrowycz wydał w latach 1856–1857 w Petersburgu. W „Dzienniku” Taras Hryhorowycz odnotował 17 czerwca 1857 r.: „Jestem mu wdzięczny za »Zapiski o Jużnoj Rusi«”. Chodziło o pierwszy tom (1856), który poeta otrzymał od P. O. Kulisza na zesłaniu wiosną 1857 r. Już 22 kwietnia Taras Hryhorowycz pisał w liście do J. H. Kucharenki: „Przysłał mi z Petersburga kurenny Panko Kulisz książkę swojej roboty, nazwaną »Zapiski o Jużnoj Rusi«, pisaną naszym językiem. Nie wiem, czy dotarła do Czarnomorii ta bardzo mądra i szczera książka. Jeśli nie dotarła, to zamów, nie będziesz żałował (J. H. Kucharenko w sierpniu 1857 r. odpowiedział: „Na »Zapiski południoworuskie« wysłałem pieniądze do Petersburga”. — W. M.). Takiej dobrej książki w naszym języku jeszcze nie drukowano. Tutaj żywo wyrysowany i kobziarz, i hetman, i zaporoziec, i hajdamaka, i cała starożytna nasza Ukraina jak na dłoni pokazana”. Tego samego dnia w liście do A. M. Markewycza Szewczenko wyznał: „…Takiej książki, jak »Zapiski o Jużnoj Rusi« jeszcze w życiu nie czytałem. I nie było jeszcze takiego dobra w ruskiej literaturze. Dzięki mu, on mnie jakby na skrzydłach przeniósł na naszą Ukrainę i posadził między starymi ślepymi towarzyszami-kobziarzami”. I jeszcze tego dnia — w liście do swojego przyjaciela M. M. Łazarewskiego: „Jak zobaczysz Kulisza, pocałuj go za książki, które mi podarował, a zwłaszcza za »Zapiski o Jużnoj Rusi«. Takiej mądrej książki, tak czystego naszego słowa jeszcze nie czytałem”. Dwudziestego maja w liście do tego samego M. M. Łazarewskiego Szewczenko znów porusza temat tej pracy: „…A za »Zapiski o Jużnoj Rusi« podziękuj mu jeszcze raz ode mnie. Nie teraz, a kiedyś kiedyś myślę skrobnąć krytykę na tę zaiste drogocenną książkę”. W tych słowach wyraża się pragnienie poety, by wypowiedzieć się prozą na tematy dramatycznej ukraińskiej historii. Wszakże Szewczenko był realistą: „Ale to jeszcze tylko myślę, a tam Bóg raczy wiedzieć, jak to będzie”. W tamtym czasie Taras Hryhorowycz żył w stanie ciągłego zachwytu książką. Piątego czerwca znów pisał do J. H. Kucharenki: „Myślałem, że wyślę ci swój egzemplarz »Zapiski o Jużnoj Rusi«, ale i sam jeszcze dobrze nie naczytałem się tych zapisków. Bardzo dobra książka”. Nietrudno przekonać się, że zachwycona, emocjonalna, wręcz egzaltowana ocena książki przez Szewczenkę jest przede wszystkim podyktowana tęsknotą za Ojczyzną oraz szerokim wykorzystaniem przez P. O. Kulisza bliskich sercu poety podań historycznych, dum ludowych i pieśni, które pomogły Szewczence „na skrzydłach przenieść się na Ukrainę”. Nasza duma, nasza pieśń Nie umrze, nie zginie… Oto gdzie, ludzie, nasza sława, Sława Ukrainy! Bez złota, bez kamienia, Bez chytrej mowy, A głośna i prawdziwa, Jak Pana słowo. Ciekawe, że M. I. Kostomarow, jako uczony, spokojnie nazwał książkę P. O. Kulisza w wykazie prawie setki źródeł, wykorzystanych przez niego do napisania „Bogdana Chmielnickiego”, prawda, wśród tych, „które choć i bardzo ważne, ale wymagają surowej i ostrożnej krytyki”. Wszakże i Szewczenko, szczerze się zachwycając, trzeźwo zauważył najważniejsze: „Kulisz tutaj od siebie nic nie dodał, a tylko zapisał to, co słyszał od ślepych kobziarzy, a tym samym i książka jego wyszła dobra, szczera i mądra”. Kiedy wyszedł drugi tom, Szewczenko odnotował to w „Dzienniku” 15 października 1857 r., a w liście do M. M. Łazarewskiego z 18–19 października 1857 r. prosił przekazać P. O. Kuliszowi prośbę o przysłanie mu obu tomów „Zapisków o Jużnoj Rusi”. Ciekawe jest odniesienie Szewczenki do bezpośrednio tekstu Kulisza, które dotyczyło epilogu książki. W nim P. O. Kulisz, nie wymieniając imienia Szewczenki, scharakteryzował go tak: „Największy talent południoworuskiej literatury, śpiewak ludowych krzywd, własnych gorących łez”. Rozwijając tę tezę, P. O. Kulisz pisał: „…W języku małoruskim on ukształtował, lub, lepiej powiedzieć, odnalazł formy, których przed nim nikt nawet nie przeczuwał, a z miejscowych zjawisk życia stworzył cały świat nowej, przez nikogo przed nim nie uświadomionej poezji. W jego wierszach język nasz zrobił ten wielki krok, który robi się tylko wspólnymi wysiłkami całego narodu w ciągu długiego czasu, albo magiczną mocą geniusza, zawierającego w swojej jednostce całą wrodzoną artystyczność rodzimego plemienia”. W „Dzienniku” zaniepokojony Szewczenko zapisał 26 października 1857 r.: „Czy nie z przyjaźni to?”. W liście do P. O. Kulisza z 4–5 grudnia 1857 r. wypowiedział się pełniej: „Mądry, bardzo mądry i serdeczny epilog wyszedł; tylko ty bardzo już, aż nadto bardzo, podpuściłeś mi pachnącego kadzidła; tak bardzo, że mało nie zaczadziałem”. Z zachwytem przyjął Szewczenko także osobne wydanie w języku ukraińskim książki Kulisza: „Czarna rada, kronika 1663 r.” (Petersburg, 1857). W tłumaczeniu na język rosyjski Szewczenko wcześniej czytał „Czarną radę” w czasopiśmie „Russkaja biesieda”, o czym wspomniał w „Dzienniku” 26 października. W liście do Kulisza z 4–5 grudnia 1857 r. Taras Hryhorowycz pisał: „Dzięki ci, Boże miły przyjacielu mój wielki, za twoje bardzo dobre podarunki, a szczególnie dzięki ci za »Czarną radę«. Ja już ją dwa razy przeczytałem, przeczytam i trzeci raz, i mimo wszystko nie powiem nic więcej, jak dziękuję. Dobrze, bardzo dobrze zrobiłeś, że wydrukowałeś »Czarną radę« po naszemu. Ja ją przeczytałem i w »Russkiej biesiedzie«, i tam ona jest dobra, ale po naszemu lepsza”. Swoją drogą, w tym zapisie znów ucieleśniła się szeroka i dobra dusza Szewczenki, zdolna cieszyć się sukcesami swoich przyjaciół i hojnie wynagradzać ich swoim szczerym słowem. „Leżałem i czytałem »Bogdana Chmielnickiego« Kostomarowa” Chodziło o monografię M. I. Kostomarowa „Bogdan Chmielnicki i powrót Jużnoj Rusi do Rosji”, która została wydrukowana w 1857 r. w „Otieczestwiennych zapiskach” (nr 1–8) i właśnie w czasopiśmie czytał ją Szewczenko. Osobne wydanie książki ukazało się w 1859 r. Przypomnę, że książkę czytał poeta, który jeszcze w 1843 r. napisał „Rozrytą mogiłę”, po raz pierwszy wyrażając historyczny wyrzut hetmanowi w imieniu matki-Ukrainy za podpisanie przez niego w 1654 r. w Perejasławiu aktu przyłączenia Ukrainy do państwa moskiewskiego. Oj Bohdanie! Nierozumny synu! Spójrz teraz na matkę, Na swoją Ukrainę, Co kołysząc, śpiewała O swojej niedoli, Co śpiewając, rzewnie płakała, Wypatrywała wolę. Oj Bohdanie, Bohdanku, Gdyby była wiedziała, W kołysce by udusiła, Pod sercem uśpiła. Tak samo w „Wielkim lochu” (1845) Szewczenko ujawnił historyczny błąd Bohdana Chmielnickiego w jego orientacji na Moskowszczyznę. Jednocześnie w misterium Chmielniczyzna jawi się jako podstawa Hetmanatu, a sam hetman — jako twórca tego państwa. Poeta przeszedł własną drogę przemyśleń nad Bohdanem Chmielnickim, zwłaszcza w kontekście końcowych rezultatów ugody perejasławskiej z 1654 r., i cierpiąc za zniewoloną przez Rosję Ukrainę, ostro zadeklarował w samym Perejasławiu 18 sierpnia 1859 r. w wierszu „Gdybyś ty, Bohdanie pijany…”: Amen tobie, wielki mężu! Wielki, sławny! lecz nie bardzo… Gdybyś ty na świat nie przyszedł Albo w kołysce jeszcze się upił… To nie kąpałbym ja w kałuży Ciebie przesławnego. Amen. P. Kulisz. Portret T. Szewczenki. 1844 r. W tym kontekście przypomnę uogólniającą myśl O. S. Zabużko o tym, że „czego jak czego, ale braku fachowej rzetelności w podejściu do wydarzeń historycznych Szewczence zarzucić nie można”. Wszakże byłoby nierozsądnie nie uwzględniać prac naukowych — dawniejszych i współczesnych, — w których zakumulowano ważny wniosek o tym, że „dla poezji historycznych Szewczenki (jak i dla powieści Gogola „Taras Bulba”) organiczny jest ludowo-poetycki historyzm…”6. Znany uczony J. K. Nachlik argumentuje, że dla Szewczenki, jak i romantyków lat 1830—1850., bezwarunkową „dumą prawdy”, „kozacką sławą” jest to, „Co o Ukrainie / Ślepy starzec, smucąc się, / Śpiewa pod płotem” („Hajdamacy”). Tak! Szewczenko na zawsze zadeklarował, że „nie wyrzekł się tego słowa…” Kobziarza. Na zesłaniu w wierszu „Bywa, w niewoli czasem wspomnę…” (1850) poeta ustami poległego „siwowłosego kozaka”, który rzekomo przyśnił mu się, gdy był mały, powtórzył to swoje przekonanie o prawdziwości kobziarskich śpiewów: I o mogiłach, i o nas Z starcami Bożymi po wsiach Prawdziwa duma niewesoła Między ludźmi chodzi… Wszakże, zdaniem uczonego, Szewczenkowa „niepowstrzymana poetycka fantazja wyprzedzała zdobywanie wiedzy historycznej, kompensując brak wiadomości artystycznym domysłem i autorskimi refleksjami. Historyczne luki w utworach Szewczenki są uwarunkowane nie tyle niewystarczalnością ówczesnej nauki historycznej, co specyfiką jego twórczego myślenia”7. Ogólnie rzecz biorąc, stanowisko J. K. Nachlika zwięźle zebrano w takich wierszach: „Rzetelne naukowe poznanie ojczystej i ogólnoludzkiej historii, jej racjonalne filozoficzne przemyślenie stawałyby na przeszkodzie jego mitotwórstwu, podcinałyby skrzydła jego poetyckiej wyobraźni. Szewczenko śpieszył się naświetlić zjawiska historyczne w aktualnym ujęciu, z własnymi ocenami, przekazać pewne psychoemocjonalne wrażenia z dawnych wydarzeń, sugerować czytelnikom społecznie transformujący typ myślenia i zachowania… Nie stawiając przed sobą zadania naukowego przemyślenia ani ojczystej, ani światowej historii, Szewczenko uparcie trzymał się narodowych, antyimperialnych, antycarskich, antypańszczyźnianych i demokratycznych przekonań swojej młodości, które przez całą twórczość dominowały w jego ekskursach w ukraińską, słowiańską, biblijną, antyczną i zachodnią historię”8. Wiedzieć o takiej interpretacji Szewczenkowej „upartości” trzeba. Pamiętając jednak, że w języku ukraińskim słowo „zatiatyj” oznacza: trwały, nieugięty, wyrażający najwyższy stopień cechy, przejawu czegokolwiek. Jednym słowem, i w tym przypadku Szewczenko był uparty, jak cały naród ukraiński. Obowiązkowo będziemy również pamiętać, że Szewczenkowe przemyślenie historii Ukrainy, przetopione w utwory poetyckie, miało niepomiernie większy wpływ na czytelników niż jakiekolwiek prace naukowe. W tej kwestii warto odwołać się do wspomnień M. M. Biłozerskiego, w których opowiadał o pierwszym odczytaniu przez poetę swoim znajomym i przyjaciołom przesłania „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim…” na wieczorze literackim u W. W. Tarnowskiego: „Wasyl Wasylijowycz Tarnowski — ojciec (zm. 1865 r.) opowiadał mi, że u niego w latach 40. w Kijowie bywały wieczory literackie, które odwiedzali M. I. Kostomarow, Wasyl Mychajłowycz Biłozerski oraz inni przyjaciele i znajomi Tarnowskiego, wśród nich był i Szewczenko. Pewnego razu przyszedł on i przeczytał właśnie napisane przez siebie znane „Posłanie do rodaków”. Ogólna treść tego utworu, a zwłaszcza te miejsca, gdzie mówi się o kozackich hetmanach, których Szewczenko pierwszy zrozumiał i przedstawił w prawdziwym świetle, wywarły na wszystkich obecnych piorunujące wrażenie: od tego momentu kłanianie się przed jaśnie wielmożnymi i wyobrażenie o nich jako o bohaterach-rycerzach ustało… Słowo Szewczenki zrzuciło ich z piedestałów i postawiło na należnych miejscach”9. „Serdecznie wdzięczny Osypowi Maksymowyczowi za jego bezcenny podarunek” Dziesiątego grudnia 1857 r., przebywając w Niżnym Nowogrodzie, Szewczenko zapisał w Dzienniku, że nowy znajomy, folklorysta, etnograf, pedagog W. G. Wariencow przywiózł z Moskwy od O. M. Bodianskiego jego książkę „O czasie pochodzenia słowiańskich pism”: „Serdecznie wdzięczny Osypowi Maksymowyczowi za jego bezcenny podarunek. Ta książka zadziwiająco uzupełniła współczesną naszą literaturę historyczną”. Monografia O. M. Bodianskiego „O czasie pochodzenia słowiańskich pism” wydana w Moskwie w 1855 r. Szewczenko wysoko i hojnie ocenił ją, tym bardziej, że chodziło o publikację w osobnym wydaniu rozprawy doktorskiej uczonego, w której

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie było już takiego fundamentalnego dzieła. Przypomnę, że ta książka O. M. Bodiańskiego znajdowała się w prywatnej bibliotece Szewczenki. Nawiasem mówiąc, ukraiński poeta bardzo subtelnie wyczuł to, o czym mówili znani slawiści na temat tej książki, a mianowicie: „Jej tytuł daleko nie oddaje całego bogactwa treści: to ogromny zbiór wszelkiego rodzaju historyczno-literackich i paleograficznych uwag i badań na różne tematy…” Co więcej, Szewczenko odebrał monografię O. M. Bodiańskiego jako zjawisko „literatury historycznej”. Rzeczywiście, przede wszystkim uczony był historykiem. Przypomnę jednak, że pod koniec 1854 r. O. M. Bodiańskiego wybrano członkiem-korespondentem Petersburskiej Akademii Nauk w dziedzinie „języka i literatury rosyjskiej”11. Ten fakt historyczny nie przyciągał należnej uwagi, podczas gdy wśród bliskich znajomych poety Osip Maksymowicz był jedynym, który za życia Szewczenki otrzymał wysoki stopień naukowy. M. O. Maksymowicz został członkiem-korespondentem w 1871 r. Znajomość i przyjaźń z O. M. Bodiańskim dały Szewczence możliwość porównywania swojej twórczości z jasną osobowością, czego stale potrzebował. Taras Hryhorowycz w marcu 1858 r. zapisał w Dzienniku o potrzebie „dokładnego przeczytania” komuś swoich wierszy za cały rok, jednak zauważył, że O. M. Bodiański czci jego wiersze. Natomiast u profesora-intelektualisty Szewczenko przechodził uniwersytety, dosłownie wchłaniał nowe wiadomości, wypróbowywał swoje projekty, idee itd. O. M. Bodiański był dla Tarasa Hryhorowycza dociekliwym historykiem o „zaporoskiej duszy”, który gruntownie zajmował się tematami ukrainoznawczymi, głęboko zanurzając się w dokumenty historyczne. Bardzo podoba mi się początek pierwszej pracy naukowej jeszcze młodego uczonego: „W życiu narodów, jak i człowieka, zdarzają się wydarzenia, których wspomnienie za każdym razem pogrąża myślące umysły w mimowolne rozmyślania. Szczególnie dotyczy to ich rocznic, kiedy one, że tak powiem, same się narzucają. Tu czasem trzeba się zastanowić nawet najbardziej nieporadnej, najbardziej nieuważnej głowie”. Zapoznanie się z książką O. M. Bodiańskiego „O czasie powstania pism słowiańskich” jakby zakończyło cały okres studiów Szewczenki nad ukraińskimi kronikami i specjalnymi pracami z historii Ukrainy. Właśnie 22 września 1857 r., czytając książkę M. I. Kostomarowa o Bohdanie Chmielnickim, Szewczenko stwierdził w Dzienniku, że „literatura historyczna bardzo posunęła się naprzód w ciągu ostatniej dekady”. Pracując nad „Hajdamakami”, poeta zauważał, że „nic drukowanego i krytykowanego nie czytał, bo, zdaje się, i nic nie ma”. Było mu bardzo trudno, gdyż rozproszone publikacje nie odpowiadały wyobrażeniom Szewczenki o naprawdę rozległej pracy z historii Ukrainy, zwłaszcza o Koliszczyźnie, dlatego oświadczał, że prowadzi swoją poetycką opowieść „bez książkowej wiedzy”. Natomiast ważnym źródłem ludowej oceny tych wydarzeń były dla Szewczenki przekazy, w tym także opowieści rodzinnego dziadka I. Szwecia: „Dzięki ci, dziadku, żeś schował / W stuletniej głowie tę kozacką sławę: / Ja ją teraz wnukom opowiedziałem”. Wysoki szacunek poety dla ludowej pamięci o chwalebnej przeszłości wyraża przedmowa do niezrealizowanego wydania „Kobzarza” (1847): „…Przeczytajcie wy dumy, pieśni, posłuchajcie, jak one śpiewają, jak mówią między sobą, nie zdejmując czapek, lub na przyjacielskiej uczcie, jak wspominają starowinę i jak płaczą, jakby naprawdę w tureckiej niewoli albo w kajdanach polskiego magnactwa…” W „Hajdamakach” Szewczenki powiedziano, że do chatki poety przyszli w wspaniałych szeregach hetmani, setnicy z panami i atamani — wszyscy w złocie: „Przyszli, siedli koło mnie, / I o Ukrainie / Rozmawiają, opowiadają…” A w Epilogu do poematu Szewczenko napisał: Wybaczcie, dobrzy ludzie, Że kozacką sławę Tak na chybił trafił opowiadam, Bez książkowej wiedzy. ……………………….. Lecz choćby przez sen spojrzę Na tę Ukrainę, Gdzie chodzili hajdamacy Ze świętymi nożami… A ponadto zostawił Ukraińcom historyczną przestrogę dotyczącą wyników wszystkich przyszłych rewolucji i majdanów: Siali hajdamacy Na Ukrainie żyto, Lecz nie oni je żęli. Co mamy robić? Nie ma prawdy, nie wyrosła; Krzywda ją owija… Brzmi, jakby napisano to dzisiaj… „Tak mi było ciężko, jakbym czytał historię Ukrainy” Półtora dekady po napisaniu „Hajdamaków” Szewczenko inaczej oceniał stan badań historycznych, czyli „księgarskiej sprawy” na Ukrainie. W dużej mierze wynikało to z tego, że na zesłaniu poeta przemyślał prace naukowe i kroniki, przesłane przez O. M. Bodiańskiego. W opisie prywatnej biblioteki Szewczenki znajdują się następujące wydania, które przyszły od O. M. Bodiańskiego: Летописное повествование о Малой России Ригельмана (M., 1847); Летопись Самовидца (M., 1846); Описание о казацком малороссийском народе и о военных его делах, Симоновского (M., 1847); Исторические сочинения о Малороссии и малороссиянах, Миллера (M., 1846); История Русов или Малой России, Георгия Конисского (M., 1846). W liście z fortyfikacji w Nowopetrowsku z 1 listopada 1854 r. Szewczenko szczerze dziękował O. M. Bodiańskiemu: „Dziękuję ci jeszcze raz za kroniki, czytam je już na pamięć. Ożywa moja mała dusza, czytając je! Dziękuję ci!” Szewczenko zapoznawał się z nowymi pracami z „literatury historycznej”, o których już była mowa. Interesował się także dostępnymi mu pracami rosyjskich historyków, na przykład S. M. Sołowjowa. List Szewczenki do M. M. Łazarewskiego z 8 grudnia 1856 r. świadczy, że czytał on pracę S. M. Sołowjowa „Очерк истории Малороссии до подчинения ее царю Алексею Михайловичу”, opublikowaną w „Отечественных записках” w latach 1848–1849 (zachowała się w prywatnej bibliotece poety). Zatem w niewoli i w drodze z zesłania Szewczenko sporo przeczytał z historii Ukrainy, a jeszcze więcej chciał wiedzieć i przeczytać. Z pewnością jego krytyczne postrzeganie oficjalnego imperialnego spojrzenia na historię Ukrainy się zaostrzyło. Mamy na to wyraźne potwierdzenie. W artykule dziennikarza H. P. Dem’janowa „T. H. Szewczenko w Niżnym Nowogrodzie (1857–1858)”, opublikowanym w 1893 r. na podstawie wspomnień naocznego świadka K. A. Shreidersa, jest bardzo interesujący wątek o znajomości poety z znanym pisarzem z Niżnego Nowogrodu P. I. Melnikowem-Pieczerskim. Ten zaczął opowiadać w kręgu słuchaczy o historii swojego kraju. Szewczenko słuchał uważnie. Jednak wkrótce… „Wreszcie od historii Rosji przeszedł do historii Małorosji. Nie napotykając żadnych sprzeciwów, Melnikow dalej prowadził rozmowę sam. Wreszcie, zauważywszy badawcze spojrzenie Szewczenki, nagle przerwał, jakby urwał, i pytająco na niego spojrzał. — Czemu, Pawle Iwanowiczu, nie kłamiesz dalej?12 — zapytał Szewczenko Melnikowa — nakłamałeś już trzy kosze, sery… i czwarty… Następnie poeta spokojnie i metodycznie wyjaśnił mówcy, że milczał dotąd, dopóki ten nie dotknął historii Małorosji, którą on, Szewczenko, zna jak własne pięć palców”. Wycinając z tych wspomnień nieprzyjemne słowa Szewczenki, faktycznie solidaryzujemy się z jednym z jego dzisiejszych oszczerców, który pisał o nich, że rzekomo nie wyobraża sobie sytuacji, w której, przebywając w tak szanownym towarzystwie, „znany pisarz, absolwent elitarnej stołecznej uczelni — Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych, pozwoliłby sobie postępować w ten sposób”. Ja zaś nie wyobrażam sobie sytuacji, w której współczesny pretendent do szewczenkologa tak jednoznacznie obojętnie odnosi się do bólu poety z powodu chwalebnej i nieszczęsnej historii Ukrainy, bólu wchłoniętego z mlekiem matki, na poziomie genetycznym, jak imperialny arystokratyzm tych rosyjskich intelektualistów, z którymi Szewczenko zdecydowanie rozchodził się w poglądach historycznych. Ciężko, ciężko mi było, Tak, jakbym czytał Historię Ukrainy. Poetyckie odczuwanie przeszłości na obnażonych nerwach było obce wykształconym Rosjanom, w tym P. I. Melnikowowi-Pieczerskiemu, a Szewczenko nie mógł dopuścić, by ktoś „nam naszą historię opowiedział”. Z przytoczonych wspomnień H. P. Dem’janowa dobrze widać, że rosyjski pisarz, zdaniem Szewczenki, otwarcie kłamał, i ja wierzę Kobziarzowi, a nie jego dzisiejszym krytykom. Bo oni, pouczając geniusza wyrafinowanemu zachowaniu, do dziś nie są zdolni usłyszeć poetyckiego „przyjacielskiego posłania”, zwróconego także do nich — „nienarodzonych” Ukraińców: Przyjrzyjcie się tylko dobrze, Przeczytajcie jeszcze raz T. Szewczenko. Portret P. Kulisza. 1844 r. Tę sławę. Więc czytajcie Od słowa do słowa, Nie pomijajcie ani tytli, Ani tych przecinków, Wszystko rozbierzcie… i zapytajcie Wtedy siebie: kim jesteśmy?… Czyimi synami? Jakich ojców? Przez kogo? Za co skuci?… Na te pytania, życiowo ważne dla potwierdzenia narodowej samoświadomości Ukraińców, odpowiedział M. S. Hruszewski. W tym upatruję przede wszystkim genetyczny związek między dwoma wielkimi Ukraińcami. Poetycko rozumiejąc rodzinną historię bez opierania się na fundamentalnej historii Ukrainy, Szewczenko jakby przepowiadał pojawienie się wyczerpującej pracy naukowej M. S. Hruszewskiego i jej ogromne znaczenie dla samopoznania i samoidentyfikacji narodu ukraińskiego. Szewczenko to kod narodu, w jego poezji zakodowano genetyczne podstawy ukraińskiej duchowości, a M. S. Hruszewski uzasadnił prawo Ukraińców do samodzielnego państwowego istnienia, idąc śladem Szewczenki, duchowo konsolidował naród ukraiński, spełniał historyczną misję twórcy narodu. Nauczyli Ukraińców, jak mówią poetyckie wiersze W. S. Stusa, „nie płakać nad pożywką, gdy twój hajdamacki ród rżną linami na obręcze przez kilkaset szalonych lat”. Naiwnie jest zaprzeczać, że Szewczenko, na ile to było możliwe, śledził rozwój ówczesnych mu badań naukowych z historii Ukrainy, rozumiał nowe wiadomości, wyciągał analityczne wnioski. Współcześni badacze zwracają uwagę na to, że poglądy Szewczenki na historię Ukrainy korelują z jego widzeniem historii innych krajów, demonstrując rzadką spójność światopoglądu w jego składowej historiozoficznej13. Zadziwia sformułowany przez Szewczenkę metodologicznie ważny postulat o roli nauki historycznej w rozwiewaniu kadzideł, którymi okadzone są porfirogenetyczne bożyszcza. Szewczenko pozostawił potomnym także inną podstawową tezę o poetyckiej i naukowej pracy, którą warto dobrze pamiętać przede wszystkim jego dzisiejszym oszczercom: „Aby znać ludzi, trzeba z nimi pożyć. A aby ich opisywać, trzeba samemu stać się człowiekiem, a nie marnotrawcą atramentu i papieru. Zatem piszcie i drukujcie, a wasz trud będzie trudem uczciwym”. To jest maksyma, której Szewczenko naprawdę z zapałem trzymał się od młodości przez całe życie, zostawiając ją nam jako imperatyw etyczny. ___________ 1 Tego dnia Szewczenko pisał do J. H. Kuchareńki: „Posłałbym ci, przyjacielu mój jedyny, swój egzemplarz, ale sam jeszcze dobrze nie przeczytałem…”. 2 W Dzienniku Szewczenko dosłownie nazywa księgę Kuliszową „diamentową księgą”. Takiego epitetu poeta używał dla naprawdę wysokiej oceny dzieła literackiego. Powiedzmy, w kwietniu 1858 r. dziękował I. S. Aksakowowi „za jego diamentowy wiersz”. Co do ewentualnej krytyki Kuliszowej książki, to Szewczenko jedynie „ośmielił się był czynić uwagi…”, ale tego nie zrobił. Tymczasem P. O. Kuliszowi nigdy nie dręczyły podobne wątpliwości ani refleksje. Przez całe życie pouczał i napominał genialnego przyjaciela. 3 W Dzienniku Szewczenko zapisał 10 listopada 1857 r., że „otrzymał od Kulisza… «Zapiski o Południowej Rusi», dwa tomy…”. 4 Było to 22 września 1857 r., a nazajutrz Szewczenko znów zapisał w Dzienniku: „Pogoda ciągle paskudna. Ciągle leżę i czytam Zinowija Bohdana”. O tym szewczenkowskim zwyczaju wspominał O. S. Afanasjew-Czużbynski, który opowiadał, jak w 1846 r. w Kijowie w deszczowe dni poeta „nie podnosił się z łóżka i czytał albo nowe czasopisma, albo potrzebne dzieła historyczne, zdobycie których było moim obowiązkiem”. Można zatem mówić o systematycznym, na ile to możliwe, podejściu Szewczenki do zapoznawania się z literaturą historyczną. 5 Szewczenko nazywał go w Dzienniku „genialnym buntownikiem”. U W. I. Dala słowo to występuje w takim synonimicznym szeregu: „Insurgent, powstaniec (z pol.), wstaniec, buntownik, wzburzyciel, mятежnik, kramolnik, ten, kto powstał przeciw rządowi”. Jednak u Szewczenki interpretacja Bohdana Chmielnickiego wykracza poza te granice. 6 Nachlik J. K. „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym” i samemu sobie: słowne ujęcie Szewczenki przeszłości, teraźniejszości i przyszłości oraz własnej egzystencji. — Lwów, 2014. — S. 28. 7 Przypomnę, że jeszcze pod koniec stulecia Szewczenki M. S. Hruszewski pisał w „Przedmowie do pierwszego wydania” swojej kapitalnej pracy „Historia Ukrainy-Rusi”: „Dotąd nie mamy naukowo opracowanej historii narodu ukraińsko-ruskiego, obejmującej cały czas jego istnienia historycznego”. M. S. Hruszewski zaznaczał, że w historiografii ukraińskiej nie brakowało utalentowanych, energicznych badaczy, przywiązanych do przeszłości swojego narodu lub do pewnych momentów historii Ukrainy. Oni „intensywnie pracowali nad jej historią i bardzo wiele zrobili dla zrozumienia pewnych stron czy okresów jej historycznego życia”. W tym kontekście M. S. Hruszewski wymieniał zwłaszcza nazwiska znajomych Szewczenki, ukraińskich historyków M. I. Kostomarowa i O. M. Łazarewskiego. Jednak w tych badaniach „pozostawały luki, przez które nawet śmielsi badacze nie odważyli się przerzucić mostów, i przez to zrozumienie rozwoju historycznego nie mogło być”. 8 Nachlik J. K. „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym” i samemu sobie... — S. 29, 30. 9 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. — Kijów: Dniepr, 1982. — S. 163. 10 Przekazując swoją książkę, profesor skrupulatnie zapisał: „O czasie powstania słowiańskich pism” — T. H. Szewczence, w Niżnym przez Warieńcowa”. 11 Wydział zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, zesp. 99, teczka 20, k. 128. 12 Jak wspominała K. F. Tołstaja (Junge), Szewczenko mógł powiedzieć nawet M. I. Kostomarowowi: „Ależ kłamiesz! Ach, Boże mój miły, bądź łaskaw, powiedz mi…” 13 Jaremenko W. I. Światowa historia w twórczej spuściźnie Tarasa Szewczenki: próba historiozoficznego odczytania // Ukraiński Magazyn Historyczny. 2007. nr 5. — S. 185.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„Korsykanka” z Dawydem Babajewem i Tetianą Nazarową. Tutaj również dekoracje robił Borowski. Dekoracje i kostiumy robią różni artyści, ale musi to być jeden organizm. Na całe życie zapadł mi w pamięć także dziecięcy spektakl „Iwan-carewicz”, który wystawiano ponad 20 lat temu. Była tam szykowna dekoracja (artysta Ołeksij Wakarczuk), wiele jaskrawych kostiumów. Dobrze pamiętam też ukraińsko-niemiecki projekt, który robiliśmy razem z Monachium. Bardzo ciekawie pracuje się z reżyserem z innego kraju, gdzie jest zupełnie inne podejście do estetyki teatralnej, do sztuki w ogóle. To była niemiecka dramaturgia i niemiecki reżyser ze swoją wizją i zrozumieniem, odmiennymi od naszych. Trudny materiał — „Marat-Sade”. Grało 30 aktorów, 15 z naszego teatru i 15 Niemców. Kostiumy wymyślałam praktycznie w biegu. Niełatwe doświadczenie pracy z europejskim reżyserem było pożyteczne. A sam spektakl wyszedł bardzo udany, było dużo muzyki, piosenek, ciekawe ruchy, plastyka, fabuła, a emocje — przez krawędź. Po raz drugi z niemiecką reżyserką Katrin Katsubko spotkaliśmy się podczas pracy nad spektaklem „Przebudzenie wiosny” według Wedekinda. Byliśmy już jak bliscy ludzie, którzy dobrze się rozumieli. Nie przywiązywaliśmy się już do określonej epoki, a bardziej do charakterów. Narysowałam szkice tylko ołówkiem i cieniowałam tonalnością. Usiedliśmy razem, ona wzięła moje szkice i wytarła gumką wszystko, co zbędne. Spektakl wyszedł prawdziwie europejski. Każdy detal, każdy kolor były przemyślane do najmniejszych drobiazgów. Pracowałam ze znanym reżyserem Mykołą Maszczenką (nakręcił filmy „Jak hartowała się stal”, „Owid”, „Ślub ze śmiercią”, „Bohdan-Zinowij Chmielnicki” i in.). W tym spektaklu główną rolę wykonywała Łarysa Kadocznikowa. Z Eduardom Mytnyckim wystawialiśmy spektakl „Pięć pudów miłości” według „Mewy” Antona Czechowa. Z reżyserem Jonasem Vaitkusem niedawno robiliśmy spektakl „Wróg ludu” według Ibsena. Benefisem Łarysy Kadocznikowej stał się spektakl „Aktorka ma zawsze osiemnaście lat” (reżyser Dawyd Babajew). Kostiumów nie ma wiele, ale inscenizacja nie jest prosta. Spektakl odbywa się na małej scenie, aktorka musi stale być na wyciągnięcie ręki od widzów. Po śmierci Wałerii Zakłunnej wznowiono spektakl „Drzewa umierają stojąc”. Dekoracje pozostały te, które były w poprzedniej inscenizacji. Ale radykalnie przemyślałam kostiumy, bo nowy czas, nowa wizja. Jednak na dwa tygodnie przed premierą zrobiłam nową suknię dla głównej bohaterki — taką samą, w jakiej Wałeria Hawryliwna przez 12 lat z rzędu grała w tym spektaklu. Jeszcze jeden epokowy spektakl — „Świąteczne marzenia”. On też szedł bardzo długo. Tam grała Ołeksandra Smoljarowa. Minął czas i aktorka Lidija Jaremczuk, która 15 lat temu grała córkę, obecnie gra mamę. A Natalija Kudria, która wtedy była wnuczką, teraz jest córką. — Nad czym teraz Pani pracuje w teatrze? — Dali mi do przeczytania nową sztukę. Na razie nie będę zdradzać jej tytułu. Teraz pracuję z Jonasem Vaitkusem nad spektaklem o Majakowskim „Obłok w spodniach”. On ma swojego artystę, a ja występuję jako kurator spektaklu. Wspaniała inscenizacja, nowe doświadczenie. Premiera miała odbyć się w maju. Ale z powodu kwarantanny została przeniesiona na jesień. Kiedy artysta nie ma pracy przy spektaklach, to jest mu smutno. Z niecierpliwością czekam na nowe inscenizacje. — Co udało się zrobić w ostatnich miesiącach? — Takiej płodności jak podczas kwarantanny dawno nie miałam. Taką liczbę płócien, jaką namalowałam w ciągu dwóch i pół miesiąca, wcześniej mogłam stworzyć w półtora albo nawet w dwa lata. Napisałam 12 metrowych obrazów. To był okres, kiedy zakwitła magnolia, a sama wiosna wyszła na płótna. Ze stworzonych w tym czasie prac można by zrobić osobną wystawę indywidualną. Teraz myślę nad nowymi projektami. Będą i portrety, i obrazy fabularne. Pierwszy już namalowałam. Zmieniam format — to już nie będzie kwadrat ani prostokąt, a owal. Myślę, że będzie to projekt na wystawę jubileuszową. Być może zorganizujemy wystawę zbiorową w Muzeum Miasta Kijowa po zakończeniu kwarantanny. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Valentyna Plavun: „Zmieniam się w każdej pracy, zawsze wymyślam coś nowego”

— Jaka była Pani droga do zorganizowania tej wystawy? — Aktywni scenografowie rzadko wystawiają swoje prace malarskie, ponieważ dla nich każda premiera teatralna jest jak nowa wystawa. Kiedy dwa lata temu malowałam portret Ołeksandra Wolnego, powiedział, że mam już wiele prac, więc czas zrobić wystawę indywidualną; wcześniej często wystawiałam się w Centralnym Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Ale tam na wystawach ogólnoukraińskich prezentowałam tylko po jednej pracy. A wystawa indywidualna to raport, to święto duszy dla artysty. Jak mówią twórcy, artysta „rozbiera się do naga”, pokazuje wszystko, co skryte, co stoi u niego w pracowni. Ale w galeriach są wysokie ceny. Właśnie dlatego nie wszyscy artyści robią wystawy indywidualne. Prawie nierealne jest zrobienie wystawy w galerii „Myteć” Narodowego Związku Artystów Ukrainy przy ulicy Wełykiej Wasylkiwśkiej, bo tam na swoją kolej trzeba czekać nie jeden rok. A tym razem zamówiono u mnie portret z warunkiem, że za otrzymane za pracę pieniądze zrobię wystawę indywidualną. Wybór padł na Muzeum Miasta Kijowa. To bardzo prestiżowa galeria w centrum miasta, którą odwiedzają wszyscy artyści. Ponadto muzeum znajduje się obok teatru, w którym pracuję. Natalia Kostylowa zgodziła się zostać kuratorką wystawy, wzięła też na siebie wszystkie kwestie organizacyjne. Dyrektor Muzeum Tetiana Kostenko wyznaczyła wystawę na 11–23 marca. A 11 marca to moje urodziny. Nawet nie marzyłam o takim prezencie dla siebie w tym dniu. — Kto z artystów miał wpływ na Pani formowanie się jako twórcy? — Dopiero nauczyłam się mówić, a już rysowałam i lepiłam. Bardzo podobał mi się magazyn „Ogonok”. Była tam rubryka o sztuce, w której zawsze zamieszczano reprodukcje obrazów. Zbierałam te obrazki. Podobają mi się wszyscy artyści. Przecież artysta nie zajmuje niczyjego miejsca, jest jedyny. Oprócz malarstwa artysta musi znać poezję, odwiedzać muzea, dużo czytać. Musi jak gąbka wchłonąć w siebie całe piękno, które było przed nim. Od wczesnego dzieciństwa pokochałam twórczość Velázqueza. Był dla mnie bogiem w malarstwie. Jego prace wykonane są z niezwykłym kunsztem. Uwielbiam też epokę „srebrnego wieku”. To był okres rozkwitu sztuki. Tworzyli wspaniali artyści: Korowin, Bakst, Wrubel, Sierow, Zinaida Serebriakowa i inni. Jeszcze jedna pasja to francuscy impresjoniści. Kiedy byłam w Paryżu w Musée d’Orsay, zobaczyłam ich prace z bliska. Od razu zrozumiałam magię ich twórczości. Wszystko robili lekko. W pracach tych artystów czuć powietrze, przejrzystość, swobodę. Zazwyczaj artyści mają styl, w którym pracują, i potrzeba 10–15 lat, aby choć częściowo się zmienił. A ja zmieniam się praktycznie w każdej pracy, zawsze wymyślam coś nowego. Być może po wielu latach historycy sztuki znajdą to, co łączy całą moją twórczość. Ale obecnie staram się być zawsze inna. — Ważne miejsce w Pani twórczości zajmują portrety. — Kocham i portrety, i martwe natury, i pejzaże, i sztukę teatralną. W pejzażu czy martwej naturze można coś wymyślić, zmienić kompozycję. A w portrecie trzeba oddać wewnętrzny świat człowieka, świat oczu, podobieństwo. Podobieństwo to rzecz niełatwa. Wielu artystów nie potrafi go odtworzyć. A ja portret kocham. Jest to dla mnie interesujące. — Jedno z centralnych miejsc na wystawie zajął portret ludowej artystki Ukrainy Łarysy Kadocznikowej. — Z Łarysą Wałentyniwną znamy się od wielu lat. Od 1992 roku do dziś stworzyłam prawie wszystkie jej kostiumy teatralne. I ona je bardzo kocha. Sama w duszy jest artystką. Ma własne prace malarskie i graficzne, kolaże. Od dawna nasze kontakty są bliższe niż tylko między artystką a aktorką. Podczas jednego ze spotkań powiedziałam: „Łaryso Wałentyniwno, z przyjemnością namalowałabym Pani portret”. A ona: „A ja z przyjemnością Pani pozowałabym”. Pytam: „Jak Pani siebie widzi?” (właśnie podarowano jej wielkie białe futro). Odpowiada: „Oto w tym białym futrze siebie widzę”. — „Nie mam nic przeciwko, ale w białym futrze trzeba stać”. Zgodziła się, jednak stała tylko pół godziny na pierwszej sesji. Portret był już prawie gotowy, ale trzeba było wymyślić tło; nad stworzeniem każdej pracy zawsze się męczę i cierpię, jakieś niuanse wymyślam w procesie pracy. Obok mojej pracowni w teatrze jest pracownia makiet, gdzie przerabiano dwustuletnie krzesło. I był na nim niewielki kawałek oryginalnego obicia z aksamitu i wełny. Z tego małego kawałka zrobiłam wielkie tło. Łarysa Wałentyniwna bardzo kocha ten portret. Ma on szczęśliwy los. Po raz pierwszy pokazano go w galerii na Ołhynśkiej, gdzie odbywał się wieczór autorski aktorki. Potem był wystawiany w Centralnym Domu Artysty, Muzeum Pawła Tyczyny, galerii „Myteć”. wielu innych. Czasami nad portretem pracuje się miesiącami. A tutaj w cztery dni — “wciągnęłam i wypuściłam powietrze”. — Musi Pani malować portrety nie tylko bliskich, ale i mało znanych osób. — Oczywiście, bardzo dobrze, kiedy znasz tę osobę, którą malujesz, żeby ona ci pozowała. Nie lubię malować ze zdjęcia. To nie jest interesujące. Ale kilka razy na jubileusze zamawiano duże portrety. Wtedy siadałam z zamawiającym i wypytywałam o tę osobę, którą będę malować. Jaka jest z charakteru, co lubi, czym się zajmuje. Bez wiedzy, co sobą reprezentuje człowiek, niemożliwe jest namalowanie portretu. — Jak los Panią zetknął z teatrem imienia Łesi Ukrainki? — Do piątej klasy uczyłam się w zwykłej szkole. A w szóstej wstąpiłam do Republikańskiej Szkoły Plastycznej imienia Tarasa Szewczenki. Obok były szkoła choreograficzna i szkoła imienia Mykoły Łysenki. Wszyscy się komunikowaliśmy, przyjaźniliśmy. Nasze legitymacje uczniowskie jednocześnie były zaproszeniami, na podstawie których mogliśmy chodzić do Opery (obecnie Narodowa Opera Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki). Wpuszczano nas na galerię. Nawet opuszczaliśmy kolacje, biegliśmy na te spektakle, praktycznie żyliśmy w teatrze. A wszystko, co jest wokół ciebie — kształtuje, zwłaszcza kiedy jesteś dzieckiem. Nawet się nad tym nie zastanawiasz. I niezależnie od tego, czy chcesz, czy nie, los pomaga ci wybrać drogę. Zafascynował mnie teatr. Już w dziewiątej klasie rozumiałam, że będę zdawać na wydział scenografii wydziału malarstwa Kijowskiego Instytutu Sztuki (obecnie Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury). U nas, oczywiście, wykładali też malarstwo. Właśnie ono najbardziej mnie zafascynowało w instytucie. Kiedy studiowałam, zrozumiałam, że w Kijowie jest mało teatrów i prawie niemożliwe jest dostanie się tam do pracy jako scenograf. Widziałam siebie jako malarkę. Nawet przed obroną dyplomu nie miałam możliwości zrobienia próbnego spektaklu. Szedł rok 1991. Byliśmy pierwszym rocznikiem, któremu dawano wolne dyplomy. To był bardzo trudny czas dla nas wszystkich. Ale bardzo ważne jest znaleźć się w odpowiednim czasie w odpowiednim miejscu. A los układa się tak, że chcesz tego czy nie, ale jakaś niewidzialna siła prowadzi cię przez życie. Bardzo pomógł mi przypadek. Więc musiałam wybierać między Studiem Filmowym imienia Ołeksandra Dowżenki a teatrem imienia Łesi Ukrainki. Wybrałam teatr. Bardzo mi się spodobało w teatrze. Teraz już czuję się tutaj jak ryba w wodzie. Zawód scenografa nie jest prosty. Zależysz od reżysera i dramaturgii, reżyser — od ciebie, oboje zależcie od epoki, która jest przedstawiona w sztuce. Bywają różne sytuacje. Czasami doprowadzają cię do łez, czasami trzeba przerabiać kostiumy przed samą premierą. Ale kiedy spektakl wychodzi na scenę, czujesz, że wszystko się skończyło — i ogarnia cię smutek. Przecież spektakl już poszedł własnymi nóżkami i niezależnie od ciebie żyje własnym życiem. Chociaż po kilku latach wchodzisz na salę i oglądasz, jak inscenizacja zmieniła się przez ten czas. — Jaki spektakl był pierwszym? — Główny scenograf teatru Mychajło Frenkel razem z reżyserem Wołodymyrem Petrowem pracowali nad spektaklem “Meteor” według Dürrenmatta. Choć przyszłam do teatru bez doświadczenia, Frenkel powierzył mi zrobienie kostiumów. Kiedy jesteś młody, to w pełni jeszcze nie odczuwasz odpowiedzialności. Gdybym teraz pracowała z jakimś uznanym reżyserem, to bardzo bym się denerwowała. A wtedy niczego się nie bałam. Frenkel miał wtedy boską scenografię. Grał gwiazdorski skład aktorów, wśród których byli Jurij Mażuga i Tetiana Nazarowa. Szkice kostiumów do tego spektaklu są przechowywane w muzeum teatru. Na zawsze zapamiętałam wzruszający moment, kiedy podczas premiery razem z Frenklem i Petrowem po raz pierwszy wyszłam na scenę. — Zapewne są w Pani dorobku artystycznym spektakle, które stały się znaczące? — Przez prawie 30 lat pracy w teatrze pracowałam nad około 70 spektaklami. U nas działają trzy sceny. Bywa, że pracujesz nad trzema spektaklami jednocześnie. Nie mogę powiedzieć, że gdzieś nie było ciekawie pracować. Szczególnie zapamiętałam spektakl “Drwiące szczęście moje”, który robił Mychajło Reznikowycz. Pierwsza premiera odbyła się, kiedy ja dopiero się urodziłam. A w nowej premierze grali ci sami aktorzy oprócz Ady Rohowcewej (jej rolę wykonywała Natalija Dola). Byli to Mykoła Ruszkowski, Łarysa Kadochnykowa, Wiaczesław Jezopow. Scenografię tworzył sam Dawid Borowski. Pracować z takimi ludźmi to wielka odpowiedzialność. Inny znaczący spektakl to “Napoleon i Kilka miesięcy temu pisaliśmy o otwarciu w Międzynarodowym Centrum Wystawienniczym Muzeum Historii Miasta Kijowa wystawy artystki-scenografki Narodowego Akademickiego Teatru imienia Łesi Ukrainki Wałentyny Pławun “Dwie hipostazy”. Dzisiaj pani Wałentyna jest gościem “SP”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Świat radości Borysa Rapoporta

Na wystawie „Świat radości” zaprezentowano 50 dzieł malarskich B. Rapoporta (1922—2006), stworzonych przez niego w latach 1955—2006. Każda pora roku skłaniała artystę do tworzenia pełnych głębokiego życia wewnętrznego i treści, lirycznych pejzaży nastrojowych. W dużej sali galerii znalazły się przejmujące, poruszające obrazy z motywami wiosennymi — powodzie, kwitnące sady, a także bardziej ekspresyjne prace, które umownie, „według tematyki”, można połączyć w cykl „Drzewa”. W drugiej sali — suita zimowa. Dzieła z różnych lat, zebrane w jednej przestrzeni, brzmią potężnym akordem. Niektóre zimowe motywy prawdopodobnie namalowano z tego samego miejsca i na pierwszy rzut oka są bardzo podobne, jednak wpatrując się, można delektować się subtelnymi odcieniami białych tonów i magią „czystej sztuki” wysokiej próby. I wreszcie trzecia sala demonstruje obrazy z serii „Ormiańskiej”, wykonane jesienią 1971 roku, które oczarowują kolorystyczną harmonią. Dopełniają je pomarańczowe jesienne pejzaże z różnych lat. Każda sala ma swój temat, swój koloryt i odpowiada określonej porze roku. Razem stanowią unikalne zjawisko — potężnego malarza i subtelnego liryka Borysa Rapoporta. W awansali (lub sali pamięci) galerii, jak zawsze, pokazano główne monumentalno-filozoficzne pejzaże Ołeksy Zacharczuka. Podczas ekspozycji „Świat radości” odbył się szereg wydarzeń kulturalno-artystycznych. Wśród nich — spotkanie z córką artysty, znaną malarką-grafikiem, projektantką, historyczką sztuki Ołeną Agamian. — Ta wystawa zbudowana jest tak, jak całe życie mojego ojca — zima, wiosna, lato, jesień — opowiedziała pani Ołena. — Widzimy, jaka była przyroda w tych latach, kiedy tworzył swoje obrazy. Oksana Tymkiw urodziła się w mieście Korsuń Szewczenkowski w obwodzie czerkaskim. Uczyła się w Kijowskim Technikum Artystyczno-Przemysłowym (obecnie Kijowska Państwowa Akademia Sztuki Dekoracyjnej i Designu im. M. Bojczuka). Pracowała jako artystka w ukraińsko-francuskim studiu animacji „Borysfen-Lutes”. Potem były studia w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury na wydziale malarstwa, na kierunku konserwacji malarstwa. Ponad 10 lat pani Oksana pracuje jako wykładowczyni grafiki, ikonopisarstwa, techniki i technologii malarstwa olejnego „starych mistrzów” w Miejskim Zakładzie Szkolnictwa Wyższego „Kijowska Akademia Sztuki” (dawna Kijowska Dziecięca Akademia Sztuki). „Różnostylowe podejście artystki do tworzenia kultowego malarstwa sztalugowego wynika z chęci przeniknięcia w istotę sztuki sakralnej: idąc od duchowej podstawy ikonopisarstwa na Ukrainie do współczesnego malarstwa religijnego, poprzez stopniowe odchodzenie od ustalonego kanonu do innowacji z wykorzystaniem różnych środków artystycznych i sposobów twórczego odzwierciedlenia. Dzieła Odygitria „Gra niemowlęcia”, „Obraz Świętej Wielkomęczennicy Katarzyny”, „Święty Mikołaj”, tryptyk Ołena Agamian Głównym powołaniem w życiu uważał malarstwo i wychowywanie swoich dzieci. Był przekonany, że we wszystkim trzeba być uczciwym. Malować tylko to, co czuł. I nie „kradł” cudzych nastrojów, cudzych motywów od swoich kolegów i wielkich mistrzów. Ojciec dobrze znał Pawła Tyczynę, wśród jego przyjaciół byli pisarze Wołodymyr Kisełow i Mykoła Dubow. Był także złotą rączką, potrafił zmajstrować taboret czy inne meble. Jeszcze ucząc się w szóstej klasie, ojciec postanowił, że zostanie artystą. Wśród jego nauczycieli byli Chworostecki, Ruban, Switłycki, Sztilman, Fomin. Z wielkim ciepłem wspominał Trochymenkę, który był dyrektorem szkoły artystycznej. W 1937 roku mojego dziadka aresztowano i rozstrzelano. Zostało w centrum miasta dwoje dzieci — mój ojciec i jego siostra. Mogli go zabrać do domu dziecka i nie wiadomo, jak wtedy potoczyłby się jego los. Ale nauczyciele dołożyli starań, aby mógł kontynuować naukę. Z czasem artysta miał możliwość kontynuowania edukacji artystycznej w Leningradzie, ale postanowił zostać na Ukrainie. Kiedy sam zaczął zajmować się działalnością dydaktyczną, bardzo cenił, gdy jego studenci potrafili malować z pamięci. W 1995 roku zrobiliśmy wystawę rodzinną w Ukraińskim Domu, która odniosła ogromny sukces. Artykuł o tej wystawie opublikowałam w czasopiśmie „Witchyzna”. Potem za radą ojca wydrukowałam w tym czasopiśmie materiały o artystach Fominie i Rubanie. Bardzo żałuję, że obecnie nie ma tego wspaniałego czasopisma, było ono ośrodkiem ukraińskiej myśli. A dwa lata później odbyła się jego wystawa w Narodowym Muzeum Sztuki. Wtedy jeden z dziennikarzy zapytał ojca: pewnie życie było trudne? Odpowiedział, że miał wspaniałe życie, bo zajmował się ukochaną pracą, a obok byli dobrzy przyjaciele. Na jednym z obrazów zaprezentowanych na nowej wystawie przedstawiono dom, w którym nasza rodzina zamieszkała w 1968 roku. Wybraliśmy to mieszkanie dlatego, że z okien roztaczał się fantastyczny kijowski pejzaż. Na wystawie zaprezentowano malarstwo z różnych lat. W tym także ostatnie — z lat 2005—2006. Jest tu i medytacja, i filozofia. Czuł każde drzewo, każdy ruch. Obok — prace z lat 60. XX wieku. Te obrazy powstały w Siedniowie. Czuć w nich powiew tamtej epoki. wśród których — ponad 30 wystaw na Ukrainie, w Belgii, Chinach (w tym indywidualne w Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuki oraz w Korsuń-Szewczenkowskim Państwowym Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym) oraz około 20 konkursów. Podczas nauki młody artysta zdobył wyróżnienia i nagrody na IX Międzynarodowym Konkursie Dziecięco-Młodzieżowym Sztuk Pięknych „Srebrny Dzwon”, I Międzynarodowym Konkursie-Festiwalu „Slankovych fest”, Ogólnoukraińskim otwartym konkursie-wystawie dzieł artystycznych „SZTUKA”, XXI Międzynarodowym Biennale Grafiki „Między czernią a bielą”, XII Ogólnoukraińskim konkursie-festiwalu „Ukraińska sztafeta twórczości”. Jest stypendystą prezydenckim z 2019 roku. Dzieła Mychajła, zaprezentowane na wystawie, stanowią dorobek twórczy w graficznych technikach drukowanych, malarstwie, sztuce dekoracyjno-użytkowej i grafice komputerowej. Grafikę drukowaną prezentują dzieła w technice linorytu (wczesna kompozycja „W swojej posiadłości”, „Exlibris muzeum O. Sajenki”, ilustracja do utworu F. Dostojewskiego „Zbrodnia i kara”), grafiki na kartonie („Martwa natura z dzbanami”, kompozycja „Uczta w Lysiance” według utworu T. H. Szewczenki „Hajdamacy”) oraz piance („Akademicka martwa natura”). Malarstwo reprezentują dzieła w technikach malarstwa akrylowego i olejnego. Są to w większości karpackie plenery szkoleniowe, wykonane pod kierunkiem profesjonalnych wykładowców KDAS im. M. I. Czemberży A. M. Meżybowskiej i O. B. Sołowjowej (jezioro Synewyr, wodospad Szypit, motywy górskie). Zaprezentowano także dzieło wykonane w technice witrażu. Jest to dedykacja dla odwagi i człowieczeństwa ukraińskich cyborgów (witraż „Ukraińskim cyborgom dedykuję...”). Dzieła reprezentujące grafikę komputerową wykonano samodzielnie. Można je uznać za podsumowanie dziesięcioletniej pracy młodego artysty, począwszy od siódmego roku życia. Zaprezentowano fragment komiksu według własnego scenariusza („Siedem grzechów”), kompozycję „Uliczni początkujący” oraz serię portretów. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Jeszcze na początku roku w stołecznej galerii współczesnej klasyki „Sinij weczir” odbyła się wystawa Ołeksy Zacharczuka „Monologi”. Po tym postanowiono zaprosić „w gości” wybitnego i uznanego mistrza pejzażu Borysa Rapoporta. Teraz w obrazach kontynuowany jest dialog, który artyści od czasu do czasu prowadzili przez telefon.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Twórcza rodzina Tymkiwych

Oksana i Mychajło Tymkiwowie przedstawili w Muzeum Hetmanatu swoje prace ikonograficzne, malarskie i graficzne. W twórczym dorobku matki i syna można zobaczyć tradycję oraz nowatorstwo. „Trzej święci hierarchowie”, poliptyk „Bożnik” stały się syntezą współczesnej sztuki sakralnej oraz bizantyjsko-ruskich tradycji ikonopisarskich, — pisze historyczka sztuki Kateryna Popowicz. — W ikonie Hodegetrii „Gra niemowlęcia” artystka tworzy liryczny obraz Bogurodzicy, naśladując kanony sztuki kościelnej i ujawniając autorskie spojrzenie. W ikonie „Święty Mikołaj” artystka, pod wpływem grecko-bizantyjskiej sztuki sakralnej, z powodzeniem wykorzystuje „efekt dwubarwny” — kontrast ciepłych i zimnych kolorów. Dzieło „Archanioł Michał” wykonano w stylu barokowym, zachwyca świątecznym koloritem i intensywnymi lumines­cjami. W ikonie „Święta Katarzyna” wyczuwalna jest stylistyka rokoko, o czym świadczą postawa i elementy stroju Wielkiej Męczennicy. Dzieła sztuki sakralnej w twórczej interpretacji artystki nabierają nowego znaczenia i współczesnego brzmienia, emanują potężną energią duchową i posiadają niezwykłą siłę wewnętrzną, pomagając zbliżyć się do transcendencji, zastanowić nad sensem życia”. Oksana Tymkiw jest wysoko wykwalifikowaną konserwatorką. Przywraca do życia dzieła sztuki religijnej, zachowując ich pierwotny wygląd i autentyczność. Odrestaurowane przez nią zabytki malarstwa sztalugowego znajdują się w Narodowym Muzeum Sztuk Pięknych Ukrainy, Białocerkiewskim Muzeum Krajoznawczym, Korsuń-Szewczenkowskim Państwowym Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym oraz w kolekcjach prywatnych. W dorobku twórczym pani Oksany znajdują się obrazy olejne, wykonane z zachowaniem technik i technologii stosowanych w krajach europejskich od XIII do XIX wieku. — Dla mnie była to wielka cześć wystawić swoje prace w Muzeum Hetmanatu, w którym panuje niepowtarzalna atmosfera, — powiedziała Oksana Tymkiw. — Kilka lat temu poznałam Muzeum na otwarciu wystawy koleżanki — wykładowczyni fachowej KDAM im. M. I. Czemberży Ludmiły Kubaj. A gdy pojawiło się pytanie o miejsce własnej wystawy, od razu przypomniałam sobie o Muzeum. Chcę zauważyć szczególne poczucie szczerości w kontaktach z dyrektor Halyną Iwaniwną Jarową i pracownikami. Przedstawiłam prace z różnych lat. Dorobek twórczy obejmuje okres od 2008 do 2019 roku. Dzieła „Zbawiciel w chwale”, „Święta Równa Apostołom Maria Magdalena”, „Mistyczne zaślubiny świętej Katarzyny”, „Nowa radość stała się... ” można uznać za eksperymenty twórcze, z których każdy mógłby zapoczątkować odrębny nurt stylistyczny. Mychajło Tymkiw w tym roku kończy Kijowską Dziecięcą Akademię Sztuk im. M. I. Czemberży — kierunek „sztuki plastyczne”. Od 2009 roku jest aktywnym uczestnikiem ponad 60 projektów artystycznych,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Piękno — poprzez sztukę

Oleś WACHNIJ Pragnienie poznawania i tworzenia piękna jest nieodłącznym atrybutem ludzkości. Od samych początków następowało wyodrębnienie wszystkiego, co oprócz praktycznej korzyści wywoływało także uczucie zachwytu i darzyło estetyczną przyjemnością, odbywał się dialog między człowiekiem-artystą (twórcą) a człowiekiem, dla którego (lub których) tworzono rzecz wywołującą pozytywne emocje. Odzewem pierwotnego człowieka na piękno życia było tworzenie rysunków na (lub w) ścianach świętych miejsc. Prymitywne wyobrażenia na skałach i w neolitycznych jaskiniach zawsze będą poruszać zakochanych w historii i inspirować artystów. Piękno konkretne jest przyrodzone każdemu człowiekowi. Zazwyczaj określa się je od razu, rzadziej — poprzez poznanie czegoś poprzedzającego. Większość informacji, które człowiek otrzymuje od świata, dociera drogą wizualną. Obrazy, znaki i teksty na swój sposób komunikują się z widzem oraz przekazują zawarte w nich wyobrażenia i treści. Dzisiejszy świat jest nieźle poinformowany o życiu antycznych Greków, którzy dość udanie utrwalali w rzeźbach piękno harmonii ciała i ducha. Lecz co świat wie o ówczesnym życiu stepów azowsko-czarnomorskich i praukraińskiego lasostepu? Te tereny nigdy nie były bezludne, a fakt braku informacji o życiu zamieszkujących je ludów w tamtym historycznym odcinku czasu w szkolnych podręcznikach jest formą duchowego okradzenia. Scytowie. Rolnicy i sezonowi koczownicy, pozbawieni strachu wojownicy i twórcy samowystarczalnego światopoglądu, który przez wiele stuleci uniemożliwiał duchowe i fizyczne zniewolenie. A także — twórcy rzeczy i przedmiotów, które nawet po dwóch i pół tysiącu lat nie mogą pozostawić obojętnymi zakochanych w rękoczynnym uroku. Własnymi wyrobami z brązu i złota, które były środkami przekazu treści, scytyjscy mistrzowie rozmawiali nie tylko ze swoimi współplemieńcami oraz obcymi-współczesnymi. Trzymając w rękach złotą płytkę z wyobrażeniem gryfa lub zająca w ruchu, mimo woli odczuwa się pragnienie mistrza, by opowiedzieć potomnym o swoim świecie i własnym w nim „ja”. Lecz czy jesteśmy godni być dla nich rozmówcami? Nieumiejętność dostrzegania piękna jest problemem nie tylko artysty. Niezdolność do adekwatnego zareagowania na znaki przodków, otwarcia się na nie, przyjęcia przesłania i wejścia w dialog z tymi, którzy własnymi tworami wyszli naprzeciw swoim potomnym, jest wielkim hamulcem w sprawie postępu. Wzywam do opamiętania, wydostania się z trzęsawiska konsumpcjonizmu i egocentryzmu oraz spróbowania zrozumienia i usłyszenia przesłań napisanych znakami niealfabetycznymi. Moderna kultura kocha się w umiejętności fotografa utrwalenia setnej części chwili z użyciem najnowszych technologii. To prawdziwa sztuka. Analogicznie dzisiejszy lud (podobnie jak większość Hellenów czasów Homera, Ezopa i Troi) zachwyca się anatomicznie poprawnie wyodrębnionymi mięśniami rzeźbiarskich olimpijczyków. Ale dzisiejszy świat z jakiegoś powodu nie widzi (a być może — po prostu nie wie), że współcześni scytyjscy mistrzowie (których krew płynie dziś w żyłach Ukraińców) także tworzyli niepowtarzalne i niedoścignione obiekty artystyczne. Dla samych Scytów termin „estetyka” miał praktyczny sens. Piękno zawsze jest ekskluzywne. Spróbuję rozjątrzyć wyobraźnię czytelnika złotymi naszywkami, których waga wynosi zaledwie 0,02 grama, wymiary są nieco większe od ludzkiego paznokcia, a na których przedstawiono atak kociego drapieżnika na jelenia lub owcę, polowanie orła na zająca, albo pojedynek wieprzy. Utrwalić na złotej płytce napięte części zwierzęcych ciał, przedstawić cierpienie ofiary, przekazać ducha czasu… Czyż to nie jest godny podziwu i zachwytu kunszt? Znana obecnie głównie koneserom starożytności scytyjska symbolika zwierzęca charakteryzuje się realnymi, a jednocześnie stylizowanymi, zgodnie z artystycznymi prawami dekoracyjności, wyobrażeniami. Kocie drapieżniki, ptaki, wieprze, konie, zające… Wizytówką scytyjskiego stylu zwierzęcego są złote i brązowe wyobrażenia jeleni z ofiarnie podgiętymi nogami i ornamentalnymi rogami. Na szczególną uwagę zasługują fantastyczne gryfy (osobliwe uosobienie złych sił w postaci półlwów-półptaków), których nierzadko przedstawiano rozszarpujących konie lub jelenie. Cały otaczający świat nasi przodkowie uważali za uduchowiony. Ich wyobrażenie o ustroju świata znajdowało odzwierciedlenie w codziennym zachowaniu, reakcji na wyzwania warunków, czasu i okoliczności, w sztukach plastycznych. Analogicznego zachwytu zasługują także wyobrażenia samych Scytów, zarówno jako całej postaci, jak i w wielofiguralnych kompozycjach z życia codziennego (leczenie, bratanie się, polowanie z łukiem lub włócznią, rolnictwo, oswajanie koni, dojenie owiec, garbowanie skóry, a nawet sceny batalistyczne). Brak szkła powiększającego, które dziś jest do usług każdego jubilera, nie był dla scytyjskich mistrzów przeszkodą w sprawie udanego przekazania rysów twarzy, ubioru, działań i nastroju przedstawionych postaci. Dzisiejsi badacze starożytności przyznają, że scytyjscy jubilerzy często przewyższali swoim artyzmem wyroby swoich kolegów z Południowych Bałkanów (Starożytnej Grecji) oraz kolonii rozrzuconych po wybrzeżach mórz Czarnego, Azowskiego i Śródziemnego. Jeszcze jednym dziełem sztuki scytyjskich mistrzów są brązowe kotły z nóżką i uchwytami (a nierzadko jeszcze z ornamentem, którego odtworzeniem są ukraińskie wyszywanki), których rozmiar sięgał od miniaturowych ozdób lub niewielkich amuletów, które najprawdopodobniej miały magiczno-sakralne przeznaczenie, do jednego metra. Ich przeznaczenie nie ograniczało się do naczynia, w którym przygotowywano potrawę. Wzywam do zamknięcia oczu i wyobrażenia sobie scytyjskiego stepu. Wieczór. Słońce zaraz schowa się za horyzontem, dlatego nie wysyła już promieni. Wokół ogniska, w centrum którego stoi kocioł, zebrali się wszyscy, oprócz strażników. Ubrany w lnianą lub konopną koszulę starszyzna wysłuchuje raportów starszych rodów. Stopniowe przejście od jasnej pory dnia do nocy wywołuje charakterystyczny odblask złotych naszywek na jego stroju. Rzędy szybko uciekających zajęcy, drapieżników, które je ścigają, jeleni, gdzie wizerunki samców nietrudno odróżnić od samic, wojowników, którzy bronią obozowiska przed obcymi… Odblaski złota od języków ognia zniewalają i oczarowują. Po kolacji, podczas której ugotowaną potrawę dzielono między wszystkich, głos zabiera najstarszy wiekiem. Z jego ust płyną wielokrotnie słyszane opowieści o chwalebnej przeszłości. Za każdym razem wzbogacają się one o nowe szczegóły oraz zawsze stosowne wnioski i pouczenia. Tak żyli nasi przodkowie przez tysiące lat. Byli gospodarzami ziemi, którą zdołali obronić przed hordami perskiego króla Dariusza, nie pozwolili utalentowanemu współplemieńcowi Anacharsisowi wprowadzić obcego i niemoralnego kultu. Przy opowieści najstarszego zasypiali najmniejsi i najmłodsi. Starsi i silniejsi motywowali się tym, co usłyszeli. Mężne i jednocześnie mądre oblicze starszyzny nie zdradza żadnych oznak nadmiernego wzburzenia i troski. Dzień minął w pracy, udane polowanie oraz zasiane działki dawały pewność niegłodnej zimy. Ale duszę dręczyły myśli o dalekich potomkach. Czy będą mieli pamięć, samoświadomość, godność i czy zrozumieją bóle oraz troski swoich przodków? Czy pozostaną wierni ich walce? Czy będą szanować to, co zdobyto w krwawych starciach i ciężkiej pracy? Czy będą szanować kurhany, w jednym z których w wyznaczony przez los dzień pochowają i jego, czy bezlitośnie je zniszczą? Jak odniosą się do niezniszczonych przez czas dzieł jego krewnych? Potraktują jako brak gustu i wyrzucą jak potworny rupieć, przetopią na błyskotkę wątpliwej wartości, czy jednak zachwycą się pięknem? Ukraińcy, halo! Usłyszcie głos przodków! Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA “PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77

Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 209 UAH 94 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn