Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №20–21 за 2022 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 20—21 (1167), 9—15 czerwca 2022 Życzymy szczęśliwego losu! HALYNA ŁOZKO Zwrócenie się do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: SA „Alfa-Bank”, rachunek bieżący UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Horak Ihor Stepanowycz – 1000 hrywien. 2. Moroz Łarysa Zachariwna – 350 hrywien. 3. Fyryajewa Oksana Wałeriwna – 400 hrywien. 4. Waśkiw Mykoła Stepanowycz – 7000 hrywien. 5. Mowczan Pawło Mychajłowycz – 4000 hrywien. W kałuskim szpitalu położniczym urodził się syn żołnierza 102. samodzielnej brygady sił obrony terytorialnej obwodu iwanofrankiwskiego Dmytra Kowalczuka. Mama Diana Kowalczuk urodziła malucha Makara o wadze 3830 gramów. (Informacja i zdjęcie kałuskiego szpitala położniczego). ŁESIA KOWALCZUK HALYNA PAHUTIAK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Stałe życie w strachu po wojnie? Nie!

Jarosław MELNYK. Możliwe, że za wcześnie o tym myśleć. Ale żeby przyszłość nie przerażała, trzeba mieć jej konkretną wizję. Jak można żyć z takim sąsiadem jak raszka po wojnie? Odrzućmy możliwy, ale mało prawdopodobny wariant, że raszka rozpadnie się i na tyle osłabnie, że na zawsze straci swoją siłę. Także wariant, że do władzy dojdzie „miłujący pokój” rząd, który przeprosi za zbrodnie poprzedniego, zacznie wypłacać reparacje i odrzuci agresywny kurs, nie należy do najbardziej prawdopodobnych (choć też jest możliwy). Przypuśćmy gorszy wariant, który niepokoi Ukraińców: zachowuje się w takim czy innym stopniu agresywny reżim, który nie porzuca marzeń, by „powtórzyć” to wobec Ukrainy. Wydawałoby się, co za horror – będziemy (przez dziesięciolecia!) żyć jak Izrael, pod strachem przed inwazją i powtórką Buczy. Ależ nie. Oczywiście każdy Ukrainiec po wojnie jest gotowy płacić znaczny podatek wojskowy, na armię, profesjonalną armię, która będzie bronić granic. Dzięki któremu armia stanie się uzbrojona po zęby w broń zachodniego poziomu, kupując za ten podatek najnowsze wzory. Wszystko. Od ciebie wymaga się zapłacić ten podatek i żyć swoim życiem. A wojskowi profesjonaliści zadbają o twoje bezpieczeństwo, czyli o pokój. Który będzie, ponieważ nikt nie będzie napadał na kraj, który jest uzbrojony po zęby, a do tego opiera się na pomocy sojuszników. To na wypadek, gdyby nie udało się wstąpić do NATO lub gdyby stało się to w dalekiej przyszłości. Oprócz tego nawet członkowie NATO mają znaczne wydatki na obronę, szczególnie wzrosły one po rozpoczęciu wojny w Ukrainie. Lepiej dzielić się z armią znaczną częścią swoich dochodów (co sprawi, że pensje wojskowych będą wysokie, a zawód – materialnie opłacalny, już nie mówiąc o prestiżu i patriotyzmie), niż Bucza. Także wystarczy wyobrazić sobie utratę swojego domu, w który wkładałeś wszystkie swoje dochody, żeby zrozumieć, że warto oddać ten, niech i znaczny, podatek wojskowy państwu. Samo przez się rozumie się, że musi być mądra, profesjonalna, patriotyczna władza, która będzie kontrolować ten proces, a nie stanie na czele rozkradania. WOŁODYMYR MELNYCZENKO 12–13 NATALKA NYKOŁAJSZYN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

„W ludzie nasza narodowość, a nie w tych, którzy zrusyfikowali się…”

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. 4 czerwca. Niedawno amerykańskie i kanadyjskie ośrodki analityczne opublikowały wniosek, że wojna rosji skierowana jest na zniszczenie narodu ukraińskiego. Morderstwa Ukraińców, tworzenie warunków do ich wyniszczenia, uniemożliwianie rodzenia dzieci oraz ich przymusowe uprowadzanie kwalifikuje się jako ludobójstwo (zgodnie z Konwencją ONZ). Deklarowany dzień „ochrony” dzieci Ukraina „powitała” śmiercionośną statystyką: rosja zabiła 243 dzieci, 444 raniono, setki zaginęły bez wieści, zgwałcono. Katastrofa trwa, jednak większość krajów oraz ONZ nie uznają tego za ludobójstwo, a moskwii – za państwo-terrorystę, które jest wierne „tradycjom” stalinowsko-nazistowskiej polityki ZSRR i monarchistycznego czarnosetnictwa. Dlaczego putinizm, zabijając ludzi, tak „ubóstwia” bolszewickie dziedzictwo, dyktatora Stalina, który dla „głębinowego narodu” jest najbardziej autorytatywnym działaczem? Dlatego, że on, chory na manię „odnowienia” imperium, kultywuje praktyki represyjne, które opierają się na ideologii „jedinoj i niedielimoj”, chociaż z niej pozostała jedynie patologiczna „Górna Wolta z rakietami”. Do tego diabelskiego celu wykorzystywane są: siła militarna; cerkiew gundiajowska jako filia putinowskiej tyranii; sołowjowo-skabiejewska goebbelsowska propaganda; intelektualna „elita”, zakwaszona na rasistowskim neobolszewizmie duginowsko-prochanowskich; polityczni gruboskórni żyrynowcy z wiecznie pijaną matwijenką; zbiegowisko podszczekujących „naszych” zdrajców i kolaborantów. I cała ta szmata opiera się na ukradzionej „historii ojczyzny”, „wielkiej kulturze”, „potężnym języku” i terroryzmie nuklearnym. Właśnie tą trucizną latami próbowano podkarmiać Ukraińców. Przecież informacyjna, kulturalno-oświatowa przestrzeń w już niepodległej Ukrainie była otwarta dla kisielowów, korniłowów, kulikowów, kirkorowów, gazmanowów… Dzisiaj – dla owsiannikowych („dobrych rosjan”). Raszystowskie szansony i imperialny chłam bezkarnie przenikały, wypierając wszystko, co ukraińskie, wszędzie, nawet w struktury siłowe. Przypomnijmy, jak jeszcze w 2019 r. w Charkowie absolwenci-lejtnanci Akademii Gwardii Narodowej wyśpiewywali i wytańcowywali propagandowo-raszystowską piosenkę zakazanego gazmanowa „oficery, rozzijane”. Ten epizod wspomina się jako gorzką lekcję, której nikomu nie godzi się powtarzać, wychowując ukraińską wojskową „arystokrację”, żeby nigdy nie rozmnożyła się nawet ta garstka kolaboracjonistów (ponad 300 osób), którzy obecnie zdradzili Przysięgę i swojemu Narodowi. Dlatego z Ukrainy muszą zostać wygnani, zniszczeni nie tylko okupanci z bronią, ale też wszyscy ci i to, co wydeptywało ukraińską duszę. Cała imperialna kultura i lingwocydny „język”, które służyły ukrainobójstwu. Nauczywszy się pamiętać i opłakiwać swój los, musimy krzewić prawdziwą nienawiść do strasznego zła moskwii, która bezustannie siliła się nas „oswobodzić”, próbując zachować kolonialny spadek. Przecież w przededniu ogłoszenia Niepodległości zmoskwiczenie Ukraińców nabrało katastrofalnych rozmiarów. W Charkowie funkcjonowały tylko 2 (!) szkoły z ukraińskim językiem nauczania, a z rosyjskim – 156; w stolicy Ukrainy Kijowie 34 z ukraińskim, 152 – rosyjskim; Odessa – 3 (ukraińskim), 90 (rosyjskim); Chersoń – 5 (ukraińskim) i 49 (językiem OKUPANTA). Żadnej ukraińskojęzycznej szkoły w Doniecku i Ługańsku. Denacjonalizatorski pług tyranii wykonywał swoją czarną robotę. I oto po odnowionej państwowości, kiedy powoli rozpoczęło się utwierdzanie własnej tożsamości, godności narodowej, ojczystego (państwowego!) języka, Kreml zawarczał. Oto już ponad dwie dekady dehumanizująca antyukraińska retoryka ogarnęła cały kacapstan, gdzie majaczy putlerowskie kłamstwo, że Ukraina nie ma prawa do państwowego istnienia. A żeby ta zgniła „myśl” dyktatora „szczepiła się” i Ukraińcom, to na talk-show sołowjowowsko-skabiejewskiego mroku zapraszano i naszych „ziomków” różnego surogatowego rozlewu ze swoimi „uczonymi” książkami i brudnymi myślami. Obsługa, „kozaczki” do rozpalania śmierdzącej putinowskiej fajki. Chociaż takim domorosłym niechlujom znani Ukraińcy niejednokrotnie dawali odpowiedź (już po Szewczence), a czy jest Ukraina i komu ona ma należeć. W „Wspomnieniach” Jewhena Chykalenki z 1907 roku wspomniana jest dyskusja między W. Antonowyczem (jednym ze „starych Kijowian”) a W. Leontowyczem. Profesor Antonowycz powiedział jedną pouczającą rzecz: „Uważam, że ziemia powinna należeć do narodu (Ukraińskiego!), a nie do panów: naród ją zasiedlił, kultywował, bronił itd., a i w narodzie nasza narodowość, a nie w tych, którzy się zrusyfikowali”. Zatem mamy lekcję, zważając na obecną sytuację. Ani ziemi, ani zasobów, ani władzy, ani ludzkich dusz nie można oddawać w zachłanne ręce tych, którzy się zrusyfikowali i zjaniczarzyli. Nie można „przyjaźnić się” (bratać się z wyrzutkami), bo to wszystko na zgubę. Wszak pięć miast z raszkostanu (biełgorod, niżny nowgorod, sankt-petersburg, nowosybirsk, mozkwa) były do niedawna „miastami partnerskimi” Charkowa, który orki z tychże miast próbowały zamienić w ruinę, drugi Mariupol. Sądzę, że po takich horrorach faryzejska przyśpiewka „nawieki wmiescie” ostatecznie zginie. Na wieki! Dopóki Ziemia będzie żyła pod Słońcem. A wojna zamknie wreszcie paszczę histerii z hasłami „kakaja raznica”, „a jazyk w czom winawat?”. Chociaż czasami mozkowska barynia-sudarynia przypomina o sobie. Bo na tle wojny, ludobójstw jakoś wstrętnie robi się na duszy, kiedy nasi znani „patrioci”, dziennikarze i wszelacy „wodzireje” z tele-show na narodowych antenach i youtubach nie przestają szczebiotać i smażyć po „ichniemu”, okupanckiemu, jeszcze bardziej bezczelnie. „Po-mozkowsku tak i czeszut”, – oburzał się swego czasu T. Szewczenko. Więc na kogo ta gorliwość jest obliczona? Oczywiście, nie na putinistów czy wielikij narodiec. Całe to mozkworote bełkotanie kręci się wśród naszych ludzi, dzieci, w naszej przestrzeni informacyjnej, doprowadzając do absurdu tenże językowy Ustawę. Trudno walczyć przeciwko „moskiewskiej wszy” na froncie humanitarnym, kiedy obsiadają cię zewsząd „ukraińskie gnidy”. Co to? Niezrozumienie, zapominalstwo, niedorozwój. A może – świadome podgrywanie i pobłażanie zewowi „ruzkomirskich krwi”, propagując bred-ideę, że Ukrainę można tworzyć i na moskiewski sposób, „mocno wziąwszy się za ręce” z puszkiniami i bielinskimi. A czemu by i nie (według ich wersji). Wszak za „tichaja ukrainskaja nocz” imperialnemu poecie rzekomo można „wybaczać” nawet nazywanie Iwana Mazepy „zdrajcą” bez „ojczyzny”; to, że groził zakopaniem rosyjskim bagnetem wszystkich Europejczyków, którzy poparli „zarozumiałych Lachów”, którzy ośmielili się wystąpić przeciwko kremlowskiemu samowładcy; to, że „wossławił ja Swobodu”, ale jednocześnie pochwalił śmierć dziesiątek tysięcy powstańców, którzy walczyli „za naszą i waszą wolność”. Ten martyrolog „kulturalnych” zbrodni jest nieskończony. I sprawa nie w personaliach, wszak puszkini są zbiorowym obrazem istoty „wielikoj kultury”, od której śmierdzi nienawiścią, złem, wojnami, pychą i trupim odorem… Świat jest różnobarwny, bogaty w piękno i mądrość. Ukraińcy mają być w nim, poznając go. I nikomu nie dano prawa nas znowu „zaganiać” w stajnię zdegradowanej „wielikoj kultury” moskala, postrzegać życie przez brudne okulary mozkowitów. W sidła „jednorodności” i „jednokulturowości” putinowski faszyzm próbuje wciągnąć ludzkie dusze, losy całych narodów. To Jezusowe: „Pójdźcie za Mną, a uczynię was rybakami ludzi”, ta diabelska tyrania wraz z gundiajowską „cerkwią” zamieniła w nieodwracalny grzech, kiedy zamiast wolności „obdarowują” niewolnictwem, zamiast wyzwolenia – dzikim „aswabozdienijem”, zamiast życia – śmiercią. Wszystko przez nich skowane – to ludobójstwo, poczynając od edukacji, nauczania i „wychowania” dzieci. Bo dla ukraińskich dzieci tworzone są takie warunki życiowe na okupowanych terytoriach, które przewidują całkowite zniszczenie ukraińskości; „aswabozdienije” od „nazistów”; od „szkoły, która jest ostoją banderowszczyzny”; od „niekanonicznego” ukraińskiego języka, historii, cerkwi; od „nieistniejącego” ukraińskiego narodu. Od 2014-go wszystko związane z pamięcią narodową, tożsamością, ukraińską historią, językiem, kulturą dla mozkowitów jest „nazizmem” i podlega zniszczeniu. Przez trzy miesiące wojny ucierpiało około dwóch tysięcy placówek oświatowych, 200 zniszczono doszczętnie, niektóre zamieniono na obiekty wojskowe. Dzieciom na zgliszczach wojny będą wykładać przez lato obowiązkowe raszystowski język i literaturę, historię kacapstanu oraz matematykę. Tylko po rosyjsku, zakazując ukraińskiego. A w Melitopolu „kierowniczka”-kolaborantka (szapurowa) wszystko przenosi na mozkowskie podręczniki, nauczycieli języka ukraińskiego i literatury, historii przekwalifikowują na rosyjski i „historię otieczestwa”. Obecna „władza” Krymu próbuje „przeszkolić” pedagogów „łnr”, „dnr”, obwodów zaporoskiego i chersońskiego, „pomagając” chersończykom zaadaptować się do edukacji orkostanu. 3,5 tysiąca nauczycieli z okupowanych terytoriów wciągniętych jest w ten proces. Dokonywana jest masowa „inwentaryzacja” bibliotecznych, uniwersyteckich, szkolnych i innych księgozbiorów. Wy dołączają wszystkie książki, podręczniki do historii Ukrainy, literatura ukraińska, wszystko napisane w języku ukraińskim. Jedyną interpretacją takich naruszeń praw człowieka do tożsamości kulturowej i narodowej jest „literatura ekstremistyczna”, a biblioteki – składy „nazistowskiej literatury”. Wykluczenie rosji dwa miesiące temu z Rady Praw Człowieka ONZ nie zatrzymało jej zbrodniczych działań. Ale poszczególnych europejskich polityków (pokroju orbanów) nie martwi ludobójstwo Ukraińców, a ochrona „krwawego patriarchy” Cyryla przed sankcjami, a makronów – zachowanie potwornego oblicza Putina. Szczególne ataki dotykają książki o Hołodomorze, stalinowskich represjach, historii Ukrainy, historii Wojska Ukraińskiego dla dzieci („Szlak ukraińskiego wojownika”), współczesną literaturę ukraińską. Przydało się „doświadczenie” okupowanego Doniecka i Ługańska, kiedy wszystko co ukraińskie zastąpiono rosyjskim, a Ukraina, Kijów, Ukraińcy nie są wspominani. W podręcznikach nie ma nawet Kijowa jako stolicy państwa staroruskiego. Wierzę, że ukraińskie ziemie wyzwolimy, ale co począć z ukraińskimi ludźmi, dziećmi, młodzieżą, zrusyfikowanymi do cna. Jakaż to będzie polityka humanitarna, włącznie z pomocą w ramach lend-lease, kto (a może co?) będzie ją opracowywać? Czy znajdzie się miejsce dla ukraińskiej inteligencji, którą już zwyczajowo w Ukrainie przezywają „zaniepokojonymi nazikami”? Czy rozpocznie się wreszcie normalny dialog społeczny między państwem a społeczeństwem obywatelskim, wychodząc poza granice „oswojonych” rad społecznych przy ministerstwach? Żeby przekonać się, w jakiej zombowanej socjoprzestrzeni przebywa młodzież na okupowanych terytoriach Ukrainy, wystarczy zapoznać się z programem nauczania historii, opracowanym przez „doniecki republikański instytut rozwoju edukacji”. Tam słowo „Ukraina” daje zero wyników. Po co, dla kogo te rozważania? Przecież trwa okrutna wojna z putinowską faszystowską moskiewszczyzną. Tam na frontach kuje się los i przyszłość Ukrainy. Świata. A my o błahostkach. Jednak nie do końca tak. Bo front walki o ludzkie dusze, o Ducha Narodu jest równie znaczący. Musimy być świadomi, dokąd idziemy, z kim idziemy i po co. W walce o Ukrainę, o jej Los nie wędruje się cudzymi ścieżkami, a idzie się swoją drogą, ze swoją rodzimą Kulturą, Językiem, Cerkwią, Heroiką, narodową Pamięcią, własną Godnością. Bo opasawszy się cudzoziemskim łachmanem, moskiewsko-buriacką, kadyrowsko-orkowską „kulturą” oraz ich „potężnym językiem”, którego „bogactwo” obecnie składa się głównie z trzy- i pięcioliterowych przekleństw, można się zatracić, gubiąc duszę, przychodząc donikąd. Zostawmy płaczków za moskiewszczyzną na poboczu naszej drogi. Oni są ślepi i złośliwi. W żadnym ukraińskim zakątku tacy nie mogą być przewodnikami. Bo wspierając takich, oparłszy się na nich, sami staniemy się ślepcami. Powiedziano w Piśmie Świętym, że kiedy „ślepy ślepego prowadzi, obaj w dół wpadną”. A my, Ukraińcy, mamy swoich przewodników: Boga i Szewczenkę. Tylko z nimi należy torować drogę do Prawdy i Zwycięstwa. To nasze wewnętrzne, domowe zadanie, egzamin z woli i przyszłego losu. Sto lat temu jeden z znanych działaczy ukraińskiej rewolucji narodowo-wyzwoleńczej W. Łypynskyj napisał: „Wewnętrzna walka ukraińska tylko wtedy będzie nie niszczącą, a twórczą, gdy będzie prowadzona w imię pełnej Woli, pełnej Państwowej i Kulturalnej Niepodległości całego bez wyjątku Narodu Ukraińskiego”. A dlatego nasza Przyszłość, której pragniemy, z Ukraińską Kulturą. Na miejscu „precz od moskwy” musi powstać SZEWCZENKOWA Prawda i wtedy „Niech dusze kozackie / W Ukrainie bytują”. Aby zginęli wrogowie (moskale) i nastała oczekiwana Wola!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Na Ukrainie ustanowiono nowe święto – Dzień Państwowości Ukraińskiej

Heorhij ŁUKIANCZUK Nowe święto będzie obchodzone corocznie 28 lipca, w Dzień Chrztu Rusi. Decyzję tę podjęli deputowani na posiedzeniu Rady Najwyższej 31 maja 2022 roku. Rada Najwyższa uchwaliła ustawę, która ustanawia 28 lipca jako Dzień Państwowości Ukraińskiej. Prezydencki projekt ustawy nr 5864 deputowani poparli 257 głosami. Dekret o wprowadzeniu tego uroczystego święta prezydent podpisał jeszcze podczas parady z okazji Dnia Niepodległości w zeszłym roku. „W celu utrwalenia ciągłości ponad tysiącletniej historii ukraińskiego budowania państwowości, opierając się na historii ukraińskiej państwowości (…), upamiętniając i wyrażając szacunek dla działalności Tarasa Szewczenki, Mykoły Kostomarowa, Wołodymyra Antonowycza, Mychajły Drahomanowa, Iwana Franki, Lesi Ukrainki, Mychajły Hruszewskiego, innych wybitnych przedstawicieli elity narodowej, a także bojowników o państwowość i niepodległość Ukrainy, (...) – obchodzić Dzień Państwowości Ukraińskiej corocznie 28 lipca – w Dzień Chrztu Rusi-Ukrainy, kiedy upamiętnia się pamięć o wybitnym twórcy państwowości, świętym równym apostołom księciu kijowskim Włodzimierzu Wielkim”, – mówi się w tekście Dekretu nr 423/2021. Przyjęta ustawa sprzyjać będzie utrwaleniu ciągłości ukraińskiego budowania państwowości, ochronie interesów narodowych Ukrainy, zachowaniu sprawiedliwości historycznej oraz zniwelowaniu fałszywych narracji ze strony Federacji Rosyjskiej jako państwa-agresora dotyczących historycznych aspektów ukraińskiego budowania państwowości, co z kolei odpowiadać będzie wysokim oczekiwaniom społecznym i zapotrzebowaniu na sprawiedliwość. „W warunkach zbrojnej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie Rosja na najwyższym szczeblu państwowym aktywnie promuje fałszywy wizerunek państwa rosyjskiego – obrońcy tradycyjnych wartości, zapoczątkowanych za czasów Rusi Kijowskiej – prawosławia, narodowości i państwowości. W tym systemie dezinformacji Ukraińcy nie są odrębnym narodem, który ma ponad tysiącletnią historię budowania państwowości, lecz są składową trójjedynego narodu rosyjskiego, a historia Rusi Kijowskiej – etapem rosyjskiej państwowości. Te tezy faktycznie stają się ideologicznym uzasadnieniem dla kontynuowania zbrojnej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie”, – podkreśla się w notatce wyjaśniającej. Nowe święto zwraca uwagę na to, że ukraińska państwowość ma nie 30, lecz ponad tysiąc lat! „Punkt wyjścia” ukraińskiej państwowości – to założenie Kijowa, stolicy Rusi i współczesnej Ukrainy. Od teraz 28 lipca – Dzień Państwowości Ukraińskiej i Dzień Chrztu Ukrainy-Rusi – będzie dniem wolnym od pracy. W ten sposób latem Ukraińcy będą mieli trzy państwowe święta: Dzień Konstytucji (28 czerwca), Dzień Państwowości Ukraińskiej (28 lipca) oraz Dzień Niepodległości (24 sierpnia).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Oderwawszy się od „ruskiego miru”, wspierają go

Wołodymyr SERHIJCZUK, kierownik katedry historii światowego ukraiństwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, doktor nauk historycznych, profesor. W przestrzeni informacyjnej rozpowszechnione są różnorodne wersje dotyczące niezłomnego stanowiska Węgier w przeciwdziałaniu nałożeniu sankcji gospodarczych przez Unię Europejską na Federację Rosyjską za jej pełnoskalową zbrojną inwazję na Ukrainę. Oprócz czysto ekonomicznych motywów istnieje niemało konspiracyjnych przypuszczeń dotyczących zależności polityków tego kraju od Moskwy, wskazuje się również na zainteresowanie naszego południowo-zachodniego sąsiada aneksją Zakarpacia w warunkach czasu wojennego itp. Ale z jakiegoś powodu nikt nie wspomina o tym, że Węgrzy mogą mieć również podskórny, niewidoczny na pierwszy rzut oka, całkowicie naturalny solidaryzm z Rosjanami i współczuć im, wszak są oni historycznie o wiele bliżej spokrewnieni niż my czy inni ich europejscy sąsiedzi. Po prostu dzisiaj mało kto pamięta, że ojczyzna obecnych Węgrów to nie nizina naddunajska, a stepy między Wołgą a Uralem, skąd wywędrowali od końca IX wieku. To znaczy, przodkowie Węgrów, jak i obecnych Rosjan, to plemiona ugrofińskie, które rozprzestrzeniały się od Bałtyku do Uralu i z kręgu których wyszli jeszcze na długo przed uformowaniem się tam moskiewskiego etnosu. W końcu, aby się o tym przekonać, należy porównać leksykę Węgrów i takich plemion z okolic Uralu, jak Chantowie, Mansowie, Permiacy… Oczywiście znajdą się jakieś wspólne cechy w kulturze Meszczerów, Iżorów, Wepsów, Karelów, Finów czy Czuchonów. Zatem te ponad 1100 lat, które dawni Węgrzy przebywają na żyznych ziemiach naddunajskich, jeszcze nie oznacza, że pod wpływem rolnictwa już całkowicie zmienili swój wypracowany w warunkach łowiecko-rybackiego i hodowlanego sposobu produkcji materialnej mentalitet i zupełnie utracili jego pierwotną istotę, która polega na ciągłym rozszerzaniu terytoriów dla swojego istnienia. A agresywność Rosji w ciągu ostatnich lat również może rozpalać pragnienie tworzenia Wielkich Węgier kosztem terenów sąsiednich państw, które stale ostrzegają w tej sprawie. Tak, przodkowie obecnych Węgrów wiele przejęli od rolników-Rusinów, kiedy przechodzili przez nasze ziemie, na których do dziś pozostały ich toponimy na Kijowszczyźnie, na Przedkarpaciu. A oto na Zakarpaciu, gdzie osiedlili się na stałe, rozgromiwszy państwo wielkomorawskie, podbili również wschodniosłowiańskie plemię Białych Chorwatów, o których rozsiedleniu świadczą historyczne nazwy obecnych węgierskich miast, w szczególności Dobroczyn (Debreczyn). Te naddunajskie tereny były w sferze wpływów Rusi, ale po śmierci kijowskiego księcia Włodzimierza Wielkiego węgierski władca Stefan I stopniowo zabezpieczył je dla siebie. Sprzyjało temu również to, że dynastie ruskich Rurykowiczów i węgierskich Arpadowiczów stale łączyły się wspólnymi małżeństwami. Powiedzmy, córka Włodzimierza Wielkiego Przesława była żoną węgierskiego króla Władysława Łysego, a jego syn Andrzej I (Andrasz) ożenił się z córką Jarosława Mądrego Anastazją i objął ojcowski tron. Można dodać, że również córka Włodzimierza Monomacha Eufemia wyszła za mąż za króla Kolomana I. Podobne relacje charakteryzują również epokę Księstwa Halicko-Wołyńskiego jako państwa narodu ukraińskiego, kiedy węgierscy książęta mogli pretendować do tronu halickiego, a ukraińscy – do węgierskiego. Na przykład syn Daniela Halickiego Lew I aż do końca XIII wieku rozszerzył swoje posiadłości na Zakarpacie, a jego wnukowie Andrzej i Lew nawet kandydowali do tronu węgierskiego. Po ostatecznym upadku w 1349 roku państwa Romanowiczów stało się ono areną walki między Polakami a Węgrami, w rezultacie czego stopniowo ci pierwsi opanowali Przedkarpacie, a drudzy – ziemie zakarpackie. Jednak, pozostawszy oderwanymi od macierzystych ziem, Ukraińcy Zakarpacia nie tracili nadziei na związek z Naddnieprzem. Szczególnie wzmocniły się one wtedy, gdy za karpackimi przełęczami zaczęli pojawiać się nasi Kozacy, których najmowali do służby miejscowi możnowładcy czy austriaccy monarchowie. Całkowicie oczywiste jest, że w celu ratunku przed gwałtowną madziaryzacją poprzez katolicyzację, ukraińscy prawosławni Zakarpacia w 1646 roku zawarli unię z Rzymem na wzór unii brzeskiej. Dla tamtejszych Ukraińców pojawiła się możliwość wejścia w duchowy związek z braćmi na Wielkiej Ukrainie, co jednoczyłoby naszych przodków w realizacji odwiecznego pragnienia – odrodzenia własnego państwa na wszystkich ziemiach etnicznych. Podległość Zakarpacia w tamtym czasie węgierskim książętom doprowadziła do przekazania nowych greckokatolickich parafii przedstawicielom Rzymu, którzy opiekowali się węgierskimi katolikami. A to, rzecz jasna, przez wiele lat przeszkadzało procesowi jednoczenia ukraińskich unitów z obu stron grzbietu karpackiego, choć te dążenia pojawiały się raz po raz w środowisku obu gałęzi ukraińskiego uniatyzmu. Duchowy ojciec tego kraju Aleksander Duchnowicz, który stale próbował obudzić wśród swoich ziomków godność narodową, w 1869 roku pisał w odzie „Głos radości”: Bo swoi to za górami – nie obcy; Ruś jedyna, myśl jedna u wszystkich na duszy. To i Pasterz, co dla wszystkich tam jest Ojcem, Pamięta, że my także bracia – Ruś żyjemy. Ale kiedy na rokowaniach brzeskich w 1918 roku delegacja Ukraińskiej Republiki Ludowej spróbowała poruszyć kwestię ukraińskości Zakarpacia, to przedstawiciel Austro- Węgier hrabia Csáky odmówił w jakiejkolwiek formie jego omawiania. Jednocześnie w zakarpackich osadach rozpoczęły się spontaniczne zgromadzenia Ukraińców, na których podejmowano decyzje o oderwaniu się od Węgier. Pierwszy taki wiec odbył się w Lubowli 8 listopada 1918 roku, na którym tworzy się Ruska Rada Narodowa. Podobne tendencje rozprzestrzeniały się po całym Zakarpaciu – od Spisza po Rachów. Ludność marmaroska, pisała 24 listopada 1918 roku węgierska gazeta „Görög Katolikus Szemle”, „z wyjątkiem duchowieństwa i inteligencji, zdecydowanie się jednoczy. Bardziej radykalni (dolina rzeki Rika, wieś Terebla) nawet w dziedzinie religii chcą zerwać z obecnymi porządkami, a pod względem politycznym pragną przyłączyć się do Rusi (Ukrainy. – W. S.), umiarkowane elementy pod względem kościelnym ciągną do Lwowa, a pod politycznym – do Wielkiej Ukrainy”. A gdy tylko Ukraińców próbowano nawrócić na Węgry, to oni ustami swoich przedstawicieli na soborze Marmaroszy – odwiecznej ukraińskiej ziemi – 18 grudnia 1918 roku oświadczyli: „Nie potrzeba nam niczego od Madziarów, niech żyje Ukraina, do Ukrainy, idziemy do Ukrainy”. I to szczególnie przejawiło się 21 stycznia 1919 roku w Chuście, gdzie ogłoszono zjednoczenie Ukraińców Zakarpacia z Wielką Ukrainą. Kiedy zaś nie było to pisane, to Ukraińcy Zakarpacia woleli pójść na sojusz z Czechosłowacją, ale nie chcieli wracać w węgierską niewolę, choć z Budapesztu wtedy obiecywano wszelkie dobra. Bez Węgier widziało swoją przyszłość Zakarpacie i od jesieni 1938 roku, kiedy zaczęła się tam odnawiać ukraińska państwowość. Konieczne było przygotowanie zbrojnej obrony przed przyszłymi zakusami, w pierwszej kolejności Węgier. Ukraińska Rada Centralna, która powstała w październiku 1938 roku z inicjatywy premiera jej rządu Augustyna Wołoszyna, niezwłocznie zabrała się za organizowanie w Użhorodzie „Karpackiej Siczy”. Wzięła ona na siebie misję szkolenia własnych wojskowych, którzy swoim zrywem 22 stycznia 1939 roku w Chuście zaświadczyli o narodzinach własnej siły zbrojnej. Trzeba podkreślić, że z pomocą karpackim siczo-wikom przyszli ochotnicy z wielu zachodnioukraińskich regionów. Zrozumiałe, największą uwagę poświęciła zakarpackim wydarzeniom OUN, która delegowała tutaj wielu swoich podziemnych działaczy, przede wszystkim z Galicji. Jednym z działających dowódców „Karpackiej Siczy” stał się Roman Szuchewycz, którego w sztabie znano pod pseudonimem „Szczuka”. Jednak w planach europejskich polityków było rozszarpanie Zakarpacia. Nie tylko zgodzili się oddać ukraińskie terytorium etniczne Przeszowszczyznę Słowacji, ale i na tak zwanym arbitrażu wiedeńskim poparto przekazanie Użhorodu i Mukaczewa z okolicami Węgrom. „Oderwanie odwiecznych naszych miast Użhorodu i Mukaczewa od Karpackiej Ukrainy – oświadczał 3 listopada 1938 roku premier Augustyn Wołoszyn – to zranienie naszej Ojczyzny. Ale w tej ciężkiej chwili pamiętajmy o tym, że kosztem tej rany zdobyto ukraińską państwową niepodległość. Ten ciężki cios, który nas spotkał, nie zachwieje naszej woli spełnienia tego wielkiego zadania, które oto postawiła przed nami historia”. Jednak Węgry zaplanowały również dalszą okupację Karpackiej Ukrainy. Przed zagrożeniem jej agresji, Augustyn Wołoszyn wysłał telegram protestacyjny do Berlina, w którym oświadczył inspiratorom okupacji Zakarpacia, że Ukraińcy „będą walczyć przeciwko każdemu atakowi, nawet przeciwko połączonym polskim i madziarskim siłom...”. A kiedy po tym przedstawiciel Niemiec poradził Wołoszynowi, by nie stawiał oporu, to legalnie wybrany w lutym 1939 roku Sejm Karpackiej Ukrainy kontynuował proces konstytucyjnego tworzenia państwa, głosując za niepodległością. I tego samego dnia, 15 marca 1939 roku, Wołoszyn napisał list do budapeszteńskiego profesora Józefa Illyésa, którego dziadek był księdzem Ukraińcem, że Karpacka Ukraina jako niepodległe państwo zwraca się do sąsiednich Węgier w sprawie negocjacji dotyczących uznania. Kiedy Węgry uznają te warunki, to negocjacje mogą rozpocząć się niezwłocznie. Jednak władze węgierskie odpowiedziały, że akcja wojskowa nie może się zatrzymać i że ma ona na celu przede wszystkim okupację Zakarpacia. To już było, rzekomo, uzgodnione z Hitlerem... Czyli, przed zakarpackimi Ukraińcami stanął problem wyboru: ukorzyć się przed węgierskim okupantem czy bronić swojej niepodległości. Ukraiństwo wybrało zbrojną walkę – do tego wezwał państwowotwórczy czyn Augustyna Wołoszyna. W rezultacie na Zakarpaciu przelano krew, która skrapiała dopiero co ogłoszoną ukraińską niepodległość na najdalszym południowo-zachodnim krańcu naszego etnicznego osadnictwa. Czyli, Ukraińcy jako pierwsi stanęli do walki z agresorem, więc dla nich na długo przed 1 września 1939 roku rozpoczęła się II wojna światowa. I kosztowało to wielu z nich okrutne tortury w katowniach węgierskich służb specjalnych, po czym trupy ukraińskich patriotów masowo płynęły Cisą. A ile bezimiennych mogił siczo-wików pojawiło się wtedy w Karpatach… Więc całkiem możliwe, że pozycję i realne działania Węgier w 1939 roku wobec Zakarpacia miał również na myśli sekretarz RBNiO Ukrainy Ołeksij Daniłow, kiedy ostro wypowiedział się o polityce tych sąsiadów z początkiem pełnoskalowej zbrojnej inwazji Rosji na naszą ziemię w lutym 2022 roku. Bo rzeczywiście tutaj nie tylko odgrywają rolę czynniki ekonomiczne, ale i historyczna mentalność, i ta naturalna solidarność, która wiąże się ze wspólnym pochodzeniem dwóch bratnich narodów – Węgrów i Rosjan. Inna sprawa, że przy tym Węgrzy zapominają o „bratnich” czołgach w Budapeszcie w 1956 roku, które los swojego komunistycznego wodza Béli Kuna – po wiernej służbie Kremlowi na wszystkich frontach i stanowiskach – w 1938 roku enkawudziści go pokazowo torturowali, a potem rozstrzelali pod Moskwą…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ren (w tym biblioteki Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, 1780), cyrkularzem wałujewskim (1863) i ukazem emskim (1876). A nawet założenie Uniwersytetu Kijowskiego w 1834 r. zostało dokonane w celu „rusyfikacji Południowo-Zachodniego Kraju”, czego zresztą nie ukrywano. Imperium nigdy nie wstydziło się otwarcie twierdzić, że wszystkie podobne środki były podejmowane w celu zrusyfikowania Ukraińców, których lekceważąco nazywano „małorosjanami”. Musimy nieustannie wszelkimi możliwymi sposobami przekazywać wszystkie te fakty całemu światu i domagać się, aby nam uwierzył! Bo nawet kiedy amerykański historyk James Mace na cały świat ogłosił prawdę o Hołodomorze w Ukrainie w latach 1932–33, dokonanym przez sowiecką klikę J. Stalina, świat nie tylko pozostał głuchy, ale jeszcze próbował zamknąć usta badaczowi, o czym pisał on z żalem: „rozwinięta amerykańska demokracja w wielu kwestiach kończy się tam, gdzie zaczyna się kwestia ukraińska”. Jestem przekonana, że świat nie wie jeszcze o ludobójstwie ukraińskiej inteligencji w XX wieku! A jeśli przez 30 lat niepodległości, pomimo ciągłej działalności wywrotowej agentów Kremla w Ukrainie, znaczna część ukraińskiej inteligencji jest świadoma tych faktów, to nasza polityczna „elita” do dziś w przeważającej mierze pozostaje albo ślepą, albo niepiśmienną, albo po prostu obojętną na naszą historię i te specyficzne relacje Rosjan z Ukraińcami. I przyczyną tego, niestety, jest nie tyle brak ogólnego wykształcenia, co narodowa głuchota, atrofia narodowej świadomości, brak poczucia jedności ze swoim rodem i narodem, bo dla niektórych nigdy nie był on własnym! Ukraiński filozof Wołodymyr Szajan twierdził, że „naród – to uświadomiona wspólnota krwi i losu”. Czy nasza kierownicza wierchuszka uświadamia sobie wspólnotę naszego Domu i naszego Losu? Czy można spokojnie żyć w domu otwartym dla wszelkiego rodzaju przybłędów, obcych szpiegów, podstawionych kaczek, które podkopują Ukrainę od wewnątrz? Dlaczego na naszym najwyższym olimpie jest tak wielu otwartych sprzedawczyków, agentów moskiewskich służb specjalnych, tak zwanych „kretów”? Czyż prezydent nie widzi tego, co widać całemu narodowi gołym okiem?! Choć termin „denazyfikacja”, wymyślony przez raszystowskich nazistów z podpowiedzi szpiega i polittechnologa Timofieja Siergiejcewa, pojawił się dopiero niedawno (artykuł „Co Rosja powinna zrobić z Ukrainą”), to działania, które nim nazwano, nie są absolutnie nowe, trwają i są wykonywane z godną podziwu stabilnością. Wojowników-obrońców Ukrainy ten autor nazywa nie inaczej jak „nazistami”, których trzeba zniszczyć, a naród, który oni bronią, nazwano „pasywnymi nazistami”, których trzeba „przewychować” drogą „masowych represji”. Ten paranoiczny dokument, który legł u podstaw putinowskiej koncepcji wojny w Ukrainie, zawiera nie tylko ukrainofobiczne sformułowania, ale i oskarżenia pod adresem Zachodu: „Zbiorowy Zachód sam jest projektantem, źródłem i sponsorem ukraińskiego nazizmu”. Nawet nazwę Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Zatrzymać ludobójstwo!

Halyna ŁOZKO, doktor nauk filozoficznych, profesorka, członkini NSPU. Zdjęcie z otwartych źródeł. Obecnie działania Rosji w Ukrainie uznało za ludobójstwo siedem krajów: Ukraina, Polska, Łotwa, Litwa, Estonia, Czechy, Kanada. Oznacza to, że nie poszczególni działacze, a właśnie parlamenty tych krajów podjęły decyzje, w których większością głosów uznały, że FR obecnie dokonuje ludobójstwa na Ukraińcach. Padły też oświadczenia poszczególnych liderów i znanych działaczy politycznych świata, takich jak: prezydent USA Joe Biden, premier Kanady Justin Trudeau, prezydent Kolumbii Iván Duque, premier Wielkiej Brytanii Boris Johnson i inni, którzy konkretnie nazwali działania FR w Ukrainie ludobójstwem lub „działaniami bliskimi ludobójstwu”. Jednak są też tacy, którzy, mimo całkowicie oczywistych dla całego świata oburzających faktów, już po tragediach w Buczy i Hostomlu, Irpieniu i Borodziance, Czernihowie i Charkowie, Chersoniu i Mariupolu, odmówili nazwania działań Rosji ludobójstwem narodu ukraińskiego! Na przykład prezydent Francji Emmanuel Macron po prostu zhańbił się oświadczeniami dotyczącymi „zachowania twarzy” światowego zbrodniarza wojennego nr 1. Dziwna i nieadekwatna jest postawa Węgier wobec strasznych wydarzeń w Ukrainie, niepewnie zachowują się Niemcy... Nie będziemy tutaj stawiać pytań aksjologicznych dotyczących wartości europejskich, chociaż będą one powstawać nie raz, bo merkantylne interesy niektórych państw coraz bardziej obnażać będą obraz dewaluacji haseł demokratycznych, degradację całego systemu bezpieczeństwa europejskiego, korupcję międzynarodową i biznes na krwi, co jaskrawo świadczyć będzie o zwyrodnieniu globalnego świata. Nowe typy wojen, informacyjne i hybrydowe, poprzedzają pełnoskalowe gorące wojny, zbrodnie wojenne, które agresor woli nazywać „specoperacjami”. Taka gra terminami ma swój cel i trzeba przyznać, że w znacznej mierze wroga terminologia i umiejętnie zorganizowana propaganda często osiągają pożądany przez agresora rezultat, tworząc fałszywy obraz rzeczywistości. Czy możliwe jest w tym krzywym zwierciadle zobaczyć prawdziwą głębię strasznej tragedii Ukrainy i zwierzęcą istotę Rosji? Wielu w Europie do tej pory tego nie rozumie, nie wierzy, nie uświadamia sobie, że mamy do czynienia z otwartym i cynicznym ludobójstwem. Przyjrzyjmy się więc samemu pojęciu ludobójstwa, które istnieje od kilku tysiącleci w historii ludzkości, kiedy jedne grupy ludzi niszczyły inne, chociaż naukowa i prawna definicja tego morderstwa pojawiła się nie tak dawno, w XX wieku. Świat zmienił się na tyle, że przemilczeć takich zbrodni się nie uda, są one odpowiednio rejestrowane wszystkimi możliwymi środkami i kładą się ciężkim ładunkiem dowodów do spraw międzynarodowych trybunałów. Ludobójstwo (od greckiego słowa – ród, plemię oraz łacińskiego caedo – zabijam) – specjalnie zorganizowana działalność mająca na celu całkowite lub częściowe zniszczenie wspólnoty (grupy) rasowej, narodowej, etnicznej lub religijnej jako takiej. Po II wojnie światowej i zobaczonych przez Europę horrorach nazistowskich zbrodni przeciwko ludzkości, Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1946 r. przyjęło rezolucję, w której zaznaczono: „zgodnie z normami prawa międzynarodowego ludobójstwo jest zbrodnią, którą cywilizowany świat potępia, i za dokonanie której główni sprawcy i uczestnicy muszą ponieść karę”. Kolejna Międzynarodowa konwencja „W sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa” z 9 lipca 1948 r. weszła w życie 12 stycznia 1951 r. Określono w niej pięć działań, które mogą być rozpatrywane jako ludobójstwo: „1) zabójstwo członków grupy; 2) spowodowanie poważnego uszczerbku na zdrowiu lub psychice członków grupy; 3) umyślne stworzenie grupie warunków życiowych obliczonych na jej fizyczne zniszczenie w całości lub częściowo; 4) stosowanie działań mających na celu uniemożliwienie narodzin w grupie; 5) przymusowe przekazywanie dzieci jednej grupy do innej. Dla uznania faktu ludobójstwa konieczne jest udowodnienie faktu choćby jednego z tych 5 aktów”. Czytając te czysto prawnicze definicje, z całą oczywistością przekonujemy się, że w Ukrainie przez rosyjskiego agresora zostały zastosowane wszystkie pięć typów zbrodni, które można zakwalifikować jako ludobójstwo. Łamiąc wszystkie znane na świecie zasady wojny, moskiewski agresor walczy nie tylko z profesjonalnymi Siłami Zbrojnymi Ukrainy, ale w znacznej mierze z ludnością cywilną, kobietami i dziećmi, których zabija w niewyobrażalny sadystyczny sposób, o czym świadczą przerażające fakty tortur, gwałtów na cywilnych bezbronnych mieszkańcach naszych miast i wsi (1 punkt wspomnianej konwencji); torturowanie dzieci często odbywa się na oczach rodziców lub gwałcenie matek na oczach dzieci, przez co tworzone są niewyobrażalne traumy psychiczne, których człowiek nie może pozbyć się przez całe życie (2); niszczenie mieszkań i infrastruktury miast i wsi, grabieże, odmowa udzielenia pomocy medycznej ciężko rannym, brak wody i jedzenia, ciepła i światła, niemożność pochowania zabitych, tworzenie nieznośnych warunków życia (3); bombardowanie szpitali położniczych, zabijanie matek i noworodków (4); rozdzielanie dzieci z matkami, wywożenie wielu tysięcy dzieci z okupowanego Mariupola i innych miast Ukrainy na terytorium odległych rejonów FR, umieszczanie ich w obozach koncentracyjnych, przymusowa rusyfikacja w szkołach (5). Jakich jeszcze faktów brakuje europejskim niedowiarkom, aby uznać działania rosyjskiej armii za ludobójstwo? To odnośnie współczesnej wojny rosyjsko-ukraińskiej. A co z przeszłością? Właśnie Ukraińcy mogą historycznie zaświadczyć, że Rosjanie (Moskale) dokonywali aktów ludobójstwa przeciwko Rusinom-Ukraińcom, które trwają okresowo już ponad 800 lat (jeśli zacząć od pogromu Kijowa i Wyszogrodu przez suzdalskiego księcia Andrzeja Bogolubskiego w 1169 r.). Przy czym to ludobójstwo nie tylko fizyczne, ale i etnokulturowe. Według definicji Rafała Lemkina, prawnika z Polski, nierzadko stosuje się „zniszczenie wzorców narodowych zniewolonej grupy oraz narzucanie wzorców narodowych zniewolicieli na rdzenną ludność lub na terytorium po usunięciu zniewolonej ludności”. Istotne sformułowanie! Przecież agresor zniszczył setki pomników, muzeów, spalono biblioteki, zrujnowano szkoły i przedszkola, ograbiono i wywieziono do FR skarby muzealne narodu ukraińskiego. Maruderstwo – zwykłe rosyjskie zajęcie. Przecież Moskwa, a później Imperium Rosyjskie robiło to na ukraińskich ziemiach przez osiem stuleci. Wydaje się, że te fakty historyczne są znane wszystkim Ukraińcom. Ale wspomnieć o nich trzeba, bo, jak przekonujemy się codziennie, dla niektórych obywateli są one do tej pory terra incognita. Wierzę, że po wojnie będą je obowiązkowo studiować nasze dzieci w każdej ukraińskiej szkole. Zatem, najważniejsze z nich: wy... wycofywanie i palenie ukraińskich książek oraz zastępowanie ich moskiewskimi (1626, 1627, 1662, 1667, 1672, 1678, 1689, 1690 i in.); zakaz pod karą śmierci drukowania książek w języku ukraińskim (ukaz cara Aleksego 1667), niszczenie książek „niepodobnych do ksiąg moskiewskich” (rozkaz patriarchy Joachima 1677); stworzenie moskiewskiej cenzury „specjalnie dla wydań druku małoruskiego” (1689)... I tak przez całe stulecie. Dalej – więcej. W 1713 r. na rozkaz Piotra I doszło do jednej z najbardziej odrażających kradzieży: przywłaszczenia przez Moskwę naszej państwowej nazwy Ruś (w języku greckim – Rosja), rozkazy cara, by „obejrzeć i zabrać dawne przywileje i inne kuriozalne pisma oryginalne, a także księgi historyczne, rękopiśmienne i drukowane”. Na całej Ukrainie rozpoczęło się niszczenie ukraińskich szkół, książek, w zamian wprowadzono nauczanie języka rosyjskiego we wszystkich placówkach oświatowych. W 1750 r. po zniesieniu Kancelarii hetmańskiej w Głuchowie wywieziono z niej i przewieziono do Rosji dokumenty archiwum Siczy Zaporoskiej. To właśnie jest to, co R. Lemkin nazwał „zniszczeniem narodowych wzorców zniewolonej grupy” i narzucaniem narodowych wzorców Imperium Rosyjskiego. Jestem przekonana, że Europa o tym nie wie i nie chce wiedzieć. Ale jeśli to nie jest ludobójstwo, to jest to najprawdziwsza długotrwała wojna informacyjna czy dywersja, skierowana na zamianę pojęć, przekształcenie historii Rusi-Ukrainy w historię Rosji, a Ukraińców – w „Rosjan”. Kiedy moja przyjaciółka z Czech, która, jak mi się wydawało, rozumiała, po co Rosjanie w 1968 roku wprowadzali swoje czołgi do Pragi, nagle pisze mi: „ukraińscy naziści rozstrzeliwują naród DRL” – to staje się oczywista skuteczność informacyjnych dywersji Kremla wobec całej ludzkości! Dalej: lata 1763–1764 przeszły do historii Ukrainy haniebnym ukazem Katarzyny II o zakazie nauczania w języku ukraińskim w Akademii Mohylańskiej oraz Instrukcją carycy dla księcia A. Wiaziemskiego dotyczącą pilnej „rusyfikacji Ukrainy, Krajów Bałtyckich, Finlandii i Smoleńszczyzny” (według materiałów zebranych przez znaną działaczkę Proświty, profesor Ninę Wirczenko). Takich faktów jest więcej niż wystarczająco i gdyby wszystkie one przez 30 lat były studiowane na lekcjach historii, języka ukraińskiego, wiedzy o narodzie, etnologii, politologii, prawoznawstwa w szkołach i na uczelniach wyższych na wszystkich poziomach, to nie mielibyśmy tej wojny! A co robi nasze Ministerstwo Oświaty i Nauki? Według jakiejś szatańskiej logiki celowo znosi lub ogranicza liczbę godzin na wszystkie dyscypliny humanistyczne, likwiduje odpowiednie katedry: filozofię, etykę, estetykę, religioznawstwo, etnologię, historię Ukrainy, język, literaturę, kulturoznawstwo! Dlaczego? Nie tylko po to, by ukryć nie dla wszystkich przyjemne fakty, ale także po to, by zabić chęć myślenia i analizowania, szukania prawdy i umiejętność przeciwstawiania się negatywnym zjawiskom życia społecznego i międzynarodowego! Kto więc kieruje tymi instytucjami? Każdy obywatel naszego ukraińskiego społeczeństwa powinien być zaznajomiony z tymi faktami ludobójstwa kulturowego. Szczególnie wspomnijmy XVIII–XIX w., które naznaczone są paleniem wielkich ukraińskich księgozbiorów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…proponuje się ją zlikwidować, ponieważ: „название не может быть сохранено в качестве титула никакого полностью денацифицированного государственного образования”. Takie dokumenty są wzorem rosyjskiej chucpy! Jeśli przytłaczającej większości Ukraińców z tym autorem wszystko jest jasne, to wobec naszych władz pojawia się bardzo wiele pytań: jak ten rosyjski faszysta mógł tyle lat pracować na Ukrainie i opracowywać technologie polityczne dla wielu oligarchów, partii, posłów, a nawet prezydentów (Kuczma, Jaceniuk, Pinczuk, Derkacz, Tymoszenko, Łucenko, Janukowycz, Kołomojski i inni)? Tę denazyfikację Ukrainy Rosja prowadzi już od setek lat. Ta krwawa wojna, której zbrodni nie uda się już ani spalić w przenośnych krematoriach, ani ukryć lub wypaczyć w inscenizowanych nagraniach, demaskuje przed światem prawdziwe ryje rasistowskich nieludzi (wybaczcie szorstkość). Bo „oblicze”, które rzekomo trzeba „ocalić”, zostało utracone na zawsze i bezpowrotnie, i całkiem możliwe, że nigdy nie było ludzkie. Jesteśmy pokojowym narodem rolników, który nigdy nie wszczynał wojen z sąsiednimi narodami, ale w razie potrzeby powstawał w obronie ojczystej ziemi przed zewnętrznymi wrogami. I nikomu nie damy prawa do denazyfikowania ani demilitaryzowania nas. Ta wojna nie wybuchła nagle, to naprawdę wojna egzystencjalna, walka o samo istnienie narodu! Ona pokaże światu, że jesteśmy narodem ukraińskim, z własnym językiem i wiarą, własną kulturą, jesteśmy odrębnym, samodzielnym narodem, żyjemy od wieków na własnej, Bogiem danej ziemi, wśród różnych i równych narodów świata. A Moskale (tak zwani Rosjanie) nie są i nigdy nie byli spadkobiercami Rusi Kijowskiej. Już wiemy, że nie ma żadnego nieskończonego, liniowego „postępu”, jak uczyli nas komuniści i globaliści – świat zmienia się cyklicznie, to prawo natury i rozwoju społecznego, znane ludzkości już na długo przed powstaniem „uniwersalnych”, „ogólnoludzkich”, „multikulturalnych” ideologii czy systemów religijnych. Niezdolność systemu międzynarodowego zbiorowego bezpieczeństwa do powstrzymania agresora, który zagraża wszystkiemu, co żyje na planecie, przekonuje każdy naród, że trzeba przede wszystkim tworzyć własną, lokalną ochronę i jednoczyć się z tymi, którzy rozumieją istotę i skalę zagrożenia. Futurystyczne prognozy są takie, że wkrótce globalne tendencje ustąpią miejsca priorytetom narodowym, etnokulturowym, lokalnym! Podział ludzkości na rasy i narody jest prawidłowym, naturalnym zjawiskiem, zatem można go uważać za boskie dzieło stworzenia. A zmieszanie, zmiana czy podmiana, różne asymilacje i deportacje narodów, tym bardziej denazyfikacja – zawsze i wszędzie są sztucznymi procesami, którymi kierują te czy inne grupy, klany lub jakiś, mówiąc warunkowo, „globalny predyktor”. Zatem są one zbrodnicze. W okresach kryzysu historia ludzkości przynosi określone lekcje. Już wielu prawdziwych rycerzy Legionu Międzynarodowego powstało do walki z piekielnym zwierzem i stanęło w jednym szeregu z ukraińskimi wojskami. Trzeba mieć nadzieję, że zbrodnie Rosji, ujawnione na terytorium Ukrainy w toku tej wojny, nauczą Europę i świat cenić życie, sprawiedliwość, miłość i przyjaźń, dobre tradycje i ciepło rodzinnego domu. A nasz dom – cała Ukraina. I zwycięży Prawda!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Czas ostatecznie uwolnić się z duchowej niewoli Patriarchatu Moskiewskiego

Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki Zdjęcie z otwartych źródeł Niewiarygodny rwetes podnieśli moskiewski patriarcha Cyryl, metropolita Onufry na Ukrainie oraz ich wysługiwacze i poplecznicy, manipulując prawdziwymi faktami historycznymi i wydarzeniami, że rzekomo przyczyną współczesnej rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie jest utworzenie pomiestnej Prawosławnej Cerkwi Ukrainy i nadanie jej przez Patriarchę Ekumenicznego Bartłomieja Tomosu. Moskiewscy batiuszkowie na cały świat krzyczą: jedyną kanoniczną Cerkwią na Ukrainie jest Ukraińska Prawosławna Cerkiew (odrzuciwszy słowa „Patriarchatu Moskiewskiego”), przemilczając, że Ukraińska Prawosławna Cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego to filia Moskiewskiej (Rosyjskiej) prawosławnej cerkwi, która jest odwiecznym wrogiem ukraińskiej duchowości narodowej. Aby zrozumieć istotę problemu i zdemaskować cyrylowo-onufrijewsko-putinowskie trujące kłamstwo, trzeba bardziej szczegółowo opowiedzieć historyczną Prawdę. Metropolia kijowska kanonicznie i historycznie, od momentu swojego powstania po chrzcie staroukraińskiego państwa Ruś (988 r.), przez prawie 700 (698) lat była Autonomiczną Pomiestną Cerkwią pod omoforem Ekumenicznego Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, który kanonicznie jest Cerkwią-matką dla Ukraińskiej (Ruskiej) Prawosławnej Cerkwi. Jednak ten status został naruszony w 1686 roku. Co to poprzedziło i jak do tego doszło?! Po tatarskim najeździe, ogólnym upadku i utracie niepodległości przez staroukraińskie państwo Ruś (znane ono jest z najnowszych danych archiwalnych od 838 r.) metropolia kijowska znalazła się na terytorium trzech państw – Wielkiego Księstwa Litewskiego, Korony Polskiej oraz Księstwa Moskiewskiego, które za pozwoleniem suwerena Złotej Ordy powstało w 1277 r. (439 lat później niż Ruś) i było zwykłym ulusem, podległym dynastii Czyngisydów na zalesionych przestrzeniach Europy Północno-Wschodniej. I już od początku XIV w. Księstwo Moskiewskie, które okrutnymi, rozbójniczymi metodami „zbierało Ruś”, pretendowało do kontroli nad kijowską katedrą metropolitalną. W 1448 r. książę Wasyl Ślepy zwołał sobór cerkiewny, który samowolnie wyświęcił na katedrę metropolitalną biskupa Jonasza. Został on wyświęcony jako metropolita „Moskiewski”, który przez długi czas w świecie prawosławnym nie istniał. W tak niekanoniczny, manipulacyjny sposób bez błogosławieństwa Carogrodu została utworzona nowa Metropolia Moskiewska (460 lat po kijowskiej). Katedra kijowska natomiast pozostała w podporządkowaniu Patriarchatu Konstantynopolitańskiego: jej eparchie znajdowały się wówczas we władaniu Polski i Litwy. W tamtym czasie Katedra Moskiewska nie uważała tych eparchii za swoje „terytorium kanoniczne”. W 1458 r. Patriarcha Konstantynopolitański zreorganizował metropolię kijowską. Wtedy do metropolii wchodziło 11 eparchii: kijowska, briańska, smoleńska, połocka, turowska, łucka, włodzimiersko-wołyńska, brzeska, przemyska, halicka oraz chełmska. Nowemu metropolicie Grzegorzowi II Patriarcha nadał nowy tytuł – Metropolita Kijowski, Halicki i całej Rusi. Ten tytuł głowy metropolii kijowskiej noszono aż do podstępnego podporządkowania Ukraińskiej (Ruskiej) cerkwi Patriarchatowi Moskiewskiemu w 1686 r. Jakże został utworzony Patriarchat Moskiewski? Latem 1588 r. carogrodzki Ławra Świętogórska pod „ochroną” „ruskiego miru” patriarchatu. To manipulacyjne twierdzenie wyhodowały następne pokolenia moskiewskich świeckich i cerkiewnych łgarzy. I dzisiejsi batiuszkowie – wierni słudzy kremlowskich kanibali – przymilnie oszukują wiernych, miodopłynnie narzucając postulat, że Ukraińska (Ruska) Prawosławna Cerkiew nie jest kanoniczna, a rzekomo jedyną kanoniczną cerkwią na Ukrainie jest prawosławna cerkiew Rosji. Moskiewscy patriarchowie uciekali się do najbardziej podstępnych sposobów, aby podporządkować sobie Ukraińską (Ruską) Prawosławną Cerkiew. Kulminacyjny moment prześladowań przypadł na 1685 r., kiedy Patriarcha Moskiewski, powołując się na pseudoartykuł ugody perejasławskiej (1654 r.) o podporządkowaniu metropolity kijowskiego patriarsze moskiewskiemu, bez zgody Carogrodu wyznaczył na metropolitę kijowskiego biskupa Gedeona Światopełka-Czetwertyńskiego. Oznaczało to faktyczne podporządkowanie metropolii kijowskiej Moskwie wbrew kanonicznemu zakazowi ingerencji w sprawy innej sfery cerkiewnej. Nowo wyświęconemu metropolicie nadano tytuł „Metropolita Kijowski, Halicki i Małej Rusi”. Szczególnie ciężkim ciosem dla Ukraińskiej (Ruskiej) Cerkwi było przeniesienie metropolii kijowskiej do Moskwy. W fatalnym 1686 roku Patriarcha Konstantynopolitański Dionizy, będąc w silnym niedostatku materialnym, za udzieloną przez moskiewskiego cara pomoc finansową wyrzekł się zwierzchnictwa nad metropolią kijowską, dosłownie sprzedając Ukraińską (Ruską) cerkiew-córkę Patriarchatowi Moskiewskiemu „za trzy czterdziestki soboli i dwieście czerwonych”. Niekanoniczność tego aktu uznał już w następnym roku sobór Cerkwi Konstantynopolitańskiej, który ukarał patriarchę Dionizego pozbawieniem władzy patriarszej. Jednak rezultaty patriarcha Jeremiasz II Tranos z towarzyszeniem przybył do Moskwy prosić o pomoc, „jałmużnę”. Tym postanowił skorzystać dalekowzroczny Borys Godunow. Gości przyjęto godnie, zapewniono im dobre utrzymanie („wyżywienie”). Ale wokół nich działy się dziwne rzeczy. Wysokich gości nie witał Metropolita Moskiewski, nie dano im możliwości komunikowania się z hierarchami, służenia razem w cerkwiach. Konstantynopolitańskich hierarchów prawie nie wypuszczano na ulicę. Jeremiasza honorowano nie jako patriarchę, a jako metropolitę. I nawet nie zaproszono do carskiego stołu, jak to było w zwyczaju. W atmosferze takich moralnych nacisków Borys Godunow zwrócił się do Jeremiasza z „prośbą” o utworzenie tu i teraz Patriarchatu Moskiewskiego. Przez poważne przeszkody kanoniczne Jeremiasz nie chciał i nie śmiał zaspokoić pragnienia Moskwy. Przez wiele miesięcy moskwici trzymali greckich hierarchów pod aresztem domowym, chodzili za nimi krok w krok, otwarcie śledzili każde słowo, zmuszali do podpisywania dokumentów w języku cerkiewnosłowiańskim, którego tamci nie znali. Patriarsze Jeremiaszowi, staremu, choremu człowiekowi, niedwuznacznie grożono dożywotnim zesłaniem do Włodzimierza. W końcu Jeremiasz zgodził się postawić na patriarchacie Metropolitę Moskiewskiego Hioba. Na ceremonię intronizacji Jeremiasza po raz pierwszy przyprowadzono do Soboru Uspieńskiego i tam po raz pierwszy zobaczył Metropolitę Moskiewskiego, od 27 stycznia 1589 r. – patriarchę. Podkreślam: w czasie tworzenia podstępnymi metodami Patriarchatu Moskiewskiego (1589 r.) ziemie obecnej Ukrainy nie wchodziły w skład Moskowii, a prawosławne eparchie na tych ziemiach podlegały metropolii kijowskiej. Dlatego nie mogło być (i nie było!) mowy o tym, że są to „terytoria kanoniczne” Patriarchatu Moskiewskiego. Skutkiem haniebnej transakcji stało się przemianowanie Cerkwi Moskiewskiej na Ruską (od 1721 r. – rosyjską) i, odpowiednio, Moskale zaczęli odliczać historię swojej cerkwi od czasów Chrztu Rusi. Ich złodziejstwu do dziś nie ma granic. Dla Ukraińskiej (Ruskiej) Cerkwi Prawosławnej w 1686 r. skończyła się 700-letnia niezależność w jurysdykcji Carogrodu. Wiara wielu Ukraińców w prawosławność Rosjan odegrała złowrogą rolę: żadna siła wojskowa nie zdołałaby pozbawić wolności narodu ukraińskiego, ale jedyna wiara prawosławna z mokselcami-moskwicinami-moskalami-kacapami-rosjanami przez setki lat zatruwała świadomość Ukraińców, pozbawiając ich godności narodowej, ojczystego języka ukraińskiego, kultury, obyczajów, tradycji. Moralno-duchowe dążenie i walka świadomych narodowo Ukraińców o odnowienie niezależności kanonicznej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej od złowrogiej Moskwy uwieńczyła się geopolitycznym wydarzeniem tysiąclecia, w realizacji którego decydującą rolę odegrał piąty Prezydent Ukrainy P. O. Poroszenko. 15 grudnia 2018 r. odbył się Sobór Zjednoczeniowy przedstawicieli UCP Patriarchatu Kijowskiego, UAPC oraz grupy biskupów UCP Patriarchatu Moskiewskiego, którzy założyli zjednoczoną Cerkiew Prawosławną Ukrainy. 5 stycznia 2019 r. w świątyni św. Jerzego na Fanarze Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej podpisał Patriarchalny i Synodalny Tomos o nadaniu kanonicznego autokefalicznego ustroju cerkiewnego Cerkwi Prawosławnej Ukrainy. 6 stycznia 2019 r. w tym samym miejscu Bartłomiej, z łaski Bożej Arcybiskup Konstantynopola, Nowego Rzymu i Patriarcha Ekumeniczny, podczas współcelebrowania Świętej Boskiej Liturgii wręczył Tomos Błogosławionemu Metropolicie Kijowskiemu i Całej Ukrainy Epifaniuszowi. Nieprzyjemnie o tym wspominać, ale prawdy nie można ukryć, prawdę grzechem jest ignorować: jeszcze przed swoim prezydentostwem Wołodymyr Zełenski z jakiegoś powodu nazwał Tomos termosem. Możliwe, że trudno mu było wymówić to sakralne dla Ukraińców słowo. Właśnie dzięki Tomosowi Lokalna kanonicznie autokefaliczna Cerkiew Prawosławna Ukrainy oraz Cerkiew Greckokatolicka Ukrainy są obecnie życiodajną siłą duchową w walce z rosyjskimi terrorystycznymi najeźdźcami, których okrucieństw nie potępia ani Cyryl, ani Onufry, ani setki moskiewskich batiuszek. Do dziś w posiadaniu promoskiewskich cudzołożników znajdują się Ławra Peczerska, Ławra Poczajowska oraz setki ukraińskich dóbr narodowo-kulturowych. Bardzo dobrze, że Ukraińcy wielu parafii przejrzewają i zrywają pępowinę z Patriarchatem Moskiewskim. Te wysokoduchowe czyny parafian powinni aktywnie wesprzeć deputowani Rady Najwyższej Ukrainy i zwrócić Ukraińcom odwiecznie ukraińskie zabytki narodowo-religijne – Ławrę Peczerską i Ławrę Poczajowską, ustawowo zakazać antyukraińskiej wrogiej działalności promoskiewskich księży, mnichów i mniszek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

“Lata mijają – dusza zaś ta sama”

Nina HORYK Sławna wołynianka Lesia (Olesia) Hryhoriwna Kowalczuk, dobrze znana czytelnikom „Słowa Proświty” jako autorka wyrazistych materiałów z historii ruchu proświtańskiego, „Opowiadań ze szkoły antykomunistycznego wychowania” oraz innych ciekawych publikacji, obchodzi obecnie dostojny jubileusz 80-lecia. Przeglądając elegancki zbiór jej poezji „Barwinek w śniegu”, natrafiam na słowa, które wyrażają filozoficzność chwili: „Lata mijają – dusza zaś ta sama”. Taka sama nieobojętna, wzruszona, tak samo drżąco reagująca na piękno i ostro – na nieprawdę i niedoskonałość naszego świata… Szczera i zbolała ukraińska dusza, która mieści w sobie tak wiele, że opowiedzieć o wszystkim będzie trudno. Nasze słowo – to i szczere powitanie, i opowieść o wyrazistej osobowości, która stała się dla wołynian wzorem aktywnego patriotyzmu i nieustannej pracy dla dobra ogółu. W jej losie odbija się historia całego pokolenia patriotów-szestdziesiątników, którzy doświadczyli kagiebowskiego samowolstwa, ale nie stracili zapału i wiary w ukraińską prawdę. Do jej myśli, do pojemnego, precyzyjnego i mądrego słowa wsłuchują się pedagodzy i naukowcy, działacze społeczno-polityczni; jej publicystyczne wystąpienia na łamach prasy, w radiu i telewizji znajdują oddźwięk w sercach rodaków. Przy tej okazji warto przytoczyć słowa o jubilatce profesor Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Łesi Ukrainki Switłany Bohdan, która cytuje Wołodymyra Homoraka (z listu do Stefanyka): „jest bardzo wielu ludzi takich, których można szanować, a bardzo mało takich, których można kochać”. Nasza Lesia Hryhoriwna ma bez wątpienia wiele zalet, za które można ją szanować. Ale nie mniej jest takich, za które ją kocham. Po pierwsze, za jej wszechobecność i wszędobylstwo (oraz współudział) w wszystkim, gdzie pulsuje ukraiński nerw narodowy, gdzie kipi życie narodowe. Po drugie, za prostolinijność, która jest rdzeniem jej osobowości, podobnie jak u innych rycerek-szestdziesiątniczek (szestdziesiątnictwo – to, mówiąc słowami Liny Kostenko, nie lista, to stan duszy, „wysokonapięciowa linia ducha”). Po trzecie, za miłość do ojczystego słowa, do Ukrainy. Wreszcie, dla mnie osobiście ona sama uosabia Ukrainę – mądrą, piękną, szlachetną, wolnościową, tę, na której wzorują się uczniowie i przyjaciele, tę, do której równają pokrewne dusze, tę, z którą nie mogą nie liczyć się nieżyczliwi, a nawet wrogowie”. Potężna praca niestrudzonej pracownicy na niwie edukacji narodowej, kultury, życia społecznego została uhonorowana przyznaniem obwodowej nagrody artystycznej imienia Ahatanhela Krymskiego oraz nagrody imienia Borysa Hrinczenki Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Za swoje poświęcenie została odznaczona Orderem Księżnej Olgi trzeciego stopnia, wyróżniona dyplomami i podziękowaniami władz lokalnych. Przy tym jest człowiekiem skromnym, bezinteresownym do samozapomnienia. Najbardziej martwi ją to, jak zdołać, zdążyć, powiedzieć, zrobić! Natchnienie czerpie od gigantów ducha, których życie i twórczość głęboko zna i popularyzuje, a szkołą honoru stała się dla niej zarówno własna rodzina, jak i ten kontekst życiowy, który towarzyszył jej od dzieciństwa do dojrzałości. Małą ojczyzną jubilatki jest wieś Tomachiw w rejonie hoszczańskim na historycznym Wołyniu. Urodzić się 17 czerwca 1942 roku było jej dane w rodzinie, gdzie najwyższymi wartościami były książka i Ukraina. Jak wspomina sama Lesia Hryhoriwna, wczesne dzieciństwo mijało w czasach ciężkich prób dla Ukrainy Zachodniej: „Rozprawy nad rozproszonymi siłami UPA, przymusowa kolektywizacja, deportacja na Sybir… W te czarne dni nie stało mojego ojca, czterech wujów, kuzyna – wszystkich za przynależność do ruchu powstańczego pochłonęły katownie NKWD. W 1949 roku nasza rodzina składała się z dwóch młodych wdów (mojej mamy i ciotki) oraz dwojga przedszkolaków – mnie i młodszego braciszka Dmytra”. Z dawnych czasów przebija się w pamięć babcine lamentowanie nad fotografiami poległych synów: „Oj Boże, Boże, ile tej Ukrainie was potrzeba!”. „Prawda, i śpiewali w tamtym przerażającym czasie nie mniej, niż płakali – opowiadała Lesia Hryhoriwna. – Jednak i śpiew ten był podobny do łkania. Narzeczona powstańca wyśpiewywała pieśnią, że „w lesie pod dębem zielonym wysoka mogiła stoi”. Ojciec skarżył się, że zamęczyli niewinnego syna: „Z góry sianem przykryli, a jeszcze z góry siali…”, matka pocieszała chłopca: „Przestań, mój synku, łkać, niech łez twoich wróg nie pije. Usłyszymy my rodzinne armaty, ujrzymy wojsko swoje…”. Takim wspomina się to tragiczne powojnie, przesiąknięte czarnym smutkiem strat i niepokonanością ducha narodowego. Wtedy też mama i ciotka zniszczyły wielką rodzinną bibliotekę, bo czytane-przeczytane książki z notatkami na marginesach budziły podejrzenia u częstych gości z NKWD. Ocalałe resztki wspaniałego księgozbioru dziadka Tymofija, księdza z wykształcenia i nauczyciela z powołania, na całe życie oświetliły duszę małej Lesi, nazwanej na cześć wielkiej Ukrainki. Ta duchowa więź z postacią i twórczością genialnej patronki trwa przez całe życie, daje natchnienie i odwagę, prowadzi za sobą. Ta pokrewność przejawiła się także w miłości do ojczystego słowa, w wyborze drogi życiowej – po szkole Lesia Kowalczuk wyruszyła do Łuckiego Instytutu Pedagogicznego imienia Łesi Ukrainki, gdzie w latach 1962–1966 studiowała na wydziale historyczno-filologicznym. Najlepsza studentka-prymuska, gorliwie pracowała nad sobą, była liderką młodzieżowego towarzystwa naukowego i w myślach przygotowywała się do działalności naukowej. Jednak okazała się dla ówczesnego systemu osobą niebezpieczną… I los zesłał próbę wytrzymałości. 1 września 1965 roku zarząd KGB w obwodach wołyńskim i iwanofrankiwskim wszczął sprawy karne przeciwko Wałentynowi Morozowi i Dmytrowi Iwaszczence. Do grupy „szczególnie niebezpiecznych przestępców”, którzy według Kodeksu Karnego USRR oskarżani byli o działalność antyradziecką, należała też Lesia Kowalczuk, jedna z aktywnych uczestniczek studia literackiego, gdzie pod kierownictwem starszych kolegów-wykładowców rodziły się wspomniane „przestępstwa”. Z czasem, kiedy w niepodległej Ukrainie rozpoczęło się aktywne przewartościowanie wydarzeń minionych dziesięcioleci, stworzono naukowo-dokumentalną serię książek „Rehabilitowani historią”, więc do jednego z tomów weszły też wspomnienia Lesi Kowalczuk, byłej dysydentki, pod tytułem „Było nas siedmioro”, w której przedstawiła własne autentyczne świadectwa: „Przy wykluczeniu z komsomołu do protokołu zapisano: „za wspieranie w rozpowszechnianiu literatury nacjonalistycznej”. Tak, ja czasem zostawiałam ostro aktualne wiersze Symonenki, Liny Kostenko, Borysa Mozolewskiego, Iwana Dracza w czytelni albo razem z ciekawymi numerami „Komsomolskiej Prawdy” proponowałam niektórym studentom ukryte między jej stronami artykuły samizdatowe. Demaskatorskie materiały publicystyczne napływały głównie ze Lwowa (dostarczał Wałentyn Moroz) lub z Kijowa (przywoził Stepan Zabuszko)… I choć na uwięzienie skazano tylko starszych wiekiem z tego lwowsko-łuckiego bloku – Mychajła i Bohdana Lesia (Olesia) Hryhoriwna Kowalczuk Horyniwa, Dmytra Iwaszczenki i Wałentyna Moroza, my, młodsi, jeszcze długo czuliśmy się jak w niezamkniętym więzieniu…”. Było żądanie wykluczenia „nacjonalistki” z uczelni, lecz skończyło się na odebraniu legitymacji komsomolskiej, znęcaniu się na egzaminach i skierowaniu do pracy w dalekiej poleskiej wsi „na reedukację” – bez dyplomu. Dziesięć miesięcy przesłuchań, nakłaniania do współpracy z KGB, presja psychologiczna, szkalowanie… I 25 lat upokorzeń na różnych naradach, spotkaniach, kursach, konferencjach! Lecz w tym samym czasie – stałe wsparcie poszczególnych niezłomnych przyjaciół, wykładowców instytutu, kolegów i uczniów. Córce aktywnej proświtanki i poległego bojownika o Ukrainę niełatwo przyszło stale wywalczać miejsce pod słońcem – opieka nieustępliwego KGB stale przypominała o tym, że „niezamknięte więzienie” działa. Szkoła w poleskiej wsi Worokomle w rejonie kamień-koszyrskim na dziesięć lat stała się dla Ołesi i wymarzoną aspiranturą, i profesorską katedrą. Tutaj, wśród przepięknej poleskiej przyrody, w otoczeniu romantycznych Mawek i Łukaszy (imię w tej wsi było dziwnie rozpowszechnione), rozkwitł jej talent pedagogiczny, który w 1991 roku został uhonorowany tytułem zasłużonego nauczyciela Ukrainy. Od czasu do czasu powstawały wiersze, wabiła nauka. W 1970 roku Łesia Kowalczuk zdała dwa egzaminy z programu minimum kandydackiego, przygotowywała się do ostatniego. Jednak… Dokumenty rzekomo „zaginęły” – i okno aspirantury, a zatem i działalności naukowej, przed nią szczelnie się zamknęło. Ratowała ukochana praca. Ukształtował się własny styl pedagogiczny i sposób nauczania. Lekcje zachwycały mistrzostwem, uczniów i kolegów porywała szeroka erudycja, znajomość literatury naukowej, doskonała znajomość tekstów, czytanie wszystkich bez wyjątku wierszy – na pamięć! Absolwenci szli śladem nauczycielki na wydziały filologiczne, a ulubiony uczeń, doktor nauk filologicznych Łukasz Skupejko, stał się znanym na Ukrainie literaturoznawcą. Pragnienie działalności intelektualnej przelało się we współpracę z fachowym czasopismem „Ukraińska”. Występ w Lesinym ogrodzie podczas święta folklorystyczno-etnograficznego w Kołodnie oraz w uroczysku Neczymne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

język i literatura w szkole” (obecnie „Dywo słowo”). Redaktorka działu metodyki literatury tego wydawnictwa, świętej pamięci Raisa Witrenko, swego czasu wspominała: „Ze wsi Worokomle zaczęły napływać artykuły, ciekawe, nieprzeciętne, ze szczególnym spojrzeniem na dzieło literackie i niestandardowym podejściem do pracy z dziećmi. Wyraźnie czuło się w nich demokratyzm myślenia autorki, umiejętność zajrzenia w głębię tekstu i zamysłu autorskiego”. Z czasem autorka stała się stałym członkiem kolegium redakcyjnego wydawnictwa. Artykuły Łesi Kowalczuk, jej podręczniki stały się punktem odniesienia dla myśli filologicznej, wzorem profesjonalizmu dla nauczycieli polonistów. Ciągłe szantażowanie przy nakłanianiu do współpracy z organami KGB nie wpłynęło na jej jasną postawę, choć przekreśliło to drogę do kariery naukowej i twórczej, do katedry uniwersyteckiej. I ona sama stała się uniwersytetem. Przez ćwierć wieku będąc na stanowisku zastępcy dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych szkoły w Żydyczynie, niedaleko Łucka, zdążyła prowadzić autorskie kursy przy Wołyńskim Instytucie Kształcenia Podyplomowego Nauczycieli oraz czytać wykłady dla pedagogów obwodu, efektywnie pracowała z uzdolnionymi dziećmi przy Wołyńskim Obwodowym Małym Oddziale Akademii Nauk. Jej wystąpienia na konferencjach krajoznawczych i naukowych, w szczególności w murach WNU imienia Łesi Ukrainki – to ozdoba strumienia informacyjnego. Równie potężnie brzmi jej słowo na licznych zgromadzeniach z okazji honorowania narodowych luminarzy, na akcjach poświęconych obchodom znamiennych dat i wydarzeń o charakterze narodowo-oświatowym, w szczególności jubileuszy Ołeny Telihy, Stepana Bandery, Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki. Włożyła też wiele wysiłku w rozwój i ożywioną działalność Wołyńskiej Organizacji Krajowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Ogólnoukraińskiego Związku Kobiet im. Ołeny Telihy. Jest uczestniczką wielu projektów medialnych. Za cykl publikacji o charakterze patriotycznym i moralno-etycznym w gazecie obwodowej „Wołyń-nowa” w 2014 roku O. H. Kowalczuk została uhonorowana tytułem laureatki obwodowej nagrody dziennikarskiej im. Polikarpa Szafety. Znaczący wysiłek Olesia Hryhoriwna włożyła w utwierdzenie prestiżu i kultury języka ukraińskiego: występowała z wykładami o odpowiedniej tematyce w audytoriach uczniowskich i studenckich, w radiu, telewizji, przez dziesięciolecia prowadziła rubrykę „W obronie ojczystego słowa” w gazecie rejonowej w Kiwercach „Wilnym szliachom”. Ważną sprawą stało się również napisanie rozdziału „Sztandar honoru ukraińskości”, zamieszczonego w książce „Narodowy panteon „Kozackie mogiły” (2003). Osobna i niezwykle ważna strona działalności Ł. H. Kowalczuk – udział w życiu społecznym swojej wsi, w budowie ukraińskiej cerkwi w Żydyczynie, który słynie z historycznej przeszłości, ciekawych tradycji, postaci i wydarzeń. Przejmując się teraźniejszością rodzinnego kraju tak samo, jak losem własnych dzieci i wnuków, wierzy, że Ukraina będzie jednak harmonijna i skuteczna. …Nie znam wokół innej osoby, która byłaby tak spragniona czytania. Wszystko, co nowe, ciekawe i ważne, co pojawia się w przestrzeni książkowej, informacyjnej, chce znać i przemyśliwać, wzruszona dzieli się wrażeniami. Bo i sama ma niemały talent poetycki, z zrozumiałych względów nie w pełni zrealizowany. Jednak tomik poezji „Barwinek w śniegu” (2008 r.) poruszył czytelników, stał się faktem literatury i historii, bo przecież wysokiej klasy wiersze w nim zawarte – to echo duchowej niewoli i walki Ukraińców o swoje wyzwolenie, świadectwo godności i honoru człowieka, gotowego do poświęcenia w imię najświętszego – swojego narodu i jego wysokich ideałów. W 2006 roku przez Wołyńską Państwową Kompanię Telewizyjną został stworzony film dokumentalny o Ł. H. Kowalczuk, którego tytuł jest wymowny – „Na wezwanie ideału”. Film zajął nagradzane miejsce w Ogólnoukraińskim konkursie. W jednym z licznych wywiadów jubilatka wyznawała: „Ten nieodparty pociąg, by robić coś dla dobra ogółu – to jak spadek rodzinny, kod genetyczny. Od małego słyszałam, jak ocenę człowieka wystawiano ze względu na jego oddanie sprawie ukraińskiej. Cała rodzina „za Polski” była zaangażowana w „Proświcie”, Związku Ukrainek, OUN, Płaście, w amatorskich zespołach chóralnych i teatralnych. Po 1945 roku przeżyli nieliczni, którzy stale wymieniali się wspomnieniami o tych, których zamęczyli sowieci za Ukrainę”. Z Ukrainą i dziś – wszystkie jej myśli, niepokoje, troska o los naszego cierpiącego narodu, jasną iskierką którego zawsze była i obecnie jest ona – Łesia Hryhoriwna Kowalczuk. Ześlij jej, Boże, szczęśliwe i płodne długie lata! Spotkanie w Muzeum Sztuki Współczesnej Korsaków (była dobrze zaznajomiona z M. Słaboszpyckim, wiele zrobiła dla uczczenia pamięci Iwana Korsaka)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Próba ukraińskiego ducha

Maria HUCOŁ: Stanowisko Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w rosyjsko-ukraińskiej wojnie – każdy na swoim miejscu dąży do przybliżenia zwycięstwa nad rashystami. – Pani Mario, miałem okazję przeczytać Pani wiersze. Zapadły mi w duszę takie wersy: „Mówią, że sprawiedliwość jest przykryta trupami i żywej prawdy nie sposób znaleźć”. Dostrzegłem w tych dwóch Pani poetyckich wersach zawartość filozoficzną, a nawet, powiedziałbym, prognostyczną, choć wiersz nie jest o wojnie, lecz o filozofii życia człowieka, który musi walczyć o prymat prawdy i sprawiedliwości... – Ten wiersz rzeczywiście ma dwie płaszczyzny znaczeniowe. W pierwszej mowa o stromej i cierniste ścieżce, która niejednemu z nas przypada w życiu. Człowiek myśli sobie: oto wejdę na jeszcze jedno wzniesienie, a po zejściu otworzy się równa, ubita droga. Jednak zazwyczaj na przeznaczonej przez Boga ziemskiej drodze tak nie bywa. W drugiej płaszczyźnie znaczeniowej wiersza ta metafora – droga losu – zostaje przeniesiona już na cały naród ukraiński. Choć w 1991 roku Ukraina zdobyła wymarzoną niepodległość pokojową drogą, to trzeba ją wywalczać ceną wielkiej krwi. Przypomnijmy wydarzenia Rewolucji Godności na stołecznym Majdanie, Bohaterów Niebiańskiej Sotni, a potem rozpoczęła się rosyjsko-ukraińska wojna... Stanowisko „Proświty” w tej narodowo-wyzwoleńczej wojnie Ukraińców przeciwko moskiewszczyźnie – jak zawsze – patriotyczne i świadomie obywatelskie: każdy z nas na swoim miejscu dąży do przybliżenia zwycięstwa nad wrogiem. Młodsi proświtianie, powołani do Sił Zbrojnych i Gwardii Narodowej, oraz ochotnicy w składzie formacji obrony terytorialnej bezpośrednio biorą udział w walkach. My wraz z odpowiedzialną sekretarz miejskiego zjednoczenia Natalią Synycią, Marią Turczyn i innymi aktywistami w te dni stale pracujemy w obwodowym Domu Ludowym „Proświta”. Wspólnie ze studentami IFNMU organizujemy sortowanie i pakowanie zebranej na Iwano-Frankiwszczyźnie pomocy humanitarnej i medycznej do wysłania jej na front i ludności cywilnej, która wciąż pozostaje w strefie działań bojowych. W DL „Proświta” szyje się potrzebne żołnierzom rzeczy. Tutaj też przyjmują wewnętrznie przesiedlonych z różnych regionów Ukrainy i pomagają im znaleźć mieszkanie na czas wojny. W jednym z pomieszczeń urządzili także niewielką tymczasową kuchnię, gdzie kobiety przygotowują posiłki dla wolontariuszy i przesiedleńców. Te konkretne działania na rzecz przybliżenia zwycięstwa nad raszystowskim agresorem, które w te dni członkowie naszego towarzystwa i wszyscy obojętni wobec potrzeb wojskowych i przesiedleńców iwano-frankiwszczanie wykonują w budynku obwodowej „Proświty”. – Pani Mario, ponad 20 lat temu przyszła Pani pracować jako wykładowczyni katedry językoznawstwa w ówczesnym Iwano-Frankiwskim Instytucie Medycznym. Czym Panią, filolożkę z zawodu, przyciągnęła uczelnia kształcąca lekarzy? – Zaproszono mnie, abym włączyła się w kolektyw profesorsko-wykładowczy. I ten instytut medyczny stał się dla mnie domem i rodziną. Wykładam język łaciński. Mam nauczyć przyszłych lekarzy rozumieć i samodzielnie pisać nim nie tylko recepty dla pacjentów, a także diagnozy chorób. Kontaktuję się zaś ze studentami nie tylko podczas wykładów i zajęć praktycznych. O dziewczętach i chłopcach, którzy siedzą u mnie na zajęciach, staram się w czasie przerwy, w swobodnych rozmowach, dowiedzieć się jak najwięcej – skąd i z jakich są rodzin, czym zajmują się w wolnym czasie, jakie mają pasje. I stwierdzam, że wśród tych młodych ludzi jest wielu bardzo uzdolnionych, zainteresowanych tym, by podarować swoją sztukę – wokalną, taneczną – publiczności widowni. To była ich inicjatywa, którą poparłam – dać koncert w obwodowym Domu Ludowym „Proświta”; potem przyszłi lekarze występowali tu jeszcze niejeden raz, wywołując oklaski sali. Jestem nie tylko ich wykładowczynią, ale także przewodniczącą pierwotnej proświtiańskiej organizacji IFNMU. Napisałam już ponad sto scenariuszy kulturalno-oświatowych imprez, poświęconych państwowym i wielkim chrześcijańskim świętom, jubileuszom i rocznicom bojowników o wolność Ukrainy, naszych duchowych przewodników. – Nadal kieruje Pani jeszcze uniwersyteckim oddziałem „Proświty”, mimo że w lipcu zeszłego roku wybrano Panią przewodniczącą miejskiego zjednoczenia towarzystwa? – Wszystko przez to, że przeciągnęła się pandemia koronawirusa i nie mogliśmy przeprowadzić zebrania proświtian uczelni. Ale chętnie przekażę komuś młodszemu swoją społeczną funkcję przewodniczącej uniwersyteckiego oddziału „Proświty”, który kieruję od października 2011 r. – Stanowisko przewodniczącego miejskiego zjednoczenia towarzystwa także jest społeczne, ale bardzo autorytatywne. Kto zna historię „Proświty”, założonej w grudniu 1868 r. we Lwowie, ten zapewne wie o owocnej działalności w tym towarzystwie kobiet-strażniczek ogniska domowego. Czy, Pani Mario, jest Pani gotowa odgrywać taką rolę jako przewodnicząca miejskiej „Proświty”? – Obraz strażniczki ogniska naszego patriotycznego towarzystwa imienia Tarasa Szewczenki wyobrażam sobie tak: to kobieta z wielkim doświadczeniem życiowym za plecami, w której wewnętrznej istocie nie ma niczego przypadkowego, powierzchownego i która nie popełnia błędów, bo przez całe swoje życie aktywnie pracowała w „Proświcie” i jej znaczenie społeczne pojęła sercem i rozumem. Ona doskonale wie, jakich celów w działalności towarzystwa chciałaby dokonać wraz ze swoimi współmyślącymi, jak zachować wszystko, co najcenniejsze z duchowego i artystycznego dziedzictwa narodu ukraińskiego. Dlatego ja, której „staż” proświtiański liczy zaledwie kilkanaście lat, wciąż po prostu nie mogę uważać się za strażniczkę ogniska naszego towarzystwa. Aby nią być, muszę jeszcze bardzo wiele zrobić. To bardzo poważne i odpowiedzialne zadanie, którego wykonanie w końcu nie jest pod siłę jednej osobie. Ten, kogo wybrano na stanowisko kierownika organizacji społecznej, musi na co dzień czuć za swoimi plecami potężne zaplecze, które właśnie pracuje na reputację. Takie zaplecze mam w mojej podstawowej pracy i w rodzinie. Proszę też wziąć pod uwagę, że nie wszyscy mogą być kierownikami. Uczestnicy nadzwyczajnej konferencji wybrali nie tylko mnie na przewodniczącą miejskiej „Proświty”, ale także jej zarząd, którego członkowie niosą na swoich barkach główny ciężar pracy oświatowej wśród ludności miasta, a teraz – i całej Iwano-Frankiwskiej Miejskiej Terytorialnej Wspólnoty. Ja jako przewodnicząca przede wszystkim zdaję sprawozdanie z dokonań zarządowi. Oczywiste, że wszelkimi sposobami wspieram proświtiańskich aktywistów w organizacji tych czy innych masowych imprez, a nierzadko sama je organizuję i prowadzę. „Proświta” jest ostoją wszystkiego, czym dumni są Ukraińcy – naszego języka, sztandaru, herbu, hymnu, obyczajów, obrzędów, tradycji. Widzę nieocenioną rolę „Proświty” w propagowaniu i zaszczepianiu u naszych współobywateli, przede wszystkim u młodzieży, szacunku dla wszystkiego, co ukraińskie, w krystalizowaniu idei narodowej; a to, moim zdaniem, nie jest jakimś jednorazowym działaniem, lecz procesem permanentnym, uwzględniającym zmiany społeczno-polityczne. Widzę naszą ideę narodową jako samodzielną, której nie da się porównać z tymi, które wypracowały i pielęgnują w swojej codzienności inne narody. To właśnie jest zadaniem naszej organizacji społecznej na obecny czas i bliższą perspektywę. W te dni i tygodnie eskalacji przez Moskwę zbrojnej konfrontacji z Ukrainą proświtianie miasta widzą swój cel przede wszystkim w tym, by słowem i czynem podtrzymywać patriotycznego ducha zarówno naszych żołnierzy na froncie, jak i ludności cywilnej, zwłaszcza przesiedleńców ze stref działań bojowych. W tej sytuacji stanowisko miejskiego zjednoczenia towarzystwa jest jasne i jednoznaczne; zwraca się ono do iwano-frankiwszczan: wszyscy stańmy do walki z putinowską ordą, o wolność i niepodległość naszej Ojczyzny! Ciężkie próby wojny wymagają od nas wszystkich jedności i zorganizowania. Członkowie miejskiej „Proświty” biorą aktywny udział w akcjach wolontariackich i politycznych, a każdy jej oddział stał się cząstką narodowego oporu przeciwko raszystom. Pracujmy w „Proświcie” i dla „Proświty”, w tej codziennej pracy wychowujmy w sobie wysokie poczucie odpowiedzialności za Państwo Ukraińskie. Sława Ukrainie! Bohaterom sława! Rozmawiał Iwan HAWRYLOWYCZ, członek NSŻU i NSPU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Trochę konspirologii na przyźbie

Olesia ISAJUK Kilka razy natknęłam się na tezę: “ludzie uciekali przed wojną, nie wszyscy wrócą, trzeba coś robić”. I oto co jest ciekawe – to propozycje, co właściwie robić. Począwszy od “państwo musi coś zaproponować” (mhm, “państwo powinno”) i kończąc na pomyśle reukrainizacji wszystkich milionów potomków wywiezionych na Syberię Ukraińców oraz tych, którzy przesiedlali się tam w poszukiwaniu wolnej ziemi czy długiego rubla. Pomysł, jak dla mnie, gdzieś w sąsiedztwie miliarda drzew. Myślę, że nie warto zbyt rozwlekle wyjaśniać dlaczego. Wystarczy wspomnieć naszą rodzimą “watę”, której nijak nie ukrainizujemy, oraz piękne ukraińskie przysłowie “Nie tak ci Turcy, jak ci poturczeńcy”. A w tym samym czasie od równych pod względem globalności inicjatyw cierpią grupy ludzi, których kompetencje mają krytyczne znaczenie dla utrzymania w należytym stanie szeregu gałęzi nauki i sfer gospodarki. Ponieważ zamiast zapisać jasno i przedmiotowo, co, jak, komu i dokąd – aby było wygodnie wszystkim na tyle, na ile to w ogóle możliwe – kwestię rozwiązano “globalnie” – zapisano jednakowe warunki zdecydowanie dla wszystkich. Z niewielkimi wariacjami tam, gdzie nie zauważyć idiotyzmu byłoby już zupełnie poza granicami. A na wszystkie uwagi dotyczące oczywistych problemów odpowiedź jest jedna – “takie czasy”. Albo “takie prawo”. Rozumiecie, do czego zmierzam? Do tego, że nasi liderzy opinii, aktywiści i urzędnicy w kwestiach, które dotyczą społeczeństwa ogółem i konkretnych grup ludzi, cierpią na godną podziwu ślepotę wobec konkretnych rozwiązań z przyszłym przedmiotowym rezultatem. Ślepota objawia się w połączeniu rozwlekłych idei poziomu ogólnego i całkowitego braku wyczucia, jak dokładnie w rzeczywistości ma wyglądać rezultat i co konkretnie trzeba zrobić. Cóż – jeszcze jeden dowód na to, że posttotalitarne deformacje i inercja sowka nie mijają nikogo i nigdy. Włącznie z mądrymi ludźmi. Bo i mechanizmy, które tu działają, bardzo mało zależą od poziomu intelektu. Zatem, co mamy? A mamy wyraźne oznaki typowego dla “rosyjskiego inteligenta” Alla BOJKO – No, dobrze! Przenocujemy tutaj, na wsi. Pojedziemy do Kijowa jutro rano! – zdecydowaliśmy 23 lutego 2022 roku. A rano zaczęła się ta straszna wojna. Do tej pory nie uświadamiam sobie, że trwa ona już ponad 100 dni! Wydaje się, że wszystko było jak wczoraj! Syn prawie 9 godzin jechał 50 km od stolicy Ukrainy. Płakałam, kiedy opowiadał, że trasa była zapchana autami, ścieżkami szli ludzie z walizkami i dziecięcymi wózkami; na przystankach siedziały babcie i, jak ptaki, rozłożywszy ręce, przykrywały nimi wnuki. Do naszego niewielkiego domku, jak do rękawiczki z bajki, napchało się mnóstwo ludzi. Wszystkich trzeba było nakarmić, rozmieścić, wysłuchać... Rozpacz była szalona, ale nawet płakać nie było czasu. I nagle przypomnieliśmy sobie, że zgodnie z kijowskim zwyczajem produkowania globalnych rozwiązań dla wszystkich pytań, włączając ściśle praktyczne problemy, i totalnego ignorowania rozwiązań prostych i praktycznych. Biorąc pod uwagę długotrwałość przebywania Ukrainy pod polityczną kontrolą i wpływem Moskwy, nasza wykształcona klasa nie mogła się tym nie zarazić po prostu w siłę procesów społecznej dyfuzji. Ale kolonialny nacisk, a potem jeszcze rzeczywistość represji w sowku niemało się do tego przyczyniła. W rosyjskiej rzeczywistości taki nawyk jest skutkiem dwóch okoliczności: 1. systemowego usuwania wykształconej klasy ze sfery podejmowania decyzji na korzyść specjalnie wyszkolonych urzędników; 2. ciągłego budowania sfery społecznej zgodnie z jednolitym idealnym planem, połączonego z groźbą represji dla każdego, kto zwróci uwagę na to, że plan w konkretnej sytuacji, okazuje się, nie działa. Te same okoliczności dawały w odwrotnym efekcie wyższość i pogardę ze strony “inteligencji” wobec prawie wszystkich, którzy mieli do czynienia z bezpośrednim administrowaniem codzienności. Pomijając kwestię jakości i poziomu wykształcenia rosyjskiego urzędnictwa (które solidnie szokowało, w szczególności, poddanych najjaśniejszego cesarza w latach 1914–1915), sama w sobie taka maniera wygląda na klasyczne zdewaluowanie de facto nieosiągalnej rzeczy – która w normalnych warunkach, poza rosyjskim ideokratyzmem, jest po prostu częścią codzienności. Rekompensacja, jaka jest. W naszej rzeczywistości ta rekompensacja objawia się także w “rzucaniu kłód pod nogi” metodami administracyjnymi ludziom i grupom (ci sami wolontariusze), którzy na co dzień z własnej inicjatywy zmieniają coś na poziomie codzienności. Tutaj jeszcze dochodzi imitowanie taktyki rosyjskiej władzy – na tej samej zasadzie mimikry. W rzeczywistości podległej Moskwie Ukrainy przyswojenie przez wykształconą klasę tej maniery było częścią taktyki przetrwania i najzwyklejszej mimikry pod agresora-zdobywcę. I bardziej wyrafinowaną formą taktyki “nie wtrącam się w politykę”. I oto teraz to wszystko wyłazi w formie zarówno jęków nad tym, jak wszystko jest źle, jak i – przede wszystkim! – w formie ogólnych i miejscami fantastycznych idei, które duchem przypominają “jak nam urządzić...”, nawet jeśli autor idei jest całkowicie patriotą duszą i ciałem. Podpowiedź – czasami trzeba po prostu: 1. maksymalnie jasno i szczegółowo zapisać normy z udziałem zainteresowanych grup; 2. po prostu dać ludziom przestrzeń i możliwości – oni sami sobie wszystko urządzą, żeby to działało. Tak, jestem świadoma, że w opisanym przeze mnie nieuświadomionym paradygmacie wygląda to codziennie, nieciekawie, a nawet niegodnie wielkich umysłów. Ale tutaj już kwestia także dysocjacji z przestrzenią, w której żyjesz. Czyli takim ciekawym i strasznym skutkiem życia w warunkach represji banalnie na równym miejscu, na co dzień, kiedy w wyniku koncentracji na przetrwaniu i zwężenia reakcji emocjonalnych traci się wrażliwość na otaczającą przestrzeń i umiejętność urządzania jej z korzyścią dla siebie bez zbędnej szkody dla tejże przestrzeni. Faktycznie, nasz prezydent solidnie wpadł z obywatelstwem dla Niewzorowa. Na tle kupy innych wątpliwych decyzji wygląda to jak wisienka na torcie. Tymczasem istnieją już przykłady dziwnych zbiegów okoliczności w decyzjach, których po prostu specyfiką zarówno biurokracji w ogóle, jak i biurokracji krajowej w szczególności, nie da się zbyt dobrze wyjaśnić. Zbyt wyraźnie widać konsekwencję, która wpisuje się w pewną logikę. I nie liczmy poważnie na to, że w pierwszych tygodniach wojny nasz prezydent nagle gruntownie się odrodził. Stosunek do Ukrainy jako wartości może i mu się zmienił, stało się jasne, że coś w duszy jednak ma. Ale na przykład czysto zarządczych i politycznych kompetencji tam nie przybyło. To nie jest „światło wiecznych prawd”, które zstępuje w momencie moralnego odrodzenia. Dlatego całą pracę za niego nadal wykonuje szef jego administracji. A za nim już ciągnie się bujnym szlakiem renoma faktycznie wrogiego agenta wpływu. Można dyskutować, na ile to prawda, ale złotych wierzb rośnie już wystarczająco dużo, aby tę renomę było bardzo trudno poważnie podważyć. I spójrzcie, jaka ciekawa rzecz. W pierwszych dniach Zełenski pozostał na miejscu. „Nie uciekł”. Teraz się z tego śmieją. Ale on jest jednak prezydentem kraju i głównodowodzącym. Gdyby uciekł – co stałoby się z systemem zarządzania? Przyjmowania i przekazywania decyzji? I na tę ucieczkę, zapewne, jednak liczyła Moskwa. (Tutaj chce się uśmiechnąć – z czym, jak z czym, ale z ucieczkami oni solidnie się przeliczają – Jaszczur u nich uciekł, choć nie powinien, Zełenski nie uciekł, choć prawdopodobnie powinien – w ich planach). Krótko mówiąc, „zielony” podłożył swoją nieoczekiwaną wytrwałością solidną świnię Moskalom. Dlatego zanim zaczniecie śmiać się z „nieuciekania” – przypomnijcie sobie na przykład, że epitet „siwowłosy hetman” w odniesieniu do Poroszenki z dużym prawdopodobieństwem uruchomiła Moskwa. A teraz rzecz w tym, że wszystkie wątpliwe decyzje, wymyślone przez Jermaka, będą uderzać w Zełenskiego. A zatem i w Prezydenta Ukrainy. W reputację i legitymację pierwszej osoby w walczącym kraju. Wyobrażacie sobie konsekwencje? No właśnie. Przypominam: swoje zwycięstwa Moskwa często zdobywała nie siłą przemocy, a siłą podłości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ukraińcy bawili się w „kakaja raznica”, a Moskwa działała

Iryna RUBANOWA Tak bezsensownie straciliśmy 30 lat na tę obietnicę „nie traumatyzować, nie łamać, nie zmuszać i nie uciskać rosyjskojęzycznych”... Jako dawna całkowicie rosyjskojęzyczna mam prawo to pisać. Mnie, która wyrosła w Rosji, która nie uczyła się ukraińskiego w szkole, która urodziła się, wychowała i do dziś mieszka w rosyjskojęzycznym mieście i środowisku, „przeszło” w 2012 roku, kiedy patrzyłam, jak „czeczetowie” „razvelì ich kak katiat” – otwarcie, podstępnie i brutalnie przeciągali ustawę o „ochronie rosyjskojęzycznych”. Ja, jako „iskonno rosyjskojęzyczna”, byłam wtedy oszołomiona kłamliwością bajek o konieczności ochrony, bo od 2004 roku chciałam jakoś nauczyć się ukraińskiego, ale nie miałam gdzie ani jak, bo wszystko wokół było po rosyjsku, dosłownie nie było gdzie po prostu usłyszeć normalnego, potocznego ukraińskiego, żeby choć trochę się uczyć. Wtedy przejrzałam, kogo naprawdę „uciskają” i który język naprawdę potrzebuje ochrony na Ukrainie. I zrozumiałam, że tylko samodzielnie. I tylko zaczynając od siebie. I że jeśli ja i inni nie staniemy po stronie skrzywdzonego, uciśnionego, niszczonego ojczystego języka, to prędzej czy później go zniszczą. A państwo bawiło się w tolerancję. A Ukraińcy bawili się w „kakaja raznica”. A Moskwa działała. Wlewała miliardy, zawracała infantylnym, ufnym Ukraińcom głowy: „czem bolsze jazykow ty znajesz, tiem bolsze ty czełowiek”, „kulturnyj czełowiek pieriechodit na jazyk sobiesiednika”. Ale z jakiegoś powodu do tej listy „języków” nigdy nie wchodził ukraiński, a rosyjskojęzyczni nie przechodzili na język ukraińskojęzycznych, i ja też nie przechodziłam. Przed Mikołajem w sklepie ze słodyczami podeszło do mnie dziecko w wieku około 10 lat i po ukraińsku zaproponowało włączenie się w akcję dla dzieci-sierot, a ja nie mogłam mu odpowiedzieć po ukraińsku... to mnie do dziś dręczy. Niektórym nawet teraz nie dociera, jak ważny dla Ukrainy i dla naszej państwowości jest ukraiński język. Jak bardzo on jednoczy i chroni. Nie wiem, co jeszcze musi się stać, żeby ludzie zrozumieli. Ci i bezporodni, szukali sobie gospodarzy. W szkole i radzie wiejskiej mieszkali ludzie – ich domy zostały zbombardowane. Przynosiliśmy im ubrania, szampony, jedzenie, zabawki i książki. Słuchaliśmy ich opowieści. Ale nie mogliśmy patrzeć im w twarz. Co było w tych oczach, nie potrafię nawet powiedzieć. Mimo to nigdy nie zapomnę tego wyrazu oczu, u wszystkich – jednakowego. Potem nadeszła wiadomość o „listach rozstrzelanych” – żołnierzach ATO, pracownikach SBU, działaczach społecznych, niektórych przewodniczących rad wiejskich, duchownych PCU. Wszyscy, którzy nie ukrywali proukraińskich poglądów. Aktywność w mediach społecznościowych również była powodem, by znaleźć się na tych listach. 100 dni strasznego mroku, śmierci, zbrodni, smutku – i bohaterstwa, szczerości i życzliwości, miłości do ludzi i bezinteresowności. Musimy pisać własne historie wojny, zapisywać wszystkie szczegóły i detale, przekazywać je dzieciom i wnukom. Aby nie milczano, nie zapominano, nie gubiono w pamięci wszystkich tych chwil. Mówi się, że wdzięczność jest cechą szlachetnych ludzi. Ale ci, którzy w biedzie wyciągnęli do ciebie rękę pomocy, są najszlachetniejsi i najlepsi ze wszystkich. Musimy wiedzieć i pamiętać. Na zawsze!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wdzięczność to cecha szlachetnych ludzi

przyzwyczajeniem wszystkie pieniądze są na kartach bankowych, a w wiejskich sklepach wszystko sprzedaje się tylko za gotówkę... Wszystkie nasze zapasy zniknęły w ciągu dwóch–trzech dni. Liczyliśmy bowiem na określoną liczbę jedzących, a okazało się ich znacznie więcej. Do tego światło zniknęło na całe trzy tygodnie. A do tego brak wody, internetu, zasięgu komórkowego. Pieniędzy też nie było... I wtedy zdarzył się cud! Wieśniacy przychodzili i przynosili nam, „letnikom”, mleko, twaróg, jajka, śmietanę, ziemniaki, warzywa, mąkę, tuszonkę, kasze itp. – Będą pieniądze, zapłacicie. Nie, no to niech tak będzie. Przecież widzimy, ilu ludzi u ciebie mieszka. Do tego jeszcze „goście” przychodzą codziennie. Jak ty ich wszystkich karmisz? – pytali sąsiedzi. I przynosili, kto co może. Nigdy tego nie zapomnę, nigdy! Zawsze będę wdzięczna i dziękować będę każdemu, kto pomagał w tamtych trudnych czasach. W pierwszych dniach wojny mąż i syn poszli do obrony terytorialnej. Jednego odprowadzałam, drugiego witałam. Za dnia i w nocy. Nie spałam ponad miesiąc, bo nasz murowany dom drżał od wybuchów i kanonady – na trasie toczyły się zacięte walki. Niebo było czerwone od ognia – płonęły domy w sąsiednich wsiach. A niepokój o najbliższych po prostu wyczerpywał wszystkie siły. Nigdy nie zapomnę samochodów z napisem „DZIECI” (wtedy jeszcze nie wiedzieliśmy, że zginie tylu maluchów i nastolatków; nawet nie mogliśmy sobie wyobrazić barbarzyństwa i okrucieństwa tych szumowin!). A kiedy już Siły Zbrojne odrzuciły wroga od Kijowa i nam stało się trochę lżej, jacy szczęśliwi byli ludzie! Jak radośnie się witali, jak się uśmiechali. Wydawało się: oto ona – zwycięstwo! Nawet światło się pojawiło! Potem przyszło uświadomienie, że nasza wieś znajduje się w 20 minutach od Makarowa i że do Buczy jest mniej niż pół godziny drogi... To, że wszyscy byliśmy o kilka kroków od morderców, gwałcicieli, marodierów. Ale o sobie już nie myśleliśmy. Jakiś straszliwy czarny ból ogarnął wszystkich. I rozpacz! Po ulicach chodziły krowy i konie. Bezpańskie. Bo zbombardowano fermę w sąsiedniej wsi. I stajnie – także. Zwierzęta szukały schronienia. Psy przybiegały do podwórek – rasowe-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

świata, który dzięki szaleństwu możnowładców i obojętności ogółu stoczył się na skraj przepaści. Wojna cywilizacji przeciwko dzikości. Wiele lat temu porzucona babcia w przytułku dla starców sypała na parapet dla ptaszków okruchy chleba. Bo matka jej przykazała: „Karm ptaszki”. I ona całe życie dzieliła się chlebem ze stworzeniami niebieskimi. Najważniejsze prawo Wszechświata, mówił ostatni humanista XX wieku Albert Schweitzer: „Jestem życiem pośród innych żyć, które chcą żyć”. To znaczy żyj sam i daj żyć innym. A wszystko inne jest od złego. Nasi wojownicy sadzą w okopach swoje ogrody zwycięstwa – rzodkiewkę, cebulę, koperek. Mogą nie doczekać się nie tylko tego, aż jabłoń zaowocuje, ale nawet kiedy zaowocuje rzodkiewka. Ale czy o tym warto myśleć? Nie dane nam jest zajrzeć w przyszłość nawet na minutę. I co z tego? Życie było przed nami i będzie po nas. Nie zabierzemy go ze sobą na tamten świat, zostawimy tym, którzy będą mogli każdego dnia witać słońce i cieszyć się czystym, ukulturalnionym światem, a nie zdziczałymi zaroślami, zasypanymi śmieciami czy wypaloną ziemią.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ogród zwycięstwa

Halyna PAHUTIAK Sąsiedzi przekopali ziemię pod moim oknem, gdzie wszystko zacieniają drzewa, posadzone przez jednego dobrego człowieka. Chronią one nasz dom przed wiatrem i palącym słońcem. Kiedyś próbowałam sadzić – nieżyczliwi ludzie wyrwali moją różę z korzeniami tego samego dnia. Ale świat powoli zmienia się na lepsze. Każdego dnia kupuję na targu jakąś roślinkę i sadzę. Czasem podlewam ja, czasem sąsiedzi. Miętę, rozmaryn, bazylię, lawendę, Iryna CILYK Obudziłam się i czytam, że moje rodzinne miasto dzisiejszej nocy doświadczyło ataków rakietowych. 5 lub 6. Cała moja lista znajomych pisze o tym i o świszcie rakiet nad ich głowami. Słyszałam ten straszny czarny świst raz we Lwowie: siedzieliśmy z synem na podłodze, szyby drżały, ściany też, a nad nami niosła się śmierć. Potem liczyliśmy „przyloty” – jeden, dwa, trzy, cztery... Przez sen wyobraziłam sobie Moskwę, która słucha tego świstu. Czy życzę im czegoś takiego? To pytanie bez prostych odpowiedzi. Ale wiem na pewno, że ci ludzie, w których miasta okrutnie uderzano na ich oczach, mówią „nigdy więcej”, a nie „możemy powtórzyć”. A jeszcze wiem, że Moskwa, czyli szerzej – imperium sowieckie, nie została w swoim czasie ukarana za zbrodnie XX wieku i dlatego teraz z taką łatwością popełnia je w XXI. W związku z tym złapałam się na tym, że myślę o nowym filmie Łoznicy, o którym wam nie opowiedziałam. Obejrzałam „Historię naturalną zniszczenia” na Festiwalu Filmowym w Cannes, ponieważ ten film wchodził do programu dokumentalnego, który musiałam oceniać. Nie pisałam o nim wcześniej, bo miałam bardzo rozmyte, niepewne wrażenia. A dziś rano zachciało mi się nimi podzielić. Ten film nakręcono na motywach książki o tym samym tytule niemieckiego pisarza Winfrieda Georga Sebalda i opowiada on głównie o bombardowaniu niemieckich miast przez brytyjskie i amerykańskie lotnictwo. Idea jest niby prosta – kto mieczem wojuje, ten od miecza ginie. Puzzle zostały utalentowanie złożone z archiwalnych kadrów: montaż, dźwięk, muzyka – wszystko zrobione bardzo mistrzowsko. Ale jednocześnie film pozostawia mętne, lepkie uczucie, że niektóre akcenty są pro-werbenowe… I wszystko to trzyma się ziemi, tak jak my trzymamy się naszej Ukrainy – z całych sił, cierpliwie. W zdeptanej, skamieniałej ziemi, w którą każdego dnia może spaść śmiercionośne żelazo. Starsza kobieta po udarze sadzi maleńką jabłonkę, którą wyhodowała z ziarenka. Dookoła rosną orzechy, jabłonie, czereśnie, wiśnie, które posadziła kiedyś. Opowiada mi historię każdego drzewa. A następnego dnia sieje jeszcze pietruszkę. Ludzie wracają na porzucone dacze, obsadzają skrawki jeszcze nieokupowanej ziemi. Przy czym myślą, że będą mogli podzielić się plonami z sąsiadami, bo kto wie, co będzie jesienią. Tylko nie myślcie, że maluję idyllę, opisując to wszystko. Jestem doskonale poinformowana o tym, co się dzieje. Pod wieczór boty wrzucają histeryczne prognozy na noc, żebyśmy wypalali się i żeby zostawał z nas popiół. Już nauczyłam się tego algorytmu. Dlatego lepiej posadzić jedną roślinkę i patrzeć jak rośnie, kwitnie, a nie drżeć i bać się. Strach odbiera siły. Wszystko co najgorsze już przydarzyło się tysiącom Ukraińców. I może przydarzyć się nam. W każdej chwili. Dlatego tak ważne jest budzić się rano i czuć się żywym po sto pierwszej nocy, po ośmiu latach wojny. Ta wojna nie jest tylko moskiewsko-ukraińska, ona rozstrzyga los

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

O zniszczeniu Kijowa i nowym filmie Łoźnicy

nowe, nieoczekiwane spojrzenie na tę czy inną rzecz. Wszyscy doskonale rozumiemy, że montaż tych czy innych archiwalnych ujęć to zawsze wybór autora, czyli za każdym filmem dokumentalnym stoi zawsze autorskie spojrzenie. I oto na przykład widzimy w tym filmie dość nieprzyjemnych Brytyjczyków: Winston Churchill wygłasza surowe przemówienie, w którym między innymi mówi się o tym, że jeśli ludność cywilna Niemiec nie chce, by ją bombardowano, powinna wynieść się z miast „to the fields”. Albo jeden z brytyjskich bombardierów mówi, że „bombardowanie będzie interesującym eksperymentem”. Jest też epizod, w którym jeden z przedstawicieli najwyższych wojskowych stopni Wielkiej Brytanii spotyka się z robotnikami fabryki i raz za razem żartobliwie powtarza, jak dobrze jest widzieć ich twarze, jak wspaniale znać się z twarzy itd. Oczywiście bombardować tych, których nie znasz „z twarzy”, to zupełnie inna sprawa. Natomiast w tym filmie widzimy bardzo mało twarzy nazistowskich Niemiec (tylko w jednym pozakadrowym przemówieniu jednego z kluczowych niemieckich działaczy słyszymy o potrzebie „kontrterroru”). Za to przede wszystkim widzimy spokojne życie ludności cywilnej. Poczucie napięcia wzmacniają niekończące się ujęcia przygotowywania amunicji, samolotów itd. A potem przed naszymi oczami pojawiają się epickie obrazy (z nie mniej epicką muzyką) zniszczeń: alianci zadają niekończące się okrutne ciosy pięknym miastom Niemiec i oto beztroscy piekarze i szewcy zamieniają się w mięso, niemieckie kobiety szaleją z przerażenia, a na bruku leżą trupy niemieckich dzieci. Wnioski wyciągnijcie sami, jakby mówił autor. A ja patrzę i łapię się na dziwnym uczuciu – wydaje mi się, że powinienem teraz żałować tych ofiar wojny, które są „po prostu cywilami”? Ale dlaczego w takim razie nie jest mi ich żal? Nie wiem, co dokładnie chciał powiedzieć autor; w tym filmie nie ma wprost sformułowanych przesłań. Ale wrażenia pozostają nieco dziwaczne. Nie tylko u mnie, wymienialiśmy się opiniami z różnymi profesjonalnymi widzami. „A wyobraźcie sobie, że któryś z widzów, na przykład młodych, nie zna kontekstu? – powiedziała jedna z moich rozmówczyń. – Wyobraźcie sobie, że nie znamy dobrze historii. Co dokładnie mamy tu odczuwać? Nie wiem. Część mojej żydowskiej rodziny zginęła w obozach koncentracyjnych, i ja odczuwam coś innego”. I na koniec jeszcze jeden ciekawy moment. Jest pytanie, na które nie znalazłam odpowiedzi. W programie Festiwalu Filmowego w Cannes ten film Loznicy zapowiedziano jako film z Ukrainy. Tylko jedno słowo – Ukraine. Ale w napisach końcowych nie zobaczyłam ukraińskich producentów ani ukraińskich autorów (jeśli się pomyliłam, proszę podpowiedzieć). Film powstał przez niemiecką firmę producencką we współprodukcji z Litwą i Holandią, ale z jakiegoś powodu te kraje nie zostały wskazane jako kraje produkcji filmu w programie. Nie będę komentować, co o tym myślę, wnioski wyciągajcie sami. Na zdjęciu: kadry z filmu Iryny Cylyk „Ziemia błękitna jak pomarańcza”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ty”, a przy tym jeszcze żółkiewianka, której prawie wszyscy krewni zostali rozstrzelani przez hitlerowców. Dopiero w 2017 roku dowiedziałam się, że półtora roku mieszkałam w domu, położonym 80 m od zburzonego domu Lauterpachtów. Podczas Holokaustu hitlerowcy zniszczyli około 4500 żółkiewskich Żydów. O tym wszystkim też dowiedziałam się już w dorosłym wieku. O tragedii w Babim Jarze nie miałam własnych rodzinnych wspomnień. Pierwsze książki, które przeczytałam o Holokauście, były w języku polskim. Nie miałam „ramy”, epistemy dotyczącej Holokaustu, Holokaust zawsze był i pozostaje dla mnie „współistotny” z Hołodomorem i tragedią wołyńską. Teraz Holokaust stał się dla mnie „współistotny” z ludobójstwem Ukraińców w tej wojnie, bo nawet jeśli to ludobójstwo nie zostanie zrealizowane ostatecznie wszędzie tak, jak to się stało w Mariupolu, w Buczy, ono zostało ogłoszone. Putiniści wypowiedzieli te słowa – o „ostatecznym rozwiązaniu kwestii ukraińskiej”. W ten sposób ta książka łączy dla mnie dwie wojny. Chcę podkreślić, że Babi Jar wszedł w moje życie przez potrzebę „przypomnienia sobie” tego, czego nie wiedziałam i nie mogłam „pamiętać” z wiedzy rodzinnej, z przekazów, z pamięci ustnej potomków zmarłych w Katastrofie. W ten sam sposób „przypominałam sobie” inne rzeczy. Zawsze czułam, że mam obowiązek pamiętać. Cały czas podejmowałam świadomy i celowy wysiłek, aby mieć własny osąd o skomplikowanych, ciężkich, nieznośnych, granicznych wydarzeniach, bo zrozumiałam, że nie będę mogła nic zrobić dla swojej tradycji, dla Ukrainy, jeśli nie przejdę skomplikowaną drogą poznania dobrego i złego, bo rozumienie i nazywanie dobra i zła jest ważne dla ukraińskiego narodu politycznego. Postanowiłam zrozumieć historie narodów, które stanowią całość historii mojej ziemi. Zdolność posiadania takiego osądu Arystoteles w „Etyce nikomachejskiej” nazywa słowem „fronesis”. „Babi Jar. Głosami” – to, właściwie, jeden

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ważne jest nie tylko to, czy pamięć istnieje, ale też to, jaka ona jest

Marianna KIJANOWSKA Niedługo mam wygłosić półtorej setki słów z wielkiej sceny w Gdańsku. Mam nadzieję, że dotrę. Ale półtorej setki słów nie pomieści nawet podziękowań dla każdego, bez kogo by mnie nie było, bez kogo nie myślę o doświadczeniach, bez kogo nie byłoby myśli i przeżyć – albo byłyby one zupełnie inne. Będę reprezentować nie tylko Ukrainę, nie tylko Lwów, ale i wszystkich tych, którym zawdzięczam zdolność bycia sobą. To moja rodzina, moi przyjaciele, a także środowiska i instytucje, które mnie kształtowały. Adam Pomorski, tłumacz zbioru „Babi Jar. Głosami”, Andrzej Mencwel, Ola Hnatiuk, Bogumiła Berdychowska, Adam Wiedemann, Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki, Aneta Kamińska, Ryszard Krynicki, Adam Zagajewski, Bohdan Zadura, jak i wszyscy inni, których tłumaczyłam, byli i są moimi polskimi nauczycielami. Leśmian i Mickiewicz – zawsze byli i są wśród tych, którzy uczyli znać Rosję, ale nie ufać Rosji. Bardzo chciałabym wymienić tutaj swoich ukraińskich nauczycieli, a trwałoby to wiele godzin, dlatego wymienię tylko jedną osobę i cztery środowiska. Człowiek – to mój dziadek, docent Iwan Wysoczański. A środowiska – to Ukraiński Uniwersytet Katolicki i Akademia Kijowsko-Mohylańska. Nie uczyłam się ani w „Mohylance”, ani w UUK, ale ludzie tych uniwersytetów całe życie są moimi przyjaciółmi i rozmówcami, bliskimi mi duchem. Jeszcze dwa środowiska – Centrum Sztuki „Dzyga” – „dziecko” Markijana Iwaszyszyna i „Wydawnictwo Starego Lwa”, „dziecko” Mariany Sawki. Chcę z wdzięcznością wspomnieć tutaj także Ukraiński PEN, wydawnictwo „Duch i Litera”, a zwłaszcza Leonida Finberga i Konstantina Sigowa, a także polskie instytucje kulturalne, w szczególności projekt „Gaude Polonia”. Gdyby nie „Gaude Polonia”, gdyby nie polskie wysiłki wokół pamięci historycznej, o wiele mniej rozumiałabym też o Holokauście. Kiedyś o Babim Jarze w ogóle nie wiedziałam. W moim dzieciństwie w domu nie mówiono o Żydach, o Zagładzie. O Hołodomorze zresztą też. Kończyłam radziecką szkołę, a Żółkiew – miasto, w którym się urodziłam i wychowałam, w tamtych latach nie pamiętało ani swoich Żydów, ani swoich Polaków. „Wschód-Zachód. Ulica” Philippe’a Sandsa została wydana po ukraińsku w 2017 roku – właśnie wtedy po raz pierwszy usłyszałam o Herschu Lauterpachcie – prawniku, uczestniku opracowania statutu procesu norymberskiego, autorze pojęcia „zbrodnia przeciwko ludzkości” ze śladów mojego czytania Arystotelesa i Kierkegaarda. Różne „kijowskie” wątki pamięci, co dziwne, połączyła w mojej świadomości postać Korczaka (Henryka Goldszmita), którego życie w 1915 roku, a potem w latach 1917–1918 jest bezpośrednio związane z Kijowem. Obecnie myślę, że gdyby w moim życiu nie było Janusza Korczaka i Bolesława Leśmiana, przez których losy właściwie przeżyłam „swój” Kijów, nie miałabym mentalnej mapy tego miasta (w którym zawsze orientowałam się bardzo słabo), w związku z czym tragedia Babiego Jaru pozostałaby dla mnie niewpisana w przestrzeń. A potem wiersze z książki „Babi Jar. Głosami”, w paradoksalny sposób, wpisały się w czas i stały się bezpośrednim, namacalnym, żywym (i przerażającym) doświadczeniem mojego życia. Przeżyłam je ciałem, świadomością, całą sobą. Pisząc je, przeżyłam wojnę, teraz całą sobą przeżywam wojnę jeszcze raz. Korczak ma książkę „Sam na sam z Bogiem. Modlitwy tych, którzy nie modlą się”. Modlitwa za kogoś – to także praca pamięci. „Babi Jar. Głosami” okazuje się, choć to straszne, pracą pamięci także na rzecz niewinnie zabitych w tych dniach na Ukrainie. Wojna na Ukrainie zmienia dzisiaj nie tylko Ukrainę, ale i całą Europę. Dlatego ważne jest nie tylko to, czyja to pamięć, ale też to, jaka ona jest. Obecnie formuje się pamięć Europy, wielkiej „rodzinnej Europy”, według Miłosza. Każdy Ukrainiec dzisiaj wpisuje Holokaust we własne doświadczenia. Geoffrey Hartman, Niemiec z pochodzenia, który na Uniwersytecie Yale stworzył wideoarchiwum dla świadectw o Holokauście, powiedział kiedyś: „Milczeć czy nie milczeć – to zawsze decyzja”. Ale już teraz jego formuła brzmi dla mnie jeszcze tak: „Pamiętać czy nie pamiętać – to zawsze decyzja”. Dlatego że głównym składnikiem pamięci jest skierowana wolą, czy przynajmniej zamiarem, praca wyobraźni. Pamiętać – to jeden z kluczowych składników fronesis, czyli nawet nie etyki, a praktycznej wiedzy, zdrowego rozsądku. Chociaż etyki, bez wątpienia, też. Nigdy nie rozdzielałam morza krwi – dla mnie to nie są różne morza. My, Europejczycy, jesteśmy połączeni – jako cywilizacja tych ziem, jeszcze od czasów Ukrainy-Rusi – jedną wyobraźnią. Wyobraźnia i pamięć – to dwa bezdenne naczynia połączone i nie bywa tak, żeby jedno było pełne, a drugie puste. Dlatego pamięć u nas, u Żydów, Polaków, Ukraińców, u ludzi Europy, cywilizacji, świata także w znacznej mierze jest jedna, a dni, które teraz wspólnie przeżywamy, są nowym wspólnym doświadczeniem tej pamięci. 70 lat temu profesor Dmytro Czyżewski pisał o niepełności literatury ukraińskiej. Teraz my, Ukraińcy, pokonujemy niepełność swojej pamięci, ale jednocześnie pokonujemy też niepełność pamięci Europy i świata o nas. Tworzymy kognitywne instrumenty, episteme, narracje, żeby wreszcie przemówić „pełnym językiem”. Bo aż do teraz język ukraińskiego narodu politycznego (język jako „dom bytu”), kiedy mowa była o tragediach i zbrodniach takiej skali, był niepełny i nieodpowiedzialny. Teraz nasz język nabiera pełności, „dorasta”. I jednocześnie z nami „dorasta” język całej politycznej Europy, która przez wiele dziesięcioleci zamiast wyraźnie rozróżniać jako fundamentalne dla człowieka kategorie „dobro” i „zło”, rozważała półtorej setki odcieni szarości. Europa, cała europejska cywilizacja przywraca sobie godność mówienia o ludobójstwach XX wieku nie po prostu jako o „morzach krwi”, a jako o przerażających skutkach niszczycielskiego dla całej ludzkości okresu niszczenia fronesis, kiedy setki milionów, nawet miliardy ludzi ostatecznie traciły zdolność rozróżniania w swojej codzienności, w swoich nawet najdrobniejszych uczynkach dobra i zła, żyjąc absolutnie poza granicami zdrowego rozsądku. Zygmunt Bauman w 1986 roku pisał, że przede wszystkim technologie (kolej, biurokracja, administrowanie, automatyzm urzędniczych decyzji) umożliwiły tak masową zagładę Żydów. Natomiast ja jestem przekonana, że tak masową zagładę Żydów umożliwiła przede wszystkim wyobraźnia, właściwie to, jak technologie rozszerzyły granice wyobraźni, wychodząc w ten sposób poza granicę możliwego. Myślę, że współczesna rzeczywistość polityczna Rosji, raszyzm, zbudowany jest na wyobraźni, która wyparła pracę pamięci. „Traumatyczne zło” bierze początek z wyobraźni. I teraz dla naszego wspólnego dobra musimy mieć potrzebę takiej wspólnej pamięci, której częścią jest sumienie, odpowiedzialność i godność. Pamięć istnieje dla potomnych, dlatego że pamięć – to zawsze w pewnej mierze Arka Noego. I dlatego że ciała ofiar masowych rozstrzeliwań w Babim Jarze – to ciała Żydów, którzy mieszkali w Kijowie, moich rodaków, a znaczy – Ukraińców. A niektóre spośród ciał Ukraińców, którzy zginęli z rąk okupantów na całej Ukrainie, w szczególności we Lwowie, są ciałami Żydów. Żyjemy w epoce konkurencji jących technologii intelektualnych. Pamięć, zapominanie i przypominanie należą do tych najdawniejszych. Istnieją technologie energooszczędne, a są i „życiooszczędne” – na przykład pielęgnowanie własnej i wspólnej pamięci jako „troska o siebie”. „Życiooszczędnymi” są obecnie, w szczególności, lekcje Auschwitz i Babiego Jaru – ale pod warunkiem, że będziemy o nich pamiętać, a nie tylko je przypominać. Putin – zapomniał. Federacja Rosyjska – zapomniała. Nie ma takiego „końca historii”, który byłby lepszy od innych. Dojście Hitlera do władzy zaczęło się od tego, że Niemcy zaczęły myśleć o sobie jako o pewnym „wzorcowym świecie” – świecie ludzi doskonałych, pięknych, wysokomoralnych. Lecz aby istniał taki doskonały świat, gdzieś musieli być „gorsi” ludzie. A to znaczy, że gdzieś musieli być Żydzi-skazańcy w komorach gazowych czy w dołach śmierci. Gdzieś musieli zabijać za pięć kłosów matkę dzieci spuchniętych z głodu. Dla Putina „gorszymi” ludźmi są wszyscy nie-Rosjanie, a więc także Polacy, Litwini, Finowie, wszystkie narody wszystkich kontynentów. A potem gdzie indziej mieli być poniżeni „chłopi” na „polach śmierci” w Kambodży i tak dalej. Każdy obraz w każdej kulturze odsyła do następnego obrazu. Hołodomor odsyła do Kampuczy, Babi Jar – na przykład do dołów śmierci w tak zwanych DRL i ŁRL, do okopów z trupami pod Czernihowem. Strasznie mi myśleć, do czego będą odsyłać po 2022 roku wybuchy jądrowe nad Hiroszimą i Nagasaki. I chociaż Steven Pinker raz po raz powtarza, że przemocy na świecie jest coraz mniej, że agresja kanalizuje się przez internet, jestem skłonna wierzyć raczej Jaronowi Lanierowi, który kompetentnie ostrzega: internet (w tym media społecznościowe), wirtualna rzeczywistość w ogóle przekształciła się obecnie w środowisko, gdzie formuje się poczucie wewnętrznej katastrofy, w tym na podstawie „nieprzeżytego” (i „nieistniejącego”, według Geoffreya Hartmana) doświadczenia. I właśnie to poczucie wewnętrznej katastrofy staje się dzisiaj fundamentalne dla dwóch-trzech miliardów ludzi, a to znaczy, że do poczucia katastrofy przyrastają dwa-trzy miliardy osobistych, zbiorowych, kulturowych traum. Maurice Blanchot napisał kiedyś: „Katastrofa zawsze wydarza się po tym, jak się wydarza”. Katastrofy Auschwitz, Babiego Jaru, Treblinki – są niezagojone, właśnie dlatego nieprzewidywalnie, nieuchronnie przejawiają się w życiu ludzi w przyszłości. My, w Ukrainie i na świecie, jesteśmy zranieni Babim Jarem, a teraz jeszcze tą straszną wojną. Katastrofa już się z nami stała – dzieje się w każdej chwili teraz, i jeśli jeszcze rok temu ta katastrofa była zakorzeniona w „nieprzeżytym”, w samym trwaniu myślenia jako doświadczenia, to teraz dzieje się jawnie, i to potwierdza argumentację Blanchota. Tym bardziej, że rozwój gospodarki cyfrowej (sądząc po obecnych tendencjach) jest w stanie w ciągu jakichś dziesięcioleci doprowadzić do uformowania nowego „wzorcowego świata” – gdzie „absolutnie moralni” bogaci pacyf

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...iści będą mogli w nieskończoność „udoskonalać” samych siebie za pomocą biotechnologii, nanotechnologii itp., i gdzie nieuchronnie powstaną skupiska „gorszych” (a nawet „zbędnych” czy „szkodliwych”, bo bezrobotnych i zupełnie nieprzydatnych w epoce rozkwitu robotyki) ludzi. Takich skupisk może być bardzo wiele i mogą się okazać różne. A ludobójstwo nie musi wcale mieć charakteru masowego zabijania w dosłownym znaczeniu. Ludobójstwem może się stać celowe odmawianie dostępu do wody pitnej bezwzględnej większości ludności najbiedniejszych krajów – dlatego że to „gorsi” ludzie. Obecnie Putin, straszący świat zagrożeniem globalnego głodu, podąża właśnie tą drogą. Wojna głodem – jak Hołodomor. Ludobójstwo – jak Holokaust, ale także jak masowa deportacja Krymskich Tatarów. Rosja widzi siebie jako centrum, jądro przyszłego „wzorcowego” świata, „przypominając sobie” coś o II wojnie światowej, ale nie pamiętając o niej. Główna i bolesna lekcja historii polega na tym, że najwięksi wstrząsy społeczne dokonują się w epokach, kiedy najsilniej zmienia się myślenie. Marshall McLuhan stwierdził, że Wielka Rewolucja Francuska (nota bene z jej wieloma milionami ofiar) została dokonana „przez nowych literatów i prawników”, przy czym homogenizacja narodu francuskiego dokonała się za pomocą słowa drukowanego. Z kolei propaganda Hitlera nie byłaby tak skuteczna, gdyby nie technologie radia i kina. Dzisiejsze technologie cyfrowe atakują przede wszystkim nie nasze narracje, nie same słowa, lecz wyobraźnię i pamięć, wszystkie wyobrażenia, które tworzymy w myślach, a więc zamiast „nowych literatów i prawników” – „architekci” ze sfery IT i zbudowane przez nich nowe media i sieci społecznościowe. Dlatego my, aby nie stać się „biomasą” sieci społecznościowych, musimy nieustannie pielęgnować swoją i wspólną pamięć, podtrzymywać wolność woli i wyobraźni, uzdrawiać je (czyli dosłownie – czynić je całymi). Babi Jar i Mariupol to nie są odrębne pliki (bez dyskursu, bez kontekstu), to przerażające dla nas karty historii, w nieprzerwanej ciągłości i splocie milionów przerwanych żyć, w trwaniu życia potomków ofiar Holokaustu i każdego, kto postanawia pamiętać – i strzec wspólnej pamięci jako fundamentalnego dziedzictwa cywilizacji. Holokaust dla człowieka cywilizacji zachodniej (nie tylko Żydów to dotyczy) był „kaskadą doświadczeń”, i wszyscy, którzy przeżyli, w taki czy inny sposób ponoszą odpowiedzialność za to, że Holokaust okazał się możliwy. Tak samo – z tą wojną. Wszyscy, którzy przeżyją, wszyscy my – a nie tylko obywatele, całe społeczeństwo kraju-agresora – będziemy odpowiedzialni za tę wojnę. Czasem pytam siebie: kiedy właściwie zaczął się Holokaust? Można nad tym myśleć na różne sposoby. Być może idea Holokaustu wzięła początek w pojawieniu się teorii darwinizmu społecznego w latach 90. XIX wieku? Albo może Holokaust zaczął się w burzliwych i niezrefleksyjnych latach 20., kiedy wybuchły nastroje antysemickie w całej Europie, którym towarzyszyły pogromy i mordy? Czy może właściwy Holokaust zaczął się wraz z dojściem Hitlera do władzy? Czy formalnie – kiedy podpisano dokument o „trzech etapach rozwiązania kwestii żydowskiej”? Co z wymienionych można nazwać pierwszą nieodwracalnie przekroczoną granicą w „kaskadzie doświadczeń”? A może wszystko zaczęło się od pojęcia „rasy aryjskiej”, od samej teorii rasowej, wymyślonej przez de Gobineau? Tak czy inaczej, w procesie, który w końcu doprowadził do „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, w toku tego procesu przez co najmniej sześć dziesięcioleci uczestniczyły dziesiątki milionów „niewinnych ludzi”: wydawcy drukujący książki wywyższające „rasę aryjską”, dziennikarze pisający antysemickie felietony, zwykli obywatele, którzy chciwie korzystali z pogromów, maszyniści pociągów przybywających do obozu koncentracyjnego „Auschwitz”, dowożący do obozu śmierci dziesiątki tysięcy Żydów… Lista uczestników nieludzkiej zbrodni i współwinnych za nią w tym przypadku jest nieskończona. Ale ważna jest dla mnie nie lista. Moje pytanie brzmi: kiedy rozpoczęła się wojna Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie? Kiedy społeczeństwo rosyjskie uznało za dopuszczalną samą ideę „trzech etapów rozwiązania kwestii ukraińskiej”? (Świadomie piszę: „społeczeństwo rosyjskie”, bo w społeczeństwie rosyjskim wszyscy – od filozofów po maszynistów – ponoszą odpowiedzialność za tę wojnę. To społeczeństwo jako całość pozwoliło swojej wyobraźni stać się tak infantylną i bezsumienną, a pamięci – tak bezwolną). Co stało się pierwszą „czerwoną linią” w „kaskadzie doświadczeń”, która poprzedziła aneksję Krymu? Tuzla? Sierpniowy pucz 1991 roku, bez którego być może nie byłoby proklamowania niepodległości Ukrainy – i który zarazem wyraźnie stał się jedną z przesłanek tej wojny, bo zalegalizował „nieodpowiedzialność” i nawet, powiedziałabym, „społeczną pogardę” rosyjskiej władzy wobec każdego, kto jest „gorszy” niż „lepsi” i niż „swoi”. I teraz nieczuła, niewierna, nieuważna, bezsilna i nieodpowiedzialna Rosja uważa za „gorszą” całą zachodnią cywilizację, Europę, miloszewicką „rodzinną Europę”: nas, którzy staramy się być współczujący, wierni, silni i odpowiedzialni. Polska w tych dniach zdobywa szczególne miejsce w Europie, zdobywa moralne prawo do szczególnego miejsca w Europie. Niedawno Witalij Portnikow powiedział, że „głównym ukraińskim bohaterem” tej wojny jest cały naród ukraiński. W ten sam sposób cały naród polski – przede wszystkim polski, chociaż Ukraina w tych dniach jest wdzięczna za wsparcie praktycznie wszystkim krajom świata – jest „głównym europejskim bohaterem” empatii, człowieczeństwa, zaufania do ludzi i do świata. Naród polski wykonuje dziś wielką pracę tworzenia nowych sensów nowego europejskiego zaufania, mimo że to właśnie zaufanie (i wiara jako taka) na naszych oczach staje się głównym zasobem przyszłości, jednym ze sposobów „uzdrowienia” (powrotu do całości, spójności) Europy, naszej cywilizacji, świata. Nie podoba mi się pojęcie „zglobalizowanego świata”. Lepiej myśleć o miejscu, w którym myślimy i istniejemy, jako o „całym świecie”, „całym świecie”, „pełnym świecie”. A ponadto Polska dziś powtarza za papieżem-Polakiem Janem Pawłem II: „Nie lękajcie się!” Te słowa, obok Chrystusowego przykazania miłości bliźniego, to – jak mi się wydaje – pierwsza zapora przed szaleństwem samozniszczenia. Dla naszej codziennej, ludzkiej współegzystencji, dla przestrzegania praw człowieka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Mam dom, okaleczony, bolesny, ale mój każdą swoją cząsteczką

Katerina KALYTKO Tydzień temu siedziałam przy bramce na lotnisku w Rydze i starałam się nie rozpłakać. Ludzie okrągłymi oczami oglądali mój niebieski paszport ze złoconym tryzubem i jakby cały czas chcieli coś powiedzieć, ale powstrzymywali się. Chować paszport z zasady nie chciałam. Moja trauma natomiast chciała ostro odpowiedzieć im wszystkim: nie potrzebuję waszego współczucia, w ogóle niczego od nikogo nie potrzebuję. Jestem tu tylko przez kilka dni, służbowo, i wracam do domu, gdzie mam jeszcze więcej pracy. Tak, mam dom, okaleczony, bolesny, ale mój każdą swoją cząsteczką. Po prostu teraz czuję się tu nieswojo, do tego zmoczył mnie deszcz i wszystko nie jest tak, jak powinno być, ale mam dom i zaraz do niego wracam. Lecz czym jest dom, czym jest ta krucha wyobrażona skorupka? Mając kilka godzin w Rydze, poszłam pieszo w deszczu do tak zwanego przedmieścia łatgalskiego. Mój dziadek był Łatgalczykiem. Moja mama, odpowiednio, w połowie, a ja w jednej czwartej. Na przedmieściu zostało już niewiele autentyzmu, ale tu i ówdzie można jeszcze dotknąć starych drewnianych ścian i wyobrazić sobie, że się coś słyszy. Łatgalczycy są jednym z rdzennych narodów Łotwy, wschodnim odłamkiem dawnego autochtonicznego etnosu Łatgalów, którzy położyli podwaliny pod całe państwo i nadali mu nazwę. Etniczną spójność rozbił rozejm altmarski z 1629 roku i od tamtej pory Łatgalczycy na swoim terytorium byli zawsze administracyjnie oddzieleni od zachodnich Łotyszy, a także od Kurończyków, Zemgalów, Selów – reszty łotewskich autochtonów. Do XVIII wieku byli częścią Polski, a po jej gwałtownym rozbiorze przyłączono ich do guberni witebskiej, razem z ziemiami białoruskimi. Inflanty i Kurlandia – „gubernie bałtyckie” – miały szczególne podejście caratu, kształtowały język łotewski, rozwijały się intensywniej, a tymczasem „polskich inflantczyków” konsekwentnie rusyfikowano, poddawano pańszczyźnie i rozcieńczano rosyjskimi kolonizatorami. Po dwóch powstaniach polskich i rewolucji 1905 roku stało się jeszcze gorzej – na przykład moi tak znaleźli się na Syberii. Po 1917 roku, gdy Kurlandia, Widzemie i Łatgalia wreszcie połączyły się w jednym państwie, rozłam pozostał. Smutne, na przykład, że to samo przedmieście łatgalskie Rygi przez pewien czas było znane jako Moskiewskie. Z kim mogłam o tym porozmawiać? Oczywiście, że z nikim. Szczególnie biorąc pod uwagę społeczno-kulturowy mit, jakoby bardziej odnoszący sukcesy Łotysze nazywali upośledzonych Łatgalczyków „plewą”. Dzień wcześniej stałyśmy z Iją pod ryskim Pomnikiem Wolności, wzniesionym w miejscu dawnego pomnika Piotra I, i oglądałyśmy reliefy na nim. Żartowałyśmy, trochę na granicy nietaktu. Było nam to potrzebne. Dawno się nie widziałyśmy i spotkałyśmy się właśnie na festiwalu literackim w Rydze. Głęboko szanuję w Iji to, co sama sformułowała w jednym z ostatnich postów ...tyw „trzeźwość w piekle”. I dzielę to. Otóż żartowaliśmy. Przykleiliśmy się do postaci długowłosego mężczyzny, który dusił nierozpoznawalne stworzenie. Wysunęłam przypuszczenie, że to Lachplesis, który pokonuje niedźwiedzia. Potem poszperałam w Google. I tak się okazało. Lachplesis – bohater łotewskiego eposu, opisany przez Andrejsa Pumpursa w XIX wieku na podstawie ludowych, właściwie łatgalskich legend. Ważna postać dla tożsamości narodowej: na przykład 11 listopada obchodzi się Dzień Lachplesisa na pamiątkę bojowników, którzy polegli za łotewską państwowość. Elementem popkultury Lachplesisa są czapeczki z niedźwiedzimi uszami. Według legendy ten bohater był synem mężczyzny i niedźwiedzicy, a jednym z czynów, którymi zasłynął, było rozdarcie niedźwiedzia gołymi rękami. Wymyślona słowiańska wariacja na temat mitu o Edypie, pamiątkowy prezent rozbitego etnosu dla unitarnego narodu łotewskiego. Co mówi nam nasza krew, dokąd nas prowadzi? Mój dziadek urodził się na Syberii. Kilka lat później jego ojciec Awhust spadł z rusztowania kapliczki, którą sam malował, i zginął, zostawiając trzech synów i żonę. Jeszcze kilka lat później Anna, wdowa, poszła na zimną rzekę prać bieliznę, przeziębiła się i też umarła. Sąsiedzi wyprawili z rodzinnego domu trzech małych chłopców, z których najstarszy miał siedem lat. Chłopcy wzięli się za ręce i ruszyli wzdłuż linii kolejowej, gdzie oczy poniosą. Przeżyli wszystko. Dziadek potem mgliście wspominał dom ojca, haftowane przez matkę ręczniki, sery i kiełbasy na sznurkach w spiżarni – to była pracowita rodzina, dobrze żyli, dopóki im się żyło. Dziadek żartobliwie powtarzał „Pater noster” po łacinie i żegnał się otwartą dłonią – nie wierzył w boga po wszystkim, co przeżył, i rozumiem go. I ciągle wracał do chwili, kiedy z braćmi, trzymając się za ręce, brnęli wzdłuż linii kolejowej, a w plecy wiał im wiatr. Często myślę, że to od niego we mnie to poczucie niezakorzenienia, bezdomności, poczucie ocalenia tylko w drodze. A teraz i w niej nie ma ocalenia. Pod koniec drogi nie da się wyjaśnić samej siebie nawet ludziom, którzy wydają ci się równie bliscy jak część własnego ciała. Teraz jest tylko wiatr w plecy. W końcu musiałam o tym z kimś porozmawiać. Tym kimś okazał się taksówkarz, który wiózł mnie na lotnisko. Syndrom przypadkowego po... …wpływu, oczywiście. Starszy mężczyzna z laską zapytał mnie, skąd jestem. Powiedział, że doskonale zna rosyjski, ale do tego faktu już nie wracał. Rozmawialiśmy po angielsku. Powiedział, że Ukraina na pewno zwycięży, i zapytał, jak mi się podobają Ryga i Łotwa. Jakoś powiedziałam, że mam w sobie łatgalską krew. Ciekawe, powiedział kierowca. Łatgalczycy są katolikami, a my protestantami, ale to wszystko nie przeszkadza nam współistnieć, powiedział kierowca. Na lotnisku kupiłam sobie magnes – ceramiczną figurkę kobiety w etnicznym stroju Łatgalii. Był tylko jeden, inne regiony były reprezentowane w kilku egzemplarzach, a ten jeden – jedyny, jakby na mnie czekał. Całą drogę sprawdzałam, czy figurka nie pękła w plecaku. Wyobrażałam sobie, czy moja prababcia Anna, której nigdy nie widziałam, nawet na zdjęciu, nosiła coś takiego. I czy w ogóle mogła coś takiego nosić na tym Syberii. Przed wejściem na pokład pisałam na Telegramie z W., za którym bardzo tęskniłam – i właśnie wtedy odpisał, jakby wyczuwając, jak bardzo teraz potrzebuję bliskiej energii. Przyznałam się, że siedzę i płaczę na ryskim lotnisku, że źle mi, że nie mieszczę się w tej uporządkowanej przestrzeni ze swoim bólem, z naszym wielkim wspólnym bólem. Odpisał, że miał podobnie podczas swojej podróży za granicę: chciało się chwytać ludzi za ramiona i pytać, jak mogą po prostu spokojnie żyć. Ale nasza wojna i tak jest tylko nasza. Ta rozmowa dobiegła końca już w Warszawie. Marzyliśmy o wyjeździe do Odessy, planowaliśmy to jeszcze przed pełnoskalowym wtargnięciem. Mój warszawski hotel okazał się położony tuż przy kolei. Znów to poczucie bezdomnego ruchu. Grzmiały pociągi, obchodzący stację konduktorzy rytmicznie stukali po kołach, sprawdzając podwozie. Zawsze uspokajała mnie ta wielka, nieustanna, wspólna ludzka, nocna praca przy kolei, poczucie, że świat jakby się porusza, gdy ty śpisz – noc albo wieczność. A sny pod odgłosy kolejowe śnią mi się zazwyczaj jakieś petlurowskie. Albo, dokładniej mówiąc, UNR-owskie. Ale tym razem pomyślałam, że tak właśnie moje pokolenie dożyje swojego życia – z poczuciem stałego uczestnictwa w wielkiej wspólnej pracy, nawet we śnie. Z przytłumionym poczuciem bezdomności. I przy dźwiękach metalu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Musij Kononenko: “Moskwę opuścimy… Każdy będzie w ojczystym języku mówił…”

Autor opowiada o wielkim Ukraińcu, pisarzu, pedagogu i działaczu społecznym Musiju Kononence, który całe życie poświęcił Ukrainie, odsłania jego stosunek do hetmana Iwana Mazepy, pokazuje zbawienną rolę Kobziarza w historycznej walce z Moskiewszczyzną. W 2022 roku mija 100 lat od śmierci Musija Kononenki. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Jak zapoznawano mnie z T. H. Szewczenką” Rozdział pod takim tytułem znajduje się w „Wspomnieniach” Musija Kononenki. W nim w poruszający sposób utrwalił, jak w wieku 12–13 lat służył zimą w Kijowie jako „kozaczek” u generałowej Fric. W tamtym czasie przeczytane już były szewczenkowskie „Topola”, „Najemnica”, a poemat „Katarzyna” Musij znał na pamięć i deklamował go całej służbie nie raz i nie dwa. Chłopcu strasznie zachciało się zobaczyć Szewczenkę, popatrzeć, jak wygląda i wypytać go, co było napisane w tych wierszach, gdzie w tekście stały kropki: „O moim pragnieniu zobaczenia Szewczenki wiedzieli na podwórzu wszyscy, ale nikt nie mógł mi powiedzieć, że Szewczenki na świecie już nie ma”. Za to woźnica generałowej obiecał jednak zapoznać go z wymarzonym Szewczenką, jeśli nauczy go czytać i pisać. Musij z powodzeniem wywiązał się ze swojej pierwszej misji oświatowej, a woźnica w zamian przyprowadził go w święta wielkanocne do jakiejś piwnicy na bulwarze Bibikowskim (od 1919 roku – bulwar Tarasa Szewczenki) niedaleko ulicy Puszkińskiej i Chreszczatyka. Jego gospodarz przyznał, że on rzeczywiście jest Szewczenką, ale zupełnie niepiśmiennym: „Gorąca krew popłynęła po moim ciele. Nagle zrozumiałem, że woźnica oszukał mnie… Takiej ciężkiej zniewagi nie znałem i nie przeżywałem nigdy”. A wkrótce chłopak dowiedział się, że jego ojciec… Wпрочем, czytamy: „…Ojciec mój dużo opowiadał mi o prawdziwym Tarasie Szewczence, którego znał osobiście i widział go nie raz to w Jahotynie u księcia Riepnina, to w Sokiryncach u Gałagana”. Jakie szczegóły do artystycznej opowieści! Wydaje mi się, że byłoby bardzo ciekawie i pożytecznie, najpierw dla dzieci, napisać powieść o tym, jak pod koniec XIX – na początku XX wieku zapoznawali się z utworami Tarasa Szewczenki wiejscy chłopcy, przyszli pisarze, którzy stali się dumą Ukrainy. Powiedzmy, Hryhorij Kosynka wspominał: „„Żeby nie usłyszał kto, nie zobaczył” czytał „Kobziarza” w chwastach…” Wasyl Mynko w autobiograficznej powieści „Moja Minkiwka” szczegółowo opowiedział, że pierwszą jego własną książką był szewczenkowski „Mały Kobziarz”, i on jako dziesięciolatek czytał na głos współmieszkańcom „Katarzynę”, pod koniec „zaczęli płakać wszyscy”… Hryhorij Kosynka przejmująco napisał o duchowej obecności Szewczenki w wiejskiej chacie, gdzie niezmiennymi były portret Kobziarza i książeczka z jego wierszami… Pouczająca może być opowieść dla dzieci wirtualnego świata… Kononenko Musij Stepanowycz (1864–1922) urodził się we wsi Turiwka w powiecie pryłuckim guberni połtawskiej (obecnie rejon zhuriwski obwodu kijowskiego). Sławne miejsce urodzenia! W Turiwce miał majątek, w nim od 1830 roku mieszkał i pisał „Historię Małorosji” (w pięciu tomach) ukraiński historyk i pisarz, znajomy Szewczenki Mykoła Markewycz, który zmarł tutaj w 1860 roku. Szewczenko przebywał w tych stronach w 1843 roku i na początku 1844 roku. A w 1863 roku we wsi Turiwka urodził się przyszły ideolog państwowej niepodległości Ukrainy, prawnik, poeta i publicysta Mykoła Michnowski, który stał się dobrym przyjacielem Kononenki. Rodzina Musija według podań pochodziła od zaporoskich kozaków, ale była skrajnie biedna. Z tych powodów nauka w szkole trwała niedługo. Później, pragnąc zostać nauczycielem ludowym, Musij Kononenko uczęszczał na kursy pedagogiczne w Nowozybkowie w guberni briańskiej, ale stąd zabrano go w 1885 roku do służby wojskowej, która trwała pięć lat. Przyznał we wspomnieniach: „Więc nie było mi dane zostać nauczycielem ludowym. Z tej strony mi się nie wiodło. Pragnąłem być albo lekarzem (chirurgiem), albo szewcem, albo nauczycielem, ale nie osiągnąłem żadnego z tych pragnień”. Wykształcenie Musij Stepanowycz zdobył faktycznie samodzielnie. W latach 90. XIX – na początku XX wieku pracował w Zarządzie Kolei Południowo-Zachodniej, dosłużył się wysokiego stanowiska naczelnika wydziału pasażerskiego. W latach 1913–1917 – urzędnik Spółdzielczego towarzystwa spożywców w Łubniach. A w 1917 roku Musij Kononenko został wybrany członkiem (od 1920 roku – przewodniczącym) zarządu Połtawskiego związku towarzystw kredytowych oraz oszczędnościowo-pożyczkowych w Kijowie, Łubniach, Połtawie. Autor zbiorów wierszy „Lira” (1885), „Struna” (1908), pięciu książek poetyckich, połączonych wspólnym tytułem „Fale” (1917–1918), wierszowanych bajek dla dzieci, powieści z życia inteligencji („Między ludem”, 1894; „Na wsi”, 1898 i in.), opowiadań, niedokończonej powieści „Wolność”, komediowo-obyczajowych dramatów, jednoaktówek. Oprócz poezji, które wspomniano w tym artykule, Musij Kononenko wydał „Opowiadanie o T. Szewczence (z ust ludowych)” (1892), napisał szkic „Na mogile Szewczenki” (1894), pracował nad przekładami szewczenkowskiej powieści „Bliźniacy” na język ukraiński, przetłumaczył wiersz polskiego poety E. W. Żeligowskiego „Do brata Tarasa Szewczenki” i in. W przedmowie do pierwszego zbioru wspomnianego pięcioksięgu „Fale”, poeta, który w latach 1905–1914 przebywał pod nadzorem policyjnym z zakazem pracy w służbie państwowej, przyznał: „Nie miałem wtedy odpowiedniego doświadczenia, czym są cenzuralne pazury, ale szybko poznałem je i, wypuściwszy… kilka niewinnych książeczek, zamilkłem. Prawda, nieco drukowałem w galicyjskich czasopismach pod różnymi pseudonimami (Szkolyczenko M., Wiwtirok, Sz-ko Musij, M. K. i in. – W. M.), ale przecież u siebie na Ukrainie milczałem… Bóg pozwolił doczekać wielkiej świętej wolności, i to skłania mnie puścić do ludzi i wszystko drukowane, i niedrukowane, co długimi latami leżało…” Wпрочем, jak wiadomo, „święta wolność” wkrótce się skończyła, w 1919 roku Kononenko został aresztowany przez bolszewików, i chociaż po kilku miesiącach zwolnili go, wyszedł fizycznie chory. Znany połtawski historyk i krajoznawca Petro Rotacz pisał: „Zaostrzenie gruźlicy, która przykuła poetę do łóżka, prawdopodobnie uratowało go od czekistowskich represji, które przetoczyły się przez Połtawę w 1920–21 r… ” Ale ciężka choroba i głód szybko sprowadziły poetę do grobu. W lutym 1922 roku Kononenko przyznał w liście do córki: „Sprawy nasze ciężkie. Już zaczęliśmy głodować… Wyjście jedyne: skierować nas oboje (z żoną. – W. M.) do szpitala – tam będziemy umierać…). Musij Kononenko odszedł w zaświaty w czerwcu 1922 roku w Nowych Sanżarach, a po Musij Kononenko. Zdjęcie pół roku po śmierci jego żony w Połtawie. Nie mam możliwości, a i potrzeby, by zagłębiać się w szczegółowy życiorys i biografię twórczą Musija Kononenki. O tym opowiadają ciekawe publikacje badaczy Ałły Dyby, Nadiji Łewczyk, Tetiany Onyśczenko, Wołodymyra Pohrebennyka, Petra Rotacza, Anatolija Czernowa i in. Skupię się jedynie na kilku epizodach wybitnego dorobku poety, związanego z imieniem Tarasa Szewczenki. Rzecz nie tylko w tym, że wymaga tego temat naszego projektu, moim zdaniem aspekt szewczenkoznawczy jest decydujący i najbardziej kreatywny w badaniu życia i twórczości Musija Kononenki. Ten autor, który przygotuje gruntowną monografię naukową o nim w dziedzinie szewczenkoznawstwa, jest skazany na sukces twórczy. Podoba mi się współczesna maksyma: „Musij Stepanowycz Kononenko był człowiekiem, który sam siebie stworzył”. Wprawdzie dodałbym – z szewczenkowskiego mentalnego zaczynu. Był jeszcze gorący po odejściu Kobziarza w zaświaty. A Musij Kononenko – to bodaj pierwszy ukraiński pisarz, który urodził się na świcie po-szewczenkowskiej doby. Taką pracą można nie tylko wyeksponować, wydawałoby się, skromną postać orędownika szewczenkowskiego ducha Musija Kononenki, ale i załatać niektóre szczeliny w pojmowaniu fenomenu Szewczenki jako duchowej substancji ukraińskiego narodu, a więc i jej wybitnych przedstawicieli. Przypomnę, przy okazji, jak sam Musij Kononenko określił zamysł swojego specjalnego referatu o Tarasie Szewczence: „Cel referatu tego… dać zwięzły przegląd wszystkich tych faktów i przypadków w życiu poety, które tak czy inaczej wychowywały silną duchową postać Szewczenki. Zrobić to oddzielnie od jego utworów jest niemożliwe, bo one, głównym sposobem, i dają nam ten materiał, po którym można nam jasno zobaczyć tę postać silnego ducha”. Takim też powinien być metodologiczny stosunek do pracy o samym Musiju Stepanowyczu, w której należy pokazać szewczenkowskie fundamenty, mówiąc słowami Kononenki, „na których budowała się siła Ducha od samego dzieciństwa w naszym poecie”. „Ludzie nowi, dzieło nowe – hej, do sztandaru! W nową drogę!” Takimi słowami Musij Kononenko zakończył swój wiersz „Towarzyszom-tarasiwcom”, napisany po tym, jak wstąpił do Bractwa Tarasiwców w Kijowie w 1892 roku. Wprawdzie Bractwo zostało ogłoszone jeszcze latem 1891 roku przez studentów Uniwersytetu Charkowskiego I. Łypę, M. Bajzdrenkę, M. Baźkewycza oraz studenta Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie W. Borowyka w Kaniowie na grobie Tarasa Szewczenki. Musij Stepanowycz o tym nie pisał, ale zatrzymam się, by wspomnieć jego wiersz „Grób Szewczenki”, jest on personifikowany przez poetę, aby zwrócić się z pytaniem o samego Szewczenkę: Opowiadajże nam, co myśli poeta, Co w swoim on serduszku nosi? A czy wie on, że Ukraina jego Drgnęła, rośnie, ożywa… …………………………………. Opowiadajże nam, ty, grobie niemy, Czy o wszystkim tym ojciec nasz wie? Ta mogiła milczy, tylko wiatr szumi: „On wywrotowców tam przeklina!” Szczególnie dokładnie i wyczerpująco-zwięźle powiedziano o nowej organizacji w „Encyklopedii Współczesnej Ukrainy”: „Bractwo Tarasiwców obstawało przy organicznej jedności Ukrainy w jej etnicznych granicach, deklarując, że dzięki moralnej sile terytorialnie rozczłonkowanego narodu „nas nie mogą oderwać od Galicjan, ani Galicjan od nas”; konsekwentnie uzasadniało potrzebę naturalnego funkcjonowania języka ukraińskiego, traktowanego jako „organ ducha i wyraziciel psychologii narodowej” we wszystkich sferach życia narodowego i społecznego; dążyło do takiego „ideału ładu ludzkiego, w którym nie ma miejsca dla narodu panującego i narodu zniewolonego”…” W 1892 roku W. Borowyk zorganizował tarasiwski krąg w Kijowie, w skład którego obok Kononenki weszli Je. Tymczenko, M. Michnowski, O. Czerniachiwski, B. Hrinczenko, M. Woronyj, W. Samijłenko i in. Na początku wiersza „Towarzyszom-tarasiwcom” młody Musij Kononenko ogłosił, że przed nimi rozciągnął się polem, lasem i cierniami szlak życia i walki: I wstąpiliśmy na niego, Pełni siły i nadziei, Pełni zapału młodego, Pełni szczerych, dobrych marzeń. …………………………….. Pójdziemy my nie za ojcami Cicho-ciemno, ukradkiem, Nie, swobodnymi śladami Nas prowadzi dusza sama. Tak poeta przeciwstawił tarasiwski krąg „Młoda Hromada”, który miał za cel narodowe odrodzenie Ukrainy, członkom Starej kijowskiej Hromady, którzy, według jego słów, nawet mówili po rosyjsku, „póki młoda ukraińska hromada, która zwała się tarasiwcami, nie zaczęła demonstracyjnie wyśmiewać starych hromadiwców za ich rosyjskość”. Napisany w emfatycznej tonacji, wiersz „Towarzyszom-tarasiwcom” wzywał: Hej, towarzysze, do sztandaru! Wolności pragnie rodzinny kraj! Pragnie wystąpić jasno, Nie chowając się za płot, Hej, chodźmyż jawnie, głośno, Występujmy, jak jeden! We wspomnieniach Kononenki jest taka surowa ocena: „Mało czego zauważalnego zrobiła Stara Hromada dla narodu ukraińskiego, a jeszcze mniej zrobiła czegokolwiek młoda hromada tarasiwców”. Oprócz tego, że ujawnia ona wysokie wymagania Musija Stepanowycza wobec wyników pracy „świadomych Ukraińców” (takie pojęcie wprowadzili właśnie „tarasiwcy”), trzeba zauważyć, że Kononenko, mimochodem zahaczywszy o ten ważny temat, więcej do niego we wspomnieniach nie wracał, dlatego wyrażona charakterystyka pozostała nieco zawężona, niepełna... W rzeczywistości Bractwo Tarasiwców – tajne

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…na polityczna organizacja młodych ukraińskich patriotów, która działała w Charkowie, Kijowie, Czernihowie, Odessie, Połtawie i in., faktycznie stała się prekursorką partii politycznych na Ukrainie. „Żal mi było, że odwiedziłem Kulisza…" W szkicach portretów znanych ukraińskich działaczy, które Musij Kononenko zamieścił w drugiej części swoich „Wspomnień", moją uwagę zwróciły trzy postacie związane z Tarasem Szewczenką: Michajło Czalyj, Ołeksandr Konyski i Pantelejmon Kulisz. W niewielkim szkicu o Michajle Czalym wspomniany autor wspomnień od razu zastrzegł: „Jak nazywa się Czalyj, kim jest i co robi w sprawach społecznych, zupełnie nie wiem…" Nie przeszkodziło mu to jednak pokazać nadmierną gadatliwość autora pierwszej biograficznej książki o Szewczence. Słuchając go podczas pierwszego i ostatniego spotkania, Kononenko myślał tylko: „Kiedy on się wreszcie wygada?" Więc… Michajło Kornijowycz zapraszał Musija Stepanowicza, by wpadał do niego, „ale ani razu nie zebrałem się na taką ochotę, by znowu słuchać Czalego przez kilka godzin z rzędu". Kononenko najwyraźniej nie znosił jałowych wywodów… Z autorem pierwszej naukowej biografii Tarasa Szewczenki, pisarzem i historykiem Ołeksandrem Konyskim poeta Musij Kononenko zapoznał się w 1891 roku i z czasem się zaprzyjaźnił. Na spotkanie nowego, 1895-go roku w mieszkaniu Konyskiego trzydziestoletni Kononenko przyszedł ze swoją znajomą Tetianą Safonową i po drugim kieliszku złożył jej propozycję małżeńską, a Konyski pobłogosławił ich związek, wyznaczony wówczas na 3 lutego 1895 roku. Według słów Kononenki, podczas napadów duszności u Konyskiego ten nawet powierzał mu znaczne sumy pieniędzy do przechowania: „Tak żyliśmy łagodnie i zgodnie przez kilka lat". Ale po zorganizowaniu w Kijowie w 1897 roku z inicjatywy Kononenki założycielskiego zjazdu Ogólnoukraińskiej Organizacji Bezpartyjnej z udziałem znanych Ukraińców, „którzy świadomie odnosili się do narodowych praw narodu", oraz wyborze na nim organu wykonawczego, Rady, do której Kononenko wszedł, a Konyski się nie dostał, ich stosunki się zerwały. Kononenko rozumiał, że Konyski, który lubił wszelkiego rodzaju honory i ukłony, często podkreślał w rozmowach swoje zasługi wobec Ukrainy, był urażony nie na żarty. Ale przecież on, Musij, w czym był winien? Konyski uważał jednak, że młody przyjaciel agitował przeciwko niemu w wyborach do Rady, i choć po kilku latach Konyski przysyłał do Kononenki znajomego, który poinformował, że te podejrzenia były niesłuszne, Musij Stepanowicz nie poszedł na pojednanie: „Więcej u O. J. Konyskiego już nie bywałem. Od tamtego czasu umarł dla mnie na zawsze". Szczególnie boleśnie Kononenko przeżył to, że ideowy i zamożny ukraiński działacz, zrywając stosunki, celowo przypomniał mu żądaniem natychmiastowego zwrotu długu w kwocie 200 rubli, których Musij Stepanowicz nie miał. Za tymi, zdawałoby się, drobnymi szczegółami kryły się u niego nie lada uogólnione wnioski o ludziach nie prostych, lecz bardzo wybrednych: „Nawiasem mówiąc, za czasów mojego życia i znajomości z ukraińskimi działaczami, zwłaszcza z pisarzami, zauważyłem, że połowa z nich, a może nawet więcej niż połowa, zbyt wysoko ceni i stawia swoją działalność i uważa siebie za hetmana poezji lub prozy, albo w ogóle hetmana publicystyki, hetmana w sprawach politycznych czy społecznych itd. Do kategorii takich działaczy trzeba zaliczyć również O. J. Konyskiego". Oto i Musij Stepanowicz! Trafił prosto w samo sedno pisarskich słabości! Ale najbardziej uderzyło mnie wspomnienie o „słynnym Pantelejmonie Kuliszu", do którego Musij Kononenko pojechał do Motroniwki bez zaproszenia podczas sol datczyny – w 1887 roku nieopodal odbywały się manewry obozowe. Wszedłszy do chaty Kulisza, „początkujący ukraiński pisarz” od razu przystąpił do rzeczy, po młodzieńczemu bezczelnie zwróciwszy się do „wysokiego, przystojnego, chudego starca”, który, nawiasem mówiąc, nie miał jeszcze nawet siedemdziesięciu lat: – Czy nie zechciałby pan wyjaśnić mi, dlaczego tak lekceważąco zaczął pan odnosić się do Tarasa Szewczenki, skoro w latach sześćdziesiątych wynosił go pan pod niebiosa. – Tę kwestię rozstrzygnie kiedyś i osądzi historia – odpowiedział Kulisz. – Historię tworzą ludzie. Nasza rozmowa z panem o Szewczence jest już kawałkiem historii o panu i o Tarasie Hryhoriowiczu. – Tak, być może… A to, że muza Szewczenki była pijana³, to prawda. – Gdyby Bóg zesłał nam jak najwięcej takich „pijanych” muz, byłoby bardzo dobrze – odważnie odparł Musij, uśmiechając się… To była gwiezdna chwila w życiu Musija Kononenki! Sam on, najwidoczniej, nigdy na tym nie akcentował, tak samo jak jego biografowie. Lecz dla historii właśnie ta chwila w jego życiorysie była naprawdę ważna. Dwudziestotrzyletni moskal, bo tak w tamtej chwili nazwał siebie efrejtor 17. pułku piechoty archangielogrodzkiego, bronił czci i godności Tarasa Szewczenki przed wielkim Ukraińcem Pantelejmonem Kuliszem! Nawiasem mówiąc, świadectw niezgody z antyszewczenkowskimi wypadami Kulisza pozostało niemało, lecz takiego, wyrażonego mu bezpośrednio w oczy, tym bardziej przez wojskowego imperialnej armii, już nie ma… Pantelejmon Oleksandrowicz zmienił temat i zaczął lżyć wszystkich ukraińskich działaczy, nazywając ich pasożytami i nędzną⁴ ukraińszczyzną. Zakończył dosłownie takimi słowami: „Historia kiedyś rozliczy się i udowodni, że jeśli cokolwiek zrobiono dla Ukrainy, to zrobił to Pantelejmon Kulisz”. Zasadniczo w najważniejszym historia rozstrzygnęła już na początku lat osiemdziesiątych XIX wieku i wypowiedziała ustami genialnego Iwana Franki, a więc jeszcze za życia Pantelejmona Kulisza i przed nieoczekiwaną wizytą u niego Musija Kononenki: „Rzecz oczywista, nie myśleliśmy nawet porównywać talentu Kulisza z talentem Szewczenki, nie myśleliśmy znajdować podobieństwa między gorącym, płynącym spod serca słowem Tarasa a poprawnie wymierzonym, wygładzonym i chłodnym słowem Kulisza”. Nie mam wątpliwości, że Musij Stepanowicz dokładnie przekazał szczere wypowiedzi Pantelejmona Oleksandrowicza; to jest stylistyka i stanowisko Kulisza, potwierdzone wieloma innymi wybitnymi Ukraińcami i dokumentami historycznymi⁵. Swoje wspomnienie o spotkaniu z Pantelejmonem Oleksandrowiczem autor zakończył tak: „Było mi przykro, że zszedłem do Kulisza, lepiej bym go nigdy nie widział, a znał tylko z literatury. Nadzwyczajna duma Kulisza mocno mnie poraziła. Tak dumnych ludzi przedtem jeszcze nigdy nie widziałem”. Co do tej oceny, to zapewne jest ona złagodzona. Według słów samego Kononenki, wypowiedzianych w innym podobnym przypadku, „przytoczony przeze mnie fakt jest prawdziwy i nie tylko nie upiększony, ale, jeśli mam być szczery, jeszcze nieco zatuszowany…” W rzeczywistości wśród wielkich Ukraińców nie było innej tak skrajnie zakochanej w sobie postaci, jak Pantelejmon Kulisz. Jego egotyzm, czyli nadmierne przeceniania swoich pozytywnych cech i możliwości, miłość do samego siebie – są bezprecedensowe. Pod tym względem zasadniczo, zupełnie różnił się od Tarasa Szewczenki. Co też Musij Kononenko bezlitośnie pokazał… „Moskwa nam zawróciła w głowie… Oto właśnie w tym tkwi nasz problem!” Gdyby poeta zostawił nam jeden jedyny wiersz „Mazepa”, to byłoby go w zupełności dość, by duszą pojąć i rozumem zrozumieć historyczne znaczenie wysokiej patriotycznej postawy poety w nacjo- ...z walk o wyzwolenie sprzed stu lat. To właśnie ten ukraiński hetman Musij Kononenko wyznawał swoją miłość i wierność Ukrainie: Moskwie nie przypadł do smaku ten gospodarz kraju… Czy naprawdę jak Mazepa i ja kocham swój kraj? Przypomnę przy okazji, że zdobyta przeze mnie w Państwowym Archiwum Federacji Rosyjskiej sprawa Wydziału Ochrony Bezpieczeństwa i Porządku Publicznego w Moskwie przy Zarządzie moskiewskiego gubernatora dotycząca powszechnie znanego wielkiego Ukraińca nosiła tytuł „O kierowniku ruchu mazepińskiego profesorze Uniwersytetu Lwowskiego Michaile Siergiejewiczu Hruszewskim i in.”. Należy ona do tej samej epoki historycznej co wiersz Kononenki „Mazepa”… Mazepy my… Gdyby wszyscy mogli stać się Mazepami, gdyby każdy z nas mógł umierać za swój kraj! Wiara poety nie była bezmyślna, ślepa; uważał, że Mazepa „Za Rodzinny Kraj szedł na wszystko – / Na przebiegłość, na zwadę!” Zapewne większość czytelników od dawna nie spotykała tego niezwykle pojemnego słowa – zwada, to znaczy niezgoda, wrogość, kłótnia. Poeta zawarł w nim cały wachlarz historycznych przeoczeń i słabych stron hetmana. W swojej pochwalnej poezji Musij Kononenko zdołał jednym pociągnięciem, choć może nie zdając sobie z tego sprawy, trafnie odzwierciedlić wnioski naukowe wybitnych ukraińskich uczonych. Powiedzmy, Michajło Hruszewski pisał, że „ogólnie poglądy na Mazepę jako na człowieka pozostały naganne i nieprzychylne, lecz jako postać historyczna, jako idea – był otoczony wysokim szacunkiem… ukraińscy patrioci składali wysoką cześć jego pamięci”. Mazepa jako idea! W takiej postaci widzi go też Musij Kononenko: „Niech żyją Mazepowie! / Jako symbol wolności to imię / Brzmiałoby bez ustanku…” Wreszcie wiersz „Mazepa” poeta zakończył nieodpartą pewnością: „Tylko mazepińska miłość / Ukrainie pomoże!” Taki kamerton historycznej odpowiedzialności za sprawę ukraińską nastrajał poetę także w ocenie konkretnych, bieżących wydarzeń, szczególnie związanych z Tarasem Szewczenką, nadając metaliczność jego głosowi. U Kononenki jest dotkliwy wiersz „Charkowianom” (z okazji wieczorku 7 marca 1913 roku), którego satyryczne ostrze skierowane jest przeciw lekkomyślnym i nieukim, a zarazem podstępnym i kłamliwym plotkom o życiu i twórczości Tarasa Szewczenki. Mowa w nim o tym, że pseudowielbiciele poety, zapewne zrusyfikowani Ukraińcy i inni bezmyślni rodacy, w dzień odsłonięcia popiersia Szewczenki opowiadali prymitywne zmyślenia, jakoby poeta był „Nieoświecony i ciemny, / Jak jesienna noc ciemna… / Tak mówili z miłości / I szacunku do Szewczenki”. Potem uspokajali się, że jednak miał wykształcenie, i choć „Pił wódkę, lecz nigdy / Nie leżał pijany… / Tak o geniuszu mówili / Z miłości do Szewczenki”. Za tym niewymyślnym refrenem kryła się głęboka boleść z powodu prawdziwej ciemnoty i nieoświecenia ludzi, którym przez wieki siłą wpajali imperialni nauczyciele i ich duchowo nędzni, ale usłużni lokajów spośród rodaków, którzy próbowali szkalować jasny obraz Szewczenki… A tymczasem wokół ciebie Drobne robactwo pełza I twojej duszy, twórczy, Nie zna i nie słyszy… Gdzież tam robakom zrozumieć To wysokie Wszechświata, Ten genialny źródło Nieosiągalny i głęboki? Kategoryczne odrzucenie „rodaków” (Szewczenko), którzy nie uświadomili sobie zbawiennej roli Kobzarza w historycznym losie Ukrainy i pełzali przed rosyjszczyzną, nabiera niezwykłej siły w ironiczno-satyrycznym wierszu „Rodakom”, który, moim zdaniem, jest genialnym wyrzutem wobec ukraińskiej mentalnej „zakiełznanej”, to znaczy przeszkody, przeszkodzie, trudności w czymś. Po raz pierwszy naprawdę usłyszałem to słowo z ust znanego literaturoznawcy Serhija Hałczenki w jego audycji radiowej „Tajemnice archiwalnych manuskryptów” i od razu zrozumiałem, że potoczne słowo „zakowika” u Musija Koneńki pochodzi od dawnego ludowego słowa „zakomwy”, czyli kajdany, pęta… Właśnie wtedy zrodził się zamysł tego artykułu. Jesteśmy szczerymi sługami Moskwy… My, my! – ukraińscy synowie! I od dawna służymy obcyźnie, Ale zaczęły nas dręczyć sny: „Służylibyśmy, mówią nam, Ukrainie, A nie ukochanym moskalom”… Czy naprawdę trzeba służyć ruinie? – Oto właśnie w tym cały problem! …………………………… Dokąd więc mamy teraz zmierzać, Jak kochać wszystko, co swoje? Jak sami mamy stać się sobą I pracować dla swojego narodu? A nas, ślepych, wielka siła, Szeroki przybytek odmieńców! Moskwa nam zawróciła w głowie… Oto właśnie w tym cały problem! Opuścimy Moskwę... Każdy będzie mówił w ojczystym języku... Kiedy zaś – mówią nam ludzie – Mużycze, mówią... Cóż robić? Czy trzeba tak się poniżać, Stawać na pośmiewisko moskalom? A może nie? Czy się wyrzec? Oto właśnie w tym jest nasz zapał! Jeszcze w czasach radzieckich krytycy zauważali, że Musij Kononenko „bardziej obywatel niż artysta”, a jego poezja to „nie dar dla sztuki, lecz wysoka służba obywatelska idei”. On sam rozumiał, że jego proste, niewymyślne, nieskomplikowane wiersze nie zawsze osiągają wysokość poetycką, ale pragnął właśnie takiej niebiańskiej wysokości. W wierszu „O. Olesiowi” pisał: Czytelnik się nie potyka, Upaja się, pije do dna – W czym, w czym sekret? A serce się uśmiecha, Bo każdy się domyśla – Olesь – poeta… Poeta! Jednocześnie wiersze Musija Kononenka bardzo często pozostają niedościgłe ze względu na swoją wszechstronną przejrzystość, jednoznaczność i ostrość wyrażenia obywatelskiego stanowiska, niezwykłą szczerość, w którą nie sposób nie wierzyć, oraz szczególną, bezpośrednią bliskość do ludowego odbioru. Na koniec chcę przypomnieć każdemu Ukraińcowi niezrównane i wyczerpujące wiersze Musija Kononenka dotyczące naszej tożsamości narodowej, które konge­nialne są w duchu szewczenkowskim maksymom (!): Lecz cóż my jesteśmy na świecie? Z kim mamy się porównać? My?.. Ukraińcy i… dość! Możem wyraźnie powiedzieć… Niezrównani Ukraińcy! Tak wychodzi, choćby zginąć! I powiedzieliśmy cicho, Nie spierając się: Amen! ————————— 1 Kononenko M. Wspomnienia. Połtawa: Wydawnictwo „Połtawa", 1998. 184 s. 2 Wiersze cytuję według wydania: Kononenko M. Fale. Zbiór wierszy. Kijów: Smołoskyp, 1994. 408 s. 3 Jak wiadomo, Mykoła Kostomarow, który istotnie widział poetę pijanym, opublikował w 1880 roku taki wniosek: „Na próżno p. Kulisz… z pogardą obraził muzę Szewczenki, nazywając ją »pijaną«… ona… zawsze pozostawała czysta, szlachetna, kochała lud, smuciła się razem z nim jego cierpieniami i nigdy nie grzeszyła kłamstwem ani niemoralnością". 4 Przypomnę, że w ówczesnej mowie ludowo-potocznej pierwsze z tych określeń oznaczało człowieka żyjącego za cudzy koszt, darmozjada, a drugie – wszy i muchy. 5 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Szczegóły życia Szewczenki: 370 historycznych miniatur, esejów i szkiców. Kijów: Łybid, 2021. S. 120–147.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Historyczna skarbnica profesora Stepanenki

Oto jak poetycko zwraca się do czytelnika Mychajło Borysowycz Stepanenko ze stron swojej ostatniej pracy “Artykuły. Badania. Wspomnienia”, którą należy uważać za testament wybitnego ukraińskiego artysty, który odszedł do wieczności. Ta praca Mychajła Borysowycza to swoiste wyjawienie jego gorącej miłości do rodzinnej Ojczyzny, do jej narodowej historii i kultury. Mychajła Stepanenki przedstawiać nie trzeba: wybitny ukraiński kompozytor i pianista, ludowy artysta Ukrainy, profesor i wieloletni kierownik katedry specjalnego fortepianu nr 1 Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, w przeszłości – przewodniczący Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy. Bezsprzeczny wkład profesora Stepanenki w “historyczną skarbnicę” ukraińskiej kultury muzycznej, człowieka, który dziesięcioleciami niestrudzenie zbierał unikalne świadectwa o rozwoju rodzimej muzyki jeszcze od czasów dawnej Rusi aż po dzień dzisiejszy. Na 6 czerwca tego roku przypadł 80-letni jubileusz od dnia urodzin wybitnego artysty. Jednak ta jubileuszowa data będzie obchodzona w warunkach pełnoskalowej agresji wojskowej Rosji, która godzi w naszą niepodległość i integralność terytorialną, w samo istnienie Ukraińców jako narodu. I w jednym szeregu z obrońcami naszej rodzinnej Ojczyzny – jej narodowa ukraińska kultura, której jasnym przedstawicielem zawsze był Mychajło Borysowycz Stepanenko. Ten zbiór szkiców historycznych jest swoistym podsumowaniem wieloletnich badań artysty i jego niestrudzonych poszukiwań w dziedzinie historii rodzimej kultury. Na stronach swojej pracy Mychajło Borysowycz Stepanenko ostrzega społeczeństwo przed lekceważącym stosunkiem do kultury narodowej: “Zniszczyć kulturę – to oznacza zniszczyć Ukrainę!” Wołodymyr SKRYNCZENKO “Ukraino, to ty, Twoja dola i siła i sława, I przeszłość twoja i przyszłość, I wieczność twoja... (M. B. Stepanenko) Faktologia jako nauka historyczna Uniwersalność darów Mychajła Stepanenki została założona w dalekim dzieciństwie, kiedy miłość do muzyki, sztuki teatru łączyła się u niego z pragnieniem czytania i poznawania historii. Jego rodzice – Borys Wasylowycz Stepanenko, baletmistrz Kijowskiego Teatru Opery i Baletu im. Tarasa Szewczenki, i Marija Saweliwna Jangol, aktorka Kijowskiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki, stworzyli w rodzinie twórczą atmosferę. Edukację muzyczną zdobywał w Kijowskiej Szkole Muzycznej – dziesięciolatce im. M. W. Łysenki (klasa Ludmyły Kaliszewskiej, uczennicy Konstantina Igumnowa), potem – w Konserwatorium Kijowskim, gdzie ukończył wydziały fortepianowy (klasa legendarnego Wsewołoda Topilina) oraz kompozytorski (klasa Andrija Sztoharenki i Borysa Latoszynskiego). O tych latach nauki u wielkich Mistrzów Mychajło Borysowycz zawsze wspominał z ciepłem. To właśnie oni wychowywali w nim wierność w służeniu sztuce. Ostatni zbiór szkiców historycznych artysty – to jedynie świadectwo nieogarnionej szerokości jego zainteresowań naukowych, wszak historia – to jego hobby, po prostu pasja człowieka, którego nie smucą ani archiwalny kurz, ani pożółkłe strony starodawnych foliantów. Profesor Stepanenko nie jest profilowanym historykiem, dlatego bardziej niespodziewane jest jego zainteresowanie w tym wydaniu tajemnicami życia i twórczości wybitnych osobistości ukraińskiej sztuki. Sumienna praca artysty pomaga nam dzisiaj w badaniu “białych plam” w historii rodzimej kultury. Opierając się na cennej faktologii, Mychajło Borysowycz śmiało wykorzystywał przekonujące rekonstrukcje historyczne, wysuwał nowe twórcze idee, czym pobudzał myśl badawczą czytelnika. Lecz co najważniejsze – profesor Stepanenko miał doskonale rozwiniętą “intuicję archiwalną”, czyli “węch” na sensację, niespodziewane odkrycia, przy czym tam, gdzie nikt nawet nie przypuszczał, że to możliwe. Zapomniane imiona ukraińskiej muzyki …Razem z Mychajłem Borysowyczem zanurzamy się w XVIII wiek, do Północnej Palmiry. Tam, w carskich pałacach Sankt Petersburga, ukraińscy muzycy – lirnicy i lutniści, bandurzyści i śpiewacy osładzali słuch kapryśnej imperatorowej Jelizawiety Petriwny. Tam rozpoczynał swoją wokalną i dworską karierę Ołeksij Rozumowski, chłopak-przystojniak z ukraińskiej wsi Łemeszi, który stał się kochankiem, a z czasem i mężem imperatorowej Jelizawiety. To był gwiezdny czas Maksyma Berezowskiego, Dmytra Bortniańskiego oraz innych twórców ukraińskiego Renesansu, rodzimych kompozytorów, których genialność uznano w Europie. Niepowtarzalne obrazy, odtworzone cudownymi dźwiękami ich muzyki, jeszcze do dziś wzruszają do łez, wyśpiewując wieczne wartości i uczucia. Niemało wspólnego było w losach Maksyma Berezowskiego oraz Dmytra Bortniańskiego. Obaj urodzili się w Hłuchowie, administracyjnym centrum Hetmanatu. Miejsce urodzenia określiło ich dalszy los. Od dawna słynęła Ukraina z pieśni i cudownych właściwości swoich głosów, wszak pieśń towarzyszy Ukraińcowi od kołyski do grobu. Założona w Hłuchowie Szkoła Śpiewacza miała corocznie uzupełniać muzykami i śpiewakami dworską kapelę śpiewaczą Sankt Petersburga. Obaj oni, wyjątkowo obdarzeni młodzieńcy, znaleźli się w stolicy Imperium Rosyjskiego i z czasem – we Włoszech. Tam Maksym Berezowski uczył się sztuki kontrapunktu u padre Giovanniego Martiniego i zdał egzamin na tytuł maestro di capella (kapelmistrza) w Bolońskiej Akademii Filharmonicznej. Złotymi literami wpisane jest imię Maksyma Berezowskiego w historię rodzimej kultury muzycznej. Zaledwie 32 lata przyszło mu przeżyć, ale stał się pierwszym ukraińskim kompozytorem – autorem opery “Demofont”, symfonii C-Dur, a także pierwszego w historii rodzimej muzyki utworu instrumentalnego wielkiej formy – “Sonata na skrzypce i klawesyn C-dur”. Jednak odnaleźć jej rękopiśmienną kopię udało się Stepanence dopiero w Paryżu, w Departamencie Muzycznym Biblioteki Narodowej. Jako podsumowanie tych badań i niestrudzonych poszukiwań w dziedzinie historii rodzimej muzyki przygotował on komplet płyt kompaktowych “Ukraińska muzyka instrumentalna”, w skład którego wchodzą także utwory Dmytra Bortniańskiego – symfonia koncertująca, sonata C-dur na fortepian. Uhonorowano pamięć Berezowskiego oraz Bortniańskiego także na rodzinnej Czernihowszczyźnie – w Hłuchowie, brązowymi pomnikami autorstwa Inny Kołomijec. Monumenty tym wybitnym kompozytorom-ziomkom stały się znaczącym zjawiskiem życia artystycznego Ukrainy. Pod koniec życia każdy ma skłonność do wspominania jego początku. Właśnie tak, na stronach swojej ostatniej pracy „Artykuły. Badania. Wspomnienia” Mychajło Stepanenko przede wszystkim wspomina dziesięcioletnią szkołę im. M. W. Łysenki, gdzie wykładała Ludmyła Wołodymyriwna Kaliszewska, wybitna specjalistka i osobowość w swojej dziedzinie. Z Kaliszewską zapoznał Mychajła Stepanenkę Serhij Skrynczenko, który uczył się u niej w tamtym czasie. W jej klasie w różnych latach oprócz Serhija Skrynczenki uczyli się Wołodymyr Bystriakow, Ludmyła Rizol, Serhij Sylwanski, Switłana Łjaszenko i inni. W swoich wspomnieniach Mychajło Borysowycz czci jej pamięć, wyraża słowa wdzięczności tej wybitnej kobiecie i pedagogowi. Elegancka i smukła, niczym angielska dama, Ludmyła Kaliszewska była osobą o niezwykłej woli i determinacji. Ponad wszystko w życiu pragnęła być gospodynią własnego losu, lecz nie zawsze jej się to udawało. Młode lata przypadły na burzliwe czasy wojny domowej, kiedy to jako 20-letnia studentka konserwatorium w Saratowie została narzeczoną uczonego patofizjologa Andrija Bahdasarowa, ucznia Ołeksandra Bohomolca (zob. Drozd W. „Rytmy życia” – K.: Mołod, 1977. – S. 123, 124), z którym przeprowadziła się w 1920 roku do Moskwy. Tam Ludmyła Bahdasarowa uczyła się w Konserwatorium Moskiewskim w klasie Kostiantyna Ihumnowa. Jej najbliżsi przyjaciele w tamtym czasie to wybitni pianiści Lew Oborin, Wołodymyr Sofronycki oraz jego żona Lala Skriabina. Na początku lat 30. Ludmyła Wołodymyriwna jest w Kijowie, gdzie po raz drugi wychodzi za mąż za uczonego patofizjologa Jewhena Tatarinowa (również ucznia Bohomolca). Jednak zły los i tutaj łamie jej życie: nagła śmierć męża kładzie ją do szpitala na długi okres. Po wyzdrowieniu rozpoczęła swoją owocną pracę pedagogiczną w dziesięcioletniej szkole im. M. W. Łysenki. Pragnienie napełnienia swojego istnienia nową treścią duchową daje jej drugi oddech na dalsze życie. Wokół niej stopniowo formuje się swoisty ośrodek jej przyjaciół-myślicieli, intelektualistów, a jej dom na Lipkach staje się centrum kulturalno-artystycznego życia muzycznego Kijowa. Oprócz uczniów, w jej salonie bywają kompozytorzy Witalij Kyrejko, Wałerian Dowżenko i Mykoła Sylwanski. Tam urządzała koncerty z ich utworów, a także spotkania z profesorem Wołodymyrem Nilsenem, Lalą Skriabiną oraz założycielem medycyny kosmicznej akademikiem Mykołą Syrotyninem. Z nostalgicznym ciepłem wspomina Mychajło Borysowycz te niezapomniane czasy… Los Wsewołoda Topilina Wśród wybitnych kijowskich muzyków XX wieku uwagę Mychajła Stepanenki przyciąga tragiczna postać jego pedagoga i utalentowanego pianisty Wsewołoda Wołodymyrowycza Topilina (1908–1970). Syn generała białej gwardii, który zginął w walkach z bolszewikami, Wsewołod Topilin zmuszony był całe życie ukrywać swoje pochodzenie. Otrzymawszy w dzieciństwie początkowe wykształcenie muzyczne u prywatnych nauczycieli, Topilin zostaje studentem wydziału fortepianu Konserwatorium Charkowskiego, które ukończył w klasie wybitnego ukraińskiego pianisty Pawła Łucenka w 1929 roku. Uzyskane przez niego przygotowanie zawodowe i wybitny talent wykonawczy wysunęły Topilina w pierwsze szeregi młodych pianistów Ukrainy. Od 1930 roku rozpoczynają się jego wspólne koncerty z Dawidem Ojstrachem, o których z zachwytem wspominał Swiatosław Richter. W latach 1935–1936 Topilin nagrywa na płyty gramofonowe utwory J. S. Bacha, L. van Beethovena, R. Wagnera, P. I. Czajkowskiego i innych, koncertuje razem z Ojstrachem w Polsce, Niemczech, Szwecji, krajach bałtyckich, które przebiegają z ogromnym sukcesem, są szeroko opisywane przez prasę i stają się wydarzeniem w życiu muzycznym Europy. W 1938 roku Topilin podejmuje studia aspiranckie w Konserwatorium Moskiewskim, w klasie Heinricha Neuhausa, a z czasem zostaje jego asystentem. Wspólne poglądy na wykonawstwo fortepianowe, wspólna praca z uczniami, głęboki wzajemny szacunek uczyniły ich myślicielami i przyjaciółmi na całe życie. Wojna światowa zrujnowała życie Topilina, jak i życie milionów innych ludzi. Idzie jako ochotnik na front i już jesienią 1941 roku trafia do niewoli. Tułaczka w obozach koncentracyjnych, gdzie z tysięcy jeńców pozostawały jednostki, nie złamała Topilina, a szczęśliwy przypadek – komendant jednego z obozów był melomanem i potrzebował stroiciela fortepianów – nie tylko ocalił mu życie, ale dał możliwość zajmowania się muzyką. W 1943 roku Topilin, zważywszy na jego szlacheckie pochodzenie, zawód i magiczne stanowisko – asystent Heinricha Neuhausa, został zwolniony z obozu koncentracyjnego i pozwolono mu żyć w Niemczech na statusie robotnika przymusowego (Ostarbeitera). Znalazłszy się w Berlinie, Topilin pracuje jako organista w jednym z kościołów, ma możliwość uczęszczania na koncerty Wilhelma Furtwänglera, Herberta von Karajana, Waltera Giesekinga. Pod koniec wojny wraca do Moskwy, gdzie zostaje aresztowany „za współpracę z niemieckimi okupantami” i skazany na ciężkie roboty na Syberii. Tam pracuje jako drwal, potem felczer, a z czasem kierownik orkiestry instrumentów ludowych. Dopiero po śmierci Stalina pozwolono mu wrócić do Charkowa, gdzie mieszkała jego stara matka. Pomimo wszystkich przeciwności losu, Topilinowi udaje się dość szybko odnowić swój pianizm. Pracuje w Konserwatorium Charkowskim, a w 1962 roku zostaje zaproszony do Kijowskiego Państwowego Konserwatorium imienia P. I. Czajkowskiego, gdzie kierował katedrą specjalnego fortepianu do ostatnich dni swojego życia. Dla kijowskich muzyków lat 60. Wsewołod Topilin był najwyższym autorytetem muzycznym, człowiekiem-legendą. Na jego kursy mistrzowskie zjeżdżali się pedagodzy i pianiści z całej Ukrainy. Przez lata pracy pedagogicznej w Kijowie Topilinowi udało się stworzyć własną szkołę fortepianową, wychować całą plejadę wybitnych pianistów, którzy owocnie pracują w różnych krajach Europy i Ameryki. Jego życie to jaskrawy przykład niezłomności ducha w warunkach okrutnej stalinowskiej epoki, zwycięstwa myślącego człowieka nad losem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

działań na Donbasie w 2014 roku wielu waszych kolegów ze sceny kontynuowało występy w Rosji. Czy nie proponowano takich występów pani? – Nie, nie proponowano. Pewnie dlatego, że wszystkim znana jest moja proukraińska postawa i to, że już ponad 20 lat wykonuję przeważnie ukraiński repertuar narodowy. – A czy nie za mało, pani zdaniem, utworów ukraińskich kompozytorów brzmi dzisiaj w murach Opery Narodowej? – Oczywiście, chciałabym, żeby było ich więcej. Czekaliśmy na wznowienie opery Mykoły Łysenki „Taras Bulba”. Ale, jak już mówiłam, wszystkie plany zrujnowała wojna. Mam również nadzieję na wystawienie opery dziecięcej Jurija Szewczenki „Kot w butach”. Ściśle współpracowałam z tym wspaniałym kompozytorem, który, niestety, niedawno zmarł. Nawiasem mówiąc, w balecie „Za dwoma zającami” do jego muzyki są 4 numery solowe, które, na prośbę kompozytora, wykonywałam, siedząc w kanale orkiestrowym. Cieszyliśmy się wspaniałą muzyką, która subtelnie oddaje niepowtarzalny koloryt Kijowa i całej Ukrainy. Mam wielką nadzieję, że ten balet również powróci do repertuaru teatru. – W wielu koncertach można usłyszeć pani głos jako prowadzącej. – To również zaczęło się w latach studenckich. Wtedy kierownictwo kanału telewizyjnego „TET” zwróciło się z propozycją, abym prowadziła na kanale prognozę pogody. Powiedziałam, że nie znam specyfiki telewizji i nie wyobrażam sobie siebie jako prezenterki telewizyjnej. Mimo wszystko przekonali mnie, by spróbować. Tam pracowałam trzy lata. Pewnie te lata nie minęły na próżno. I dzisiaj, jeśli trzeba coś ogłosić, poprowadzić koncert, wymienić honorowych gości, zwracają się do mnie. Niedawno nagrałam ogłoszenie, jak postępować, jeśli podczas spektaklu zacznie się alarm przeciwlotniczy. Ta praca stała się już częścią mnie. Bywa, że biorę udział w tworzeniu scenariuszy koncertów. Wiele takich koncertów odbywało się w zeszłym roku, kiedy teatr dopiero wychodził z kwarantanny. – Pewnie ma pani marzenie. – Nauczyłam się partii Elżbiety z opery „Don Carlos” Giuseppe Verdiego. Mam nadzieję, że przyjdzie czas, kiedy będę mogła ją wykonać. Wcześniej wykonywałam partię Butterfly w operze „Madame Butterfly” Giacomo Pucciniego. Byłoby dobrze wznowić tę partię w swoim repertuarze. Chce się również nowych koncertów. I, bez wątpienia, razem ze wszystkimi czekam na nasze Zwycięstwo. – Co chciałaby pani powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Wszyscy soliści naszego teatru są szczęśliwi, że zdołali dotrzeć do stolicy, że możemy wspierać kijowian, być razem z zespołem. Tylko razem, zjednoczeni, każdy na swoim miejscu, będziemy robić wszystko, co od nas zależy, aby szybciej przyszło Zwycięstwo. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Natalka Mykołajiwna: „Śpiewałam nawet w najstraszniejsze dni”

– Jak dla pani zaczęła się wojna? – Dobrze pamiętam ten dzień. Obudził mnie mąż i powiedział: „Bombardują Kijów!” Nie da się słowami opisać tego stresu. Słuchaliśmy wiadomości, ale do ostatniej chwili nie wierzyliśmy, że Rosja może posunąć się do tak strasznego kroku. Początkowo zostawaliśmy w Kijowie. W pobliżu nie było żadnego schronu, więc podczas alarmów przeciwlotniczych chowaliśmy się w garażach obok naszego domu. Psychika mojego ośmioletniego syna nie mogła tego wytrzymać. Zdecydowaliśmy się wyjechać, choć nie wiedzieliśmy dokąd. Intuicyjnie czuliśmy, że trzeba jechać na zachód kraju. Kiedy wyjeżdżaliśmy z Kijowa, syn zaczął płakać, bo zapomniał podręczników i kolorowych ołówków. Dla niego było to najcenniejsze. Godzinami staliśmy w kolejkach po benzynę, widzieliśmy porzucone samochody, ludzi, którzy dokądś szli z tobołami. W końcu dotarliśmy na Przykarpatcie. Urodziłam się w Iwano-Frankiwsku. Niestety, nie zostało mi tam żadne z krewnych. Zatrzymaliśmy się u moich dalekich krewnych w rejonie tyśmienickim. Przyznam: warunki mieszkaniowe początkowo wydawały się straszne. Ale cieszyliśmy się, że nie słychać dźwięków syren, a dziecko zaczyna się uśmiechać. W zeszłym roku wróciłam do wykładania w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, którą swego czasu ukończyłam. Wcześniej pracowałam tutaj na katedrze śpiewu solowego. I kiedy kierowniczka katedry śpiewu kameralnego zaproponowała, bym znów wykładała, z radością odpowiedziałam. Przez cały ten czas byłam w kontakcie ze swoimi studentkami, starałam się je wspierać: jedna z nich jest z Zaporoża, druga z obwodu czernihowskiego. Codziennie kontaktowałyśmy się. Bez instrumentów muzycznych, siedząc na wsi, zaczynałyśmy się rozśpiewywać, wykonywałyśmy utwory, których uczyłyśmy się wcześniej. Starałam się zmuszać je do myślenia o tym, co wykonują. Mam jeszcze dwie studentki z Chin. Kiedy zaczęła się wojna, wyjechały do swojej ojczyzny. Cały czas pisałyśmy do siebie, wspominałyśmy nasz program. I teraz też jestem z nimi w kontakcie. Śpiewałam nawet w najstraszniejsze dni. Byłam zadowolona z zaproszenia kierownictwa rodzinnego teatru do powrotu do Kijowa. Zaplanowałam czas tak, aby już 17 maja być na próbach. – Od wielu lat śpiewa pani główną partię w „Natalce Połtawce”. A jak powstawała ta inscenizacja? – Dla mnie to znacząca opera. Pierwszą partią, którą wykonywałam w Studiu Operowym Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, była właśnie Natalka Połtawka. Bardzo lubię pieśni ludowe, w ogóle ukraińską twórczość ludową. Niektóre studentki chciały od razu śpiewać Rossiniego czy jakiegoś innego zachodniego kompozytora. A ja z radością śpiewałam Natalkę, to moja ulubiona partia. W 2000 r. kierownictwo Opery Narodowej Ukrainy zwróciło się do mnie z pytaniem, czy nie chciałabym zaśpiewać Natalki w ich teatrze, ponieważ wykonawczyni roli zachorowała. Oczywiście zgodziłam się. To nie była ta inscenizacja, która dziś jest grana w teatrze. To była opera w trzech wielkich aktach z obrzędem weselnym, wieloma wstawkami pieśni. Reżyserem-inscenizatorem był Dmytro Hnatiuk. Początkowo śpiewałam jako zaproszona wykonawczyni, a potem zaproszono mnie do teatru na stałą pracę. Dla mnie było to największe szczęście. Nową inscenizację zrealizował Anatolij Anatolijowycz Sołowjanenko, orkiestrację zrobił Myrosław Skoryk. Opera zabrzmiała nowocześnie. To jasna i bardziej optymistyczna inscenizacja, dla rodzinnego widza, ciekawa zarówno dla dorosłego, jak i małego słuchacza. Skrócono niektóre momenty, co dodało operze dynamizmu. Miałam szczęście śpiewać pierwszą premierę odnowionej „Natalki Połtawki” pod batutą głównego dyrygenta naszego teatru Mykoły Diadiury. Jaka to była radość! Każdy dyrygent wnosi do inscenizacji coś od siebie. Na przykład, kiedy dyrygował Mychajło Karabyć, w orkiestrze były bandury. Sporo ciekawostek dodali Iwan Hamkało i Ałlin Własenko. Obecnie operą dyrygują Herman Makarenko i Bohdan Plisz. Przez te lata moja Natalka się zmieniła. Kiedy wcześniej wykonywałam rolę dziewczyny, która tęskni za swoim ukochanym, to być może nie przejmowałam się tym wizerunkiem tak bardzo, jak teraz. Choć staram się przepuszczać przez siebie każdą partię, dodaję własne emocje. Ale dzisiaj sam tekst brzmi inaczej. Czas wojny odcisnął piętno na nas wszystkich. Myślę, że obraz mojej bohaterki stał się głębszy i bardziej wielowymiarowy. – Proszę opowiedzieć o roli Odarki w operze Semena Hułaka-Artemowskiego „Zaporożec za Dunajem”. – Kiedy Anatolij Sołowjanenko zaproponował mi tę partię, nie mogłam wyobrazić sobie siebie w tej roli. A on do mnie: „Kto, jak nie ty? Potrafisz dobrze się wcielać, przejmujesz się każdą partią. Spróbujmy”. W pamięci miałam duety Karasia z Odarką. Te pieśni wykonywałam już wcześniej podczas koncertów. Zrobiłam tę partię dosłownie w dwa tygodnie. Odkryłam, że podobają mi się takie aktorskie role. Odarka zawsze podjudza Karasia, jest ciągle niezadowolona z jego zachowania. Ale tak naprawdę bardzo go kocha. Niezwykle barwny duet. Kiedy Odarka wyrzuca swojemu mężowi, to nawet w myślach nie może przypuścić, że on ją zostawi. A Karaś umyślnie gra na jej uczuciach, kiedy mówi, że już zaręczył się z Turczynką. Tak bywa i w życiu. Chociaż w rzeczywistości ludzie pragną, aby w rodzinach panowały pokój i zgoda. Nowa inscenizacja „Zaporożca za Dunajem” powstawała, aby być bardziej zrozumiałą także dla najmłodszego widza. Niektóre sceny są nieco skrócone, za to cała uwaga skupiona jest na najbardziej wyrazistych momentach. – A była jeszcze opera „Jarosław Mądry”. – Moją bohaterką w tej operze jest Miłusza, dziewczyna, która walczy o swoją miłość. Zginęła, próbując ratować ukochanego. Szczególnie przejmująco brzmiała scena, kiedy dziewczyna żegnała się ze swoim miłym. Każda partia, którą wykonywałam, stawała się mi bliska. Tak samo i Miłuszy. Niestety, ta opera była w repertuarze teatru niedługo. Mam nadzieję, że ją wznowią, tak samo jak „Mojżesza” Myrosława Skoryka, gdzie śpiewałam Liu. W tej operze był wzruszający liryczny duet, jasno nakreślona linia młodości, miłości. Jeszcze była ulubiona aria Mawki z opery Witalija Kyrejki „Pieśń leśna”. Ten utwór w Studiu Operowym Narodowej Akademii Muzycznej wystawił znany reżyser Wałerij Kurbanow. Pomógł mi zrozumieć czystą duszę tej dziewczyny. Kilka lat po ukończeniu Akademii Muzycznej zapraszano mnie do wykonywania tej partii i z radością się zgadzałam. Wszystkie moje bohaterki w ukraińskich operach łączy miłość do rodzinnego kraju, pragnienie kochania i bycia kochanymi. – Kiedy rozpoczęła Pani działalność koncertową? – Zaczęło się wszystko od lat studenckich. Profesor Narodowej Akademii Muzycznej, zasłużony artysta Ukrainy Swiatosław Łytwynenko kierował wtedy orkiestrą muzyki ludowej i popularnej Domu Nagrań Ukraińskiego Radia. Zaprosił mnie na transmisję na żywo. To było tak wzruszające i emocjonujące. Nie znałam jeszcze specyfiki tej pracy i, przyznam się, trochę się bałam. Potem zaproponował, aby utwory, które wykonywałam na żywo, nagrać dla funduszy Ukraińskiego Radia. Łącznie nagraliśmy ponad 100 pieśni. Mychajło Pikulski, który obecnie kieruje tą orkiestrą, przejął pałeczkę i prowadzimy wspaniałe koncerty. Obecnie nasze życie drastycznie się zmieniło. Jak wszyscy, miałam mnóstwo planów, ale bezlitośnie przekreśliła je wojna. Jedno z czołowych miejsc we wszystkich koncertach zajmują ukraińskie pieśni. One na zawsze pozostaną ze mną. Zapamiętałam trasę z Narodową Akademicką Orkiestrą Symfoniczną Ukrainy pod batutą Wołodymyra Sirenki, która odbyła się dwa lata temu. Mieliśmy 24 koncerty, objeździliśmy całą Ukrainę. Bardzo dobrze przyjmowano nas zarówno na zachodzie, jak i na wschodzie kraju. Wykonywałam ukraińskie pieśni w opracowaniu Borysa Latoszynskiego, pieśni weselne w opracowaniu Myrosława Skoryka. Wspominają się lata studenckie. W 2000 roku razem z panem Myrosławem byliśmy w Australii, gdzie przez dwa miesiące podróżowaliśmy z ukraińską pieśnią. Pierwszą koneserką naszej twórczości była ukraińska diaspora. Ukraińcy w Australii przyjmowali nas ze łzami w oczach, tak ważny był dla nich kontakt z nami. Nigdy nie zapomnę, jak pewnego razu do sceny podjechała kobieta na wózku i poprosiła, abym jej dotknęła. „Pani mnie leczy. Już czuję się lepiej” – wyznała. To było niezwykle wzruszające. Był czas, kiedy aktywnie współpracowałam z Narodową Orkiestrą Instrumentów Ludowych Ukrainy pod kierownictwem Wiktora Hucała. Mieliśmy trasę po całej Ukrainie. Koncerty składały się z utworów Ołeksandra Biłasza. Cieszę się, że znałam tego kompozytora. Razem z nim nagraliśmy „Żurawkę”, „Wesoły smutek”. Występowałam także razem z Heorhijem Majborodą. Koncerty odbywały się w Domu Nagrań, a w funduszach Ukraińskiego Radia pozostały nagrania naszych duetów. Niejednokrotnie brałam udział w koncertach Hryhorija Harkuszy, który niedawno odszedł z tego świata. Nigdy nie zapomnę ostatniego koncertu w Narodowej Filharmonii Ukrainy Anatolija Borysowycza Sołowjanenki. Dopiero z czasem możemy zrozumieć znaczenie obcowania z takimi twórczymi osobowościami. Zawsze z ciepłem wspominam moją wykładowczynię w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy Zinajidę Buzynę – wspaniałą śpiewaczkę, niezwykle wrażliwą osobę, doskonałego pedagoga. Podczas nauki miałam możliwość obcowania z Jewheniją Mirosznyczenko, Hałyną Tuftiną, Łarysą Ostapenko, Kostiantynem Ohniewem, Mykołą Kondratiukiem, Hałyną Suchorukową. To było bezcenne obcowanie. – A jakie opery zachodnich kompozytorów podobają się Pani najbardziej? – W Studiu Operowym śpiewałam Mikaelę w operze „Faust” Charlesa Gounoda. Później wykonywałam tę partię w nowoczesnej inscenizacji, którą zrealizowano w Narodowej Operze Ukrainy. Bardzo różne spektakle, ale oba są mi drogie. Także w Studiu Operowym śpiewałam partię Nedy w operze Ruggero Leoncavalla „Pajace”. Ulubioną była partia Adalgisy w „Normie” Vincenzo Belliniego. Bardzo łatwo legła na mój głos. Lubię także operę „Makbet” Giuseppe Verdiego, w której śpiewam razem ze swoją przyjaciółką Ludmyłą Monastyrską. Ona śpiewa Makbeta, a ja – jej lady, damę. Bardzo potężna, emocjonalna muzyka. Zazwyczaj ta opera idzie przy pełnych salach. – Wspomniała Pani, że jedną z ulubionych dla Pani w swoim czasie była partia Tatiany z „Eugeniusza Oniegina”. A czy mogą dzisiaj, Pani zdaniem, w ukraińskich teatrach brzmieć utwory rosyjskich kompozytorów? Niektórzy mówią, że kultura nie jest winna. – Kultura nie jest mniej ważna niż polityka czy gospodarka. To jeden z głównych czynników wpływu na człowieka. Dzisiaj na Ukrainie trwa odrzucenie rosyjskiej kultury i wszystkiego, co jest z nią związane. Moim zdaniem, to słuszne. – Po aneksji Krymu i rozpoczęciu działań wojennych... Jedną z pierwszych po wymuszonej pauzie, spowodowanej wojną, w Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki pokazano operę Mykoły Łysenki „Natalka Połtawka”. Już wiele lat z rzędu rolę głównej bohaterki wykonuje zasłużona artystka Ukrainy Natalka Mykołajyszyn. Dzisiaj pani Natalka jest gościem „Słowa Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Pierwszy koncert od początku wojny

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z mediów społecznościowych Walentyna DONCZENKO-BUTKOWSKA, prowadząca koncert, artystka ludowa Ukrainy: „Postanowiliśmy, że nie będzie to zwykły koncert, lecz koncert-spektakl. W takim przypadku nie można po prostu wychodzić i ogłaszać tytułów utworów oraz wykonawców. Zamiast tego napisałam kilka scenek, w których w formie zabawy przekazywano informacje o Ukrainie, naszych zwyczajach, pięknie rodzinnego kraju. Jedna z takich scenek poświęcona jest wiankowi. Nie wyszłam na scenę i nie zaczęłam opowiadać, że na Ukrainie istnieje 77 rodzajów wianków i jest to jeden z najjaśniejszych symboli Ukrainy, lecz napisałam scenkę z córką, której tłumaczę, czym jest wianek i co oznacza każdy kwiatek. Na przykład dawniej, kiedy dziewczyna wychodziła na ulicę w wianku, chłopak mógł odczytać z wplecionych kwiatów jej nastrój, życzenia. Kiedy dziewczyna była na wydaniu, wplatała kwiaty wiśni i jabłoni. Oznaczało to, że kwitnie już jak drzewo owocowe i czas wychodzić za mąż. Jeśli dziecko zakładało wianek z makami, oznaczało to, że jest sierotą. Dlatego na początku scenki mówię: „Nie zakładaj wianka z makami, bo wszyscy będą myśleć, że jesteś sierotą”. Wianek miał też właściwości lecznicze, na przykład rumianek łagodził ból głowy. A do najlepszego wianka trzeba wpleść 12 rodzajów kwiatów, zgodnie z liczbą 12 apostołów, oraz kłosy. Tylko na Ukrainie tworzą takie piękno – to nasz amulet i korona. Lubię rozszyfrowywać symbole: czym są korale, czym jest wyszywanka, czym jest ręcznik. Jedną ze scenek poświęciłam naszemu najsłynniejszemu symbolowi – wyszywance. To właśnie po wyszywankach rozpoznaje się Ukraińców na świecie. To symbol zdrowia, szczęśliwego losu i pamięci rodowej. Mamy wyszywały dzieciom koszule i ręczniki na szczęśliwy los, zwłaszcza gdy szły na wojnę. Były to wyszywane znaki-amulety. Koncert podzielono na kilka części. Najpierw brzmiały utwory o szczęśliwym losie Ukrainy. Rozbrzmiewała muzyka ukraińskich klasyków – S. Hułaka-Artemowskiego, M. Łysenki, B. Latoszynskiego, N. Andrijiwskiej do wierszy Liny Kostenko, Wasyla Symonenki, Dmytra Pawłyczki. Potem zabrzmiała premiera utworu „Do Marii” Hanny Hawryłeć, która niedawno odeszła za granicę życia... A także wiersze Natalki Pokład i Wołodymyra Arjeniewa. Bardzo trafne poezje o wojnie rosyjsko-ukraińskiej, którą tak trudno przeżyć. Mnie jako wykonawczyni było niezwykle trudno je czytać, bo wciąż na nowo musiałam przeżywać te straszne odczucia... Połączyliśmy klasykę i nowoczesność. A czerwoną nicią przez cały koncert przewijała się myśl, że Ukraina z pewnością zwycięży. W żadnym z koncertów nie poczułam tyle bólu, co w tym. Przecież trzeba było mówić o raszystach. Nawet orkiestranci potem przyznawali, że podczas koncertu siedzieli i płakali. A ja stałam za kulisami i przeżywałam każdą piosenkę, jak odbierze ją słuchacz, czy zrozumie ogólną kanwę naszego spektaklu-koncertu. Wydaje się, że zrozumiał”. Lubow DOBRONOŻENKO, zasłużona artystka Ukrainy: „Ten koncert wcześniej już był grany na scenie naszego teatru. Ale teraz zmieniła się jego koncepcja. Tym razem wykonywaliśmy więcej ukraińskiej klasyki, śpiewaliśmy bez mikrofonów. Próby prowadził główny dyrygent naszego teatru Serhij Didok wraz z reżyserem Maksymem Dobrolubowem. Można powiedzieć, że był to zupełnie nowy program. Centralnym obrazem koncertu jest Ukraina jako matka, jako opiekunka naszego narodu. Z poprzedniego koncertu w składzie trio wykonywałam piosenkę „Gdybym umiała wyszywać”. A tym razem jeszcze piosenkę do muzyki Ołeksandra Biłasza „Żurawka”. Emocje, które przeżywamy teraz, przypominają o tym, co trzeba było przeżyć w 2014 roku. Wtedy zmuszona byłam wyjechać z Doniecka. Przez ostatnie trzy miesiące staram się, jak mogę, wspierać swoich bliskich i krewnych. Mój mąż poszedł walczyć, a syn został ochotnikiem obrony terytorialnej Kijowa. „Z Ukrainą w sercu!” – to nasz pierwszy koncert od początku wojny. Uważam, że przebiegł na jednym oddechu”. Tetiana DIDUCH, solistka-wokalistka teatru: „Słowami nie da się opisać emocji z tak długo wyczekiwanego spotkania z widzem, a jeszcze w obecnych warunkach pełnoskalowej wojny… Dziwnie nawet wymawiać słowo „wojna”. Ale to nowe straszne realia, w których żyjemy ponad trzy miesiące. Jaką radością było zobaczyć się z kolegami w murach rodzinnego teatru na próbach, które odbywały się tydzień przed koncertem! Zobaczyć, że ludzie żyją i wszystko z nimi w porządku. Dlatego pierwszą rzeczą, którą wszyscy robiliśmy, było mocne i długie przytulanie się ze łzami w oczach. Jeszcze nie ze wszystkimi kolegami się widzieliśmy, bo nie wszyscy są w Kijowie. Ale mam wielką nadzieję, że wkrótce znów połączymy się w naszą wielką teatralną rodzinę z jej twórczym życiem! Odbył się niezwykle duszny i ciepły koncert. Ukraina jest teraz w sercu każdego Ukraińca z jej bólem, cierpieniami, sukcesami, łzami, osiągnięciami, radościami. Wszystko zaostrzyło się do maksymalnego poziomu, wszystkie uczucia! Tak samo w naszym koncercie – wszystkie ukraińskie utwory, które były wykonywane, jeszcze bardziej niż wcześniej przepuszczane były przez duszę, przez każdą naszą komórkę! W koncercie brzmiały i ukraińska klasyka, i utwory folklorystyczne, i pieśni strzeleckie. Wykonywałam piosenkę Natalki-Połtawki z opery o tym samym tytule Mykoły Łysenki, a także premierę piosenki „A u tych bogaczek” Borysa Latoszynskiego oraz słynny utwór genialnego Wołodymyra Iwasjuka „Pójdę w dalekie góry” w duecie z Witalijem Iwanowem w opracowaniu Serhija Didoka. Chciałam pokazać poprzez śpiew, jak bardzo nasz naród jest silny, jasny, śpiewny i niezłomny. Przeżywa ból, ale idzie dalej, dąży do Zwycięstwa mimo wszystkich trudnych okoliczności – zarówno osobistych, jak i kraju w ogóle. A finałem naszego koncertu, kiedy widzowie razem z artystami płakali i śpiewali, stała się pieśń strzelców siczowych „Oj w ługu czerwona kalina”. Niezwykle ciekawą aranżację tej pieśni zrobił dyrygent koncertu Serhij Didok. Po prostu ciarki na skórze od pierwszego dźwięku. I na końcu – jak zawsze, oklaski, za którymi i my, artyści, i widzowie tak zatęskniliśmy! Boże, chroń Ukrainę, każdego naszego żołnierza, który broni naszej rodzinnej ziemi, oraz każdego, kto dokłada swoje wysiłki dla naszego Zwycięstwa!” Koncertem „Z Ukrainą w sercu!” wznowił swoją pracę Kijowski Narodowy Akademicki Teatr Operetki. Rozbrzmiały utwory do muzyki ukraińskich kompozytorów, stworzone w różnym czasie. Część z nich stała się już ludowymi. O tym, jak przygotowywano program i jak przebiegł koncert – nasza rozmowa z jego uczestniczkami. P R Z E D P Ł A T A — 2 0 2 2 Wartość przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA K o l e g i u m r e d a k c y j n e Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Halyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn