Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №21 за 1996 рік

16 s. · 16 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 5 z 16 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

РУ) Р (С"аззевом улумА-РОБ.сог іо гетоуе їпе маїегтагк ши ратво й ГАЗЕТА ВСЕУКРАЇНСЬКОГО ТОВАРИСТВА «ПРОСВІТА» ІМЕНІ ТАРАСА ШЕВЧЕНКА І РЕ ця 2-1 ЛЮТИЙ, Ч.2 (21) 1996 РОКУ із мови УЧИТЕЛЕВІ УКРАЇНСЬКОЇ 11-12 / прРОКЛЯТТЯ ЧОРНОЇ КНЯГИНІ 16 СИСТЕМА ЗАХИСТУ І ПІДТРИМКИ Для ВАШИХ ДІТОЧОК Не потрібно нагадувати, в якому стані опинилось українське національне книгодрукування, що, зрозуміла річ, позначилось і на стані української мови. Статистика жахлива. Необхідні негайні корективи. І при формуванні бюджету на 1996 рік потрібно передбачити низку заходів, що змінили б ситуацію на краще. Тому виступаю не з критикою, а з пропозиціями, що стосуються передовсім податкової політики. ВИСТУП! НА У СЕСІЇ ВЕРХОВНОЇ РАДИ УКРАЇНИ Першою по важливості вважаю інщіативу щодо звільнення від податку українського друку та інших видів інформаційної та комерційної діяльності, базованої на використанні української мови. Аргументи для такого Указу наступні: -- існуюча практика надання прямих або опосередкованих пільг національній мові у всіх без винятку цивілізованих країнах. Прикладом цього є Франція, яка послідовно 1 жорстоко відстоює пріоритетність французької мови в умовах все більшого натиску міжнародно вживаної англійської мови. Приклади турботи про своє національне мовне середовище демонструє 1 Росія, де впроваджуються обмеження на використання іноземних мов, зокрема для вивісок та реклами. -- несприятлива для української мови Дія ринкового механізму, що сформувався зараз в книгодрукуванні, пресі, кіно-концертній ДІЯЛЬНОСТІ. Неконкурентноздатність українського книгодрукування визначається передовсім набагато більшим обсягом ринку потенційних покупців російськомовної літератури, в першу чергу в сусідній Росії. Можливість друку книг дуже великими тиражами робить цей друк дешевшим аніж відповідний друк україномовних книт, коло потенційних покупців яких обмежене загалом територією України. Однак собівартість російських книг ще більше знижується тим, що та основна їх маса, котра йде на експорт в Росію, звільняється від податку на додану вартість. Таким чином існуюче законодавство робить друк російськомовної літератури в Україні набагато вигіднішим аніж друк власних книг українською мовою. Внаслідок цього всі книгодрукуючі потужності України неминуче перемикаються на друк більш дешевої 1 економічно вигідніІШО! РОСІЙСЬКОМОВНОЇ літератури Подібні механізми склалися 1 в інших галузях мовно-культурної ДІЯЛЬНОСТІ кіно-концертни галузі, відео-та звуко-запису, рекламі, комп ютерних інформаційних систе- мах. У галузі преси ще додатково впливає дужк! активна підтримка засобів інформації у зарубіжжі» шляхом надання паперу по піЛЬГОВИХ Росією російськомовних своєму «ближньому ДЕРЖАВНОЇ ДВОМОВНОСТІ Я, ПЛАКАТ О.НІКОЛАЙЦЯ зозцінках, прямої або опосередкованої «рінансової підтримки - и М ь ок - ; не Відповідна державна програма прийнята Росією г неухильно подліЗзОпУуЄТЬСЙ рідпотаИдДНиИмиИ маніс терстрами та держкомі тетами Росії З боку Украши, на жаль, відСУу" ня будь - яка система захисту "То Ті лі М ЧИ ІСсІгУ пали чи підтримки власної мови 1 власної культу ри У СВІЙ ЧО уам податкові пільги для підприємств, які друкували понад 709, продукції українською мовою. Однак вони були ліквідовані у січні 1993 року, врамках загальної боротьби з податковими пільгами, декретом уряду України Як потім виявилося, потужні лоббі швидко відновили свої, ДІЙСНО часто необгрунтовані пільги, лише за мову нНезнайшлося кому заступитися Тому, виходячи із фактично катастрофічної ситуації, коли тираж українських книг впав майже до нуля, а в решті сфер недержавного мовно-культурного вжитку українська мова методично витискасться на узбіччя, слід вживати надзвичайних заходів для порятунку українського мовно-культурного комплексу Оскільки руйнівні механізми, як було вже сказано, мають ринкову природу, то 1 заходи порятунку повинні мати ринковий характер. В умовах надзвичайного несприятливого стану ці ринкові заходи повинні бути адекватними. Тому пропонується повне звільнення всього українського мовно-культурного комплексу |книгодрукування, кіноконцертна Діяльність, театри, преса, відео-та звукозапис, реклама Та інша комерційна інформація) від сплати податку на додану вартість 1 тимчасове, на період відновлення - на 5 років, звільнення від сплати податку на прибуток. | Застосувати такий підхід є вигідним, набагато дешевшим для держави, аніж витрачати потім величезні субсидії для порятунку мови і культури. Втрати від введення цієї податкової пільги для держави є практично нульовими, оскільки, як було вже сказано, комерційний українськомовний обіг практично відсутніи, а тому й відсутні відповідні податкові надуодження Такий підхід є одночасно демократичним 1 необразливим для інших народів та меншин оскільки російськомовна продукція в симту Дії вищеописаних ринкових мехатамів і надалі о у де конкурентноздатною в Україні Щодо каробія; які проживають виключно на Україні, а їхня мова використовується переважно та територи України, таких, наприклад, як кримські! татари, то доцільно надати їм такі самі пільги Оскільки, ЗГІДНО діючого Законодавства про нього можна вносити року, оподаткування, зміни в лише до початку необхідно внести поправки В умовах, існує пеобгрунтованих ПІЛЬГ, активність деяких народних де путатів у відстоюванні цих пільг, через яка держава втра- «чає сотні мільйонів доларів, надання пропо! ОВаної, нового бюджетного пеличеана КІЛЬКІСТЬ коли є очевидною КОЛИ практично безкоштовної, пільги ум ратнській мові буде схвально сприйнята більшостю населення України Павло МОВЧАН, голова товариства «Просвіта», народнит депутат Україні ьо
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ВИХОВАЮТЬ ПАТРІОТІВ? Наперелолні нового іавчального року меруючий оспітою Сепастополя | соргій Капустін полапся був ло Москви. І місія бонього була начебто щонайкращих нампрів -- доставити сепастопольським школярам ростиські підручники. Москзасось уже третій рік забезпечує ними «город русской славью» в плані гуманітарної допомоги. Але чи лопоможе це нам виховати достойних громадян України? Маємо щодо цього великий СУМНІВ. Микола ЗМІЙ КОЗАЦЬКІ ЧИТАННЯ Під час канікул на базі Луганської гіМмНази відбулися перші обласні учнівські Звичаї, участь Дуганська, читання «Українське козацтво традици, звитяги». В них рзяли старшокласники шкіл м Антрацитівського, Перевальського, Свераловського районів. На читання прибули запрошені гості із гімназп м. Шостки Сумської області, історик з міста Донецька Петро Лаврів, почесний голова луганської обласної «Просвіти» Богдан Пасгух, лиректор бобриківського краєзнавчого музею Іван Захарченко, батьки та учителі Козацькі читання вирішено проводити шороку І. ЗАХАРЧЕНКО ЗНЕХТУВАНО ЗАКОННЕ ПРАВО Замість того, щоб силою влади підтримати Наказ голови Держтелерадіо України 3, Кулика Іі спільними зусиллями приборкати розхристані регіональні телепрограми, шо заполонили екран порнографічною, кримінальною та антиукраїнською продукцією, облвиконком відверто відкрив настіж двері тотальній інформаційній інтервенції ГРТ, яке веде неприховану антиукраїнську агітацію, фальсифікує події в Україні, підриває процес налагодження добросусідських відносин між нашими країнами. Тим паче, що російська Держтелерадіокомпанія не знайшла коштівдля оплати, заборгувавши чималу суму. Водночас доморошені фінансовопідприємницькі структури, абсолютно байдужі або й прямо ворожі до відродження української культури, беруться охоче платити. Отже, для русифікації кошти знайти можна, а для свого трудівника -- зась. Чи не пора місцевій владі повернутися обличчям до свого трудового народу, а не потурати міщшанським шовіністичним силам? І, нарешті, виконуймо Закон України «Про мови». Національний інформаційний простір мусить охоронятися в інтересах своєї держави. А. Поповський, професор, завідуючий кафедрою загального мовознавства, А. Черненко, професор, М. Ковальчук, доцент, завідуючий кафедрою української мови ДДУ, В. Скрипка, професор (м. Кривий Рігі, Б. Довгалюк, доктор технічних наук /|м. Дтіпродзержинські, В. Кобзар, робітник |Криничанський район/ Кременчуцькі просвітяни утворили для оійськовослужбовців курси вивчені ня української мови, культури та історії. Уже проведено бесіди и тематични вечори р солдатському колі -- «Козацькому роду нема переводу», «Кобзар - нашональний скарб українського наропу», «Духовне відродження України», огляд книг «Гетьман України в художии літературі», «Твої герої, Україно» тощо Отож 1 виходить, може, окрім конференцій, на яких ми переконуємо самих себе, шо Україну любити треба, сіти в народ» чи просто до люлеи І своІм переконливим словом, своїми знаннями - підвишувати рівень нашіональної срідомоОсСті, утверджувати ідею державотпорення ть Ниш у військових частинах особливо актуально постало питання вивчення ширьковослужбовцями істори та культури України, українського війська, а також оволодіння українською мовою Члени товариства «Просвіта» виклалають на спеціальних курсах лля військоВИиКІВ. Уже проведено, ло речі, гакі ось бесіди и тематичні вечори: «Козацькому роду нема переводу», «Кобзар національний скарб українського народу», «Духовне відродження України», а також огляди книг «Гетьмани України в художній літературі», «Гро герої, Україно» При проведенні цих заходів УСІХ об'єднувало одне прагнення: якомога глибше знати історио свого краю, оволодіти мовою своє! держави. Т. МИРОНЕЦЬ, зав. бібліотекою військової частини БО ВЧИТЕЛЬ ХОДУ НЕ МАЄ ..Раніш вузи й технікуми нарікали на школи, нате, що учні незнаютьукраїнської мови. Тепер школи закривають українські класи, нарікаючи на вузи й технікуми, бо ті, бач, не підготували україномовних спешіалістів, з читання точних предметів. Це коло слід розірвати, треба повести мовно-освітню політику так, щоб не було и самих підстав до подібних нарікань чи виправдань. Необхідно сформувати атестаційні комісії, і створити їх не тільки з представників номенклатурних одиниць, а й з членів товариства «Просвіта» І торвариства Педагогічного, а також з включенням до складу комісій представників національно-демократичних партій. Бо вчитель-патріот ходу вперед не має. Атестують, наприклад, директорів чи завучів, і ніхто не поцікавиться, не запитає і не перевірить, чи володіє атестований державною мовою. Звертаємось до Міністерства освіти: просимо прислати комісно щодо Морсь- кої академії, бо ж перевіряти як впроваджується українська мова, Миистерство прислало інспектора, який української мови не знає! Як же 1 кого вІЙ перевірить? Михайло ПЕРЕГІН ЧУК, м. Одеса дачі ИЙ РОЗМОВЛЯТИ ПО-РОСІЙСЬКИ єс занепа 0 о НеОк зпечни ги З м литсал ках нашональної мови у ВУЗ! ро зберігати 1! Апже розмовлят и рід ною МОВОЮ ІС( 1 а З ахенанаметя офесійний оровям кожного педагога працівника держав - | | і 20 асовс іпарату, сфери культур"; вар Ме ом інформаші. Ї хіба творчіє гь Гараса | | туса Іізана Франка, Лесі УКРАЇНКИ; Васи І; ( учас шлим інститутом В Ме » Кожною «клітинкою» СВОЇХ 1 ворів мову! Без мови не цепр не Є ДЛЯ розумінні зони застерігають: бережіть НН буле державної наши" Шануйте мову Бать Не дайте себе зенашоналізувати! Але Дїде б гому, шо між щдейним пафосом нашої класи" ки. по гуманістичними імперативами , свідомістю поросійщених мас лежить ливозижна безодня. Останні через байдужімть, педарство, апатію, врешті обмеженість, мабуть. т не запідозрюють шо з них є така література , п неповторними моральними максимами Прикро про ше говорити, але, зату ркані готалітарним минулим, навіть деякі ВИКЛЯстуденти нашого Ніжинського педінституту втратили здатність розмовляти мовою своїх батьків і користуються переваж: но «обшепонятньм язьком». Рік тому на засіданні ради інституту слухали питання про реалізацію Закону про мови у викладацькій практиці, перевірили всі кафедри, провели анкетування студентів. | шо ж показала перевірка? Що понад Х0 відсотків ВИКЛАОадДОЧІВ і студентів є вроджені украї нити прважають, шо зикладати всі навчальні дисципліни треод мовою рідною. Щоправда, майже на кожний кафедрі є й такі українці, що и лосі на практиці користуються ростиською, а вірніше й ніжинським варіантом. Я неоднораз кажу студентам, які наївно вражають, що вони РОСІЙСЬКОЮ ВОЛОДІЮТЬ Краше, ніж українською що казати егалава» -- це ше не означає розмовляти по-російськи Після відомої заяви Презилента про можливе надання російській мові статус) офіційної, заяви, що стала уже «притчею во язицех», дуже активізувалася ростиськомовний тенденція, зокрема в інституті Російськомовні викладачі, які ще п'ять років тому всериоз думали вивчати українську мову, сьоголні, здається, й не збираються цього робити Невідповідність між декларуванням державності мови 1 реалізацією такого п статусу особливо помітна на факультеті іноземних мов та музпеді, де заняття й лосі ведуться «на обшепонятном». І якщо справді дбати про право людини отримувати освіту тією мовоїо, якою бажаєш, на що часто посилаються ті, хто вперто не хоче викладати українською, то давно пора створити окремі українські й російські групи, щоб не порушувати прав тих, які не хочуть зрікатися рідної мови Марія АСТАФ'ЄВА, доцент Ніжинського педінституту, голова місцевого товариства «Просвіта» ри РЕ І ПРЕДСТАВЛЯЄТСЯ КРАЙНЕ ОПАСНЬІМ (З постпацови толтавського е1/- бернатора про відмову в реєстрації «Просвіти». 19006 р.) гУсматривая из устарва обшества сволится главньтм образом к МеЛиХ что цель позлсистврию на населениє В напионально-политичессСкогосСсамосої- мания украйниеєв путем измания книг, листкоВв и спойх книгонош и другими способа газет разсьмки их через | ми, как то путем устромйстпа собро ний нимая во вниманис, что изоранньй зоскресньих ШшкОЛИТ по и при обшеством способ роздействия на насслениє предосєтамтиєтсия п нак ГОМ шес преми крайне опаєньтм могУщИиИм амизоать Ооєзпорядки, кроме того пороссим Йсликий пробоужления чсскогоСсОЗзНнания малороссниим КОГО ІІ рол о настояшес времи теє МОЖСІ бьть и речи» ПД рр - денне состайніїи ІСТЬ» ОЛНОМ Российской империй и о напшмонально-полити | дн вно - не НАКАЗУЮ ОДПРАВЛЯТИ В РОСІЮ Відомо, що окремі політичні сили активно виступають проти суверенітету нашої держави. В той чи інший спосіб вони пропагують відновлення Союзу, імперії На жаль, державна і місцева влада, проявляють політичну інфантильність, практично ніяк не реагують на випадки зневаги до символів молодої держави З оглядунаце, нам здається, варт мі уваги | держоблархіві (м. Черкаси) | повне уявлення про те, які проблеми і як Ма | вирішувала Україна в 191В році, СВІДЧИТЬ |про помітну співзвучність політичних процесіа минулого и сьогоденни | Можливо, це стане нашим державцям за приклад у побудові дійсно української! державності Стилістику лишаємо без змін МОТО аатти ща улаштповуютться котрі маютьь напрямок проти держаєтого Україти ресторанат честь 1 відповідними менту вигуками | Учасників подібних «її чнестью могли на адмі ане да ресторанни ї А«ЦНацтви сСсафю) пре (а настпь Губершяльним Старостам 1 міським отамоа нам України Київ 29 серпня 1918 рожт До Манастерства Внутрішніх Справ пості паютьь дотесення, що а рес торанагтг систематичні демотстпрації стпрою По замовт відвтдачів оркестри персбоуваючит в надання російській мові статусу срають монартічні | усттисьх ІС - я -- офіційної, використовуючи при тому РОСТ І ПІСНІ ЧК НОТ клай «Слаавк яти ( лавою» симвоЛліКУ тоталітарної! комуністичної причім присутімі, вислі борточи нас тоячки. одда «итровод0оюуютть бок сканічення ІІАКАЗМІО мМоОбІСТТ рацію ІС Ті ГДР І оатраалят їй Росію ІЦОГО БО ТІ (| мм І ЛьКУГ д0росицм Оля "іГ політичні м тесСісям пмияпбвлоним па Він дає документ, ; Го подарієв ресторанів 1 орпудувачіа прити гатьь до втдповідальности залу проти Держави МІНІСТР 3Н.О. Директора Канцелирії (Фонд І Іундготуван Лінханло Накуленко м л сіастьь ав ФШємози трації ПУ ТІмКІіаСТЬКкйтТІ брашевськуитй ІХО0Х оп. І стр х) МАН ОВМІЛ А Вир) семІмст; ОогАЧЄНнОГО об єднання гом ГАТІГав и РІ, 4 й ВЕТЕРАНИ-ДЕПУТАТАМ Ми, тим, що Зако про держави ветерани праці й ї Ст У рОовані (і яиття "а повільно, а ча типа ЧШПОвниківа Обі ЧІПІЛІОЄ ТЬСЯ г ад дто ка ховного І пізнавального значе ча пого пе дотримується. Ліоди б свідолмистіо навіть пе інийнвнн ій, 0 -о мови украгської для уте ердже | Ти» украгіської держави Лахсее мова -- це С) ша народ) найдорожчий скарб. Зникає НОСІЇ ІСІ Чомусь пе маємо виступів п Сь- ПаУукоєців, тароднц ії депутатів, учищтелів, "суриалістів пр 9 ІЄНІИКІЄ, велике, мобілізуєче, сЛа080а ук раці ЬКО ЛІОСМЙИ 6 РИНО ІС торичні чад) гвниаш час по раФо, по телебаченню звертаємось Ф20 е«просвітянь ді дл) письменників, викладачів вузів з тиі пізпавальнео значення що треба підготувати цикл лекцій виступати перед робітничими колек. тивами, стуасптами, УЧНЯМИ - роз ясшовати суспільну) роль мови, про доконечне виконання Зак оту про мові вай Франко називає слово «прав- «вого п крогО Прометея правильна товариства ГІ росвіта» поєто Лавло | Мовчан (лово повинно рятувати саннтїо | ик ше можливо - твераацть ї геолова (С ОЄНИйЙй Пподи дивуютьься ї Р ЯКА ГЕС М ПОПИ птиОкс можлиє , "г ЩО самі законотворці обранці народ) де- путптаЄ и ) Зерховиій Раді порушувачи | 7. ИИ3ИИС ПІПОІТРІ НОГО Зк "ТІ ГПИГГОГІВУИЙО| й кає) 1 ігнорували сві же, про аФФержанну мов) гупнають де- и р .леаєвний ПА мойстративно па ПОСИЦСЬКІЙ 10 того як прифіяти п дебати, це акон прийнято СМ ОЇ ЕС. Моро оугти нормально, ас ко Й, ОІ І|ВІНІСТЮО саолосіє ПТО ісСноОруючи асо, хІба тим самим депутат не ставить сані ТАТО ПО1а закоюномлі .Г такий ( ПУ" Пані. пор) НІНЦКОМ Закону ї осгічнНо. г підлягає роз: пяду справи за всіма юрії- (Ось, виявляється, богеато аспутатив певного шяттю 7 них 00 С Ж дає ІМ дачними нормами ЧОМУ ТТАаКк ПРТОЛлЛКуУ» ПРОГИМОНИ ЕМ | «нсЄФоторканості можливість піотумачити пудбь-якші за- КОП На Свій КОГО Але ож був справедливий запит о0дщо б пеглапутаті га путатиа ЛІС. пого пло а якою Ф Л ржавтою, / (8 МЕНТИ С СІНПОРТРІЮІН повинні виступати мового є чиччив єр нан, мусить ЗМ рек ад а хто ще й т71() уро МЕС є на украйнську Чому це Пі атиииєКконуєаантьс мя /рупа ветеранів праці тп КНИЖКИ ВІД | РЕСПУБЛІКАНЦІВ | | І, ж ) у РІ Го гіф (чі зТАТТИТ й й) осерех п чф/нике | 1) і Кк їм 1Ї '| порі прє в; пк -) 1 їм, (7 , | ІЧ! ГИ : | и . . еїлучн ух ами | лисцебої школи, атакож пу | ч ь к ці | рем І ї» м 1 І і СОВА | "Їоєго і і і М Ман ром М | г їі | мА і РІ ід " 0)! і чл" і | ГІ їі і АГ) і ї і " тм ік РЕ ' На ж ГУ 11 ре! сій Р! ія | ні ФА Ні А і (і ін і і 1 ік | | і Ро Ї | 1 ! і "| | с АРІРРУ і І , коіиЛтТе Р | ї і і 4 | т ' «КС 4 . ГР РИМІ Т|Ь А МРАТІО ГА | ри кап" 7 РІмМО Кк) . і І ( ми РАКИ, 7 і! - (ЛИфАЙТТІ Й і
Strona · s. 3strona oryginału ↗
Кломо PRZECIW LISTY DO «PROŚWITY» W SZKOŁACH UKRAIŃSKICH NIE BYŁO I NIE MA... Nie wiem, ilu Ukraińców jest w Moskwie, ale jestem pewna, że więcej niż Rosjan. Chcę opowiedzieć, jak ostatnio zostałam „przeliczona” (spisana). Przyszła młoda kobieta, zapytała o nazwisko, imię i miejsce urodzenia. Odpowiedziałam. Ona jednak nie pytała mnie o nic więcej. Wzięłam ją za rękę i zapytałam po ukraińsku, w języku powszechnie zrozumiałym, a ona wciąż pisała i pisała. Założyłam okulary i zajrzałam, co ona pisze, a tam: „narodowość – rosyjska, język ojczysty – rosyjski”. Z oburzenia zabrakło mi tchu. Powstrzymując się, zapytałam, po co ona to pisze. – Kobieto, a co pani za różnica? Nie dosłuchałam, chwyciłam ten świstek, podarłam go, otworzyłam drzwi i wyprosiłam ją. Doszłam do wniosku, że ostatni spis to antyukraińska akcja. Często o tym opowiadam i zawsze słyszę jedno i to samo: „I mnie zapisano jako Rosjankę”. I mnie... Ludzie z reguły nie patrzą, co tam piszą „towarzysze”, a szowiniści tym skorzystali. Pozostaje tylko zgadywać, ilu dziesiątków, a może setek tysięcy Ukraińców stało się „Rosjanami”. Jestem pewna, że na Ukrainie trzeba przeprowadzić nowy spis, skontrolować go, aby na Donbasie nie doszło do powtórki „wielkiego zlania narodów”. Szkół ukraińskich nie było, tak jak nie ma ich do dziś. A tymczasem najwyżsi przywódcy przysięgają, że Rosjanie na Ukrainie będą żyć lepiej niż w Rosji, Żydzi będą żyć lepiej niż w Izraelu... A jak będą żyć Ukraińcy? – pytam ich. L. FEDORENKO, m. Makiwka KIEDY ŻE? Nasza rodzina mieszka w Symferopolu. Wraz z żoną Ukrainką wychowaliśmy dwóch synów, ale, ku naszemu wielkiemu żalowi, nie mieli oni możliwości uczyć się w szkole ukraińskiej, bo takiej nie było i do dziś nie ma w całym Krymie. Kiedy же w Krymie będą mieć możliwość uczyć się w swojej narodowej szkole nie już dzieci, lecz choćby moje wnuki? I nie tylko moje, ale i setek tysięcy Ukraińców, którzy tu mieszkają? Rodzina Kroiterów TOWARZYSTWO JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO IM. TARASA SZEWCZENKI W USA POZDRAWIA I OBIECUJE Grudzień, 1995 Do wszystkich 25 obwodowych towarzystw języka ukraińskiego im. Szewczenki na Ukrainie Drodzy Przyjaciele! Serdecznie życzymy Wam Wesołych Świąt Bożego Narodzenia i Szczęśliwego Nowego Roku oraz wielu sukcesów w Waszej pracy na rzecz Proświty w 1996 roku. W ciągu 1995 roku nasze Towarzystwo nadal wysyłało do wszystkich obwodowych oddziałów książki i czasopisma ukraińskie, łącznie 74 paczki. Jak i w poprzednich latach staramy się wysyłać więcej na wschód i południe Ukrainy, bo wiemy, że tam jest wielka potrzeba takich rzeczy. Bardzo prosimy, abyście informowali nas, jak tylko otrzymacie nasze paczki, żebyśmy mieli pewność, że wszystko do Was dociera. W 1995 roku mieliśmy wielką przyjemność gościć w Chicago dr. Wołodymyra Biłeckiego, przewodniczącego TUM-Donieck, oraz p. Mykołę Kulczyńskiego, przewodniczącego TUM-Połtawa. Było to dla nas bardzo miłe zaskoczenie. Jeszcze raz, drodzy przyjaciele, wszystkiego najlepszego w Nowym Roku! W imieniu Zarządu TUM-Chicago, prof. Wira Bodnaruk, przewodnicząca 7 ПОДІЇ ФАКТИ, КОМЕНТАРІ SUBSYDIA ZAGRANICZNEGO WUJKA Z KIJOWA Deputowani przyjęli w pierwszym czytaniu projekt konstytucji Autonomicznej Republiki Krym, w którym język ukraiński zostaje uznany za język państwowy na równi z krymskotatarskim i rosyjskim. Można by z tej okazji wzruszyć się aż do łez radości. Ще б пак, nasz język, „wielki i prosty” (według słów Majakowskiego), został uznany za godny być językiem państwowym w państwie ukraińskim. Lecz nie spieszmy się z radością, bo z jakiegoś powodu język rosyjski, oprócz statusu państwowego, otrzymał jeszcze status urzędowego. To coś w rodzaju tytułu dwukrotnego Bohatera. W praktyce oznacza to, że język ukraiński i krymskotatarski będą odpowiednie wyłącznie do użytku domowego, a dla instytucji państwowych okażą się z jakiegoś powodu nieodpowiednie. Tu trzeba już przejść na główny, urzędowy, jasne rzecz, rosyjski. A subsydia i inwestycje „zagranicznego” wujka z Kijowa, ich, naszych posłów i urzędników, całkowicie zadowalają. Tu nie zwracają szczególnej uwagi na subtelności językowe – niech nawet na starej martwej łacinie, byle więcej dawali. Wołodymyr SZAHNIUK DO PYTANIA O WALKĘ Z NACJONALIZMEM «Ukraina naciska na rosyjskojęzyczny „Na Krymie nasila się przymusowa ukrainizacja”? To czysta bzdura: ukrainizacji w prawdziwym tego słowa znaczeniu nie ma nie tylko na Krymie, ale na całej Ukrainie. Kto chce uczyć się języka państwowego, ten się uczy, ale nikogo do tego nie zmusza się. Zatem jeśli Krym rzeczywiście został „zduszony” przez ukrainizację, to powinien wreszcie mówić po ukraińsku? Ale przecież języka państwowego tu wcale nie słychać. A jeśli ktoś zaryzykuje i się nim odezwie, zaczyna się na niego krzywo patrzeć, mogą nazwać go «chochoł» albo jeszcze jakimś obraźliwym słowem. Jeśli zaś chodzi o nacjonalizm, to dzielę go na prawy i lewy. Prawy, ten, który w Niemczech przerodził się w faszyzm. Jego przejawy są także w Rosji, istnieją takie organizacje jak «Pamiat». Ten nacjonalizm rzeczywiście jest niebezpieczny i z nim trzeba walczyć. Ten zaś, który nie uciska innych narodów, uważam za nacjonalizm lewy. W okresie budowy naszego państwa jest w nim pilna potrzeba. W przyszłości, gdy Ukraina mocno stanie na nogi, straci obecne znaczenie. Stoję na stanowisku, że powrót do przeszłości nie ma perspektyw. Zachar KOWALIUK, zastępca przewodniczącego Kerczeńskiej Proświty JAK PODRZUTEK POD PŁOTEM Rzeczywiście, jak podrzutki pod płotem, tak i my, nauczyciele – ukraińscy patrioci – czujemy się w swoim rodzinnym mieście Stachanów na Ługańszczyźnie. Trzeba, żeby «Proświta» zajęła lokal nieczynnego, utrzymywanego przez towarzystwo «Znanije», bo musimy się spotykać to w jednym, to w innym miejscu, za każdym razem wyżebrywając jakiś kącik. Jedyna pociecha – raz w miesiącu drukujemy w miejskiej gazecie swoją stronicę «Rodzima mowa». Założyć własną gazetę nie starcza nam sił. W Stachanowie mieszka 4572 Ukraińców, ale wielu z nich zapomina o swoich własnych rodowych korzeniach. Nie żal mi Rosjan, którzy boją się «ukrainizacji», ale żal mi swoich, którzy prawowite powrócenie języka prawowitemu państwu nazywają «ukrainizacją». Uważam, że na Ukrainie żadnej ukrainizacji nie ma i być nie może. A właśnie rusyfikacja jest jak rakowy guz – nie da się jej pozbyć od razu, i leczyć jest trudno, to prawda. Nina HEJKO, m. Stachanów na Ługańszczyźnie OIBEŃ OBWODOWY CZY PAŃSTWOWY? co - nn st Na podstawie Ustawy Ukrainy o językach oraz Państwowego programu rozwoju języków moich [...] Ukraina opracowała i zatwierdziła «Kompleksowy program rozwoju języka ukraińskiego oraz innych języków narodowych mniejszości w obwodzie zakarpackim na lata 2000.» Przebieg wykonania Ustawy i Państwowego programu znajduje się pod stałym nadzorem utworzonej komisji do spraw koordynacji pracy i kontroli nad ich realizacją. W ciągu ostatnich trzech lat zrealizowano szereg następujących działań: - przeprowadzono naukowo-praktyczne konferencje «Język ukraiński na Zakarpaciu w przeszłości i teraz», «Stosunki międzyetniczne na Zakarpaciu»; - na kolegiach Zarządu Oświaty i Nauki wysłuchano zagadnień o «Rozszerzeniu sfery funkcjonowania języka ukraińskiego», «O pracy nad poprawą nauczania i wykładania języka i literatury ukraińskiej, wprowadzaniem Ustawy Ukrainy o językach», «O udoskonaleniu działalności szkół z rumuńskim językiem nauczania»; - corocznie przeprowadzano szkolne, rejonowe, obwodowe olimpiady z języka i literatury ukraińskiej, a od 25 do 30 marca 1995 roku w obwodzie odbywała się X Ogólnoukraińska Olimpiada Młodych Filologów; We wszystkich administracjach państwowych, miejskich, rejonowych, wiejskich i osiedlowych radach deputowanych ludowych dokumentacja prowadzona jest w języku ukraińskim. Szyldy nazw praktycznie wszystkich przedsiębiorstw państwowych i organizacji, miejscowości podawane są w języku ukraińskim. Co do wyboru języka nauczania w szkołach odpowiednio do składu narodowościowego ludności, jej potrzeb: obecnie w języku ukraińskim uczy się 83,89% uczniów, w rosyjskim – 4,49%, w węgierskim – 9,6%, w rumuńskim 2,2%, w słowackim 0,019%. Zniesiono wszelkie podstawy do narzekań co do języka wychowania w placówkach przedszkolnych. Działa 647 przedszkoli z językiem ukraińskim, 66 – z węgierskim, 14 – z rosyjskim, 5 – z rumuńskim oraz 1 – z niemieckim i słowackim. Ostatnio język i literatura ukraińska nauczane są pogłębiony w 35 szkołach obwodu. Wprowadzono praktyczny kurs języka ukraińskiego w grupach Mukaczewskiego kolegium pedagogicznego, w których uczą się uczniowie narodowości węgierskiej i rumuńskiej. Język ukraiński jest również nauczany w grupach szkół zawodowych z węgierskim językiem nauczania. (W szkołach zawodowo-technicznych dokonano przejścia na nauczanie przedmiotów ogólnokształcących i specjalistycznych dyscyplin w języku ukraińskim) Obecnie język ukraiński jest nauczany we wszystkich szkołach z węgierskim i rumuńskim językiem nauczania jako język państwowy. W tym celu obwodowy zarząd oświaty i nauki oraz Instytut Doskonalenia Kwalifikacji Pracowników Pedagogicznych opracowały odpowiednie programy, rekomendacje metodyczne i materiały pomocnicze dla nauczycieli języka ukraińskiego. Ta praca trwa: przygotowujemy materiały metodyczne do wprowadzenia języka ukraińskiego w 9 klasie szkół z węgierskim i rumuńskim językiem nauczania. Dla wspomnianej kategorii nauczycieli co roku organizujemy kursy doskonalenia kwalifikacji, krótkie seminaria, metodyczne zespoły połączone. Badamy i uogólniamy doświadczenia pracy nauczycieli języka ukraińskiego, którzy pracują w szkołach z węgierskim i rumuńskim językiem nauczania (Czopska szkoła średnia nr 2 rejonu użhorodzkiego, Sołotwińska szkoła średnia nr 2 rejonu tiaczowskiego). Pracujemy zarówno pozalekcyjnie, jak i poza szkołą – z rodzicami i uczniami – podtrzymujemy zainteresowanie obywateli swoją historią, kulturą, ludowymi tradycjami, obyczajami i rzemiosłem. Nasi nauczyciele organizują i przeprowadzają święta języka ojczystego, gry ludowe, wieczornice, festiwale folklorystyczne, wprowadzając ludzi do źródeł naszej narodowej duchowości. W szkołach ogólnokształcących wprowadziliśmy kursy, których wcześniej nie było: krajoznawstwo, regionalistykę, historię rodzinnego kraju, etnografię i folklor Ukrainy, historię narodów węgierskiego i rumuńskiego oraz inne. Wszystko to odbywa się dzięki zajęciom fakultatywnym, indywidualnym i grupowym zajęciom z uczniami, kursom do wyboru. Pomagając nauczycielom, zarząd oświaty i nauki przygotował niezbędne rekomendacje metodyczne, podręczniki i programy. Mamy też problemy, które należy rozwiązać, oczywiście nie na poziomie obwodowym, lecz na poziomie ogólnopaństwowym. Na przykład: nauczanie języka ukraińskiego w szkołach z językiem węgierskim i rumuńskim trwa już piąty rok i jest zapewniane wyłącznie przez pedagogów obwodu. Uważamy, że temu ważnemu procesowi należy nadać charakter państwowy — opracować jednolite wymagania dotyczące nauczania języka państwowego na Ukrainie i odpowiednio zapewnić mu bazę dydaktyczno-materialną. Brakuje opracowań metodycznych, pomocy wizualnych. A do tego jeszcze jedno: w związku z redukcją godzin, które dotąd szły na nauczanie języka rosyjskiego, oraz z usunięciem z planów nauczania literatury rosyjskiej jako przedmiotu obowiązkowego, nie ma możliwości zapewnienia części filologów rosyjskich pracy zgodnej z ich specjalnością. Trzeba opracować państwowy program przekwalifikowania tych pracowników pedagogicznych, w tym także na filologów ukraińskich, których brakuje szkołom narodowym. W. PRYCHODKO, zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej DO «PROSWIATY» — OD JEDNOSTEK WOJSKOWYCH Trwa skomplikowany proces kształtowania się armii ukraińskiej. Pracy jest bardzo dużo, zwłaszcza w sferze humanitarnej i duchowej. Musimy ukształtować w świadomości młodzieży wojskowej poczucie narodowej godności, dumy, patriotyzmu, kulturę stosunków międzynarodowych, gotowość do obrony państwa ukraińskiego i narodu Ukrainy. Problemów i trudności wszelkiego rodzaju nie brakuje. Jednak z pomocą przyszła obwodowa Proświta, której kolektywnym członkiem nasza jednostka wojskowa niedawno się stała. Powstało na przykład pytanie o utworzenie izby regionalnej, gdzie żołnierze mogliby głębiej zapoznać się z heroiczną historią Ukrainy. Proświta przekazała nam książki ukraińskie, flagi, ręczniki i potrzebne plakaty tematyczne. Proświta udziela nam także pomocy w nauce języka państwowego. Dziękujemy naszym drogim przyjaciołom-proświtianom! W. SARAŻYN, major, przewodniczący oddziału Proświty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗
Oleg ORACZ, kierownik Wydziału Języka i Oświaty Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», pisarz Jak wiadomo, Ustawa o języku ukraińskim i innych językach narodowych oraz Program jej wprowadzenia zostały przyjęte już w 1991 roku i kierowały działalnością odpowiednich organów państwowych, instytucji oraz całej społeczności kulturalnej na rzecz utwierdzenia języka ukraińskiego jako państwowego (bez uszczuplania praw i możliwości swobodnego rozwoju języków mniejszości narodowych – Rosjan, Żydów, Tatarów krymskich, Węgrów, Rumunów itd.). Termin realizacji podstawowych wytycznych i zarządzeń, można powiedzieć, upłynął – choć nie jest to jeszcze rok 2000, lecz już 1996, czyli minęły cztery i pół roku naszej państwowej niepodległości. Można podsumowywać. Program przewidywał utworzenie na wszystkich szczeblach rad i komisji, które kontrolowałyby wykonanie Ustawy i Programu na miejscach. Komisje obwodowe przy administracjach państwowych zostały utworzone wszędzie, lecz nie wszędzie w miastach i rejonach. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta», troszcząc się o problemy odrodzenia duchowości narodu ukraińskiego, a zatem także o problemy wprowadzenia języka państwowego we wszystkich sferach i dziedzinach życia społecznego, wystąpiło z inicjatywą zwołania ogólnoukraińskiej narady «Polityka językowo-oświatowa – Ustawa, Program i rzeczywistość». Chodzi o to, by zaangażować przedstawicieli wszystkich resortów, którym właściwie powierzono wykonanie wspomnianych zarządzeń państwowych. Aby mieć jak najbardziej obiektywne informacje o przebiegu wykonania Ustawy i Programu, zwróciliśmy się do obwodowych administracji państwowych oraz do swoich kierowników regionalnych oddziałów Towarzystwa z propozycją przedstawienia takiej informacji sprawozdawczej, a także zebraliśmy publiczne wypowiedzi działaczy społecznych i po prostu zainteresowanych osób na łamach licznych gazet i czasopism. Mamy nadzieję, że narada należycie przeanalizuje stan wprowadzania języka państwowego w kraju i zakończy się konkretnymi decyzjami oraz propozycjami dla wyższych instytucji. My zaś występujemy tutaj nie tyle z wnioskami, ile z wrażeniami z otrzymanych informacji. W Programie wyraźnie zapisano: „sprzyjać szerokiej organizacji, zwłaszcza w miastach, ośrodków intensywnej nauki języka ukraińskiego i języków innych narodowości, które zwarcie zamieszkują dany region". Tymczasem to zarządzenie wciąż „na co dzień" wykonują nie wszystkie instytucje. Wydawałoby się, że zdaniem doświadczonego, zrusyfikowanego biurokraty (wczorajszego aparatczyka partyjnego albo i dzisiejszego) nie ma nic prostszego, jak przepisać na język państwowy choćby szyld na drzwiach gabinetu, pieczęć pocztamtu, słup przy wjeździe do miasta. A gdzie jeszcze? I składa ręce: „дело сделано — не прикопаются". Nie sięgają nawet po taką pozorną akcję. W wielu obwodach nadal nie zmieniono ani obwodowych pieczęci pocztowych, ani pieczątek na firmowych kopertach resortów, ani komunistycznych nazw ulic i placów, ignorując tym samym również dekret Prezydenta o zmianie symboliki i nazw. Jak wierzyć bodrym relacjom, nadsyłanym na adres „Proświty", pisanym niekiedy w całkowitym duchu niedawnych „неудобозабываемых времен", o wykonaniu Ustawy i Programu, skoro nawet na własnych kopertach obwodowych administracji państwowej (mimo że zapewnia się nas, iż i obieg dokumentów, i język obrad są już ukraińskie) wciąż widnieją atrybuty nieistniejącego ZSRR i napisy, rzecz jasna, także w starym imperialnym języku. W samej metropolii wiele już zmieniono, a w kolonii wciąż nie mogą się na to zdobyć. Jaki zatem jest poziom wiarygodności tych urzędowych informacji? Na Zakarpaciu w zakresie wykonania Ustawy i Programu rozwoju języków zrobiono sporo, a jednak na pocztowych pieczęciach nadal widnieje ta sama radziecka gwiazdka z sierpem i młotem w środku, obok napis „Почта СССР". Użhorod, na szczęście, pisze się tak samo po rosyjsku i po ukraińsku, ale pieczęć samego obwodowego komitetu wykonawczego jednoznacznie świadczy o poziomie narodowej świadomości obwodowej administracji: „Закарпатская область, пл Ленина, 4. Облисполком". W Łucku obwodowa rada deputowanych ludowych nazywa się już po ukraińsku, a pocztowe… pieczęcie i szyldy wciąż przekazują niewygasłą nostalgię za dawnymi imperialnymi skrótami, takimi jak „Poczta ZSRR, Łuck”. W Czerkasach nadal figuruje napis: „Komitet wykonawczy obwodowej Rady Deputowanych Ludowych. Czerkasy, Dom Rad, ul. Swierdłowa”. W Chmielnickim nadal widnieje: „Poczta ZSRR 1, Chmielnicki, pl. Lenina, Obwodowy Komitet Wykonawczy”. To w Chmielnickim wicegubernator obwodowej administracji państwowej M. Darmański z przykrością stwierdza, że „nierzadko napisy na szyldach wykonuje się alfabetem łacińskim, po rosyjsku lub po angielsku, co jest rażącym naruszeniem Ustawy o językach”. Bardzo słusznie. Jednak jako wyjaśnienie przyczyny takiego lekceważenia prawa podaje: „w związku z brakiem w obowiązującym ustawodawstwie artykułów dotyczących odpowiedzialności administracyjnej za naruszenie Ustawy o językach”. Nie najgorzej byłoby też zapytać pana Darmańskiego: co przeszkadza samym administratorom obwodowej skali wykorzystać ten już „nieobecny” przepis? Czy nie wiadomo, że sama Ustawa o językach i Program rozwoju języka nie zawierają „artykułów o odpowiedzialności administracyjnej”? Myśl o konieczności udoskonalenia Ustawy, doprecyzowania mechanizmu jej wykonania, aż po odpowiednie kary, wyraża także zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej w Kirowohradzie W. Smahljuk: „dla pomyślnej realizacji Ustawy o językach na poziomie państwowym należy podjąć następujące kroki: 1. Wprowadzić zmiany i uzupełnienia do Ustawy o językach tak, aby zapewniała ona finansowanie wdrażania języka państwowego, a także przewidywała odpowiedzialność służbową, administracyjną i karną za naruszenie lub niewykonanie jej poszczególnych artykułów. 2. Opracować przepisy dotyczące państwowej i obwodowej komisji ds. wdrażania Ustawy o językach, w których zostaną określone prawa i obowiązki wspomnianych komisji”. Dobrze, rzeczowo powiedziano, zaproponowano też konkretne działania zmierzające do wprowadzenia w życie Ustawy, widać szczere przejęcie sprawą utwierdzania naszej ukraińskiej państwowości w Kraju. Świadczy o tym nie tylko to, że na początkowym stemplu pocztowym wyraźnie i stanowczo stoi: nie wczorajszy ZSRR, lecz UKRAINA, a obwodowa rada deputowanych ludowych nazywa samą siebie wreszcie własnym, państwowym językiem. Świadczy o tym także jedno ze skutecznych przedsięwzięć, do których obwodowa komisja przystąpiła zdecydowanie i konsekwentnie, a mianowicie: „opracowano przepisy o atestacji z języka państwowego osób urzędowych organów władzy wykonawczej, które stosuje się przy konkursowym zatrudnianiu fachowców na służbę państwową”. Tak, właśnie tak, jak się to robi w cywilizowanych państwach, nawet w stosunku do imigrantów: chcesz u nas mieszkać, chcesz dostać porządną pracę? – najpierw naucz się naszego języka państwowego, abyś mógł rozmawiać z nami na wzajemnych (z szacunkiem dla siebie nawzajem) warunkach. A co z tymi osobami urzędowymi organów władzy wykonawczej, które albo nie chcą, albo dotąd nie zdołały opanować języka ukraińskiego? Żadnych problemów: dla nich w samym Kirowohradzie, a także w Świetłowodsku i Oleksandrii zorganizowano 20 grup szkoleniowych do nauki języka ukraińskiego. I cóż? Bardzo dobre rezultaty, – informuje p. Smaglюk, – „kurs ukończyło ponad 2000 słuchaczy”. Mamy nadzieję, że wszystkim im to wyszło tylko na dobre; psychologowie twierdzą, że nauka języków czyni ludzi znacznie mądrzejszymi. Czerkaska komisja poszła jeszcze dalej – i to czyni jej honor – wystąpiła z propozycją i żądaniem do Gabinetu Ministrów „o wydanie literatury naukowo-technicznej, słowników, podręczników w języku ukraińskim” oraz z prośbą do Rady Najwyższej o wprowadzenie zmian i uzupełnień do Ustawy o językach, w celu zaostrzenia odpowiedzialności za niewypełnianie wymogów niniejszej Ustawy». Tam, gdzie ludzie chcieli coś robić, wiele też zrobiono, a tam, gdzie komuś (z ideologiczno-partyjnych pobudek, najpewniej) było to niekorzystne, sięgnięto po sposób wprawdzie niewyszukany, za to niezawodny: sprowadzono problem odrodzenia duchowości, ukrainizacji wyłącznie do problemu oświatowego, czyli w zasadzie do sprawy szkolnej. Jednak, jak twierdzi były wiceminister oświaty, członek zarządu Proświty Anatolij Pohrybnyj, liczba ukraińskich uczniów wzrosła zaledwie o dwa procent, a te procenty są bardzo wątpliwe. A jak zahamować rozwój także sprawy szkolnej? Okazuje się, że nie jest to takie trudne. Tego można się nauczyć od administracji Sewastopola. Program jednoznacznie wskazuje: „Zorganizować szerokie wyjaśnianie, propagandę i studiowanie obowiązującego prawa o językach wśród wszystkich warstw ludności”. Jak zatem rozumie się to postanowienie i, co najważniejsze, jak wciela się je w życie dzisiaj w Sewastopolu? „Zastępca przewodniczącego miejskiej administracji państwowej ds. funkcjonowania sfery socjalnej P. H. Cokur” informuje: „Co roku w prasie lokalnej (którą przy dzisiejszych cenach nie wszyscy są w stanie nawet kupić) publikowane są ogłoszenia o otwarciu pierwszych klas z nauczaniem wszystkich przedmiotów w języku ukraińskim. Jednak tylko w 1992 roku odezwali się rodzice 12 uczniów. W szkole nr 57 otwarto pierwszą klasę z ukraińskim językiem nauczania. Więcej chętnych nie ma”. Przerwijmy cytowanie i skomentujmy to oświadczenie. Dorosły człowiek, administrator w skali miasta, nie może nie wiedzieć i nie zdawać sobie sprawy, że wieloletnia polityka rusyfikacji wszystkich i wszystkiego doprowadziła do tego nienormalnego, nienaturalnego stanu, w którym znacznej liczbie Ukraińców Sewastopola – przynajmniej tym, którzy uważają się za Ukraińców – zabrakło zdecydowania, a może i chęci, by oddać swoje dzieci do rodzimej szkoły narodowej – ukraińskiej. Zna, nie wątpmy, dobrze zna, ale dać ogłoszenie w gazecie czy z ręki do ręki, czytają… Tam „szerokie wyjaśnianie” … precz, nie chcę, nie… pewności co do ... dodamy – optymistycznie ... poki co nie ma ... głównego warunku – «...konieczna ... liczba dzieci zmienia pytanie: A ... wychowania - POLITYKA JĘZYKOWO-OŚWIATOWA. PRAWO, POLITYKA I RZECZYWISTOŚĆ państwowych flag w ... miejskich urzędach (stale) i do ich wywieszania (wszędzie) podczas uroczystych świąt również brakuje potrzebnej ilości materiału odpowiednich kolorów? Bo jak donoszą nam «Ukraińcy» z Sewastopola, flagi takie są wywieszane! Może więc w naszym sławnym Zaporożu sprawy są znacznie lepsze, może tam kierownicy obwodu zabrali się do ukrainizacji kraju, podwinąwszy rękawy? Zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej W. Wołowyk czuje się, widzimy, nieswojo – trzeba o czymś meldować, ale o czym? Trzeba pisać o licznych naradach, decyzjach, reorganizacjach – i ani słowa o wynikach pracy. Z tej typowo biurokratycznej odpowiedzi – choćby oddać ją do «Pierca» jako wzór – wynika, że komisja ds. koordynacji pracy i kontroli realizacji Ustawy o językach została utworzona już w styczniu 1990 r., lecz faktycznie nie działała. Dlaczego? Bo «zajmując się kwestią wprowadzania języka państwowego, członkowie komisji przekonali się, że proces odrodzenia języka nie może być rozpatrywany oddzielnie od procesu wzbogacania sfery duchowej w ogóle», a do tak głębokiego wniosku komisji potrzeba było nie mało, nie wiele – aż czterech lat! Wychodzi więc, że zaporożanom nie odpowiadał zawężony program działań – co tam język, trzeba podnosić całą kulturę! Pracować, to pracować! Zapytajmy ich: a czy Program kogoś ograniczał wyłącznie problemami językowymi? I co im przeszkadzało zrozumieć to już na początku? Pan Wołowyk dalej podaje, że „W 1993 roku wspomniana komisja została zreorganizowana w komisję ds. odrodzenia i rozwoju kultury duchowej (zarządzenie Przedstawiciela Prezydenta w obwodzie zaporoskim z dnia 01.04.94 r. № 154). (Najpierw, jak widać, zreorganizowano, a dopiero potem pobłogosławiono zarządzeniem?) Ale proszę zobaczyć, jak szybko – WYSTARCZYŁO tego zarządzenia – jak wszystko w obwodzie zmieniło się na lepsze! Program szybko zrealizowano: »Na dzień dzisiejszy wspomniany program został opracowany. Praca w wyznaczonym kierunku będzie prowadzona i dalej«”. Wydawałoby się, że można tylko cieszyć się z takiego tempa, ale nie śpieszmy się. Poniżej publikujemy list kierownika obwodowej organizacji pisarzy, członka wspomnianej komisji, Petra Rebra – bo jego słowom ufamy bardziej niż bodaj optymistycznej odpowiedzi obwodowej administracji państwowej. Na koniec chcemy zwrócić uwagę na jedną istotną okoliczność, która również doprowadziła do, powiedzmy, niskiej skuteczności pracy obwodowych komisji nadzorczych (koordynacyjnych itp.): to nie tylko znana wypowiedź Prezydenta w jego pierwszym przemówieniu (o możliwym nadaniu językowi rosyjskiemu statusu urzędowego), która dała wiele pożywki temu, kto chciał ją usłyszeć, ale także sam skład komisji. Kto miał obowiązkowo do nich wejść? Oczywiście, nie tylko sama administracja i bardzo od niej zależni oświatowcy i pracownicy kultury, ale także bardziej lub mniej samodzielni proświtianie i pisarze, a zwłaszcza przedstawiciele różnych ugrupowań politycznych czy partii: Demokratycznej, Republikańskiej i KUN. Oczywiście nie bez komunistów, socjalistów i agrariuszy – tam również nie brakuje ludzi, którzy myślą nie tylko kategoriami internacjonalistycznymi. Takiej zasady, niestety, nie przestrzegano wszędzie. ними чив ч Nasza lada – książki ia, кни - Serhij Snytlin ДА АвИд жов і сю

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗
NIEZWAŻAJĄC NA NIEDOSKONAŁOŚĆ USTAWY (jeden artykuł przeczy innemu, nie przewidziano odpowiedzialności za jego niewykonanie, ignorowanie), po przeprowadzonej we wrześniu–październiku tego roku kontroli komisja przy wykonawczym komitecie obwodowej Rady stwierdziła, że funkcjonowanie języka ukraińskiego jako państwowego jest zapewnione we wszystkich sferach życia społecznego. Dziś prowadzenie dokumentacji, księgowość, agitacja wizualna, napisy na oficjalnych blankach, pieczęciach, stemplach i drogowskazach odbywają się w języku ukraińskim. Coraz więcej organizacji ukrainizuje programy komputerowe. W obwodzie wydano rosyjsko-ukraińskie słowniki terminów medycznych i technicznych, setki tytułów podręczników oraz podręczników naukowych i metodycznych. W latach 1992–1993 w zakładach edukacyjnych, jednostkach wojskowych, a także przy uniwersytecie Towarzystwa «Proświta» działały kółka nauki języka ukraińskiego, których słuchacze otrzymali stosowne zaświadczenia. Biorąc pod uwagę, że znacznie zmniejszyło się zapotrzebowanie na nauczycieli i wykładowców języka rosyjskiego, a przedmiot «literatura rosyjska» został wycofany z planów nauczania szkół ogólnokształcących, przekwalifikowujemy tych pedagogów w instytucie pedagogicznym i instytucie doskonalenia kwalifikacji. W instytucie pedagogicznym w związku z tym zredukowano do 10 grup, w których wykładano literaturę rosyjską i światową, a w wyniku tego zwiększyła się liczba grup, w których wykłada się język i literaturę ukraińską (5 grup na roku). Od września 1992 roku wyższe zakłady edukacyjne, szkoły ogólnokształcące i zawodowe zostały przeniesione na język państwowy nauczania i wychowania. Obecnie w obwodzie funkcjonuje 10 szkół rosyjskojęzycznych (101 klas), w których uczy się 2212 uczniów, co stanowi 1,16% ogólnej liczby uczniów. Przy tym językiem wychowania w nich pozostaje język ukraiński. Jednocześnie tworzymy sprzyjające warunki do nauki języka przez dzieci innych narodowości: polskiej, czeskiej, słowackiej i żydowskiej, zarówno w szkołach ogólnokształcących, jak i w niedzielnych szkołach przy stowarzyszeniach narodowych. W dziecięcych placówkach przedszkolnych wychowanie dzieci prowadzi się w języku ukraińskim, z wyjątkiem 7 grup w przedszkolach miasta Kuzniecowśk, w których na życzenie rodziców dzieci porozumiewają się po rosyjsku. Choć ustawa o językach w obwodzie w zasadzie jest wykonywana, zdarzają się przypadki jej ignorowania przez niektórych «znakomitych» naukowców-wykładowców Ukraińskiego Instytutu Inżynierów Gospodarki Wodnej (na początku roku akademickiego było ich 7 spośród 615), wykładowców katedry wojskowej tego instytutu oraz pracowników obwodowego towarzystwa wspierania obrony Ukrainy. ?2і W niektórych przedsiębiorstwach regulaminy, instrukcje i tabliczki w pomieszczeniach służbowych wciąż sporządzono po rosyjsku. Ignorowane są wymogi art. 39 ustawy «Język ogłoszeń i komunikatów» przez prywatne przedsiębiorstwa, zwłaszcza handlowe, miasta i obwodu. Ostatnio wzrosła liczba sklepów, których nazwy napisano alfabetem łacińskim. Praca nad wdrażaniem ustawy w obwodzie trwa.. Zastępca przewodniczącego administracji państwowej I. DEMIANIUK LUDZIE WCIĄŻ WIERZĄ Przewodnicząca Ługańskiej «Proświty», pisarka Raisa Łuk'janczuk poinformowała o następującym fakcie: niedawno administracja zwróciła się do niej z prośbą – CZY Z PROPOZYCJĄ? CZY NAKAZEM? – o sporządzenie odpowiedniej dokumentacji o pracy obwodowej Komisji ds. wykonania Programu rozwoju języków oraz o wykonaniu w Ługańszczyźnie ustawy o językach. Dla R. Łuk'janczuk zabrzmiało to jak drwina: nie dość tego, że nie zaproszono jej do udziału w pracach Komisji (mogliby zaprosić – jako pisarkę i przewodniczącą «Proświty»), nie dość tego, że ta sama administracja wypycha «Proświtę» z wcześniej przydzielonego pomieszczenia, to jeszcze chce wykorzystać centralną «Proświtę», tam, w stolicy, do mydlenia oczu! Oczywiście R. Łuk'janczuk na to nie przystała: «Nic się nie robi, to tak i sprawozdawajcie!» ŁUGAŃSZCZYZNA нн пннеаннннннннннннаваНННЙЙ ща ни - - нні ZALECENIA PROKURATURY ZADZIAŁAŁY, ?HOCHINENA WSZYSTKICH... Po niejednokrotnym ignorowaniu ze strony kierowniczki miejskiego wydziału kultury W. Bojko w sprawie reklam filmowych miejska organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» złożyła skargi do prokuratury. Chodziło o to, że kina miasta rażąco naruszały art. 35 Ustawy «O językach», przenosząc reklamy na język rosyjski. Nakazy prokuratury zadziałały. Obecnie reklamy w kinach są już ukraińskojęzyczne. Ale nie wszędzie... Uporczywie ignoruje tę samą artykuł Ustawy dyrekcja miejskiego kina «Fakel». Rada miejskiego towarzystwa «Proświta» zwróciła się w tej sprawie do prokuratora rejonu kirowskiego z żądaniem podjęcia odpowiednich działań prokuratorskiej reakcji. DALEKO DO ZWYCIĘSKICH RELACJI Kiedy w czasach „zbolszewizowanej ery” mówiłem z trybuny o bezprawnym położeniu języka ukraińskiego na Zaporożu, komunistyczni nomenklaturowcy z złośliwą satysfakcją odpowiadali mi: „Wasz pociąg odjechał!” (Czyli: nie trać, kumie, sił!..). Wraz z przyjęciem Ustawy o językach „pociąg” rzekomo powrócił, lecz w Zaporożu nikt go nie witał kwiatami, a peron był tu gęsto zarośnięty oset. Wygląda na to, że pociąg „podano” na boczny tor, po czym zepchnięto go na ślepy tor i zapomniano o nim. Wystarczy powiedzieć, że jeszcze miesiąc temu na sesji obwodowej Rady Narodowych Deputowanych państwowy język można było usłyszeć jedynie od jej przewodniczącego – p. Pochwalskiego W. W. Mniej więcej miesiąc temu przewodniczący miejskiej Rady Narodowych Deputowanych Zaporoża p. Hołowko O. S. na sesji powiedział, że w instytucjach państwowych powinien brzmieć język państwowy. Brawo! Ale dlaczego nasze kierownictwo nie przywróciło języka ukraińskiego w prawach pięć lat temu? Mówi się, że generalny dyrektor «Auto ZAZ» p. Kriawczun S. I. niedawno na odprawie zażądał, aby wszystkie służby przeszły na język ukraiński. Jeszcze raz brawo! Ale dlaczego nie zrobiono tego wtedy, gdy pojawiła się Ustawa o językach? Krótko mówiąc, obecnie Zaporożu daleko do zwycięskich relacji (jak do Kijowa ...na czworakach), W miejskim transporcie państwowego języka nie usłyszysz, uczelnie wyższe są prawie w całości rosyjskojęzyczne, a w szkołach w języku ojczystym uczy się mniej niż jedna trzecia uczniów. Niedawno na posiedzeniu obwodowej komisji ds. odrodzenia i rozwoju duchowej edukacji zawodowej PRKO skarżono się na rodziców, którzy «psychologicznie nie przebudzili się» i nie chcą zwrócić twarzy ku państwowemu językowi. Trzeba było przypomnieć, że to właśnie szkoły, które u nas zawsze były bastionami rusyfikacji, to one «wychowały» tych rodziców, a zwłaszcza zaszczepiły im pogardę dla języka ukraińskiego. Oczywiście, otwarcie nikt rzekomo nie bojkotuje Ustawy o językach, ale znajduje się mnóstwo «obiektywnych» powodów, by zwlekać z jej wykonaniem. Tak więc pracownicy uczelni skarżą się, że wypłaty są im wypłacane nieregularnie (oczywiście, to fatalne, ale co to ma do języka?), transportowcy powołują się na to, że nie otrzymują «gardłowych» (?), a oświatowcy – na swojego tradycyjnego konika – «brakuje podręczników». I w Zaporożu powiało Ukrainą. Na przykład w święcie ukraińskiego humoru (które zbiegło się jednocześnie ze świętem języka ukraińskiego) wzięły udział setki tysięcy zaporożan. Niech z ogromnym opóźnieniem, ale dokonuje się reanimacja duszy kozackiej stolicy. Oj Petro REBRO Z tego wynika logiczne pytanie: jeśli administracja zwraca się do przewodniczącej obwodowej «Proświty» (która, nota bene, wiele zrobiła dla wykonania Ustawy o językach «bez należytego współudziału ze strony administracji») z prośbą o pomoc, to czy w Ługańsku (nie mówiąc już o «Radach wszystkich szczebli») w ogóle utworzono Komisję do spraw wykonania Ustawy? Jeśli nie, albo została powołana tak formalnie, że nie ma się czym pochwalić, to czy nie należy wysnuć takiego wniosku: czy dla obwodowej administracji państwowe ustawy nie są pisane i nie są obowiązkowe do wykonania? Otóż zamiast sprawozdania Ługańskiej obwodowej administracji państwowej publikujemy informację przewodniczącej obwodowej «Proświty» R. Łukianczuk. zżż W lutym 1992 r. decyzją Ługańskiego obwodowego komitetu wykonawczego organizacjom obwodowej i miejskiej naszej „Proświty" przekazano pomieszczenia w dawnym obkomie partii komunistycznej. „Proświta" stała się kulturalno-metodycznym centrum, skupiającym nie tylko „proświtian", ale też zwykłych obywateli, nauczycieli, wychowawców z przedszkoli, wykładowców uczelni wyższych, wojskowych, wszystkich, którzy są zainteresowani fachową pomocą w sprawach historii, kultury, języka, tradycji obyczajowych itp. Przez ten czas nasze Towarzystwo wyrosło — liczy 47 tysięcy członków w swoich szeregach — w potężną organizację, do której weszły jako członkowie zbiorowi zarówno organizacje społeczne o demokratycznym profilu, jak i wiele szkół, uczelni, wydziałów, a — uwaga! — wszystkie jednostki wojskowe, stacjonujące na terenie obwodu. Z inicjatywy „Proświty" otwarto ukraińskojęzyczne placówki oświatowe nowego typu: gimnazjum, liceum wojskowe i medyczne, kolegium ekonomiczne, wiele szkół w miastach. Czy nie właśnie dlatego musieliśmy znosić tak wiele ataków i szykan — zrywano tabliczki z drzwi gabinetu, pisano na naszych drzwiach brutalne wulgaryzmy i cały czas grożono wysiedleniem, bo, jak mówiono, już sama nasza obecność w tym budynku (dawny Obkom partii komunistycznej — świątynia!) depcze „leninską sprawę". Nie, to nie zmyślenia, o tym informowano w prasie lokalnej i republikańskiej, w telewizji. Wszystko to cierpliwie znosiliśmy, bo wiedzieliśmy, na co się decydujemy w 1991 roku; wytrwale i uporczywie pracowaliśmy nad budową państwowości i zdobyliśmy, mamy nadzieję, zasłużony szacunek zwykłych ludzi i inteligencji. Ale nadszedł wreszcie nasz czarny czas: pod koniec ubiegłego roku kierownictwo …Obwodowa Administracja Państwowa podpisała zarządzenie o wysiedleniu naszej organizacji z budynku byłego obwodowego komitetu partii komunistycznej do 1 stycznia 1996 roku, powołując się na… rozkaz Prezydenta o „oczyszczeniu” wszystkich pomieszczeń administracyjnych z organizacji społecznych, partii itp. I co z tego wynika? Jedyną partią w tym budynku była i jest komunistyczna, a jedyną społeczną organizacją o kierunku demokratycznym jest właśnie „Proświta”, ale partia ta też nie zamierza się wyprowadzać, bo połowa składu obwodowej administracji państwowej to przecież członkowie obwodowego komitetu partii. Tymczasem „Proświcie” proponuje się pomieszczenie o powierzchni 6 m kw., które przypomina zwykły grobowy dół. Jeśli „Proświta” w Ługańsku zginie, ludzie stracą i tę chwiejną nadzieję, że Ługańszczyzna w ogóle jest integralną częścią Ukrainy. Dopóki „Proświta” znajduje się w pomieszczeniach obwodowej administracji państwowej, ludzie wciąż wierzą, że prędzej czy później ten „komunistyczny raj” partyjnych aparatczyków się skończy i przyjdą wreszcie ludzie ze zdrowym rozsądkiem i niezaślepionym światopoglądem. JEDNA… CHOĆBY NIEDZIELNA Ukraińska szkoła niedzielna, założona przez „Proświtę”, działa w Sewastopolu już czwarty rok. Dla wielu dzieci, które ją odwiedzają w dni wolne od pracy i nauki, to nie tylko możliwość nauki ojczystego języka i historii, zapoznania się z ludowymi tradycjami i religią, ale także znakomita okazja do kontaktów z rówieśnikami i tymi członkami „Proświty”, którzy dają im możliwość poczucia się dziećmi Ukrainy. W szkole pracują grupa młodsza i starsza. Dzieci zdobywają nie tylko wiedzę, której nie dają im ogólnokształcące szkoły, ale także organizują święta, wieczory artystyczne poświęcone luminarzom ukraińskiej kultury. Wśród absolwentów szkoły niedzielnej są studenci Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, Uniwersytetu Kijowskiego, instytutów wojskowych. Żywimy nadzieję, że nasza szkoła niedzielna wreszcie stanie się pełnoprawną średnią ukraińską szkołą ogólnokształcącą. Na razie o tym można tylko marzyć. Ale jesteśmy optymistami. Bohdan PROCAK APEL UKRAIŃSKIEJ INTELIGENCJI SEWASTOPOLA (SKRÓCONO Administracja państwowa miasta, wspierając szowinistyczne i proimperialne siły, prowadzi wyłącznie antypaństwową politykę, zarówno w sferze gospodarki, jak i w sferze duchowości W piątym roku niepodległości w mieście, gdzie mieszka 100 tysięcy Ukraińców, nie ma nie tylko szkoły ukraińskiej, ale także język ukraiński nie jest obowiązkowym przedmiotem nauczania w szkole. Ustawa o językach jest ignorowana i nie jest wykonywana, a kijowskie władze patrzą na to przez palce. Fasady budynków miasta, przystanki autobusowe i trolejbusowe, kamienne mury są zaśmiecone napisami w rodzaju «Chochoł-okupant, won z Krymu». Nikt za to nie ponosi żadnej odpowiedzialności. W Sewastopolu wstrzymano nadawanie UT-2 w zakresie metrowym. Radio i telewizja, utrzymywane z budżetu państwa, są w przeważającej mierze wykorzystywane do propagowania proimperialnych i prokomunistycznych idei. W dni świąt państwowych w mieście nie wywiesza się państwowych flag. Słowo ukraińskie, kultura ukraińska, a przede wszystkim idea ukraińska – w blokadzie. Ponownie wzywamy Prezydenta, Radę Najwyższą, Rząd Ukrainy do podjęcia należytych środków, aby zmusić lokalne władze do wykonywania ustaw Ukrainy, sprzyjania rozwojowi kultury ukraińskiej i oświaty w Sewastopolu! Przyjęto na walnym zebraniu ukraińskiej inteligencji m. Sewastopola. Głęboko współczujemy przewodniczącemu Chmielnickiego obwodowego zjednoczenia «Proświty» panu Witalijowi Maćko w jego niepocieszonym smutku – po śmierci matki. и . й - - Й ето; і С СР - ПРРРРЧИ - |

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

о Є НЕ ен - о тет ди аричннно опора ВЕБ ж ДН НАШ ЗАГАЛЬНY BÓL жання он с Odbył się Kongres ukraińskiej inteligencji – wydarzenie niezwykle ważne, które porusza umysł, przenika serce i wzywa do odrodzenia narodowej nauki, kultury, oświaty, znieważanych i niszczonych przez dziesiątki lat totalitarnego reżimu milionów najlepszych z genofondu ukraińskiej inteligencji. Słowo z wystąpień jego uczestników, rozmów w kuluarach, każdy wiersz dokumentów przeniknięty jest głęboką troską o los ukraińskiego narodu, jego języka, kultury, oświaty, które dziś znajdują się na granicy zagłady. Ostatecznie, jak wiadomo powszechnie, zubożenie oświaty to zubożenie narodu, jego intelektu, narodowego ducha, narodowej kultury i narodowej nauki. Od tego, kto i jak wychowuje młodych obywateli, zależy, czy jutro Ukraina będzie miała nowe POKOLENIE wykształconych, kulturalnych, narodowo świadomych obywateli, czy też nadal starannie będzie pielęgnowane podłoże do kształtowania nowego tłumu «internacjonalistów» – mankurtów, zdolnych co najwyżej zrozumieć i wykonywać komendy, i to w obcym języku, gotowych «za kawałek zgniłej kiełbasy» zapomnieć, czyimi dziećmi są i czyim ojcem, drwić z języka, kultury, tradycji i obyczajów swoich przodków. Nawet w corocznym organizowaniu tradycyjnych świąt folkloru narodowego, prowadzonych przez Narodowe Centrum Wychowania Estetycznego Dzieci, Młodzieży Uczniowskiej i Studenckiej Ministerstwa Oświaty Ukrainy wspólnie z Ogólnoukraińskim Związkiem Muzycznym, ci nieudacznicy-inteligenci, urzędnicy oświatowi, dostrzegają nie powrót do krynicznych źródeł ukraińskiej sztuki, lecz niezdolność planowania pracy. Zatem staje się zupełnie oczywiste, że nieprzypadkowo zamykane są ukraińskie szkoły i przedszkola, stawia się zacięty opór wprowadzaniu w środowisku dziecięcym i młodzieżowym tradycji wychowania narodowego na podstawach etnopedagogiki, rozwijaniu narodowej samoświadomości i narodowego myślenia artystycznego. Zrozumiałe, że taka sytuacja, która się ukształtowała, na pierwszy rzut oka w wyniku braku kontroli, w rzeczywistości jest starannie zaplanowaną, celową akcją; za nią stoją określone siły, które cierpią na chroniczną postać ostrej ukrainofobii, boją się nawet terminów «narodowe wychowanie» czy «narodowe artystyczne wychowanie» jak diabeł kadzidła. Aby nikogo nie drażnić ani, broń Boże, nie straszyć zbędnym przypomnieniem o ukraińskim folklorze, przypomnimy niemiecką mądrość: «zgniła jabłoń rodzi zgniłe jabłuszka». Na jakiż więc plon nadziei się, na niwie narodowej edukacji, jeśli urzędnicy z wyższych szczebli władzy oświatowej kierują swe wysiłki na selekcję na TEJ NIWIE najlepszych odmian duchowego ostu"?! Jeden z nich własnym przykładem dowodzi swego stosunku do ukraińskiej szkoły, oddając własne dziecko do rosyjskiej klasy. Inny, dokładnie ZBADAWSZY «Zakonomierności socjalizacji jednostki w warunkach socjalizmu», pogłębia własne badania naukowe w kierunku ideologizacji kultury, otwarcie wzywa do powrotu kultury «na pozycje leninizmu». Jeszcze inny, demonstrując wyjątkowy dar mimikry, kieruje ostrze swego zainteresowania naukowego na badanie procesu «produkcyjnej adaptacji młodych robotników w warunkach pierestrojki» (znajcie naszych!). Zbadawszy zaś, nie zdążywszy nawet należycie przyzwyczaić się do nowego fotela służbowego, aktywnie zaczyna «pierestrojkę», posługując się teorią komunizmu naukowego i praktyką autorytarnego kierownictwa przy pomocy «prawa telefonicznego» oraz nieudolnych dokumentów. A my o ukraińskiej szkole... «Samemu dziwnie, gdzież się podziać? Co robić i od czego zacząć?» — lepiej niż Wielki Taras nie da się powiedzieć. A zacząć, oczywiście, trzeba od tego, by stworzyć naprawdę ukraińskie Ministerstwo Oświaty, na czele którego stanęliby naprawdę ukraińscy intelektualiści, a treść jego pracy była skierowana na wychowanie dzieci na zasadach ukraińskiej pedagogiki, na kształtowanie narodowej elity intelektualnej. Żeby język państwowy nie był dla pracowników tej instytucji jedynie językiem dokumentów, i to jeszcze surżykiem w rodzaju «Ministerstwo przyjmuje miry». Adże właśnie o nim, o naszym rodzinnym języku, o kulturze naszego narodu powiedziano tak wiele. Niemiecki poeta Godenstedt na przykład pisał, że język ukraiński jest najbrzmiénniejszy ze wszystkich języków słowiańskich, że „w żadnym innym narodzie ziemi drzewo poezji nie wydało tak niezwykłych owoców, nigdzie duch ludowy nie objawia się tak żywo i jasno, jak w pieśniach Ukraińców”. Co zaś się tyczy tradycji ukraińskiej pedagogiki, to imionami wybitnych pedagogów, których dała światu Ukraina, mógłby szczycić się każdy naród. Czyż nie Ukraińcami byli K. Uszynski, A. Makarenko, W. Suchomliński, H. Waszczenko? Czyż nie na ziemi ukraińskiej rozkwitał pedagogiczny talent Zofii Rusowej? Do ukraińskiej pedagogiki zawsze byli przyczynieni prawdziwi inteligenci, w tym także artyści. Tak, wybitny ukraiński kompozytor K. Stećenko w swoim czasie kierował wydziałem muzycznym Ministerstwa Oświaty, a na tym stanowisku wraz z innym wybitnym ukraińskim kompozytorem M. Leontowyczem bardzo wiele zrobił w kierunku wychowania artystycznego, zwłaszcza muzycznego. Nawiasem mówiąc, K. Stećenko, prawdziwy ukraiński inteligent, doskonale rozumiał również ogólne problemy ukraińskiej szkoły. Jego myśli na ten temat, wyrażone w apelu do nauczycielstwa już w 1917 r., są aktualne także dziś. „Żniwa nadeszły wielkie, — pisał K. Stećenko, — a nasza niwa jest jeszcze nietknięta, potrzeba prawdziwego wzlotu ducha u nas, działaczy oświaty ludowej... Pamiętajcie, że budujemy nie coś innego, lecz naszą ukraińską szkołę narodową. Pamiętajcie, że przez szkołę wychowujemy wielki naród ukraiński”. Schylmy głowę przed jasną pamięcią tego wielkiego ukraińskiego inteligenta, wybitnego kompozytora, znakomitego pedagoga, przyjmijmy jego mądre słowa, te, które wybrzmiały na Kongresie, i weźmy je sobie za dewizę. Nawet w złowieszczych dla narodu ukraińskiego latach trzydziestych zwracano uwagę na artystyczny rozwój dzieci. W szczególności w 1933 r. w mieście Winnica, na mocy zarządzenia ludowego komisarza oświaty, utworzono dziecięce studio muzyczne, przydzielono mu lokal i instrumenty, a obwodowy wydział oświaty ludowej zobowiązano do wykrycia dzieci muzycznie uzdolnionych w rejonach i wsiach oraz do zapewnienia im internatu i stypendium. Bardzo znamienne, że w 1935 r. wydano dokumenty, których istnienie DZIŚ wydaje się nierzeczywiste | Miecz i tarcza, więc zwróćmy się DO NICH | fakty są rzeczą uporczywą, 1 dokumencie pozwolimy sobie zacytować. Otóż w O-2 apelu «Do wszystkich mistrzów ludowej sztuki, artystów przemysłu artystycznego, pracowników muzeów, artystów i nauczycieli» zaznaczono, że ukraińska sztuka ludowa, wzory ludowej twórczości – rzeźba, haftowanie, tkactwo, garncarstwo, dywaniarstwo – stanowią wysoko artystyczny skarb, mimo nawet takiego «wybitnego osiągnięcia», jak stwierdzenie w tym dokumencie, że pracownicy Radzieckiej Ukrainy «pod kierownictwem partii komunistycznej rozgromili ukraińskich nacjonalistów», podkreśla się, że w kulturze Ukrainy zaszczytne miejsce ma zająć ukraińska sztuka ludowa. Istnieje jeszcze jeden ciekawy dokument z tego roku – rozkaz zastępcy komisarza ludowego OŚWIATY D. CHWYLI O zbieraniu materiałów folklorystycznych przez studentów podczas letnich wakacji, w którym podkreśla się konieczność zachowania ukraińskiego ludowego dziedzictwa poetycko-muzycznego i artystycznego, które musi stać się sprawą wszystkich pionierów kultury. CO należy zorganizować studiowanie jej przez studentów, systematyzację zebranego materiału folklorystycznego, przedstawić do komisariatu OŚWIATY! Zostanie on wydany jako praca naukowo-badawcza INSTYTUTU | twórcza młodzież odpowiedziała. Wystarczy powiedzieć, że właśnie w latach trzydziestych zbieraniem twórczości pieśniowej ludowej zajmowali się kompozytorzy P. Majboroda, H. Majboroda, R. Wereszczahin i inni. Więc chociażby, by dzisiejsi urzędnicy oświaty przekartkowali choć te dawne strony, może by | zrozumieli to, co rozumieli ich poprzednicy, nawet «w buднях wielkich budów». Wtedy, być może, zrozumieliby też dążenia twórczego zespołu Narodowego Centrum Wychowania Estetycznego dzieci, młodzieży uczniowskiej i studenckiej do głębokiego poznawania ukraińskiego folkloru i wykorzystania go w wychowaniu artystycznym dzieci i młodzieży, nie uważaliby za brak naszej pracy w planowaniu corocznych festiwali folklorystycznych. Zresztą, co do wysoko wykształconych, prawdziwie inteligentnych kierowników w branży oświatowej: przekartkowując strony dokumentów także z późniejszego czasu, wspomina się ich z szczególnym ciepłem i wdzięcznością. Właśnie takim kierownikiem przez dwadzieścia lat była dawna zastępczyni ministra oświaty Iryna Semenivna Chomenko, dzięki zrozumieniu, wysokiej kulturze i erudycji której zapoczątkowano wiele dobrych spraw na niwie pracy wychowawczej. To i święta ojczystego języka, i różnorodne konkursy, i te same festiwale folklorystyczne, zapoczątkowane jeszcze dziesięć lat temu. Trzeba kochać kulturę i sztukę swojego narodu, zwłaszcza jego folklor, rozumieć jego wyjątkową rolę w wychowaniu świadomości narodowej, a, powiedzmy szczerze, w tamtych czasach potrzeba było po prostu obywatelskiej odwagi, by poprzeć ideę narodzin święta folklorystycznego, wziąć bezpośredni udział w przygotowaniu i organizacji go. Pewnie łatwiej i bezpieczniej było wtedy zajmować się badaniem ideologizacji kultury według zasad leninizmu LIST DO PREZYDENTA UKRAINY LEONIDA KUCZMY 25 czerwca 1995 roku najstarsza naukowo-metodyczna placówka oświatowa, Narodowe Centrum Estetycznego Wychowania Dzieci, Młodzieży Uczniowskiej i Studenckiej, działająca od dawna jako Centrum Estetycznego Wychowania, została podczas kolejnej reorganizacji Ministerstwa Oświaty zmuszona umieścić się w pomieszczeniach internatu szkoły zawodowej, mało przystosowanych do jej działalności, ponieważ nie ma tu nie tylko sali wystawowej czy sali aktowej, jak wcześniej, lecz nawet takiego... Mało kto wie, że Siemenówna była jedyną, która wciąż podpisała się pod haniebną uchwałą Kolegium Ministerstwa Oświaty URSR o dodatkowych działaniach na rzecz udoskonalenia pracy wychowawczej w szkołach pedagogicznych, przedszkolach, [...] placówkach pozaszkolnych republiki. Cofnijmy się jednak do dalszych czasów, przypomnijmy sobie naszą historię i wspomnijmy dobrym słowem tych, których również bolały problemy wychowania artystycznego dzieci. Są wśród nich m.in. wybitny ukraiński poeta P. H. Tyczyna, który włożył wiele sił twórczych w rozwój systemu wychowania artystycznego dzieci, zarówno w rozwój Centralnego Biura Wychowania Artystycznego, jak nazywała się wówczas ta placówka. Wystarczy przypomnieć, że Pawło Hryhorowycz kierował sekcją artystyczną naukowo-metodycznej Rady Ministerstwa Oświaty, do której wchodzili najwybitniejsi przedstawiciele ukraińskiej inteligencji: J. Szumski, K. Wierowka, J. Janowski, M. Wierykiwski. Dziś wprawdzie w skład twórczej rady ds. wychowania artystycznego wchodzą również wybitni artyści. Szanowni, poważani ludzie – a jest to sprawa wyłącznie Centrum. Kierownicy zaś resortu nie uznali za możliwe (czy potrzebne?) spotkać się z nimi ani razu, co więcej, nie reagują nawet na ich pisemne apele. Jeszcze jeden przykład. Dopiero w roku szkolnym 1946/47, na wniosek P.H. Tyczyny, kwestię «O środkach poprawy wychowawczej pracy z dziećmi» rozpatrywano nawet w KC KP(b)U. 5 listopada podjęto odpowiednią uchwałę. Przeprowadzono także szkolne, rejonowe, miejskie, obwodowe i republikańskie wystawy dziecięcego rysunku, olimpiady dziecięcej twórczości, amatorskiej twórczości artystycznej uczniów, republikańską wystawę rozwoju oświaty ludowej, konkurs na najlepszą sztukę dla zespołów dziecięcych. Na wszystkie te przedsięwzięcia przeznaczano znaczne, jak na tamte czasy, środki, a każdym rozkazem Ministra wymagano «nieprzerwanego finansowania» tego czy innego przedsięwzięcia. W roku szkolnym 1948/49 Kolegium Ministerstwa dwukrotnie rozpatrywało kwestię stanu wychowania muzycznego dzieci oraz środków mających na celu jego poprawę, w wyniku czego zorganizowano system koncertów-wykładów dla dzieci w wieku szkolnym w filharmoniach kijowskiej i obwodowych, republikańskie seminaria, kursy dla nauczycieli muzyki, wydano poradnik dla rodziców «Wychowanie muzyczne w rodzinie» oraz plakat «Ochrona dziecięcego głosu», zwiększono liczbę godzin na nauczanie śpiewu. Przykro, lecz trzeba stwierdzić, że w ostatnim czasie podobne odczyty na Kolegium w ogóle nie były rozpatrywane, nikt z kierownictwa Ministerstwa nie był na żadnym z festiwali, świąt artystycznych ani na międzynarodowej konferencji poświęconej problemom wychowania estetycznego. W tym roku przestało obowiązywać również «nieprzerwane finansowanie» wszystkich masowych przedsięwzięć, seminariów, konferencji, które Narodowe Centrum Wychowania Estetycznego planowało przeprowadzić. Finansowanie działalności wydawniczej nawet nie było przewidziane, dlatego wciąż nie ujrzą światła dziennego ciekawe wydawnictwa, w tym almanach «Twórczość młodych», który zawiera najlepsze dziecięce rysunki, poezję, utwory muzyczne. Takie to niewesołe perspektywy. Szkoda, że tego nie widzą kierownicy branży oświatowej, nie rozumieją ci, od których zależy «nieprzerwane finansowanie» najdroższego skarbu — naszych dzieci, ich rozwoju artystycznego, naszej przyszłości, naszej świętej nadziei. І вони ж себе вважають інтелігентами. ПЕР р А було …gdzie można było przez 60 lat mieścić bibliotekę – finansowanie … Dziecięcej i młodzieżowej … ukończyło 75 lat. Utworzona w 1920 roku jako odrębny podwydział propagandy artystycznej przy Wydziale Pracy Wychowawczej Narkomatu Oświaty, w czasie burzliwego rozwoju kultury i sztuki narodowej, gdy rozpoczął swoje życie sławny ukraiński teatr «Berezil», pojawiły się pierwsze filmy o światowej sławie reżysera O. Dowżenki, powstawały utwory ukraińskich poetów-neoklasyków, ta placówka przeszła długą, chwalebną, ale i ciernistą drogę. Spotkał ją taki sam los jak wielu artystów, prawdziwych synów i córki Ukrainy, oraz całych instytucji artystycznych, jak choćby sam teatr «Berezil» i jego genialny główny reżyser L. Kurbas. Z tego można wyciągnąć wnioski, że placówka, która już wówczas była Centralnym Domem Artystycznego Wychowania, wywierała niezwykły wpływ na środowisko dziecięce, wykorzystując do tego siłę sztuki, skoro stawiano ją w jednym szeregu z najwyższymi autorytetami i propagandystami ukraińskiej kultury narodowej. Jednak Postanowieniem Rady Komisarzy Ludowych z 23.02.1999 r. nr 166 działalność CDAW wznowiono, a jej istnienie przerwało się podczas okupacji Kijowa. 2 lutego 1944 roku, wkrótce po wyzwoleniu Kijowa, P. Tyczyna, ówczesny narkom oświaty, zwraca się do Rady Komisarzy Ludowych Ukrainy z raportem, w którym uzasadnia konieczność istnienia CDAW jako placówki, która pokieruje artystyczną twórczością amatorską dzieci w szkołach i pozaszkolnych placówkach, będzie opracowywać metodykę artystycznego wychowania dzieci w szkole». Z szybkością, której można tylko pozazdrościć, Rada Komisarzy Ludowych swoim Postanowieniem nr 84 z … lutego wznowiła działalność CDAW. Od tego czasu Centralny Dom Artystycznego Wychowania Dzieci, później Republikański Naukowo-Metodyczny Gabinet Artystycznego Wychowania, a potem Republikański Naukowo-Metodyczny Gabinet … jedyna w systemie oświaty państwowa placówka, która sprawuje profesjonalne naukowo-metodyczne kierownictwo procesem artystycznego wychowania dzieci i młodzieży. Kolektyw Centrum owocnie współpracuje z twórczymi związkami, instytucjami kultury i sztuki, specjalnymi placówkami edukacyjnymi. W wyniku tej współpracy w ciągu swojej historii zainicjowano Święta Ojczystego Języka, dziecięce festiwale folklorystyczne, Festiwal Sztuki Mniejszości Narodowych „Wszystkie my jesteście dziećmi, Ukraino”, konkursy młodych kompozytorów, pisarzy, artystów, wykonawców, dziecięcych i młodzieżowych zespołów artystycznych, jednolity festiwal „…Ukraino”. Wydawano również naukowo-praktyczne konferencje z problemów wychowania artystycznego, seminaria szkoleniowe, przygotowywano specjalistyczną literaturę metodyczną, organizowano wystawy artystyczne, konkursy wykonawcze oraz naukowo-twórcze konkursy wśród studentów. Pracę kolektywu prowadzi grono wykwalifikowanych specjalistów w różnych dziedzinach sztuki: muzyki, kinoznawcy i teatrolodzy, artyści, bibliografowie, filolodzy, metodycy, zajmujący się organizacją masowych przedsięwzięć. Wśród współpracowników wielu nosi honorowe tytuły: Zasłużony Działacz Sztuk Ukrainy. Zwracamy się do Pana, Szanowny Leonidzie Danyłowiczu, z informacją, że w jubileuszowym roku swojego istnienia Centrum znalazło się w niezwykle trudnej sytuacji. Zdajemy sobie sprawę, że nasze państwo przeżywa ciężkie czasy kryzysu gospodarczego, jednak mamy nadzieję, że wyjście z tego położenia można znaleźć, tak jak znajdowano je w czasie nie mniej trudnym, i tak samo w 1944 roku, kiedy jeszcze grzmiała wojna. Wtedy, w zniszczonym Kijowie, pomieszczenie, na przykład, zostało przydzielone miesiąc po odbudowie placówki. Dziś zaś Centrum, straciwszy własne pomieszczenie w 1989 r., znalazło się w Niezwykle szkodliwy dla sprawy jest także całkowity brak finansowania ze strony Ministerstwa Edukacji tych samych festiwali, które stały się tradycją, oraz wydawniczej działalności. Od bieżącego roku nie są finansowane studenckie konkursy, organizacja konferencji i naukowo-metodycznych seminariów. Z tej samej przyczyny zamarła działalność w zakresie prezentacji najlepszych…, zaniechano przyznawania nagrody dla uzdolnionych dzieci. Biorąc pod uwagę wagę poruszonych kwestii… Wielce Szanowny Panie Prezydencie! Prosimy: — polecić właściwym instytucjom rozstrzygnięcie kwestii utworzenia Centrum [...] o statusie narodowym [...] artystyczno-estetycznym [...]; — polecić Ministerstwu Kultury [...] i Ministerstwu Finansów Ukrainy rozstrzygnięcie kwestii przydziału dla Centrum [...] środków o określonym przeznaczeniu, niezbędnych do jego pełnoprawnej działalności; — polecić Ministerstwu Oświaty Ukrainy utworzyć komitet organizacyjny, obchodzić 75-lecie istnienia instytucji i przeznaczyć na ten cel środki z budżetu państwa. Ponadto Centrum, które nosi wysoki status Narodowego [...], według mojej opinii powinno koordynować działalność wszystkich instytucji i organizacji, specjalistów oraz osób zajmujących się procesem edukacji artystycznej i wychowania młodzieży. Uważam za wskazane wyprowadzić je spod podporządkowania Ministerstwu Oświaty Ukrainy i podporządkować bezpośrednio Gabinetowi Ministrów (proszę o rozważenie takiej możliwości). Bołharski, Smeksinko i Sabelnikow, S. Tankowycz, S. Baszczannyk, Ju. Muszkietyk, Pomowczaj, B. Wieriec, [...] Bielikow i [...] Czarnobyl [...]

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗
BĄDŹMY SZCZEROŚCI Jeśli wziąć pod uwagę, że moskiewsko-komunistyczny system, jak się wydawało, zamienił Ukrainę w pustynię, to w ciągu tych czterech lat niepodległości mamy w budowaniu państwa zauważalne osiągnięcia. Lecz dziś nie możemy się cieszyć. Wprost przeciwnie, całą linią odchodzi się od idei narodowej. Na różnych szczeblach władzy nasila się proces zrusyfikowania. Prasa, radio i telewizja prowadzą politykę języka rosyjskiego. Nasze miasta pozostają zrusyfikowane. Ustawa o języku nie jest wykonywana. Prowadzenie dokumentacji w produkcji, bankowości, handlu i innych sferach pozostaje rosyjskie. Odbywa się wypieranie narodowych kadr, ukraińskiej książki, ukraińskiej prasy periodycznej. Co buduje się na Ukrainie: ukraińskie państwo narodowe czy Moskwa na Ukrainie? Raczej to drugie. Na mapie obwodowego centrum niemal na każdym kroku spotykamy imię światowo znanej dziwki i kata narodu ukraińskiego, Katarzyny Drugiej. Przez cztery lata w obwodowym centrum nie zmieniono nazwy ani jednej ulicy. Rozwiązano obwodową i miejską komisję ds. wykonania ustawodawstwa językowego. Pod różnymi pretekstami zamyka się ukraińskie przedszkola i ukraińskie klasy. Obecnie Ukraińcy na swojej ziemi stali się najbardziej poniżonymi. Bo u władzy są wczorajsi. Czy nie stąd płynie atak na naszą duchowość? Nr 12 (15), sierpień 1995 WEDŁUG WŁASNEGO OSĄDU Wycieczki „moskiewskich chłopaków”, pornografia na plakatach, zalew obcej estrady, literatury wątpliwej treści, zmniejszenie w bibliotekach ukraińskiej prasy periodycznej – to nie jest pełny wykaz zubażania duchowości w obwodowym centrum. O tym mówiłem w wydziale miejskiego komitetu wykonawczego, jednak nic się tak naprawdę nie zmieniło. Cóż można oczekiwać od takich urzędników, którzy nawet na zwroty do nich w języku ukraińskim odpowiadają przeważnie po rosyjsku. Stąd biorą się korzenie rusyfikacji i w transporcie, i na plakatach, i w nazwach instytucji. ODEBRANO RODZIME SŁOWO Na osiedlu Liwobereżnyj w mieście Dniepropetrowsk, niedaleko siebie, znajdują się dwie szkoły średnie nr 135 oraz nr 38. W pierwszej dyrektorem pracuje L. Worialkina, a w drugiej – L. I. Capypina. Jeszcze kilka lat temu nabierano tu po kilka przegląd wydawnictw proświtjańskich Dniepropetrowskiego Obwodowego Towarzystwa «Proświta» ... «Ojczyzna» ukraińskich klas. Były klasy druga, trzecia... W perspektywie ich liczba miała rosnąć. Ale nie tak się stało. W obecnym roku szkolnym nie nabrano ani jednej ukraińskiej klasy. A chętni byli. Tylko trzeba było, należało, przestrzegając kanonów dotyczących języka, przeprowadzić prawdziwą pracę wyjaśniającą rodzicom zaistniałą sytuację (tak, jak to przewidziano w Programie rozwoju języków), zachęcić rodziców do posyłania dzieci do klas ukraińskich. Tak się jednak nie stało, gdyby sami kierownicy tych szkół wykazali zainteresowanie ukraińskim odrodzeniem narodowym. Naborem wszystkich pierwszych ukraińskich klas – pisze ... – (w SP nr 125 – dziewięciu, w SP nr 135 – sześciu) praktycznie samowolnie zniesiono ich status językowy. 15 (17) wrzesień 1995 RODZIMA CZY OBCA (Z wywiadu, której udzielił pierwszy zastępca naczelnika obwodowego Zarządu Oświaty Ludowej Wołodymyr Dowhopolyj). – Panie Wołodymyrze, czy w tym roku szkolnym przybyło jednak pierwszoklasistów mówiących po ukraińsku? – Pierwszoklasników, którzy poszli do klas ukraińskich, przybyło – stanowią 35 procent ogólnej liczby. Prym wiodą synelnykowscy – objęli językiem ukraińskim nauczania wszystkich 100 procent pierwszoklasników, ponad 30 – wilnohirscy, ponad 70 – kryworoscy, ordżonikidzewscy, żowtowodzcy, marhanieccy. A w tyle plasują się przede wszystkim miasta górnicze – Pawłohrad, Pierszotrawiensk, Terniska. – Tak, liczby oczywiście cieszą. Tylko za nimi, niestety, często kryje się zwykłe mydlenie oczu. Z własnego doświadczenia mogę wymienić szkołę nr 139 w mieście obwodowym... Jak więc ona stanie się ukraińska, skoro sam dyrektor nie chce posługiwać się językiem państwowym? Całkowicie się z panem zgadzam, że aby szkoła stała się prawdziwie ukraińska, trzeba przede wszystkim stworzyć odpowiednie środowisko językowe... Dlatego przeprowadziliśmy dużą pracę nad kształtowaniem atmosfery językowej, właśnie tego środowiska w instytucjach państwowych (komunikacja między podwładnymi, uczniami, rodzicami), wprowadzeniem obiegu dokumentów w języku ukraińskim (narady operacyjne, narady, rady pedagogiczne, ogłoszenia, zarządzenia, prowadzenie dzienników klasowych itp.), likwidacją symboli nieistniejących URSR i ZSRR. Rozmawiał Serhij Dowhal P.S. Z naszym korespondentem pan Dowhopolyj zasadniczo rozmawiał po rosyjsku. Numer 13 (|), wrzesień 1995 JUBILEUSZ GIMNAZJUM ZŁATOPILSKIEGO W tym roku Złatopilskie Gimnazjum obchodzi 160-lecie od założenia. Znamienite gimnazjum w swoim czasie ufundowali mecenasi: sztabskapitan ... oraz ... Andrijan Fiedorowicz Popużkin. Za swojego istnienia budynek gimnazjum kilka razy kapitalnie remontowano. W 1891 roku według projektu architekta M. Czekmariowa rozpoczęto budowę nowego budynku gimnazjum, który wykonano w stylu ukraińskiego baroku. W Złatopilskim Gimnazjum kończyli naukę tacy znani w naszym kraju i poza jego granicami wybitni działacze kultury: Wołodymyr Wynnyczenko, pisarz; Ołeksandr Tkaczenko, reżyser filmowy; Ołeksandr Dudczenko. Ukraiński kompozytor B. Liatoszynski, malarz M. ... Ja ... krytyk literacki, profesor O. Nazarewski, doktor nauk M. Olfinski, M. Fo... i O. Hołub, a także wielu innych. Inni: literaturoznawca, pisarz, statystyk, etnograf, ... Kyryło-... ... wybitnych osób. Biorąc pod uwagę tak znaną ... historię Złatopilskiego Gimnazjum ... rozwoju oświaty, duchowości, kultury narodowej ... Nd Nowomyrhorodzka rejonowa administracja państwowa zamierza przeprowadzić cały szereg przedsięwzięć, m.in. konferencję (w maju 1996 r.) ... naukowo-praktyczną dekadę. Obchody jubileuszu uznaje się za jeden z oświatowych sposobów odrodzenia pedagogicznych tradycji i budowy szkoły narodowej, tworzenia placówki nowego typu na bazie zabytku budownictwa i architektury końca XIX wieku. Ideę przeprowadzenia naukowo-praktycznej konferencji na temat «Minione, teraźniejsze, przyszłe» popiera Ministerstwo Kultury Ukrainy, Akademia Nauk Pedagogicznych, Ministerstwo Oświaty, Wszechukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, obwodowa organizacja Towarzystwa «Proświta», Złotopolska Gimnazjum oraz Nowomyrhorodzka Rejonowa Administracja Państwowa. Kolektyw organizacyjny Złotopolskiej Gimnazjum zwraca się do całej społeczności z prośbą o udział w przeprowadzeniu jubileuszowych obchodów i konferencji oraz o zbieranie środków do funduszu «Odrodzenie Złotopolskiej Gimnazjum». Adres gimnazjum: 317410 Ukraina, obwód kirowohradzki, m. Nowomyrhorod, ul. Łunaczarskiego 20. Numer rachunku «Odrodzenie Złotopolskiej Gimnazjum» w Nowomyrhorodzkim oddziale AKB «Ukraina»: 130749633, MFO 323152. Telefon gimnazjum: 9-13-84. L. Orłow, przewodniczący Nowomyrhorodzkiej Rejonowej Administracji Państwowej. Wszechukraińska społeczno-polityczna gazeta literacka TRUDNO, A NAWET NIEBEZPIECZNIE, BYĆ DZIŚ UKRAIŃCEM NA KRYMIE Na przykładzie Krymu cały świat zobaczył, do czego prowadzi celowe niszczenie kultur narodowych, jak to było w carskiej Rosji, a tym bardziej w ZSRR. Powiedzmy, niewielu wie (bo o tym zawsze milczano), że w XVII wieku Ukraińcy stanowili przeważającą większość ludności Krymu. Według spisu z 1666 roku żyło tu 1200 tysięcy mieszkańców, z czego Ukraińców było 900 tysięcy. Według spisu z 1569 roku Ukraińcy na półwyspie stanowili prawie dwie trzecie. Aby uzasadnić przyłączenie Krymu do bolszewickiej Rosji w 1921 roku, wszystkich Ukraińców i Białorusinów zapisano jako Rosjan, ale już spis z 1926 roku wykazał, że Ukraińcy na Krymie stanowią ponad połowę ogółu ludności. Wiadomo, że w 1944 roku wszyscy Tatarzy z Krymu zostali deportowani na Syberię i do Kazachstanu. Aby nie zostać wysiedleni razem z Tatarami, przerażeni Ukraińcy w tamtym czasie zapisywali się jako Rosjanie. Dziś na Krymie około 700 tysięcy osób nazywa siebie Ukraińcami. Ukraińcy chcą, aby ich dzieci chodziły do ukraińskich przedszkoli, uczyły się w ukraińskich szkołach lub przynajmniej w ukraińskich klasach. Chcą, aby w regionalnym radiu rozbrzmiewał ojczysty język, jednak dziś być Ukraińcem na Krymie jest trudno, a nawet niebezpiecznie. Nauczyciele języka ukraińskiego są poddawani ciągłym szykanom, a terrorowi dosłownie padają nie tylko nauczyciele trzech zaledwie ukraińskich klas na cały Krym, ale nawet rodzice dzieci uczęszczających do tych klas. Podczas Całokrymskiego Kongresu Ukraińców wielu uczestników otrzymało listy o takiej treści: „Pamiętajcie, szmaty! Wasze miejsca na pryczach są wolne!” Poziom wykształcenia rosyjskojęzycznej ludności jest tak niski, że ludzie nie znają nie tylko historii Krymu, ale także własnej, i twierdzą na przykład, że Tatarów na Krymie w ogóle nie było. Anatolij KINDRATENKO, profesor ХДУ, przewodniczący Charkowskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” AUTONOMICZNI DEPUTOWANI WRAZ ZE SWOIM ELEKTORATEM ODMAWIAJĄ KRYMSKIM TATARom PRAWA DO SAMOSTANOWIENIA Niedawno Irma z trybuny parlamentu Autonomii otwarcie oświadczyła: „MY ICH TU WPUŚCILIŚMY!” ...«dziękujemy», a co do ich języka, to mogą sobie rozmawiać swoim językiem w kuchni, przez radio czy w telewizji, „na zasadzie zakazu”. W tym celu przy powszechnie zrozumiałym z... Dlatego „oficjalnym” językiem trzeba, rzekomo, porozumiewać się nie tylko na Krymie, lecz na całej Ukrainie, bo inaczej Rosjanie nie zrozumieją, o czym mowa. Czyż przedstawiciele tego wielkiego narodu mają uczyć się języków ludów, które tak skutecznie podbijali na przestrzeni wieków?... Niech sobie machają trójkolorowymi flagami, byle tylko nie płakali? Oni jednak nie płaczą, bo mocno wierzą, że od Kuryli do Bałtyku wszystko było i dalej będzie rosyjskie. W kręgu tego imperialnego łańcucha pracuje też redaktor krymskiej gazety parlamentarnej. Ilu redaktorów by nie zmieniano, kierunek jej publikacji pozostaje niezmienny – wspieranie szowinistycznych nastrojów w SPOŁECZEŃSTWIE. Tetiana KRAWCZENKO, osiedle typu miejskiego Rozdolne NIEDZIELNA SZKOŁA W ALUPCE Alupka – jedna z wielu miejscowości Krymu, w których dzieci praktycznie nie porozumiewają się językiem ukraińskim. Ale przejdźcie się ulicami tego kurortowego miasteczka. Na pewno ją usłyszycie. W mieście jest wiele rodzin, w których w poszanowaniu jest rodzinne ukraińskie słowo, i dzieci wychowują się według ludowych tradycji. W szkołach Alupki pracują pedagodzy, którzy zorganizowali pierwszy na Krymie oddział Ukraińskiej Światowej Spółki Profesjonalnych Nauczycieli. Z ich inicjatywy w obecnym roku szkolnym otwarto drzwi ukraińskiej szkoły niedzielnej. To jedna z dróg do rozwoju naszej duchowości. Dbajmy o to! Nie wstydźmy się swojego rodu! Niech nauka ojczystego języka przyniesie duchową rozkosz... Będziemy wdzięczni wszystkim, którzy wesprą pracę naszej szkoły. Iwanna HRADYCKA, przewodnicząca Rady Koordynacyjnej UŚSPU na Krymie JĘZYK, LITERATURA, KULTURA UKRAIŃSKA W UPADKU Jesteśmy na Krymie, jak chyba nigdzie indziej na Ukrainie, i wielu z naszych krymskich rodaków odczuwa na sobie ze strony pewnych prowsz owinistycznie nastawionych kręgów pogardę dla naszego języka oraz próby rozdmuchiwania zmyśleń o jakiejś mitycznej „ukrainizacji”. Dają się we znaki brak autonomii szkół narodowych, placówek przedszkolnych, zaś w zakresie informacyjnym – krymskim Ukraińcom. Z pomocą wydawana jest jedna jedyna gazeta ukraińska, a 770 rosyjskojęzycznych wydawnictw na półwyspie. Język ukraiński, literatura, kultura w niebezpieczeństwie. Potrzebują natychmiastowej ochrony Pisarze ukraińscy Krymu gorąco popierają utworzenie Komitetu Ochrony Kultury Ukraińskiej na Ukrainie, Danyło KONONENKO, przewodniczący Krymskiej Republikańskiej Organizacji Związku Pisarzy Ukrainy NnеSІісмжЖІТОГО -Нна оці Z "SUM i. TYM, KTO CHCIAŁBY PRZYŁĄCZYĆ KRYM DO ROSJI? NIE ZASZKODZIŁOBY ZASTANOWIĆ SIĘ NAD WIERSZEM ZNANEGO ROSJANINA ROBERTA ROŻDIESTWIEŃSKIEGO Nie wzywaj mnie na wyprawę, my już po pas we krwi! Nad Rosją, przez burze i dymy, płynęły krwawe obłoki. Myliśmy się krwią, przyjmowaliśmy komunię krwią, my. Na krwi wznosiliśmy gniazda nienawiści i miłości. Na krwi pośrodku ziemi budowaliśmy Kremle. Rzekom krwi straciliśmy rachubę. Ach, ona wciąż płynie i płynie. I. KALAFATOW, kandydat nauk technicznych S. SZUKURDŻYJEW, prawnik

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

(NOTATKI Z OKAZJI ODTWARZANIA BOŻONARODZENIOWO-NOWOROCZNEJ OBYCZAJOWOŚCI) «Ruscy młodzieńcy: szanujcie i nie wstydźcie się dawnych naszych obyczajów! Szanujcie je tak, jak u innych uczciwych narodów się przyjmuje, a będzie wam chwała, ludziom cześć, a po waszych praojcach dobra pamięć. Wszystko to opowiada nasza Malanoczka-kolęda – zapewne najlepsza, jaka po praojcach pozostała». Dzwony odezwały się, przebrzmiały Święta Bożonarodzeniowe na Ukrainie. Choinki zdjęły swoje jasne ozdoby, kolędnicy schowali swój strój do następnej zimy. Zakończyła się triada świąt, połączonych w jednej artystycznej strukturze, podporządkowanych jednej afirmującej życie idei. Kolęda – bóstwo zimowych świąt w dawnoukraińskiej mitologii – poświęciła narodziny Słońca 7 stycznia, młodego Księżyca – 14 stycznia, narodziny Wody – 19 stycznia. Ten bożonarodzeniowo-noworoczny cykl uroczystości wypełniają piękne obrzędy, obyczaje, wierzenia, zaklęcia, czynności magiczne, rytualne tańce, tradycyjne potrawy. To nasze dziedzictwo, najcenniejszy skarb, który powinniśmy znać, chronić i pomnażać. Wszyscy, którzy pamiętają i szanują obyczaje przodków, wierzący i niewierzący, obchodzą święto Bożego Narodzenia. I nikt już nie zniesie tej tysiącletniej tradycji, która przetrwała także cięższe czasy. Zatem spójrzmy wstecz, przeanalizujmy to, co widzieliśmy, wyciągnijmy pewne wnioski, zastanówmy się nad dalszą pracą w kierunku odrodzenia narodowo-kulturowego dziedzictwa. Co, gdzie, jak i kiedy wykonywać? Jak odtworzyć tradycyjną obrzędowość w formach scenicznych do szerokiego pokazu i wnikliwego studiowania, jak przybliżyć ją do współczesności? Jakimi drogami iść, by powróciła do obyczaju, do zrozumienia przede wszystkim przez dzieci i młodzież?» Nie będziemy zatrzymywać się na noworocznych szołach, zorganizowanych na placach, w teatrach i Pałacach Kultury stolicy. Udział w nich …repertuaru estrady, fantastyczna oprawa, techniczne cuda i świąteczne fajerwerki, na które wydano ogromne pieniądze. Cieszyły oko, ale nie ogrzewały duszy. Były tak dalekie od prawdziwych Bożych Narodzeń z ich tysiącletnimi tradycjami, zachowanymi w pamięci narodu, a jednak wciąż nieznanymi i do końca niezrozumiałymi. Mieszkańcowi miasta Chyba najbogatszy pod względem treści, piękna, improwizacyjności i różnorodności form materiału pieśniowego w ludowym „kalendarzu Ukraińców” jest najbarwniejszy cykl obrzędowy. Chciałoby się podkreślić, że tradycje i święta tej pory roku to nie wczorajszy dzień. Jest to kultura, na której spoczywa skarbnica duchowej kultury, życia i obyczaju narodu ukraińskiego. Obrzędy, na których opiera się światopogląd narodu, są tym, czym można by wzbogacić… Mimo to w tym roku… …głęboką istotę ukraińskiego Bożego Narodzenia-Kolędy, jego genezę, całe bogactwo licznych obrzędów i zaklęć nie zostało ukazane w żadnej z telewizyjnych ani radiowych audycji, nie wspominając już o licznych świątecznych imprezach scenicznych. Wszędzie – z eteru, z ekranu słychać tylko: dajcie pięciaka, dajcie pierogów, dajcie kiełbasy. Co to za żebractwo? Kolędy to nie koncertowe numery, nie „chodząca radość”, lecz dziwna, wspaniała misterium. Trzeba odejść od ich parodystycznego „kiełbasianego” patosu i drwin, bo kolędnicy to posłańcy Słońca i słudzy Wszechmogącego na ziemi. Dlatego trzeba odejść od samodzielnej interpretacji tych świątecznych obrzędów i przywrócić kolędnikom jako światopoglądowcom ich pierwotne znaczenie i treść. Niespodziewanym i niezapomnianym dla wielu stał się dobroczynny wieczór folklorystyczny „Święto Malanki”, odbyty w przeddzień Nowego Roku – święta św. Wasyla, w kijowskiej sali koncertowej „Złote Wrota”, który wyróżniał się wśród innych swoją oryginalnością, treścią i szczerością. To już siódme tematyczne wydarzenie etnograficzne z cyklu «Odrodzone święta, obrzędy i regionalne tradycje folklorystyczne narodu ukraińskiego», a jego organizatorami są Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Ukraiński Państwowy Centrum Inicjatyw Kulturalnych (wspólnie z innymi zainteresowanymi organizacjami i przy pomocy sponsorów informacyjnych – gazet «Słowo Proświty», «Освіта», «Вечірній Київ», «Говорить і показує Україна», AT «Oberehy») konsekwentnie i celowo, mimo rozmaitych trudności (brak środków na organizację imprez i wyjazdy zespołów, psychologiczna presja zwolenników komercyjnych, tzw. «szarowarnych» imprez, brak sponsorów i finansowego wsparcia ze strony Ministerstwa Kultury) – nie spoczywają na laurach, za każdym razem obdarowując widzów coraz to nowymi odkryciami, nie powtarzając się i nie dublując innych. Bo pracy starczy wszystkim jeszcze na wiele lat. Na tym wieczorze nie było Dziadka Mroza i Śnieguroczki, Buratina i Śnieżnej Królowej, klaunów i masówek – stałych postaci noworocznych przedstawień, sztucznych i wymyślonych, nieprzystających do ukraińskiej zimowej świątecznośći. Tu nie myliły się szczedriwki z kolędami – i święty Mikołaj nie pojawił się po Wigilii. Z głębi pamięci, jakby z magazynów muzeów, wyłoniły się przed nami niepowtarzalne tradycje naszego narodu – ozdoba kultury, obyczaju, dziedzictwo tysiącletniego doświadczenia przodków. Nie wyobrażamy sobie już Malanki, Nowego Roku, Wasylia bez niepozbawionych magicznych czynności taty Wieczoru Szczedrego, kuti, ojcowskiej modlitwy, posiewania i winszowania. Wszystko to zostało odtworzone na scenie, obramowanej ciemnym niebem, rogatym księżycem, gwiazdami, na podwórku z zaśnieżonymi drzewami, a w chacie, świątecznie przystrojonej ręcznikami, gdzie na nakrytym stole czekają goście. Wszystko było starannie zaplanowane i miało swoje ściśle określone miejsca i role. Postacie działające – gospodarze, każda rodzina, jej dziadkowie, dzieci, obowiązkowe obrzędy Wieczoru Szczedrego. рокурюваннийм под р ПП | Хати, окроп 10 І-І і сь . ою, гар -Ї рон би Пі? АМАРУГІВ ...kropienie poświęconą wodą kątów i WSZYSTKICH członków rodziny, jej obchód dookoła stołu, modlitwa do Diducha, zaproszenie żywych i duchów przodków na Szczedrą Wieczerzę. A dalej cała seria dziecięcych szczedrówek: do gospodarza, do gospodyni, ich dzieciom. Zimowa gra «koza», wróżby, częstowanie kutią, pierogami i naleśnikami. Bo one są symbolem słońca. Nieprzypadkowo śpiewa się o tym w jednej z naddnieprzańskich Malanek: A na Malanki piecze się placki, ale ich nie łamcie – dawajcie całe. A dalej: «Nasza Malanka – gospodyni, na przerębli łyżki myła» wariant występujący na wszystkich terenach Ukrainy. Kim więc jest, wreszcie, Malanka i dlaczego to właśnie ona zwróciła uwagę organizatorów wieczoru, nad przygotowaniem którego z taką miłością pracowali główny reżyser-postanowniczy Jewhen Wawryk, reżyserka Ołena Zienina, kierownik artystyczny Ołha Rutkowska, prowadząca Elima-Zoriana Bortniczuk, scenograf Ihor Hołobucki. «Malanka» – zapomniana i wskrzeszona, dawna i wiecznie młoda, prześladowana przez wieki przez Kościół, urzędników od kultury, partyjnych nadzorców przeprowadzania «treściwego» czasu wolnego. «Nasza Malanka – dniestrzanka, Młodziutka, rumianiutka, W Karpatach się urodziła, A w Prucie się ochrzciła, W Czarnym morzu się kąpie, A w Dunaju się myje, Na Pokuciu mieszka – Z Nowym Rokiem wszystkich wita!» Malanka to świąteczna młodzieżowa zabawa, swoisty maskarad Ukraińców, odbywający się w nocy z 13 na 14 stycznia. Ten zwyczaj nie ma nic wspólnego z religijnym świętowaniem – ma czysto ludowe pochodzenie, sięgające czasów prastarych, epoki przedchrześcijańskiej. Historycznie tak się złożyło, że dziś Nowy Rok obchodzimy dwukrotnie, według stylu nowego i starego, czyli według kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego. Według ludowych wierzeń Stary Rok kończy się świętem Malanki, a zaczyna Nowy świętem Wasyla. Dlatego te dwa obrzędy stanowią trwałą parę obrzędową, która symbolizuje szczęśliwe małżeństwo, które w zgodzie i miłości prowadzi swoje gospodarstwo, znany W wieczór Malanczyn, czyli w noc przed Nowym Rokiem, niemal na całej Ukrainie, od Tawrii po Huculszczyznę, od wieków chodziły grupy przebranych, aby nie rozpoznały ich złe siły, które w tym czasie mają rzekomo schodzić na ziemię wraz z duszami zmarłych i mogą wyrządzić szkodę. Trzeba je było odpędzić. Dlatego zakładano straszne maski, wywracano kożuchy na lewą stronę i obwieszano się dzwoneczkami. Tradycja okazała się trwała, chociaż raz już pono ma rocz wa żalnym ma reno to r Parubcy, dziewczęta, Malanka I11kK u koziołka ...sy pomyślnego dostatku za nimi ...uje obowiązkowo przed... dziad, baba, cyganka, czort, oracz z sochą (pługiem), «...» wataha z pieśniami, «...» porusza się ulicami od chaty do chaty (...) na podwórzu każdemu gospodarzowi śpiewa pochwalne, wielkanocne... pieśni nowo­roczne, .... i nie tylko te tereny Ukrainy tym popularnym imieniem Malanka było oznaczane, ale też konkretny .... Słowo Proświty ... Główna postać tego obrzędu wśród przebranych w nowy rok, w dawnym zwyczaju, była odgrywana przez nieżonatego parobka, przebranego za dziewczynę albo za młodą kobietę. W towarzystwie innych masek Malanka chodziła od chaty do chaty z noworocznymi pieśniami i życzeniami. Ceremonialne działanie przebranych obejmowało wykonywanie tańca, aktów rytualno-magicznych, epizodów dramatyczno-zabawowych, które uzupełniały takie elementy, jak wspólny taniec, zabawa i walka. Genetyczny związek folklorycznej Malanki z pogańskimi słowiańskimi obrzędami zauważył w XIX wieku Fedkowycz w swoim studium Ty, miesiącu, ty, królu, piękna Malanko jest z tobą. I to jest najpełniejszy opis tego arcydzieła mitologii ukraińskiej, do którego dodano jeszcze 32 malanczyne kolędy. Niestety, niewiele osób sięga po ten poetycki zbiór, chociaż spektakl oparty na tych motywach, według naszego poglądu, wniósł cenny wkład w sprawę odrodzenia kultury narodowej. Fragmenty Szczedryweczora i wróżby w noc przed Nowym Rokiem mistrzowsko odtworzyły utalentowane DZIECI z zespołu folklorystycznego „Daj, Boże” (kierownik Olga Melnik, laureatka międzynarodowych konkursów i festiwali, stypendystka Międzynarodowego Funduszu św. Marii), mali soliści nowonarodzonego zespołu „Mandryk”, Tarasik, Marijka oraz artyści Państwowego Teatru Ukraińskiego Folkloru „Berehynia”: zasłużona artystka Ukrainy Nadija Buravska i Hryhorij Tarnawski. A na zmianę im wystąpiła Bukowińska Malanka, rodacy Fedkowycza – dziecięcy zespół pieśni i tańca „Czerwona kalina” ze wsi Czunkiw, rejonu zastawniańskiego, obwodu czerniowieckiego, który przyjechał do Kijowa, aby pokazać, jak u nich, nad brzegiem Czeremoszu, obchodzi się Noworoczną tołokę. I choć pokazano tylko niewielką cząstkę ich programu, który trwa kilka godzin, swoim żywiołem zachwycał, wciągał w taniec setki obecnych i nikogo w sali „Złote Wrota” nie pozostawił obojętnym ten atmosfera ludowego święta. Dzieci do stolicy snarządzono z całego rejonu. Bo dziś to prawdziwa osobliwość – wysłać cały wagon kolędników z niewielkiej wsi, z jednej szkoły, wszystkich w pięknych bukowińskich strojach, w wyszywankach (nawiasem mówiąc, to sprawa rąk dyrektorki szkoły Frosyny Iwaniwny Hunczak). Przydałoby się więcej takich troskliwych pracowników oświaty w obwodach i w Kijowie. Serdeczne podziękowania kołchozom rejonu, które przeznaczyły znaczne środki na tę świętą sprawę odrodzenia tradycji ludowych. Ci mądrzy gospodarze rozumieją, że bez korzenia nie ma drzewa, nie ma kwiatu ani owoców, tak jak bez kultury nie ma duchowości. I ubogimi możemy stać się nie tylko w gospodarstwie, ale i we własnej duszy. Na kulturze, szczególnie ludowej, nie wolno oszczędzać, bo jak wiadomo skąpiec płaci dwa razy, a wydatki, jak zwykle, zwracają się stokrotnie, przynosząc niezrównaną radość obcowania z czystymi, nieskażonymi źródłami ludowej sztuki. W różnych zakątkach Ukrainy obrzędy bożonarodzeniowe wykonuje się na różne sposoby, w różnych Nie bez powodu mówi się: każdy kraj ma swoje. 1 kwietnia Na Tarnopolszczyźnie i motywy Szczedrego Wieczoru Zachowuje tradycję: szczedriwki, Malanka, Wodochreszcza... Tarnopol Ciekawy program «Ri...» przywieźli do Kijowa uczestnicy młodzieżowego ... ...ogólnoukraińskiego... ...proświatyjskiego ... ...ustanowiony miejscowy ... dorobek ... badawczy, ... ...proświatyjsko-propagandowej działalności. Setki ... zbierali i zapisywali ... w wioskach rodzinnego kraju, a potem ... przynieśli na scenę ... ...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

її О у 1 о г) уритна ДАНИЙ ТІК КОС ДІРА ЗЕ 1М1Ь1! інст оран асякОо! ПАШІМИЦІ, маленькі діншуУуВання на здоров М тем з Австралії упверсите ту нагородженого в той день Мпренародною премією Пилипа Ор тика, 1 ще багатьох-багатьох друзів - ПОСТИНИХ ВІДВІДУВАаЧІВ наших обрядових вечорів можливо, це не найдосконаліша форма відродження І розвитку обрядотворчос г1) у центрі Києва -- в переповнених залах МІСЬКОГО Будинку ВЧИТеЛЯ І концертнити лалі зуючи а0у ті 1 малорвідомі звичаї, свята, обряди, ми досягаємо ВваЖрісливої мети -бебсч руйнування тих штампів 1 стереотипів, які формувалися десятиліть прадавньої культури українців щї зараз ще не повністю канули у небуття. Подібні акції стверджують, що традиційна культура вІДДРОДИМ НЯ, а Всеу країнське Товариство «Просвіта центр культурних ініціатив, ЯК ІіХ організатори, стоять на правильному шляху - вІДНОВЛенняй 1 розвитку духов- ЦО! самобу ТНОСТІ час ються до свого коріння -- добатьківських звичатв, ритуалів, нарешті -- до Своє! міфології там, В Г тибині ти( ЯЧчЧОЛІТЬ, ба - читься гармонія СсвІТОГЛЯДУ, ЧИСТОТА стіТтоОСприймання, там -- справжнє свято душі Але чому, розуміючи значення звичаєвої культури, яка є основою духовності кОЖжНОГО Народу, так складноїде процес СТІЛЬКИ шкодять? Як нам вижити у цій кризовій ситуації, не втратити ті паростки духовного зростання, які можуть всохнути на «орені" науковцями, просвітянами полягає в тому, щоб повернути 1з забуття реліктові фольклорні : обрядові пласти, які ще десь побутують. Треба шукати їх коріння, поновити християнські ЛЮДИ І цих збережених у їх пам'яті ритуалів 1 звичаїв. Ми не маємо права сказати, що культура українського народу розпочиалася з прийняттям християнства. Україна | на том час, ще до княжої доби, мала свої пісні ї обрядові дійства, в яких збереглося чимало паніше були знищені бути спаплюжена шаленим валом псевдокультури, кине народне мистецтво Ї цьому натиску -лід протиставити не лише слова, а й конкретні дії Тому навіть невеликі! мистецьк! серио зну "пдтримки і заохочення. І відзначати УСІ свята треба так ЗІД діда-прадіда велося, як давній звичай велить, як за тисячі років буття нашого чароду склалося идосінНневмерло родом тям, здоров'ям. - Слово ПРОСВІТИ уаахопоиених глидаеачіии, коли ім покоала їі) іплугом,вишанутмі ння ЗАС пи гуідОомих МУ никіВй, Ффольклори дія" письмеї ПРИМ Ї «пПОрИСТІіІМ дійчію культури, посипинмни їх черном, амоло | чемним з Дідуха) Керівники говаристпа | | «Нертеп нлк 1 ро Піимко І Гар ї Гр бе української пшениці мета і зо ПЕСРАРА) пкими щедро ПОС маЛли присутніх, їх ІЩОсСтТя на ХЛОПЧИКИ УСІХ добро, 1141 игрівали г наших дорогих гос- Гоянів аз подрумжоки далекої профі сора Гарвардської ( | СПА Тараса Гунчака. Проводячи народознавчі заходи | хоча Золоті ворота», широко ШшоПпуляри- останніх ставлення до апродовис негативного хоч Іі поволі, але виходить нашлях : Український державний В історії кожної країни настає такий коли уся нація, усі народи зверта- відродження в Україні, чому пюдем гальмують Ииого 1 навіть Сьогодні важливе завдання перед описати ці прадавні, ще До- Відійдуть старі ми втратимо останні краплини дійства дажбозьких» елементів Іі які Ку льтурана роду з убома па, вона може псевдофольклору, тією | малоростищиною», яка підміняє справ- зіорання, що переслідують мету, заслуговують всілякої як душа просить, як живе в обрядових дійствах і піснях А за цим словом будьте здорові, Самі з собою та й із газдою, га и з У СІМ домом га и усім Віншуємо Вас щас- Ольга РУГКІВСЬКА, провідним фахівець Україського державного | центру культурних Ініціатив | - М нн що п У чн ЕР - ни ЕН РЕШЕРРРАЕРЕ анна окон лини 50 жо М РР РР Б ОАЕ А ні шо | 8 00 о сво лююниини 0 пижиюнчванннихо ч- ВЧИТЕЛЕВІ УКОДІНСЬКОЇ МОВИ РР и. ЕР | ні ож С я- жи о ці Я | | | СМожне наступне покоління успадковує | мозу тд осовоїх попереднитав Дитина ще Б | колиєці чує роамопи старших і намагається | точно відтворити спочатку звуки й слова, | а потім | граматику Внаслідок цього В 1ї мозку утворюються за допомогою нервопих відростків стики ап язки між нейронами |" міже нейронами та м'язовими клітинами мовних органів, що забезти «чує автоматиам у відтворенні мови з усіма 'т особливостями мозок дитини найкраще настроєний на мову рідного народу). Це повторюється з поколіния в покоління Таким чином мова протягом багатьох століть залишається майже незмінною і передаає | від батьків до дітей віковий досвід предків. Змінюється тільки лексика, то далеко не вся Різко змінити мову и перервати спадкоємність поколінь може лише втор- | гнення ззовні, тиск чужої мови Що на територи України з давніх-давен панувала слов'янська мова, ні в кого сумитвів нема. «Те, що слов'янська прабатьківщина була між Карпатами, Придніпров'ям (заходячи далеко на лівий берег Дніпра) І Панськими болотами, на території, де з найдавншших часів панує чисто слов'янська топоніміка, є в наш час загальновизнаним», -- Стверджує в «Сборнике ответов на вопрось по язькознанию |к (ІМ Международному сьезду славистов)» ростіиський мовознавець В. Кипарський. Постає тільки питання! якою в своїй основі була та слов'янська мова? Вона не могла бути білоруською, бо білоруська утворилася внслідок змішування принесеної сюди слов'янської з тутешньою б6алтійською: віД ЛИТОВСЬКОЇ В НІЙ І ДОСІ збереглися дзекання, цекання, акання, м'яка вимова, давня топонімтка в Білорусії балтійська. Не була й російською, бо в російській змішалися церковнослов'янська, угро-Фінська, тюркська (топоніміка на територи Росії переважно угро-фінська й тюркська). А церковнослов'янська (чи старослов'янська) -- це мова давніх болгар, а не наших предків: вона прийшла в Київську Русі із богослужбовими книгами після прийняття християнства 988 року Слов'янську мову, яка була споконвіку на території України, не могли різко змінити и мови чужинців, що господарювали тут, -- принаймні останню тисячу років ні татаро-монгольська, ні литовська, ні польська, ні російська Зокрема Польща панувала не на всіх українських землях І не настільки довго, щоб суттєво вплинути на тутешню мову, як твердить дехто Ідо речі, більше подібностей можна знайти упж польською и російською мовами, ніж між польською й українською чи українською !ї російською) Спробуємо простежити на фактах, якою яс усе-таки мовою розмовляли наші ближчі и далекі предки Тарас Шевченко 1841) року видав «Кобзар», 1841 -- «Гайдамаки». Від того часу минуло понад 1250 років, а українська мова не змінилася або майже не змінилася. Хіба що збагатилася лексично Скоро будемо відзначати 200-річчя «Енеїди» Івна Котляревського -- а мова в ній сучасна українська (з домшиками діалектиамів). Понад 350 років гому легендарна Маруся Чурай створила загальновідомі пісні «За світ встали козаченьки Ой не ходи, Грицю, та й на вечорниці» та іхня мова нічИиМ не відрізняється від сучасної Майже 400 років тому (1619) у Львові було опубліковано дві | інтермеди до драми Якуба Гаватовича -- 1 | обидві вони написані українською мовою з галицькими дічалектичмами, наприклад | Що тут ти | пороб пяєш | | (звичайно, МИ121 ІНШИЙ, «а побратиме, собі Кажи мені -- як живеш та 1 як ся маєш" Але ж так) зизначні давньо укратиські | гворим, як «Слозо о полку Ігоревім», «Повість Повчання» Володимира | Мономаха та шші, написано мовою, дале- | врем'яних літ кої від української Річ у ТІМ, що, КОЛИ бу по прийнято християнство, Володимир Великий, як записано в літописі, не ча Розділ веде професор Іван ЮЩУК ДАВНІСТЬ УКРАЇНСЬКОЇ МОВИ маді ДІТИ науку пої мати У нарочи Пе ученіє книзеної гобто на оболгарською мовою, якою були написані привеаєні а Болгари книги. Саме ця мова старослов'янська, церковнослов янська) стала тут на довгий час книжною, літературною Нею навчалися, нето писали, нею розмовляли письменні люди (як пан возний у «Наталці Полтавці: МОВОг роаповідали казки, легенди, творили пісні, вона то тут, то там у книгах пробивалася (ще інакие Котляревського) Народною крізь церковнослов'янщину Наприклад, щедрівка, що її співають з 13 на 14 січня, и досі закликає сіяти яру пшеницю на Повий рік, хоч святкування йиого ще Володимир Великий переніс із кінця березня на вересень (пізніше його було перенесено на перше січня) Чи спиш, чи чуєш, господаречку, У своїм домочку На Новий рік, на Новий рік? Пдем орати, підем сіяти Яру пшеницю На Новий рік, на Новий рік Такою ж давньою, дохристиянською є й ця купальська пісня, записана на Івано- Франківщині й відома в інших краях України: Гей, око Лада, Леле Ладове, Гей, око Ладове, ніч пропадає, Бо око Лада з води виходить. Ладове свято нам приносить. Гей, Ладо! А ти, Перуне, Дай дочекати Ладі Купала. Пісні дохристиянські А мова їхня -- природна українська, багата, жива, ніби постали вони сьогодні, а не понад тисячу років тому. До речі, народні пісні не пере- кладаються, і ці не перекладені. 1073 року київський переписувач робив копію з болгарського оригіналу (ця копія збереглася дотепер під назвою Ізборник Святослава). Тож помилки, які тут допустив переписувач, зроблено безсумнівно під впливом української вимови: нимая, симя, видома, пламениє (и замість ять), Илля, помагає, пьємо, простьв, давь тощо. А в подібному збірнику 1076 року, складеному в Києві за болгарським зразком, його автор українські, не церковнослов янські слова ворогь, норов», вжив уже явно '! Даяти на дайнь-о мороюь, ПОЛОНЬьЬ, ПОЛОНЬНИКЬЇ. свита, гьрнець, в'ьчинити, сваритися, дивися, лишися тощо Під час ремонту Софії Київської в наш час на п стінах було виявлено близько 400) зроблені церковнослов'янською мовою в ХІ - ХІМ століттях Алетотут, тотам впадають вочі видряпаних написів. Усі вони українські форми й українські слова грорма давального відмінка Петрови, Павьлови, Дмитрови, Фролови, Василеви, Борисови, Иванови, попови Йвану, імена Марко, Гаврило, Дмитро, Михалько, слова трясця. Хрест, не хотячи, геть, порося, форми имямь, помилуй мене тощо Ще більше українізмів бачимо в новгородських берестяних грамотах ХІ - ХУ століть (Новгород, як відомо, довгий час входив до складу Київської Русі) Тут і написання и замість ятя тоби, соби, клить, дижя, помитка, дидь, михь, сино, на рици- ци, не смиєм'ь, диялося, приийхавь, ихаль, це надимйся, ото всихь селянь 1 вживання закінчення -у замість -а: пудь меду, горолу, ВОСьЬку, горсти лену, шолку, дару, лову; і Закінчення -ого п прикметниках добр ОГО, Зеликого, яелтого, не церковнос пов'ЯяНнСЬКІ срорми дієслів: буде война, хьтимо, моло- Гимо, сьщлемо, написав'ь, українські імена: Олекса, Олексим, Олек сайдрь, Онисимь, Олена, Микьфор. Микита, Михайло. Марко, Василь, Васил ко, К урко, Иванко, Панько Радько і слова ГОСПОдДЬнНЯя, господар, оатко, п и бокь, паймить, година, кодеухь, свита, глекь, соромь, кудь, хто тощо На зжаль, такі видатні твори, яко полку Ігоревім ГОЩО, ДІЙШЛИ до нас не п орипналі, а в копіях АТУ - ХУІ століть і при перепису- Ф побо , "Повість врем'яних ліл рн с Р пришлить, 1 ваний бу їИ, бе штеречно, пиправлені Бо як шаюмие пояснити те, що, наприклад, у Слові о полку Ігоревім» послідовно | п;сивається церковнослов янська форма імені Владимир», п'ять разів слова а, дьвиця написано через ять, ана шостий -- через и: красною дивицею, дев'ятнадцять разі ужито заюмтичення -аго (стараго, ведикаго), а на двадцятий -- -ого: поганого Кощея, у всьому тексті лише форма храбрьш, але один раз прохоплюється хороброє гньадо тощо" А ж ніяк не церковнослов янські (1, до речі, не російські) вислови й слова на зразок дисици бреуже княже туга умь полонила, заступивь королеви путь, загородите полю ворота, кожухь, СТЯГ І под. Деякі, хоч 1 дуже скупі відомості про мову Київської Русі є в іноземних авторів Єврейський теолог Соломон хакі (1040) - 1105) у коментарі до П'ятикнижжя так пояснює значення запозиченого слова шнір: «Шнір означає сніг мовою ашкеназі (євреїв, що жили в Київській Русі - | Ю) і мовою руською». Коли вимовити це слово з гаркавимр, то воно звучатиме майже так само, як і сучасне українське сніг Інший єврейський теолог Ісаак бен-Моїсей (писав у 1240 - 1260 роках) у коментарі до Талмуду дає таке пояснення: «дерева (або колоди), зв'язані у великій кількості, що в Бібли називається рафсодот. а руською мовою підт». Тут переписувачі переставили місцями букви -- має бути пліт, Про те, що основні риси української мови склалися ще до утворення Київської Русі, свідчить сербсько-хорватська мовне реа Предки сучасних сербів 1 хорватів у МІ - УП століттях переселилися з України на Ї Балкани. І хоч від того часу минуло понад тринадцять століть і мова переселенців зазнала значного впливу автохтонного балканського населення, проте в ній збереглося чимало рис, спільних з українською мовою У сербсько-хорватській мові так само твориться кличний відмінок: сестро, лекару, орачу, )уначе, друже, відбуваються чергування г, к, Х, із З, ц, с, нога - - Нози, | | | | | | рука "- руци, муха -- муси, дієслова в | першій особі множини мають такі самп закінчення: осимо |емо; подібні форми наказового способу: чекаі!, чека)мо, чека|те; збереглося чимало слів. які, здавалося б, є специфічно українськими: снага, поглед, крок, кут, китица, кожух, кальужа, крхки, мршав, вабити, куньати, треба тощо. 448 року візантійський мандрівник 1 дипломат Пріск Панійський записав на території України три слова: мед, страва :' квас Ці слова й понині живуть в українській мові | Отже, принаймні в середині першого тисячоліття нашо! ери на цій землі, де ми живемо, була слов'янська мова І була вона протоукраїнською. Але коріння її сягає щє глиоше Коли зіставляти українську мову з ла- ТИНСЬКОЮ, особливо з найдавнішою архаїчною, тою, яку вживали в МІ - П століттях до нашої ери, то впадає в око чимало спільного в них. Ї ці збіги - - це не запозичення, вони успадковані від якоїсь ще давнішої, ніж латинська, мови. Дуже близька фонетика обох мов зокрема в патинській є також звук г бо5рез «гостодар ПОГіЩщ5 город). В обох мовах є кличний відмінок | твориться так само Вгиіе «Бруте» Одна- КОВІ Деякі ВІДМІНКОВІ форми ІМЄеННИКІВ та займенників. пшиг «мури», пзаге море», паца «моря», Цю «тобі», 51Б; «собі» Так Р -ії сад» (споріднене з нашим | само твориться вищии стутинь порівняння прикметників ПпоОУ105 новим - В обох мовах збігаються Особові | деЕСслІВв. архаїчне латинське | зедетов і наше ( идимо, 5едеїе5 |: наше | | | 1П1ОХП15 НОпІ МИ закінчення сидите ї т п Українська мова формувалася гисичолІТТЯяМИ 1 основнІ елементи започатковані ще в ЧАСИ, СПІВВІДНОСНІ виникненням латинської мови. За цей чаг вона виробила чіткі, добре відш пфовані фонетичну й граматичну і, ч-- системи, має ! падавичайно багатий Сслопник, розвинену СИНОНІМ ИСУу (Ге одна і напбагатших нДамроапвиненинш ханайдавишиих мов с ВИІТУ и они п я А СЕР С ТИ п 2 й данні? "о з --
Strona · s. 10strona oryginału ↗
- lin złim z RR - 0 ii WRAŻENIA Z LEKTURY ost - cz ju-jeeb - bi l' roakzhinn - RE r r y ee vano RNNERNN liky R tn a anna --j o izhnvnannnnii zt tank og KSIĄŻKA SPEŁNIONYCH PROROCTW? Zdumiewająca rzecz: zdolność ujawniania się coraz bardziej, ponieważ wszystko społeczeństwu przypadło przeżyć zawoalowane Wychodzi więc, że k? | 1 ... Tarasa Kińki «Po deszczu w czwartek» obdarzona jest niezwykłą, jak fotografia zanurzona w wywoływaczu. Z czasem budzi ona , o czym w niej mowa, właśnie zmaterializowało się w wydarzeniach, które naszemu społeczeństwu przypadło przeżyć aż do ostatnich czasów. Zatem polityczna prognoza, zawarta w przypowieści, okazała się nieomylna? I jakich wydarzeń przewidziano trafnie? Tak. Wydana w 1988 roku przez wydawnictwo literatury dziecięcej «Wesełka», a z panującej wówczas ... zasługuje na szczególną uwagę nie tylko swoimi walorami artystycznymi i stylistycznymi, ale też wyraźnym komponentem futurologicznym, który można odczuwać po dziesięciu latach, które minęły. Bajkowy kamuflaż pozwalał uwypuklać rzeczy wieloznaczne, o których w większości można było mówić jedynie językiem ezoterycznym. Ale w utworze powiedziano wiele. I o tym, co Powieść-bajka porusza wiele głębokich problemów, które utrwaliły się w dziecięcej i młodzieżowej literaturze. Ani mniej, ani więcej, w utworze artystycznie bada się filozoficzny problem poszukiwania utraconej światowej i duchowej zgody, harmonii wewnętrznej i ogólnoludzkiej. Pełna filozoficznych symboli i aluzji, za którymi przebija dźwięczne stopienie mądrości Wschodu i Zachodu, bajkowa powieść przekazuje napięcie emocjonalne i intelektualne właśnie naszej epoki, właśnie naszej bolesnej, palącej aktualności. Wydaje się, że w naszym obiegu literackim pojawił się utwór, który w równej mierze należy i do literatury, i do filozofii. Zostawię filozofom i literaturoznawcom analizę wzniosłych konstrukcji i tropów, a skupię się na tym, co uderza bardziej niż oryginalność utworu. Wszystko, o czym w nim mowa, materializuje się w realiach planetarnego bytu politycznego. Kwiecień 1986 roku przyniósł nam Czarnobyl. Ale w supernowoczesnej powieści-bajce jeden z głównych bohaterów osiedla się w równie opustoszałym mieście, jakimi dziś stały się Prypeć i Czarnobyl. Nie domyślając się tego, sam staje się prawdziwym stalkerem: «Wydawało się, że mieszkańcy nie zdążyli niczego zabrać i rzucili się do ucieczki, w czym kto był. W wodociągach płynęła woda, działały telefony, tylko dzwonić było nikomu... Tylko jeden budynek leżał w ruinach wśród gołego pustkowia» (s. 36). I dalej: «Rozkryła się także tajemnica opustoszałego miasta, w pobliżu którego osiedlili się cyrkowiec i jego przyjaciele, a także niezwykłej drogi, która biegła obok ich domku. Sto lat przed opisanymi wydarzeniami, wskutek niezgody w działaniach personelu laboratorium, doszło tu do awarii. Wszyscy mieszkańcy miasta rozbiegli się, kto dokąd, ratując się przed jej zgubnymi skutkami. Wszyscy, oprócz roślin i ślimaków. Podczas gdy ślimaki uciekały, pod wpływem zatrutego powietrza przeobraziły się i stały się olbrzymami. To samo stało się ze wszystkimi roślinami...» Nieco dalej: «Niektórzy uważają, że cudowny deszczyk w czwartek /deszcz przemian – aut./ – to również odległe echo tamtej awarii. A jednak to wymaga dalszych badań» (s. 115–116). Komentarze, sądzę, są zbędne. Echem rzeczywistej, a nie bajkowej awarii są w dużej mierze te przemiany, które nazywamy – a przynajmniej nazywaliśmy – pierestrojką». Skąd tak precyzyjne przewidywanie nieuchronności katastrof technogenicznych wskutek utraty zgody w społeczeństwie i w jednostce?! W powieści-bajce po cudownym deszczyku utracona przez świat zgoda zostaje odnaleziona. Lecz nie na zawsze. Smutne i dwuznaczne zakończenie powieści pozostawia tę kwestię otwartą. Ucieleśnieniem zła światowego w powieści jest Czarny Człowiek. Żądza władzy – jedyny motyw jego działań». A oto jeszcze jeden wymowny zbieg: papież Jan Paweł II w 1987 roku zwraca się do świata z encykliką, w której źródłem wszelkich nieszczęść rodu ludzkiego nazywa właśnie szatańską żądzę władzy. W tym nie ma naciągania: Czarny Człowiek w utworze, oprócz wszystkiego innego, jest władcą much, a zatem – Belzebubem /dosłownie w tłumaczeniu «władca much», albo «wieczny poszukiwacz władzy»/. Dla wtajemniczonego jest równie oczywiste, że za kulisami zakonspirowanej górskiej doliny, gdzie nauka rozwija się niezależnie od polityki i władzy, przebijają rysy Szambali, rzekomo założonej w Himalajach przez legendarnego hinduskiego księcia Aśokę. Bajka przenika na wskroś cennymi poszukiwaniami filozoficznego namysłu nad fenomenem zgody jako uniwersalnego rdzenia, na którym opiera się świat duszy, przyrody i społeczeństwa. A oto rzeczywistość przynosi kolejne zaskoczenie: w 1987 roku światowa opinia publiczna zbiera się w Bułgarii na pierwszy niezwykły kongres. Na porządku obrad jedno pytanie – o światową zgodę, o poszukiwanie realnych dróg do niej w imię ratowania planety ludzi. Co więcej, rezolucja kongresu zawiera apel do wszystkich narodów i rządów z prośbą o wydzielenie terytorium pod budowę pierwszej stolicy świata, którą kongres postanowił nazwać Konkordią – Zgodą! Stało się to wtedy, gdy utwór dawno opuścił mury wydawnictwa i znajdował się w produkcji w drukarni. Znamienne, że zwolennicy tego globalnego projektu marzą o wzniesieniu miasta zgody na ziemi ukraińskiej, gdzie pojawiła się także ta książka. Szczególne miejsce w powieści zajmuje nauka. Bohaterka, łącząca naukowe poszukiwania z namysłem nad fenomenem człowieka – uczona kobieta – przeżywa triumf. A profesor, jej mentor, zlekceważywszy problem człowieka, wpada w ślepy zaułek i, przez swoje wyobcowanie, zmuszony jest szukać sobie miejsca w świecie maszyn daleko poza Ziemią. A oto kronika realnych, a nie baśniowych wydarzeń: w 1988 roku w Moskwie odbywa się znów pierwsza konferencja, która po pół roku kończy się założeniem instytutu człowieka. Sądzę, że fakt przewidywania /czy przeczucia/ został tu poświadczony w czystej postaci, ponieważ książka w tym czasie już wyszła i nie można było w niej zmienić choćby przecinka. Zamysł i pisanie książki przypadły na lata największej stagnacji, kiedy nikt jeszcze nawet nie myślał o takich słowach jak «zastój» czy «ruch» w ich dzisiejszym upolitycznionym znaczeniu. A w powieści-bajce, poza tym, już wyraźnie sformułowane jest rozumienie wad ówczesnego społeczeństwa: «Nauka oddzielona od pytań dobra i zła…» i twierdziła, że nieporuszoność to odległa przeszłość. Fizyka zawsze twierdzi… aktualizuje się z dnia na dzień. ruchu. A tu, zważywszy na deszczyk w czwartek, uczeni dodali jeszcze i to: «Jeśli chodzi o społeczeństwo, to w nim każdy ruch może rodzić zarówno dobro, jak i zło. A nieruchomość – to tylko zło» /s. 113/ W naszych czasach, gdy jesteśmy świadkami strasznego towarowego głodu, szczególnie uderzają groteskowe obrazy powszechnego zubożenia, gdy z powodu braku społecznej zgody niczego nowego się nie wytwarza, a tylko stare jeszcze bardziej starym łata się», gdy na sklepach widnieją szyldy «Łachy i łatki». Straszliwe są też obrazy wojny wszystkich przeciw wszystkim, «gdy nikt nie walczy ani za kogo, ani nawet za samego siebie, a tak», gdy «wszyscy przeciw wszystkim i przeciw każdemu», nawet przeciw sobie, gdy do konfliktu prowokuje straszliwy Czarny Człowiek, osłaniając hipokryckim dobrym słowem swoją walkę o przemijającą władzę... Czas uwydatnia też Czarnego Człowieka – czeladnika nauki i humanizmu, który wiele od nich przejąwszy i praktycznie zapożyczywszy, poza tym nie pojął ani ich prawdziwego przeznaczenia, ani istoty. | jedynie zwinnie obiecuje wszystkim – wszystko... Właśnie obietnice stają się kainowymi ziarnami niezgody Szczególnie aktualnie brzmią w dzisiejszych dniach słowa autora, skierowane do czytelnika we wstępie: «Można nauczyć się języków wszystkich narodów, wszystkich zwierząt i ptaków i przy tym nikogo nie rozumieć. A można też odwrotnie. Widzicie, mówić jednym językiem | DOCHODZIĆ do wspólnego języka – to, zapewne, daleko nie jedno i to samo... Wychodzi, że wymienianie słów to za mało. W słowa, poza sensem, trzeba wkładać jeszcze coś. Ale co? Tego nie potrafię powiedzieć jednym słowem. Bo żadne słowo tego nie pomieści. O tym mówi się w CAŁEJ OPOWIEŚCI...» Opowieści fabularne, w których prześledzone są losy trzech głównych bohaterów, to trzy uniwersalne sposoby istnienia we współczesnym świecie: konfliktowy, stresowy i ruceralny /od łac. «śmieci»/. Czarny człowiek, «wielki burzyciel zgody», wchodzi w konflikt z całym światem w imię własnego samoutwierdzenia. Były cyrkowiec, «wielki krzewiciel zgody», pod ciosami losu tymczasowo szuka «niezajętej niszy». Jednak odnalazłszy ją, a potem ją straciwszy, znów pospiesza na ratunek światu, umacniając zgodę. A filozof-brodacz, «wielki nie-burzyciel i nie-krzewiciel», czuje się szczęśliwy dopiero stając się częścią grandiozalnego wysypiska, gdzie wśród odpadów i zgorzkniałych nieudaczników świadomie staje się odpadem. Aby nie budzić w nikim żadnych uczuć i nie przyciągać niczyjej uwagi, udaje... nieprawdziwego.. Równie paradoksalny jest także jego sposób eksperymentalnego dowodzenia braku różnicy między dobrem a złem za pomocą wstęgi Möbiusa i muchy z oderwanymi skrzydełkami, a także «zasłużony odpoczynek»... między sufitem restauracji a podłogą piętra wyżej, gdzie zdrewniawszy, może żywić się wonią z restauracyjnej KUCHNI. Nie tylko problemy, ale i poszczególne typowe losy współczesnych zostały w bajce zaskakująco trafnie ucieleśnione. Tak powierzchownie wywołała wewnętrzny sprzeciw linia pokojówki, która wyrzuciła na pastwę losu własną córkę. Bo w bajkach dzieci wodzono do lasu, jak sieroty Hensla i Gretę, według ustalonej tradycji tylko przez macochy. Lecz kiedy stała się znana smutna statystyka nie tylko podobnych przypadków, ale i zabójstw dokonywanych przez matki na własnych dzieciach, nie pozostaje nic innego, jak oddać należne uznanie przenikliwości autora. Zresztą jakby w życiu pojawił się też pierwszy dwojnik «nie-burzyciela» — mieszkańca wysypiska filozofa, o fenomenie którego w 1990 roku szeroko pisano w prasie. A ilu ich naprawdę, odrzuconych przez życie! A ilu jeszcze będzie – zdegradowanych samotnych filozofów śmietników i wysypisk. W książce mnóstwo aluzji i podtekstów. Niektóre z nich doświadczony czytelnik pojmie bez trudu. Tak, kraina miast to dosłowne tłumaczenie Gardaryki: „krainą miast" Normanowie nazywali Ruś, czyli nas z wami. Inne aluzje są przeznaczone wyłącznie dla erudyty. Na przykład w mieszkańcach domu, pod dachem którego zachowała się światowa harmonia, uosobione są główne składowe ludzkiej osobowości; od miejsca, jakie zajmują, i od wzajemnych relacji zależy przede wszystkim to, czy wewnętrzna harmonia istnieje, czy znika. Na przykład ufna, ciekawska, głupiutka myszka, która wpuszcza do domu nocnego gościa, Czarnego Człowieka, nie bez przyczyny została osiedlona przy progu. Symbolicznie: podobnie jak do modelu człowieka, również czarni ludzie wkradają się nam do duszy, zwodząc nasze uczucia. Ucieleśnione obrazy-kategorie i szereg innych czysto funkcjonalnych bohaterów filozoficznej przypowieści: kot przy piecu to nasze „ego", „samość"; kura to zwyczajna świadomość; pies to nabyte właściwości, nawyki, wiedza, codzienny zdobywczy rozum; człowiek to najwyższy rozum. Odpowiednio ich ulubione miejsca w zamodelowanym świecie harmonii są następujące: jeśli uczucie, czyli myszka, mieszka przy progu, to wyższy rozum, człowiek, przebywa w jedynej Górnej izbie. Wymowne są też miejsca upodobane przez innych bohaterów. Można zapytać, czy taka warstwa znaczeniowa jest przeznaczona dla młodego czytelnika? W tym przypadku odpowiedź jest oczywista: utwór jest zbudowany takimi środkami artystycznymi i tak rozwija się w fabule, że ogarnia się go nie tylko rozumem, ale i zmysłowo. Utwór, w którym szyfrowana jest pewna kultura, nie jest nowością, na przykład w sztuce Zachodu. U nas z przyczyn historycznych zjawisko to jest rzadkie, a utwory tego typu nie mają w ukrainistyce analogii. Nie oznacza to jednak, że nie są jej właściwe. Takie utwory to kod współczesnej atmosfery, w której egzystujemy. Jeśli chodzi o utopijną formę myślenia, w której to wszystko spełniło się. Wtedy powstaje ona właśnie w epokach przełomowych, kryzysowych historii. W tej niezwykłej KSIędze przepowiedni opowiada się wiele o różnych sprawach, m.in. o tym, jak to, co jeszcze dzień wcześniej jest niemożliwe, staje się jedynie możliwe następnego dnia, gdy LUDZIE, daleko od walki o lepszy los, ustawiają się w szeregu, nie pytając, dokąd zmierzają, bo skądś bierze się wiedza o tym, że wszyscy ONI są zgodni, poczucie wspólnoty. Czyż nie tak wyszli studenci w Pradze i u nas w Kijowie? Czyż nie tak zaczynało się w Timișoarze? Czyż nie tak zaczęło się burzenie betonowego Muru Berlińskiego, który dla wielu poszukiwaczy wolności stał się grobem? Tak, wszystko tak. Ale w książce są proroctwa, których spełnieniu wszyscy powinniśmy stanąć na drodze, choćby jak bardzo byliśmy do tego bliscy, bo nie krok, lecz coraz bliżej. „Gdy rozum nie daje rady, w walce o władzę, w kłopocie, rozważa Czarny Człowiek, a słowo bierze siła...” (s. 95) Wszyscy dziś zbliżyliśmy się do tej granicy. Od epilogu wieje minorem. Kiedy pisałem tę bajkę, było mi radośnie. I myślałem, że pozostanę w niej, ale gdy postawiłem ostatnią kropkę, bajka ożyła sama w sobie, a ja — sam w sobie. Szkoda. Okazałem się nie jej bohaterem”, świadczy autor (s. 16). Zatem w bajce Czarnego Człowieka unieszkodliwiono, przywracając go do stanu dziecięcego po wielkim sądzie narodów (skojarzenie z Niemcami i procesem norymberskim), a u nas, wychodzi na to, jest to jeszcze przed nami. Zgody nie znaleźliśmy. Jesteśmy w poszukiwaniu: „Przede mną była droga. — tak brzmią niemal końcowe słowa książki. — Prowadziła od razu w dwie strony (w kontekście — ku dobru i ku złu — aut.). Lecz choćby dokądkolwiek bym szedł, i tak szukałbym zgody” (s. 117). Dalsze badanie tych zdumiewających zbiegów okoliczności czytelnik może kontynuować sam. Być może z czasem ujawnią się także inne. Chciałoby się skupić uwagę społeczeństwa na znacznie istotniejszym dla każdego, kogo interesuje los kultury ukraińskiej: istnieje DZIEŁO, które pod każdym względem wykracza poza przyjęte dla nas ramy literatury. Za to wszystkim, którzy je stworzyli i wydali książkę, która – co nie bez znaczenia – przeszła tak niezwykłą próbę czasu, zawdzięczamy. Mowa o wydawcach pojawiła się nie bez powodu. Zapoznanie się z artystycznymi utworami tego autora, które mają wyraźnie prognostyczny charakter, potwierdza aktualność problemu. Właśnie wydawcom ям ч о уч У ьо - п - - - чи чу чу " - brakuje politycznej odwagi, by wydać kolejną pracę T. Kinki «Попугайская сказка, или Краткий курс новейшей истории Страны Дураков». Napisana po rosyjsku, specjalnie dla rosyjskojęzycznych przeciwników idei ukraińskiej, w pierwszym wariancie już w 1989 roku, poświęcona jest temu, co mamy teraz i co jeszcze długo będziemy mieć w przyszłości, jeśli nie oczyścimy sobie drogi do lepszego życia z stereotypów myślenia imperialnego. Jest poświęcona stosunkom narodowym. Wszystko, o czym autor pisał w 1989 roku, znajduje potwierdzenie w samym biegu życia. Potwierdza się, ale nie zostaje rozwiązane. Przemilcza się. Zciera się. Spycha się do wnętrza. A przecież szczera rozmowa o tych trudnych kwestiach jest właśnie krokiem ku normalizacji. Tym bardziej jeśli zostaje przeprowadzona tak, jak w książce «Попугайская сказка, или Краткий курс новейшей истории Страны Дураков». Gatunek baśniowo-przygodowej satyrycznej powieści z elementami parodii i popularyzacji nauki, a właściwie pamflet, pozwala mówić o tym, co trudne i bolesne w rzeczywistej polityce, przekonująco, prosto, zrozumiale, prawdziwie i nie bez humoru. Co więcej, jest rozpoznawalna, chociaż w chwili powstawania podstawy utworu nie było jeszcze dzisiejszych sytuacji politycznych ani polityków, którzy zresztą już wyraziście pojawiają się w samym utworze. Wydawców można zrozumieć: wydanie tego rodzaju rzeczy to bomba. To skandal. To coś, po czym wszystkim robi się lżej na duszy, choć dotąd nie wiedzieli, jak się do sprawy zabrać. Faktycznie mamy już bezprecedensowy, nietradycyjny podręcznik żywej etyki stosunków międzynarodowych w warunkach nowych państw narodowych. Mamy go – a zarazem nie mamy. Znany artysta-animator Radna Sachałtujew wystąpił jako artysta-ilustrator. Dlaczego warto poruszać taki temat? Jest to związane z duchem czasu, kiedy jedno paradygmat (kulturowy, naukowy, polityczny) ulega zniszczeniu, a na jego miejscu powstaje nowy. Kiedy mowa o tym, że nowe otwiera drogę do nowego. ILISZENKO каіплорожитсср Ilustracja Radny SACHAŁTUJEWA do niewydanej książki T. Kinki Orij

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Słowo Proświty

W polskim miasteczku Szamotuły, co w Wielkopolsce, samotnie wyła na wietrze ponura, wysoka, stara baszta, którą miejscowi mieszkańcy nazywali Basztą Czarnej Księżniczki. Starsi ludzie opowiadali, że w tej baszcie w dawne czasy była zamurowana córka potężnego magnata, która pokochała biednego chłopaka. Surowy ojciec, dowiedziawszy się o tej zbrodniczej miłości, nakazał żywcem zamurować córkę, a jej przepiękne oblicze na zawsze zakryć czarną maską. Tak oto wyobraźnia ludowa przekręciła wydarzenia realnego życia „Czarnej Księżniczki”, historia którego przewyższa każdą pisarską wyobraźnię. Rzeczywistość bywa czasem bardziej niewiarygodna niż jakakolwiek fikcja. To, co stało się z Halszką Ostrogską, nawet nie mogło przyjść do głowy Aleksandrowi Dumas czy autorom karkołomnych przygód „Angeliki”. I chociaż wydarzenia rozwijały się głównie na terenie Ukrainy, a głównymi postaciami tej niewymyślonej tragedii było starodawne ukraińskie rycerstwo, rodzimi pisarze niemal pominęli je uwagą. Zamiast tego polscy historycy oraz naukowcy i literaci wielokrotnie zwracali się do życia Halszki Ostrogskiej, przypisując ją wyłącznie do własnej historii. Książę Ilia Ostrogski, którego ród wywodził się od ukraińskiego króla Daniela Halickiego, pewnego razu zobaczył wśród dwórek polskiej królowej Bony Sforzy Beatę Kościelecką i od pierwszego wejrzenia gorąco pokochał ją. O jednym tylko marzył: zawsze widzieć piękną pannę obok siebie. Jego nie zatrzymały ani zaręczyny z księżniczką Anną z potężnego litewskiego rodu Radziwiłłów, ani złe plotki, jakoby Beata była nieślubną córką króla Zygmunta Starego. Miłość zawsze jest ślepa. Radziwiłłowie strasznie oburzyli się niesłychaną zniewagą, jednak nie odważyli się zdecydowanie wystąpić przeciwko synowi wybitnego ukraińskiego dowódcy XVI wieku, wielkiego hetmana Konstantego Ostrogskiego, którego współcześni z zachwytem nazywali „ukraińskim Scypionem”. Od samego jego groźnego imienia wpadały w zimny pot moskiewskie cary i krymscy chanowie. 5 lutego 1539 roku w Krakowie w obecności króla hucznie świętowano wesele. Panowie i szlachta pili za szczęście młodych, rozchlapując drogocenną malmazję i pijany miód na kosztowne aksamity i jedwabie. Ale książę Ilia nie pozostał na królewskim dworze, jak mu proponowano. Młodzi osiedlili się na Wołyniu w rodowym zamku Ostrogskim. Wydawało się, życie radośnie ściele się młodym pod nogi, będzie ono nieskończenie długim i beztroskim. Jemu właśnie wypełniło się 28 lat, jej – 23. Niedługo Beata przyznała się, że czeka dziecko. Radości księcia nie było granic. Trzy umocnione zamki i miasto Równe podarował on ukochanej. Lecz nie bywa trwałym ludzkie szczęście: latem książę Ilia niespodziewanie ciężko zachorował i, czując oddech śmierci na swoich ustach, zawołał do siebie księcia Fiodora Sanguszkę – „najlepszego przyjaciela na świecie”. Błagał umierający pobratymca wziąć pod opiekę jego żonę i jeszcze nienarodzone dziecko. Jeśli z nią ożeni się mężczyzna, a Bóg da córkę, to niech, jak osiągnie wieku, poślubi syna mojego przyjaciela – Dymitra. Tak oto krew dwóch sławnych ukraińskich rodów połączyła się i zaprzysięgła, aby na wieki pozostać w jedności. Nad śmiertelnym łożem książę Fiodor przysiągł wykonać ostatnią wolę pobratymca. 19 sierpnia Ilia Ostrogski odszedł w śmiertelny wir i został pochowany w cerkwi Przeczystej Bogurodzicy w Ławrze Pieczerskiej w Kijowie obok prochów przodków. A Pan podarował Beacie córkę. Po świętym chrzcie nazwali dziewczynkę Elżbietą, a nazywali według zwyczaju łagodnie – Halszką. Wychowana na królewskim dworze, dobrze wykształcona, energiczna, namiętna, otoczona stałą uwagą, Beata kochała się w przepychu. Bajecznie bogatą piękność-wdowę porwał wir rozrywek i poniósł w szalonym polonezie. Gospodarstwo w jej licznych majątkach zaczęło podupadać. Zamki, wymurowane dla obrony przed Tatarami, niszczały. Młodszy brat nieboszczyka – niepełnoletni Konstanty-Wasyl oburzył się nierozwagą bratowej i zaczął wymagać „sprawiedliwego podziału ojcowskiego spadku”. Ale po stronie Beaty były prawa. Socjalny status kobiety na Ukrainie-Rusi zawsze był niezwykle wysoki. Zgodnie z Litewskim Statutem, jeśli wdowa nie brała nowego ślubu, przy niej zostawały wszystkie przywileje, prawa oraz majątki. Księżna Beata oraz jej córka stały się najbogatszymi kobietami Rzeczypospolitej. Ledwie Halszce wypełniło się dziesięć lat, do Ostroga zaczęli uczęszczać panowie Litwy i Ukrainy, rycerze, książęta z Ukrainy-Rusi, Białorusi, Polski. Swatał się do młodej księżniczki i surowy hetman książę Bajda-Wiśniowiecki, ale Wasyl Ostrogski odmówił mu na tej podstawie, że jego brat-nieboszczyk Ilia już obiecał swoją córkę Dymitrowi Sanguszce. Ludzie rozprawiali, że ta odmowa skłoniła Bajdę udać się w stepy kozackie. Beata Kościelecka, księżna Ostrogska, miała własne zamiary co do przyszłości córki. Ona zamierzała oddać jej rękę swojemu kuzynowi Andrzejowi Kościeleckiemu. Jurij Dżedżula. Historyczna opowieść. Jurij Dżedżula, historyk i pisarz, przedwcześnie odszedł z życia. Czytelnicy naszej gazety pamiętają jego utalentowane publikacje. Opowieść, którą dzisiaj zaczynamy drukować, on zaproponował nam na kilka dni przed swoją śmiercią. Ten ciekawy, nieprzeciętny utwór, to nie tylko znalezisko artystyczne, ale i hołd pamięci o Juriju Dżedżuli, który na zawsze pozostanie w historii ukraińskiej prozy. Pogłos o zamiarach księżnej poszedł po Ukrainie, wywołując ogólne oburzenie. Jak?! Oddać księżniczkę i ogromne majątki jakiemuś Lachowi-najeźdźcy? Przecież nigdy nie będzie tego! Przecież na tamten czas na całą Wołyń przypadał tylko jeden-jedyny polski szlachecki ród, reszta ziem należała do ukraińskiego rycerstwa! Nowy król Zygmunt August cicho nienawidził nieślubną córkę swojego ojca, zdecydowanie wyrzekając się takiego wątpliwego pokrewieństwa. Nie chciał on psuć stosunków i z wpływowym ukraińskim rycerstwem. W liście do litewskiego kanclerza Radziwiłła król pisał, jeśli ten ślub już się wydarzył, „to my odnajdziemy sposób odwrócić biedę”. I taki sposób został znaleziony. W 1551 roku na polecenie króla zostało zrobione specjalne uzupełnienie do Litewskiego Statutu, zgodnie z którym dziewczęta, które po śmierci ojca zostały sierotami, nie mogą być wydane za mąż bez zgody najbliższych krewnych zmarłego. W danym przypadku chodziło o Konstantego-Wasyla Ostrogskiego. A o tym, że te uzupełnienia zostały zrobione umyślnie, żeby dokuczyć księżnej Ostrogskiej, świadczy rozkaz Zygmunta Augusta prześledzić, żeby wszystkie zmiany w Statucie stały się znane Beacie, aby ona nie mogła później powoływać się na nieznajomość praw. „Bardzo ważnym jest to, komu dostanie się ta dziewczyna”, przypieczętował swoją decyzję co do księżniczki Halszki król. Konstanty-Wasyl Ostrogski zaprosił do siebie na gościnę Dymitra Sanguszkę, któremu jego nieboszczyk brat obiecał rękę córki. O młodym księciu Sanguszce krążyła głośna sława po całej Ukrainie. Starosta kaniowski i czerkaski odznaczał się męstwem i zwycięstwem i, chociaż i wychowywał się na królewskim dworze, otwarcie brzydził się polskim panstwem i nie stronił od kozactwa. Za kilka lat przed tym Dymitr szczególnie odznaczył się przy obronie Żytomierza od Tatarów, czym zasłużył na szacunek wszystkich Ukraińców. O czym radzili książęta Konstanty i Dymitr w obecności Beacie, nietrudno się domyślić, bo wkrótce stało się głośno o zaręczynach Dymitra Sanguszki i księżniczki Halszki. Najwyraźniej przyjaciele nie mieli wielkiego zaufania do matki narzeczonej, skoro odebrali od niej w obecności licznych świadków pisemną zgodę na przyszły ślub córki. Szczęśliwy narzeczony powrócił do Czerkas pilnować granic, z niecierpliwością wyczekując dnia wesela. To, że Beata wyraziła zgodę na ślub córki, wcale nie oznaczało, że zamierzała dotrzymać obietnicy. Księżna postanowiła wszystko zmienić. Wkrótce książę Wasyl wysłał swojemu przyjacielowi niepokojący list, w którym ostrzegał, że jego bratowa nawet nie myśli dotrzymać słowa, a rzuca chciwe oko na Zborowskiego-młodszego. Nie tracąc czasu, Dymitr Sanguszko rozkazał chłopcom siodłać konie. Ale zanim wyjechał z Czerkas, ostrzegł Beatę listownie, że „zamierza odwiedzić łaskawą księżną i skosztować u niej chleba i soli”. I brzmiała w tych słowach ukryta groźba. Nadszedł sierpień. W sadach dojrzewały jabłka, tylko nie dane było nimi smakować Beacie Kościeleckiej, księżnej Ilina. Niemal jednocześnie podeszły pod Ostróg oddziały Konstantego-Wasyla i księcia Sanguszki. Księżna odmówiła spotkania z nieproszonymi gośćmi, a zamiast tego wysłała gońca do wojewody Marcina Zborowskiego z wieścią o dokonanym na jej zamek zbrodniczym napadzie. Pięćdziesięciu uzbrojonych hajduków próbowało stawiać opór, ale zostali zmieceni przez doświadczonych w boju stepowców, którzy przybyli razem z panem Dymitrem. Tymczasem w odległej komnacie zamku Beata postawiła Halszkę na kolanach przed ikoną Chrystusa i przed obliczem Zbawiciela odebrała od córki straszną przysięgę. Dziewczyna ze łzami całowała krzyż i przed Bogiem żywym przysięgała zawsze działać i czynić tylko zgodnie z wolą i słowem matki, inaczej spadną na nią wszystkie straszne kary piekielne i niebieskie. Napastnicy wyważyli drzwi i wdarli się do komnaty. Początkowo po dobroci próbowali przekonać księżną, by nie łamała szlachetnego słowa danego Dymitrowi Sanguszce. Księżna mdlała, padała na podłogę; podchwytywały ją ręce, skrapiano jej twarz wodą, dochodziła do przytomności i zawzięcie powtarzała, że groźbami niczego od niej nie uzyskają, że tego upokorzenia i zniewagi ona nigdy im nie wybaczy, że bez osobistej zgody króla nawet pod groźbą śmierci nie zgodzi się na ten wstrętny ślub. Cierpliwość Konstantego-Wasyla w końcu się wyczerpała i krzyknął szaleńczo: Wtedy my cię nawet nie będziemy pytać! Matka chwyciła dziewczynkę za jedną rękę, stryj za drugą. Halszka zaniosła się płaczem, lecz na jej łzy nikt nie zważał. Beatę siłą oderwali od córki i już nieprzytomną zamknęli w komórce. Służebnice zaczęły lamentować i rozpaczać za nią, jak za zmarłą. Książę Ostrogski podprowadził swoją 13-letnią bratanicę do Dymitra Sanguszki: Oddaję ci moją bratanicę Halszkę za żonę, bo mam na to władzę i prawo! Pop zamkowej cerkwi, choć drżał z przerażenia, odmawiał udzielenia ślubu młodym i dopiero po tym, jak książę Konstanty z groźbą uniósł nad jego głową buławę, zgodził się odprawić święty obrzęd. Bledziutką dziewczynkę podprowadzono do ołtarza. Pamiętając przysięgę, którą...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

дала матері, Гальшка ЗІДПОВІДаВ стрий Молодих ВІДП Але гірким п Ззщціпила ауб | 78. ЗУ9И 1 мовчала. На всі запитання священника за не! Ли до спочивальні. иявився медовий УПСЯЦЬ Старий вс восво | князівною. Рапт ща Зборовський збирався власного сина одружити з багатою овий напад сваві сла й ус чатаїв люту ненависть до помститися. А поки ЩО ВІН 3| | Сигіамунд Август схопив ! заверещав так, що шибки вигадати більшої Дмитра Сангуштка, привселюдно поклявшись 20бив усе можливе, щоб справа дійшла до короля ся на хирляві шжки, обтягнуті шовковими панчохами, задзвеніли у Вавельському палаці Х образи нашому імені!» | | г ев аннія М о аоннеця ня ев за ни державця про захист й ЗО про кУ тав на всі ож пром олискавки Призвідців слони мання є ; Би о зарано до королівського трибуналу. ойнУмунн она ув, а обвинувачені й не подумали, а це ще більше обурило Перегодом князь Костянтин-Василь переслав королю письмову згоду Беати на | шлюб ії дочки з князем Сангушко, зміст якої мав довести, що не було вчинено нічого | протиправного. А Дмитро Сангушко через свого представника зробив заяву, що йому взагалі | байдуже до посагу його законної дружини, яку він щиро кохає, 1 не збирається | сера із нею на потіху злим людям, бодай 1 самому королю. Для з'ясування , ВІН пОГОДЖУвався навіть на публічний допит Гальшки, але тільки за ОДНІЄЇ умови: на суді не повинна бути присутня Беата з Костельця. котра зачарувала дочку, перетворивши її на свою безвольну рабиню. Король не бажав нічого слухати, та й сенат не хотів втрачати прекрасної нагоди покарати свавільних українських панів, що відверто зневажали не тільки польських магнатів, а й усі закони Речі Посполитої Костянтин-Василь Острозький був позбавлений огакунських прав над своєю небогою, а на Дмитра Сангушка чекала сувора кара. Його оголосили державним злочинцем, засудивши до інфамії-позбавлення шляхетської честі і гідності та банщії, чим поставили князя 5 поза законом, і відтепер будь-хто міг позбавити пана Дмитра Ж життя, розраховуючи поживитися добром баніти Виконати вирок над князем Дмитром викликався, звичайно і ж, Мартин Зборовський, воєвода калиський,- тепер він за все «Лі розрахується із кривдником! Веселе полювання на людину ри розпочалося. Р Коли Мартин Зборовський у супроводі двохсот озб роєних до зубів шляхтичів та татар-найманців прибув до Острога, пастка виявилася порожньою, а пташки вилетіли на волю. Ж І приснився князю Дмитру в останню ніч в Острозькому замку дивний сон.. СТР Ой, та майнула крижаними крилами зима. об і Ой, та згубила срібне пір'я. МОР о - Ой, а яка ж остудна-усю Волинь застудила!. Спалахнула рівнина аж до обрію семибарвними іскрами, самородним вогнем ясним, сніжним. Перворідною, первозданною поновою, ранковою порошею надійшла Марія Засвіти Сніги, бо вже минули й зникли у непрониклій, незбагненній | вирві часу заступниця жінок- Покрова й суворий володар вовків Юрій Холодний. А вовки надвечір'ям вже у хижі зграї збиваються. І наче сіромахи, поєднані злом, кубляться хурделиці, хуги, завірюхи-віхоли, швидкі хорти мороку й морозу-хуртовини, сніговії та сніговиці.. І крячуть-плачуть круки над чиєюсь загубленою головою, призабутою могилою.. " З Сніжна, смутна, сум'ятна Русь-Україна,- спробуй!- перепиши снігами набіло, фо ЗИ начисто свою власну безвладну долю.. Ре Він стояв босий посеред мертвого поля, білого-білого поля. Хо А навколо нього, - куди не поглянь!- одна-однісінька нежива зима, вбрана у саван. рей Навіть вітру не було. ж Сніг обпікав його голі ступні. па Мов на вуглищах стояв, до огидного єретика подібний. Сутеніло. Повітря посиніло, згустилося. Надходив місячний присмерк. Оповив руками заклякле од холоду тіло, відчуваючи себе самотнім, усіма покинутим. Знав, що усе те йому сниться. Що з того знаття, коли переплуталися сон і ява, минуле 1 прийдешнє? Чекав. Сподівався на диво, впевнений, що дочекасться. Здалеку донісся ледь чутний, схожий на давній спогад, стогін сурми. Ї швидше відчув, аніж побачив. Легко зашелестів сніг. Війнули незримі ризи. Летить! і; Лине! Білий вершник, На білому коні. й По білому світу. По білому снігу.. А таки дочекався! З А таки уздрів провісника духовними очима!. Мч. Копита ледь торкаються високих заметів, не полишаючи ані сліду. Лише сніжний пил куриться. Не бряжчить зброя. Безсило звисають вудила Спочивають у сагайдаку вогняні стріли, ще не надійшов для них час. За раменами плескотить біле корано. А вітру ж немає | Нема прітру! З Ближче вершник. Ближче! Просто на нього мчить! На мить непорушно застит кінь у повітрі Раптом почулося, як дихає озимина 1 доюркотить розтала вода під стпгом Комонник попіЛЬНО ПОВернутв бліде обличчя Байдуже позирнув зверху з сідла «Не можна було порожніми очницями І тоді киязь Дмитро арозумів, що той погляд крижаним мечем розпанахав йому груди, і тепер периттик бачить його оголену дупгту Помисли його бачить! Відає те, що для усіх живих» таїна! ЮХЮЮЩЩТКЬЮЮЩЮЮБ|ЙТУ-РГ й соц но "тен (ново ПРОСВІТИ г диммих верхівої А кінь Шширяв над землею, не торкаючись гострими коти гамті кучутур Вершник одвернув непорушнєе, бліде лице 1 погнав далі, узЗбочивши євій Зупинись!- крик обледенів у горлі Він так хотів сказати нестримному провіснику шось надто важливе Але що саме? Шугануло студеним вітром, - ї верхівець зник Безпорадний схлип сурми віддалявся й згасав у нескінченти навалі сигу Померло старе сонце А. де ж твій день прощенний? Бо вже ніч Уже далека, холодна, віща зоря Чигир, надвечірниця, супроти тебе стоїть пророчить вона Віщує! Не ідь, необачний! Не ідь нікуди! Адже немає порятунку од себе самого А шлях твій-прощальний, розстанний Од плахи? Як на плаху! Од смерті? Як на смерть! Зваж!. -АЗважся! Шестеро вершників швидко перетнули кордон із Богемією. У закутаній у ведмежу повсть жінці можна було пізнати Гальшку Острозьку. Поруч із нею на могутньому огирі височів князь Дмитро. Решта були слуги. За порадою князя Острозького комонні прямували до чеського замку Рудниця, що належав тестю Костянтина-Василявеликому коронному гетьману Тарновському. Там сподівалися вони знайти притулок і безпеку 31 січня 1552 року подорожні зупинилися у корчмі містечка Лиса До Праги залишалося не більше п'яти миль Натомлена важкою дорогою Гальштка разом із служебницею паднялася на друтий поверх, а пан Дмитро, вже не криючись, виршлив відсвяткувати свою щасливу втечу від погоні, приєднався до гурту чехів, які веселилися у корчмі з нагоди якогось родинного свята. А. погоня вже наблизилася впритул. До загону Мартина Зборовського приєдналися родичі Беати-шляхтичі Костелецькі і два братиграфи Лукаш 1 Анджей Гурки. Не кожного дня трапляється така чудова розвага-лови людей Ох, і весело буде, ясновельможні! Хорти впевнено брали слід. Ранком князь Дмитро спустився до корчми в самому жупані накинутому на сорочку, гаптовану чорним 1 червоним Почуваючись у цілковитій безпеці, він полишив нагорі шаблк багатьох лицарських герцях Настрій мав, як пізніші свідки, напрочуд веселий - Нумо, панове, почнемо знову гуляти! Музик!зі жменю червінців Заспівала скрипка. Загудів бубон. Вдарив пан Дмитро закаблуками 1 пішов колом навприсядки, високо по-козацьки підстрибуючи. Давеніми підковки й загубленій перевірену в згадувалгм жоурнув 3 ДОЛОНІ ч-ь зі Па Гадав князь, що бенкетує, а виявилося-поминки справляє по св ГОЛОВІ. Навстіж розчахнулися двері, і до корчми вдерлася юрба озброєних людей Постріли впритул ошелешили присутніх Застогнали поранені Дим та ідкий запах пороху видали очі Пан Дмитро кинувся до дверей, намагаючись прорватися до горішнього поверху, де полишив свою зброю Хтось навалився йому на плечі Він скинув їх 1 вибіг на двір Закривавлений, У роздертій сорочці, князь, навіть оеззбройний мав такий страшний, такий грізний вигляд, що ніхто зі шляхти не наважився наблизитися лі нього спереду І тоді хтось меткий та хижий, підк равшись іззаду, підступно вдарив його важким келепом у спину Сангушко заточився, але втримався на ногах, підбіг до замкнутих воріт намагався вибити дошку, щоб було чим боронитися На нього насіли всією зграєю, збили на землю, сікти шаблями, кордами залізними шомполами. «Наче худобу ,- Сскаже один 1з свідків ШшсСІ бойні Особливо лютував гадкуплений польським золотом місцевий війт Алам Кухта Із непритомного Дмитра Сангтушка здерли одяг; голого затягли до корчми 1 для більшого глуму жбурнули на стіл Жінки відверталися, а він поневіченими руками намагався прикриті наготу. А шляхта з нього знущалася, довго мордуючи - Зраднику! - верещав старий Мартин Зборовський - Ти падло і безчесно покинув прикордонт замки, які король наказав тобі пістльнутвати Ранше ти воював ! татарами-тепер ти воюєш 13 жінками,- 1 дав боранцю ляпаса, намагаючиєс птасі М ь Ппредлстиа:- вити себе не приватною, а державною особою Жодним словом не відповідав князь на образи ії приниження, лі Кухта почав його мучити, доводячи свою особисту запопадливість Дмитро прошепотів скривавленими вустами - Я ж тобі нічого не заподіяв - Можеш скаржитися!» кепкував знавісюлий од гарячої крові Кухта верховенством над беззахисним пораненим Воєвода Зборовський у супровод! сина дівчинка влала в ноги ясновельможному панов! піднявся ло Гальшки Перелякана Ги Рі Кепськісправи» г» Лише одне запитання постапивг воєтпода займана" » Іі, по цивУАмИика-жо нка ашарілася, люто пПпрошетив щдобич вислиаас У нього ру к оо адруження ного сина стає майже неможлиивим На малюнку: Беата з Костельця. Амягимя Октрозька :(Дамх/ Оуді
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

(лово ПРОСВІТИ. ЛІТЕРА НА МАНІВЦЯХ зап лм ТАтА ІСТОри Три і й» о | дурити Ом ; Ім У РІ ІТРЕІР1МТЬ зо наорати М українську іРТера 1.18 ІОУкИ пі україномовних ви РОБРАРІР Я РТ оОУМІрРІЯкК при псла мене Ло роздумів над станом ДЯ - СУСПІЛЬСТНИЙ ПОГО д українського | пасом Ірнісєтю Ше «МІГАОТОо нал чим Тапня ІСТОРІЯ тот літери п нашій Тен ОС ЛІЛЖжеНна їі опис РО. 2 оборона п припала на початок 70-х рокіт час МОасопбого погрому більШопиками аїнсько: КУЛЬТУРИ Коли ОУПІМТО СТЯЛО ДбВІЛЬНІШе, АКерІВ ом тн укр ПрОхоО- лився з пам'ятною нам статею Б. Антоненко-Давилович («Літера за ТкОюЮ тукать». Літ. Україна, листопал, 609), але шя порожа вил ік» ДІСТАЛА «НАЛОЖНУ ПІЛСІЧ о Проте часи 0а3 ЗМІНИ ИСЯ, ГА «Українському правопису» віл 1990 року ля літера була «реабілітована» на її законному МІС В Л0єтиІ, ПІСЛЯ : Г». А ДАЛІ о 1Ге пояснення, шо Інколи. ІСЯКИХ СЛІВ йо можна. г Ше якось НесмілиХх при написанни прининт жити Правопис» 1993 рокл ПИШОГ ЛеШО ЛаЛІ. але однак склала ться праження, шо мо познайці, змлякоавбшись плосної семІЛИПОСТІ, їйщулилися, ніби очікуючи, ШО на них 32 те зухпальстопо гримне старшим орат Зрештою, 1994 року у явився «Орфографічний словник» («Орфографічний словник української мопи»/ Уклали С. | Головашук, М. М. Пещак, В. М Русанівський, 0. О. Тараненко. -- Кипг Впо «Довіра», при сприянні Україно-Американського фонду «Відродження», 1994), окремим розділом для декотрих слів, які Ї починаються з ціІЄ ЛлІТери. Але ж п часом 7 слід писати 1 в середині слів! Часто-густо о словах та власних назвах іноземного походження. Якби знаття, де й коли саме? Приміром, «інтелегенція» годилося б писати зг-фрикативним, але згаланий словник про це мовчить Отже, лптера ніби є, можна гомоніти про відродження національно! культури, але п ніхто не вживає! Окрім газети «Українське слово» (може тому, що пона напідпарижанка?) та «Вечірнього Києва» Що пе" Саботаж, масопе несприйняття усього українського? Галаю, шо ні Просто перестрашені мовознапці, сказав- ШИ «А», забули, шо лалі є «Б» та інші звуКИ (справи), Не усвідомлюють, шо попри біль, який відчуваються всі українські ПІГроти, пипрапити станопише з мопою можуть (и мусять) лише «рахіпиі. Чим пролопжать спрапу споіїх попередники», як загинули б 30-ті роки, й спокутують грІхи, ло яких причетні інши їх колеги, які Купили тим Собі ЖІ ТІЯ Неодноралзопо чуп сам, а в пресі певно читали всі, обурлигі зауваги декого з мовознавців, шо зараз пішла мода тулити гу літеру де треба і не треба. Але, на ласку Божу, звідки пересічний український птелІгент може лопідатися про правила чи випадки вживання цієї літери? Шакше, «то має просвітити народ? "Іе раз лунали на засіданнях Ценгрального правління Товариства «Проспіта», пропозици скласти І пидати слогпничок стосовно вживання літери ег», Але, певно, це саме ті заклики-побажання, якими вибрукован шлях до пекла?! Між тим, фахімиі від комп'ютерів вже полбали, шоб та літера знайшла своє місце на клавміатурах дисплеях, друкувальних пристоях. Створена ї чинна низка пержавних стандартів стосовно того. А оскіЛлЬьКИ більшість вилавціб застосовує зараз комп'ютерний набір текстів, і цей процес наростає, то проблеми літери «г» р поліграфи не існує. Якшо І виникають питання, то не «Як?», а виключно «Де?», бо попторюю, відсутні словники. Той, хто дешо знається на комп'ютерних технологіях, розуміє, що й цю е«проблему» можна розв'язати буквально за тиждень, варто лиш перейти віл режиму патріотичних закликіпдо практичної праці. Згадуваний «Орфографічний словник», приміром, сидить у пам'яті комп'ютера, чим хваляться у передмові його видавці. Тому, запустивши певну програму, можна було 6 стовбчиком видавати на дисплей, або на папір, усі слова, які містять в собі літеру «Г». Знавці мови (для певності можна залучити кількох), тут же, шляхом редагування на екрані, могли 6 внести корективи. Де належить, замість «Г» поставити його фрикативного побратима А далі вже технік комп'ютерного набору, без відриву від дисплею, автоматично вибере всі слова з ег-фрикатичним» і оформить той список у окрему брошуру Лишатиметься її протиражувати. Зважимо, шо навіть сто примірників покриє перші потреби нашої пентральної преси, ОСОБЛИВА ДУМКА пропідмих книжкових пилапит» "ко тут 1ТерУ, пжиток ПОЧИГУТЬ КІСТОСОПУМІМІТИ ЦІО гОо ПО полі: пона уУпіМмЛло бо масонпий Поспишати нема кули, але ізполіІКкати лалі ||| ПОСМІИХ ЛІОЛЯМ орилко! Гак у нас с чимало більш масштабних | пажлипих проолем: приватизація, енергетика, екологія; аграрна, Ффінансога ре- Форми, демографічна ситуашя тошо. Але | ІХ розв'язання пробуксопує. Ми все лиш гопоримо, приміряємося Пригалую одну передачу серії «Час пик», коли В. Лістьсп запитав розпачливо п російського сенатора «Ну чому?» (не просуваються реформи). ВстуспідОМЛЮЮТтТЬь потреру, зиаіоть, що далі так жити не можна, шо пасивність завеле нас у прірпу, але заклякли як кролики піл поглялом анаконли! Справа не лише в страхові репрести, бушм то хтось (шось) повернеться, а г тому, шо етно-, лінгво-, просто генопид, на відміну бід пошестей срередньогіччя, діяли не всліпУу, а були скеровані на найбільш діяльну, розумну, оспічену частину народу. Здебільшого на молодих лодей, які не встигли породити нашалків. А як були малюки, то однак дружини згодом ишли за чоловіками, а діти -- у безпритульні. Зрештою, це погіршило генофонл нашої наши. Як наслідок такого негативного відбору, вижили менш здатні до прогресу, пасивниші, тупіші Але саме вони дали нащадків (того ж гатунку). В постсталінські часи людей фізично нищили мало, але вілбір гірших тривав надалі. Партія висувала, давала хід до звань, ступенів, посад, мас медіа більш сумирним, слухняним, тупеньким. Але, коли таж партія висунула гасла реформ, то спертися їй уже не було на кого! Можновлалиі мали хист лише пасивно чекати вказівок, бо це були біороботи. Отак, крах політики усвідомили, а змінити щось на краще -- ніяк! Не скажу нічого оригінального, пе зараз твердять усі, треба шукати перспективних молодих людей, давати їм освіту тут і за кордоном, висувати до керівництва по всіх ланках народного господарства, науки, мистецтва, політики, державотворення. Отак маленька г не густо вживана літера потягла за собою низку асоціацій та ВИСНОВКІВ! Леонід ІВАНЕНКО, канд. фіз. мат. наук ни «ПРОСВІТІ -- ІНШИЙ СТИЛЬ РОБОТИ! Нашонально-політичні та культурні процеси і 8 Україні розвиваються таким чином (несприятливо Воля нас), що вимоги до «Просвіти» в контексті 1і статутних зобов'язань зростають, одначе, на мій погляд. наша робота не відповідає цим потребам Суть становища в тому, що самий характер НИНІШНЬОЇ діяльності «Просвіти», головно її центрального проводу -- не прагматичний, а сказати, б декларативний. Заходи, що їх проводить Товариство нестановлять ФУНКЦІОНальної ЦІЛІСНОСТІ 1ХОнкретна мета -- шляхи досягнення її -- виконавці - результат), вони -- не частина продуманої чілеспрямованої діяльності а лише принагідні акти, що покликані грубо кажучи, засвідчити Існування організації. Звичайно, просвітянські справи викликають певний суспільний резонанс ІДУМАаю, він мізерний). але треба глянути правді в ОЧІ Й визнати що Просвіта» не стала відчутною ІДеЙкою та моральною силою в загальночаціональному масштабі, вона істотно не впливає ча гром аДську думку | не творить людського Середовища, з яким державна влада г СУСПІЛЬНІ структури мусили б рахуватися. Ми не досягли ТОГО рівня роботи, завдяки якому «Просвіта» В дорадянський час утвердила себе як поважний РИННИК українського національного життя Найважливіший тут приклад -- становище МОВІНСЬКОЇ мови, для відродження якої і було Створено нашу організацію. Закон про мови - ПОЛІТИЧНА. фікція сфера вжитку української мови ре розширюється, українофобська агресивність "РОСС ОМОВНОГО населення» у ставленні ДО Нашої! МОВИ не послаблюється А що зробили ми, щоб виправити становище " Маю на увазі загальноукраїнський 00 Є крайові 0б єднання, які працюють на Майже МІЧОГО Простір УМ Ниві цілеспрямовано й мають певні здобутки н . "4ЛЬ, це лише винятки Річ У ТІМ ПТ треба докорінно змінити самий Товариства бід практики біІЛЬШО- Цького окозамилювання -- принагідного «плану | СТИЛЬ роботи захопів. 7 СЛІД перейти до складання й реалізації - че - лиь айвою -. дернини -- ЯКГоОВвоОрять нині, окремих проектів, тобто вирішення конкретних справ Гадаю, план роботи Центрального правління Просвіти» (аналогічно -- її крайових об'єднань) повинен охоплювати три сфери діяльності 1) організаційний стан Товариства, 2) матеріальна база і 3) власне діяльність організації, За час, що минув від останнього з ізду «Просвіти», ЦП Товариства ні разу сериозно не розглядало ні перше, ні друге питання. Хоча поважні проблеми існують і там, | там. Також не маємо підстав стверджувати, що просвітянські осередки покрили всю Україну | активно впливають на СВІДОМІСТЬ пюдей. Тоді як саме вони могли 6 | повинні «проникнути» В усі установи ! трудові колективи, творячи в них українську національно-патріотичну атмосферу, спрямовуючи владні структури на підтримку національного віДродження українського народу, зокрема нашо! мови Творчу роботу Товариства пропоную зосередити навколо трьох проблем: 1) становище української мови, 2) просвіта народу | 3) територіальна консолідація України на основі українського національного ВіДдрОДЖеннЯя (Схід Захід України! Мовний проект міг би охопити, скажімо, такі справи: уточнити, ВІДПОВІДНО ДО СТатТусу україни як незалежної держави, правове становище української мови (створити проект нового закону про мови в Україні; ПОДати Кабінетові міністрів проект постанови про реалізацію статусу української мови Як державно: тощо) видати масовим тиражем брошуру, листівку | плакат про мову і Функціональне становище в країні, провести конкурс на створення патріотичної! пісні про мову (чи й просто патріотичної), сценарію Вечора української мови! (| для різних аудиторів! оголосити 1996 рік роком відродження українсько! мови іможе, на державному рівні?) Комплекс вІДПОвІДНИХ заходів завершити Всеукраїнським святом української мови, організувати щоденний контроль з боку «Просвіти» за грамотністю укроїнськомовних п о ня ни М Р тан засобів масової інформації (конкретні особи стежать за мовою газет, ТБ, радіо на всіх рівнях у тійчи іншій формі звертаються від імені «Просвіти: до порушників мовних норм тощо); домагатися очищення Фізичного простору України від іноземних НаПИСІВ І Т.ІН Просвітницька діяльність Товариства! її стрижнем має бути видання, переважно популярних брошур на актуальні теми, розпо- ВСЮДЖЕеннНЯ їх, І випуск газети, яку слід зробити масовою, забезпечивши потрібним штатом працівників (те саме стосується і крайових видань Товариства), участь осередків «Просвіти» у передплаті потрібних часописів та розповсюдженні іх (поїзди, електрички, станції метро, масові зібрання тощо); радіо | телебачення. зокрема - чи запрацює нарешті телевізійний канал Просвіти»?! інші пропагандистські заходи, так звані науковопрактичні конференції - ТІЛЬКИ ОДИН 13 напрямків роботи, і не найважливіший . Комплекс Заходів, спрямованих на ідейно-політичне та психологічне зближення СХІДНИХ | західних областей України на грунті зрілої національної самосвідомості відповідні виступи по радіо и телебаченню, видання брошур. листівок СХІДНО-ЗАХІДНІ» зустрічі на різних рівнях, всеукраїнське свято національної ЄДНОСТІ ТОЩО живою роботою повинні бути зайняті УСІ структури Товариства передусім первинні осередки, бо лише таким чином творитиметься Широкий актив організації | ПІДтТримуватиметься ИОГО ВИСОКИЙ ДІЯЛЬНИЙ Дух Просвітянс ькі осередки стануть ферментом відродження | зміІіЦНенняЯ українства у тому разі, якщо вони займатимуться конкретними справами -- щоденно й ціляспря мовано, справами, Яків своги сукупнос пдаватимуть загальносуспільний ефект, нарощуючи духовні сили нації Ор БАДЗБО заступник голови Всеукраїнського говариства «Просвіта» ім. Тараса Шевченка івайте скажемо правду хто з педагогів у наших навчальни» закладах настроєний сьогодні патріотично? Це вчителі і викладачі української мови і птератури, історії України. Це вони є носіями українського духу, це вони вислуховують недобре, по-злому сказані слова «бандерівка», «західнянка"», «націоналіст» - у транспорті чи в черзі по українську пресу якщо вона інколи в кіоску буває або й від головного адміністратора навчального закладу Проте нас мало, а щоб залучати до українства нинішШніх учителів, украй зросійщених, треба повернути спочатку їх пицем до української мови г врешті, до ВІТЧИЗНЯНОЇ Педагогічної спадщини Це станеться тоді, коли запрацює новий Закон про мови в Україні, що досі не прийнятий, а перебуває в стані хорошого проекту. Треба, щоб у навчальні заклади прийшла відповідна педагогічна, методична література. Лише на громадських засадах створити національну освіту і виховання в державі, як дехто пропонує, не можна! Треба. щоб Міністерство освіти це підтримало І відПОВІДНО -- ПпоО-нашональному -- діяло! Наприклад, у нашій, Луганській, області необхідно вирішувати за допомогою центру такі ось проблеми: -- Потрібно більше української художньої. методичної, навчальної (підручників!) літератури, періодичної преси, наочних посібників. Місцева преса, радіо, телебачення виходять в основному російською мовоюта й ЦЕ Й НАЗИВАЄТЬСЯ «НАСИЛЬСТВЕННОМ ЗЕРАЙНИЗАЦИВЙ» а дуже рідко з любов'ю до України; -- Домогтися, щоб усі нові школи та інші навчально-виховні заклади, що надалі будуть Відкриватися, були українсько-мовними. Ми дожилися до того, що дехто з викладачів навіть в нашій українській гімназії послуговується державною мовою тільки на уроках, а потім вона ім недо потреби. Іхіба це не є прикладом для учнів? -- У Сіверсько-Донецьку з 22 шкіл жодної української, таке ж становище й в обласному центрі Може, це й називається «насильственной украинизацией»? -- В наступному навчальному році в містах обласного підпорядкування мусить бути бодай одна|як мінімум!) українська школа. Створення українських класів -- не виправдання Вони доводяться до 4-5-х, а потім їх свідомо прикривають директори, посилаючись на вигаданий | ними самими дефіцит україномовних викладачів. Або ж такі класине набираються й зовсім, бо раптом в області виставляється умова: такий клас може бути відкрито лише за наявностіне менше 17 учнів Звідки ця норма, хто п автор?! - Керівники усіх рангів -- різних типів навчальних закладів повинні досконало володіти державною українською мовою. Якщо людина не володіє Вільно державною мовою. то вона не має права обіймати посаду. Така ж вимога до бібліотекарів, вихователів. Осьтільки тоді и можна буде вести мову про виховні заходи -- шкільні, у масштабах міста, району -- державною мовою -- Необхідно, щоб вищу категорію під час атестації надавали тільки тим вчителям, що можуть ВіЛЬНО викладати свіЙй предмет українською мовою. Не можна допускати, щоб в школах не вводився предмет «Народознавство», або щоб иого читав викладач ЗОВСІМ ДО ТОГО не підГОТОВЛений, а просто мому надано ці ГОДИНИ ДЛЯ Наповнення ставки Доручати викладання народознавства можна ГіЛЬКИ ТИМ ЛЮДЯМ, Які бажають його викладати добре знають цей предмет і вболівають за Україну, за національне виховання - У нерівних умовах досі знаходяться українська й російська мови в російських школах. Чомуна уроках з РОСІЙСЬКОЇ -- 3 МеТОЮ кращого навчання -- клас ділиться На підгрупи, аз укРаїнської яка того так пот ребує Цього не робиться - Для того, щоб все це виконувалося в нашім регіоні, ІВ обласному центрінасамперед. потрібен наказ міністра освіти з ВІДПОВІДНИМ механізмом виконання | контролю Дора ТИМОШЕВСЬКА, заступник директора з виховної роботи Луганського комерційного РР рн технік у мі)
Strona · s. 14strona oryginału ↗
CZAS I PRZESTRZEŃ ISTNIEJĄCE ...artysta musi uznawać [...] wierność, zwaną synowską, wobec ojczystej ziemi, oddanie humanistycznym ideałom ludzkości. Wykształceni ludzie to nieoceniony [kapitał], którzy od wieków budowali świątynie, cerkwie, szkoły, biblioteki – to, co można nazwać świątynią duszy. Im więcej takich ludzi, tym wyżej rozwinięty jest naród, tym wyższa jego kultura, tym wreszcie bardziej ludzkie, bardziej humanitarne społeczeństwo. A jak w naszym kraju obchodzono się z takimi ludźmi? Jak obchodzi się z nimi teraz? Jak można usprawiedliwić człowieka, który wyrzekł się ojczystego języka? Człowieka ciemnego, niepiśmiennego, zastraszonego, nieświadomego albo świadomego na poziomie jaskiniowym? Co może usprawiedliwić jego ignorancję? Ale takich ludzi u nas, zdaje się, prawie nie ma. Wszyscy jesteśmy wykształceni, wszyscy mamy telewizory i radioodbiorniki, te oczy i uszy, które otwierają dalekie, niemal nieobecne w naszej świadomości, dalekie przestrzenie – widzimy i słyszymy, jak świat rośnie i wrze, umiemy analizować wszystko, co widzimy i słyszymy. Mamy biblioteki, a niektórzy także komputery. Jesteśmy najlepszymi czytelnikami na świecie! Skąd więc u nas bierze się nihilistyczny wobec języka ojczystego nastrój i duch? Być może u jednych rodzi się on ze strachu, zaszczepionego w duszy jeszcze przez stalinowskich „internacjonalistów”; inni z kolei kierują się żądzą zachowania kariery, nie ujawniając swoich narodowych uczuć, aby utrzymać się na określonej pozycji; u jeszcze innych zaś narodowa obojętność rodzi się jako moda. Mówi się, że jesteśmy narodem marzycieli. Być może tak, bo ja: gdzieś, choćby w XXI wieku, na pewno zostanie odbudowany Sobór Uspieński Kijowskiej Ławry i zniszczony przez wandali Michajłowski Złotoverchy, bo te pierwotne dobra kijowskiego ducha muszą nieuchronnie powrócić w łono najnowszych cywilizacji. Chyba już nadszedł czas, aby, wychodząc od źródeł Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, stworzyć nam wspólne, nowoczesne, międzynarodowe centrum kultury i nauki ukraińskiej, gdzie naród ukraiński zebrałby ze wszystkich stron siły naukowe i artystyczne, a do takiego centrum ukraińskości ciągnęliby ludzie z wielu państw europejskich i innych. Kiedy pod koniec XVI i na początku XVII wieku rządzące kręgi Rzeczypospolitej starały się zniewolić naród Ukrainy duchowo, społecznie i narodowo, wbrew wszystkim tym uciskom budziła się świadomość narodowa ludzi, rozwijały się ich siły duchowe, WZMAGAŁO SIĘ zainteresowanie własną historią, językiem i kulturą, uświadamiano sobie potrzebę rozwoju własnej oświaty i nauki. Wielu utalentowanych ukraińskich młodych ludzi uczyło się za granicą – na uniwersytetach krakowskim, praskim, padewskim i innych akademiach. W spisach studentów tych uczelni już w XIV w. są Ukraińcy. Można ich rozpoznać po dodatkach do imienia określających przynależność narodową: „bakałarz narodu ruskiego z Kijowa”, „Narodowość ruska z Ukrainy”, „Piotr z Rusi”. Na Uniwersytecie Krakowskim Ukraińcy studiowali od samego początku jego istnienia (1364 r.). W dokumentach Uniwersytetu Sorbony jest zapis: „Magister Piotr Kordovan i jego towarzysze z Rusi”, a w innych – „Jan z Rusi” (1369 r.). „Herman Wilewicz... ruskiego narodu z Kijowa” i tak dalej. Oświata na Ukrainie szerzyła się i nabierała rozwoju. Bractwa zakładały szkoły. Znacznych sukcesów w krótkim czasie dosięgła Lwowska Szkoła Bractwa. Jej protektorami zostali książę W. K. Ostrogski, hospodar mołdawski Jeremi Mohyła oraz hetman Piotr Sahajdaczny. Nauczycielami w szkole byli w tamtym czasie znani pisarze, uczeni i działacze społeczni – Stefan Zyzanij, Ławrentij Zyzanij, Iwan Borecki, a także przybysze z Grecji – Arsenij Elasonski i Antonij Grek. Ta szkoła wyróżniała się wysokim poziomem nauczania, demokratycznym statusem oraz walką przeciwko kolonizacji i katolicyzacji. Później podobne szkoły powstały na całej Ukrainie. Dzięki temu oświecenie na Ukrainie osiągnęło wysoki poziom i objęło wszystkie warstwy ludności, co zdumiało arabskiego podróżnika, archidiakona Pawła z Aleppo, który pisał, że na Ukrainie wszyscy, z wyjątkiem nielicznych, umieją czytać, nawet kobiety i sieroty. ож ин ее ееаавин лоннйРАНННЯ пр Słowo Proświty Ludmiła LISOWA, яр п starszy wykładowca katedry języka ukraińskiego i rosyjskiego Umańskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego im. P.H. Tyczyny, przewodnicząca miejskiego oddziału Proświty Naród, choćby był materialnie jak najbogatszy, tracąc język i pieśń, najlepszych ludzi, staje się podobny do drobiu domowego, który ma skrzydła tylko po to, by dawać z nich pierze na poduszki i pierzyny oraz by się nimi przykrywać. Spośród pojedynczych osób w sprawie zakładania szkół zasłynął książę Konstanty Konstantynowicz Ostrogski, który założył kilka szkół na Wołyniu, a z jego szkół najbardziej znana jest Akademia Ostrogska. Skupiła ona wokół siebie wybitne siły naukowe, dała wykształcenie znacznej liczbie ukraińskiej młodzieży i wykształciła wybitnych działaczy. Materialnie Ostrogską akademię po raz pierwszy zabezpieczyła Hałszka Ostrogska. Znamienne, że analogiczny wysoko patriotyczny czyn spełniła jej imienniczka Hałszka Wasyliwna Hulewyczówna. 15 października 1615 roku przekazała Kijowskiemu Bractwu ziemię pod „szkołę dla dzieci tak szlacheckich, jak i miejskich”. Na podstawie tej placówki oświatowej oraz szkoły ławrskiej w 1632 roku powstała sławetna Kijowsko-Mohylańska Akademia. Jej założeniu sprzyjali liczni utalentowani i wykształceni ludzie. Jednym z nich był hetman Iwan Mazepa, który był nie tylko mężem stanu, politykiem, dyplomatą, wodzem, lecz także wielkim budowniczym ukraińskiej kultury. Historia pamięta, jak burzliwie rozwijała się sztuka na Ukrainie za Mazepy. W architekturze utrwalił się wystawny, uroczysty styl ukraińskiego baroku, harmonijnie łączący się z ukraińską tradycją. W tym duchu budowano i przebudowywano sakralne i świeckie budowle. Tak zostały ozdobione cerkiew Objawienia Pańskiego na Podolu i Wszystkich Świętych przy Ekonomicznej bramie Kijowsko-Peczerskiej Ławry, sobór św. Mikołaja na Peczerśku. Dzięki staraniom hetmana pojawiły się nowe kopuły, ołtarze, ścienne malowidła w Soborze Sofijskim, cerkwi Cyryla, cerkwi Spasa, Mhar­skim monasterze w Łubnach, z takim samym przepychem nowego stylu w Batorynie wzniesiono także pałac Mazepy, którego ruiny w latach czterdziestych malował Taras Szewczenko. Znany Iwan Stepanowicz jako mecenas Kijowsko-Mohylańskiej Akademii. Za jego sprawą placówka uzyskała status akademii, osiągnęła wysoki rozwój. Zapewne dlatego czasem nazywa się ją Mohyłańsko-Mazepińską Akademią. W jej murach w owym czasie działał aktywny ośrodek ukraińskich uczonych i pisarzy. A hetman otwierał szkoły wszędzie, dokąd docierał, przywoził książki. Słowem, całym sercem pragnął dla Ukrainy wolności, światła, dostatku. Przeto bardzo słusznie czas hetmaństwa Mazepy uważa się za drugą „złotą” epokę w ukraińskim sztuce. Po Włodzimierzu Wielkim i Jarosławie Mądrym. Zatem szkoły w Kijowie założyli bracia lwowscy, a Kijów nie bez powodu wybrano na ośrodek kultury. Brano pod uwagę dawne tradycje oraz to, że tu znajdowała się Ławra Peczerska, tradycyjny (poszukiwany) ośrodek, w którym skupiały się siły naukowe i kulturalne już od czasów Rusi Kijowskiej. Tu też założono drukarnię i zgromadzono zbiory książek, a była tu również szkoła. Piotr Mohyła połączył szkołę ławrską z bractwową i podporządkował ją opiece kijowskiego metropolity, świadomie przekształcając ją w wyższą uczelnię narodu ukraińskiego. Dlatego w Kijowie istniały faktycznie dwie akademie: jedna jako zakład naukowy, a druga w dzisiejszym rozumieniu tego słowa, czyli skupisko i zbiór uczonych całego narodu: poetów, filozofów, historyków, astronomów, teologów, znawców języków i literatur, matematyków. Jeśli było to aktem świadomym, to zespół taki nazywano „Ateneum”, a sam Kijów symbolicznie nawiązywał do greckich Aten (Aten), miasta, w którym kwitły nauki i sztuki. Cały ten ruch nosił znamiona odrodzenia dawnej kijowskiej tradycji kulturalnej; nie bez powodu Zachariasz Kopystenski w swojej „Palinodii” przypominał współczesnym o Jarosławie Mądrym i jego działalności oświatowej, cytując dawny kijowski latopis, a historycy XVII wieku ściśle łączyli historię Ukrainy z historią Rusi Kijowskiej. W latach 30. i 40. XVII wieku zebrano tu „uczoną drużynę”, która grupowała się wokół metropolity Piotra Mohyły i nazywała siebie „Kijowsko-Mohylańskim Ateneum”. Należeli do niej: filozof S. Kosiw, Jan Kononowycz-Horbacki, poeci A. Kanfojski, S. Pocziapski, J. Kalion, P. Bajewski, Ch. Jewsiejewicz i inni. Największe zasługi w tej dziedzinie słusznie przypisuje się samemu organizatorowi kolegium. Odnowił on zakład naukowy za własne pieniądze i powiększył jego środki dydaktyczne. Dobierał do tego nauczycieli i wykładowców, a także dzieło „Ortologion”, wydanym w Kijowie w 1636 roku, P. Mohyła pisze: „Dołożyłem starań, w miarę moich słabych sił, za sprawą należących do mnie rodowych majątków, by odnowić gimnazjum, to znaczy szkoły kijowskie, częściowo podupadłe i opustoszałe; zaopatrywałem, zaopatruję i gorąco pragnę, z pomocą niebios, zaopatrywać do końca mego życia szkoły w książki, nauczycieli, środki na utrzymanie ubogich studentów, współtowarzyszy waszych, oraz w inne niezbędne rzeczy”. Marzeniem Piotra Mohyły było przekształcenie szkoły w akademię, lecz rząd polski sprzeciwił się temu i przywilejem z 14 marca 1633 roku zatwierdzono szkołę bractwa jedynie jako kolegium. Nie powstrzymało to metropolity, który traktuje swoją szkołę jednak jak akademię, zakładając kolonie szkolne w Hoszczy i Winnicy, podporządkowane Kolegium Kijowskiemu, a błogosławiąc w 1636 roku bractwo krzemienieckie, Piotr Mohyła postawił warunek, by szkoły krzemienieckie podlegały rektorowi kijowskiemu — tym samym kolegium nieoficjalnie zrównywano z akademią, bo tylko akademie w owym czasie nadzorowały niższe kolegia. Od kiedy P. Mohyła wysłał na sobór jassy jako przedstawicieli Ukrainy I. Trochymowycza, O. Starusza, J. Kononowycza-Horbackiego, pokazali oni siebie jako „mężów, prawdziwie godnych podziwu i ozdobionych wszelakową wiedzą i mądrością”. Innymi słowy, poświadczyli istnienie na Ukrainie elity intelektualnej, której już nie nazwiesz „głupimi Rusinami”. Umierając, P. Mohyła zapisał kolegium znaczne sumy i dochody, a samą szkołę powierzył Innocentemu Gizelowi, który pozostawił po sobie nie mniejszą sławę niż jego patron (jest autorem wybitnych traktatów filozoficznych „Dzieło o całej filozofii” i „Aksjomaty filozoficzne”; przy jego najbliższym współudziale napisano słynny „Synopsis”). W tym okresie w pełni ustala się system klas, według którego prowadzono nauczanie w kolegium. Zgodnie z ówczesnym systemem w procesie nauczania uczestniczyli sami uczniowie. Spośród silniejszych wyznaczano audytorów, którzy czuwali nad postępami przydzielonych do nich uczniów, a audytorzy sami wystawiali oceny. Co ciekawe, wszyscy wykładowcy Akademii nie otrzymywali wynagrodzenia. Ich praca była dobroczynna. W 1701 r. rektorem Akademii został Hedeon Odorski. Za Odorskiego w Kijowie zaczyna wschodzić jasna gwiazda Teofana Prokopowicza, który w 1702 r. powrócił do Kijowa po studiach za granicą, a w latach 1704–1705 czytał już poetykę, opartą na poetyce J. Pertana, lecz także całkowicie samodzielną — TA POETYKA MIAŁA wywrzeć ogromny wpływ zarówno na współczesnych, jak i na potomnych. F. Prokopowicz pisze słynny dramat «Włodzimierz» — pierwszy ukraiński utwór dramatyczny na tematy z rodzimej historii — i z triumfem wystawia go w murach akademii. System nauczania w Akademii Kijowskiej wymagał od nauczyciela, aby ten, wraz z uczniami, awansował po stopniach, to znaczy przechodził z klas niższych do wyższych. Dla każdego nowego przedmiotu wykładowca pisał własny traktat, czym warunkowano twórczy charakter nauczania w Akademii Kijowskiej. Właśnie to pozwalało takim uczonym, jak Teofan Prokopowicz, przebywając w akademii, wyrazić swoje nowatorskie słowo nie tylko w teorii poezji, lecz także w retoryce i filozofii. Zachowała się wiadomość, że na wykłady retoryczne Teofana Prokopowicza uczęszczali studenci chętniej niż na zajęcia innych wykładowców. Osobny dział tej retoryki poświęcono nauce historiografii. Później na zasadach historiografii, praktykowanej w Akademii Kijowskiej, swój monumentalny synopsis zbudował Samijło Wełyczko. Teofan Prokopowicz stał się wybitnym ukraińskim uczonym, działaczem politycznym i społecznym, pisarzem. Wychowywał się u swojego ...wuja, kołodzieja Klasztoru Bratskiego, profesora Akademii Kijowskiej Teofana Prokopowicza. Kształcił się w Akademii Kijowskiej, w kolegium unickim we Włodzimierzu Wołyńskim, a następnie w rzymskiej katolickiej Akademii św. Atanazego, gdzie miał sposobność korzystać z Biblioteki Watykańskiej. Najwybitniejsze stały się jego wykłady z filozofii, które czytał w Akademii Kijowskiej. W swoich wykładach F. Prokopowicz zdecydowanie występował przeciw średniowiecznej scholastyce, jako pierwszy zaczął propagować filozofię Kartezjusza, Locke'a, Bacona, a także wyjaśnianie systemu Kopernika i naukę Galileusza, którego nazywał «gwiazdą». F. Prokopowicz wzywał uczonych do samodzielnego myślenia, do tego, by iść nie tylko drogą przetartą przez innych uczonych, ale też dążyć za samodzielnymi przekonaniami naukowymi, które rodzą solidną uczoność i kształtują znawców, a nie kramarzy nauki. Działalność F. Prokopowicza w Akademii wywarła piętno na nauczaniu niemal wszystkich przedmiotów, podniosła myśl naukową na wyższy stopień – Podsumowując, można powiedzieć, że Feofan Prokopowicz był jednym z najwybitniejszych ludzi swojej epoki. W latach 40. XVIII wieku Akademia gromadzi w swoich murach grono wybitnych osobowości, które tworzą swoisty ośrodek kulturalno-naukowy i to właśnie jemu zawdzięczamy, że w naszej kulturze pojawił się Hryhorij Skoworoda, który uczył się właśnie w tym czasie. Przysługuje mu zaszczytne miejsce w historii rozwoju postępowej myśli filozoficznej. Hryhorij Sawycz Skoworoda – światowiec, humanista, poeta i filozof, jeden z utalentowanych wychowanków Akademii Kijowskiej. Wszechstronna twórczość Skoworody jako filozofa, myśliciela, pisarza i pedagoga, jego poglądy społeczno-historyczne, kulturalne i estetyczne stanowią ważny etap w rozwoju rodzimej myśli naukowej i społeczno-politycznej. Większość badaczy spuścizny twórczej H. Skoworody podkreślała jego samobytność. Był myślicielem samobytnym i oryginalnym. Nie powtarzał ślepo myśli i teorii swoich poprzedników, lecz przemyślał je na nowo przez pryzmat własnego światopoglądu i zgodnie z zadaniami, jakie sam postawił przed filozofią. Był prawdziwym synem swojego czasu i swojego narodu. Wyrzekł się wysokiego stanowiska, białych pałaców, i został wędrownym filozofem. Skoworoda chodził po Ukrainie, pisał piękne utwory. Uczył się ludowej mądrości i uczył lud mądrości. Dlatego jest kochany, pamiętany i czczony do dziś. Przypomnijmy niezapomniane słowa M. Rylskiego: «Kto nie zna swojej przeszłości, ten nie jest wart przyszłości, kto nie wie o chwale swoich przodków, sam nie jest wart szacunku». We wszystkich czasach, epokach i u wszystkich narodów rzeczywiste istnienie i rozwój duchowy opierają się na fundamencie tradycji narodu, na filarach własnej historii. Jak więc mamy iść naprzód, ku europejskiej i światowej wspólnocie, jeśli odrzucimy historyczne, społeczne i kulturowe doświadczenie poprzednich pokoleń? Przecież zginiemy bez śladu! Nic nie bierze się z niczego. Odrodzić się duchowo oznacza przede wszystkim zwrócić narodowi jego ogromną i chwalebną historię, te kulturalno-duchowe, artystyczne i krajoznawcze dobra, które przekazali nam przodkowie w postaci folkloru, pisanych dawnych zabytków i historycznych dóbr etnograficznych. A ile ich, niestety, stało się dla nas nieznanymi i niewiadomymi, ile szczerego złota z naszej przestrzeni, z naszego chwalebnego postępu rzucono w niepamięć! Dlatego naszym obowiązkiem jest zwrócić każde imię narodowi, jego kulturze. Czas zmusza wiele: jeszcze raz przeczytać, opracować, na nowo przemyśleć i powiedzieć czytelnikom słowo prawdy. Za każdym z imion stoi pełnowartościowa strona naszej historii kultury, naszego duchowego dziedzictwa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗
Słowo Proświty WERNISAŻ Nie sposób ich zliczyć. Po ukończeniu szkoły i instytutu fotoportretu pracują we wszystkich miastach kraju. DOJRZAŁOŚĆ TALENTU Wybitny malarz Vincent van Gogh napisał: «Ludzka twarz, w istocie, jest jedynym przedmiotem w sztuce, który do głębi duszy porusza mnie i ponad wszystko inne daje mi poczucie nieskończoności». Słowa te w pełni odnoszą się do sztuki portretu, której całkowicie poświęcił się kijowski fotomistrz Leonid Lewit. Swoje siedemdziesiąte urodziny mistrz wita z planami twórczej pracy w zmodernizowanym kijowskim zakładzie fotograficznym «Portret». Przez 26 lat pracy w salonie zdobył szeroką popularność wśród kijowian i gości stolicy. Wiele kijowskich mieszkań zdobią jego prace. Uczniowie L. Lewita pracują w różnych miastach kraju. Za nim jedenaście indywidualnych wystaw fotoportretu, udział w wielu zbiorowych wystawach. Ogólnounijna wystawa (1983 roku) przyniosła mu złoty medal. Lecz Lewit znacznie wyżej ceni wysoką ocenę swoich prac wystawianą przez wybitnych działaczy kultury. Takich ocen w jego archiwum nie brakuje. Przypomnijmy choćby opinie Szostakowicza, Andronnikowa, Newhausa i innych. Przez siedem lat mistrz wyjeżdżał do teatrów wielkich miast Ukrainy w delegacje zlecone przez Ministerstwo Kultury. Tam, obok reklamy gościnnych występów, tworzył galerie portretów. W kijowskim teatrze im. Lesi Ukrainki do dziś eksponowana jest galeria portretów jego autorstwa. Nie sposób wymienić wszystkich działaczy kultury, których portrety stworzył Leonid Lewit. Wśród nich spotkamy portrety Hłuszczenki, Stankowicza, Borodaja, Rewuckiego, Myroda, Ławrowa, Skoryka, Dyczki, Twerdochliba, Kosa-Anatolskiego, Kasijana i wielu innych. Szczególne stosunki ukształtowały się u mistrza z muzeami stolicy. Przekazał on w darze Muzeum Literatury dwadzieścia portretów na ekspozycję, a Muzeum Teatralno-Muzycznemu czterdzieści pięć wielkoformatowych portretów wybitnych działaczy sztuki Ukrainy. W ciągu ostatnich dwóch lat L. Lewit owocnie współpracuje z niedawno utworzonym w Kijowie Muzeum Rzeźbiarza Iwana Kawaleridze; wspaniałe portrety wykonał już na początku lat 60. Dla nowego muzeum stworzył galerię czterdziestu portretów współczesnych i współtowarzyszy I. Kawaleridze, które mają niezwykłą wartość artystyczną. Swój dar muzeum Leonid Lewit uważa za hołd pamięci wybitnemu artyście i człowiekowi, którego bardzo wysoko cenił za życia. «Lata gonią, — mówi Leonid Ołeksandrowycz, — chciałoby się zrobić więcej, by jaśniej pokazać epokę w obliczach wybitnych naszych współczesnych». Fotoartysta zamierza stworzyć serię portretów naszych współczesnych, z których trzy — Lewka Łuk'janenki, Iwana Drača i Dmytra Ławliczki — już ІіСсюч'єт Piotr SOKOWYCZ | . | - в - з . --й г ь Р щі Р ій а - Р - СА 1 . и ! Пр р и га Р і "ой й зай і і й - - Ж

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗
ABECADŁKO LESIKA / LESI Olha JUSZCZUK A – Alycza Gałęzie uginają się od owoców — alycza obrodziła! Z tych owoców ugotowaliśmy powidło, jak bursztyn. M – Melon Żółty melon ogórkom Oto co donosi: Słońce złote mnie Miodem napoiło. B – Buraki Posadziliśmy buraki, Często je podlewaliśmy, Buraki jak kotły U nas wyrosły. E – Etiuda U nas na działce tak ładnie, Choć maluj etiudy, Bo piękno na płótnie Długo żyć będzie. W – Wiśnie Ktoś zawiesił girlandę — Koraliki bujne. To na wiśniach już płoną Soczyste wiśnie. Є – Szop Nasza kicia, jak szop, Po gałęziach skacze. Nawet sierść jak ten zwierzaczek Ciemnożółtą ma. D – Dynia Jest i okrągła, i duża, W grządkę trochę wgryzła. To nie słońce, nie księżyc — Dumny pan dynia. Ż – Dalie Różnobarwne jak paw Zakwitły dalie. Płoną cały dzień Czule przy płocie. I – Kawka Kawka wiśnie znów dziobie, Piesek ją przegania. Jak usłyszy: «Hau-hau-hau!» Kawka odlatuje. Gwiazdy Cicho, cicho noc przyszła, Ciemnym wszystko przykryła, Miliardy jasnych gwiazd Na niebie zaświeciła. Może być bójka Ji – Jeżyk Jeżyk, jeżyk żyje w krzakach, Wieczorem spaceruje. Y – Jeż Jak igły pływają jeże — O tym pamiętamy, Jak latem cały dzień Agrest obrywaliśmy. K – Fasola No i fasola rozrosła się — Tyczki przy wiśni, A strąki jak wstążki Pięknie opadły. Olha Juszczuk ułożyła tę «ogrodową abecadło» dla swoich wnuków. Teraz proponuje ją naszym małym czytelnikom. Niech im się szczęści w przyswajaniu «sztuki czytania» z lekkiej ręki babci Lesika, Masia i Saszka. L – Lipa Słów zaczynających się na literę «y» Słychać zapach kwitnącej lipy Wokół, a nad lipą brzęczą Pracowite pszczoły. W języku ich nie szukajcie, Nie ma ich w słowniku. To zapamiętajcie. Ji – Indyk Idzie indyk, jakby płynął. Wszystko jakoś nadęty, M – Malina Jakieś dziwne te maliny — Z góry jak gniazdko, A w środku puste, jak wiaderko. Tylko podejdź bliżej — N – Koryto Do koryta nalaliśmy wody, Żeby ją ogrzać. Wnuki wieczorem gromadnie Podlewały kwiaty. Ma gdzie spać I wysiaduje pisklęta. O – Ogórki Pod rozłożystym liściem Ogórki drzemią. Lesik, Masio i Saszko Sami je zbierają. P – Porzeczki Jak kropelki rosy Migocą porzeczki – Paciorki na krzakach, Delikatne i drobne. Cebulki Nie tylko dla urody Wyrosną okrągłe. Rabarbar Z rabarbaru ludzie Z jego łodyg kompot Albo dżem będzie. Czosnek Skromny czosnek. Nie dla ozdoby, Ale bez niego nie smakuje Ani słonina, ani barszcz, ani kiełbasa. Słonecznik Jak małe słoneczko rośnie Na przyczółku chaty – Ma wianek na sobie Kwiat słonecznika z łodygą. Morwa Na morwę szpaki Zlatują się gromadami I dla nich słodkie są jagody Bardzo je lubią. Topinambur Niech topinambur rośnie Koło naszej chaty. Dobre są też lekarstwa z jego owoców I smaczne sałatki. Szczaw Posialiśmy szczaw – Grządka pokryta liśćmi, Zieleni się i rośnie. Kompot Latem staraliśmy się – Suszyliśmy owoce, Na Boże Narodzenie mamy kompot, Liście przez całe lato. Jarzyna Na przyprawę wzięliśmy koper, Marchew i pietruszkę, Dodaliśmy cebulę – Wyszła dobra zupa. Mama ugotowała. Miechunka Miechunka już dojrzała Na niskich krzaczkach Wiszą lampiony W cienkich torebkach. Jabłka Jabłka antonówki Gałęzie oblepiły – Jabłoń z dziadkiem Dobrze obsypaliśmy. Chrzan Pod płotem rośnie chrzan – Zielona grządka, Korzeń długi i cienki, Jak wrzeciono. Miękki znak Dzień położył się spać za wzgórzem, Ziemię okryła cień. Noc nadchodzi. Odpocznij. Cebula Już cebula się zrywa – Liście rurkowate. ZWYCZAJNE MYŚLI O ŚWIĘTYM MIEJSCU Dawno przed nami ludzie zrozumieli, że Ławra Kijowsko-Peczerska – nasza Mekka i nasz Jerozolim – została wybrana jako miejsce święte nie przez ludzi, lecz przez Boga. Święci męże tego klasztoru, oświeceni wiarą chrześcijańską, którzy wzięli sobie za wzór życie Chrystusa, organicznie związani są właśnie z tą okolicą, gdzie żyli i spełniali swój duchowy wyczyn. Światło od czynów peczerskich świętych pada na to miejsce, decydujące dla pokoleń, na kijowskich wzgórzach. Dlatego ono jest święte i daje siłę, wiarę i nadzieję wszystkim, którzy to wyznają, którzy pragną przyłączyć się do dokonanego tu wyczynu świętości i sami dążą do zbawienia. Nasz dzisiejszy sposób życia, wieloletnie ateistyczne przygotowanie, krótkie wycieczki w historię, myśli przede wszystkim o kawałku chleba, okrutna walka o władzę i tajne osobiste zyski, społeczna krzątanina – wszystko to wciąż przeszkadza nam przeniknąć się zrozumieniem. «Słowo Proświty» Założyciel – Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne nr 1007 z 16.02.1993 r. Redaktor naczelny Pawło Mowczan Kolegium redakcyjne: Jurij Badzio, Jarema Hojan, Anatolij Żurawski, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk – Nasza stolica, Kijów, była i powinna pozostać stolicą duchową – przynajmniej dla wierzących chrześcijan. Choćby dlatego, że tu jest święta ziemia Kijowsko-Peczerskiego monastyru i dzieła jego sprawiedliwych. Tu jest źródło naszego prawosławia. Tu jest światło duchowych wzorów. Dlatego przez wieki i wieloma drogami i ścieżkami szli pielgrzymi do tej ziemi i tego światła. Aby się przyłączyć. Spotkanie z Kijowem i Ławrą było najważniejsze w życiu i nawet porównywano je do pierwszej miłości. Z tych szlaków pielgrzymkowych wzięło się powiedzenie «Język do Kijowa doprowadzi». Do Ławry, która poprawnie i w pełni nazywała się «Kijowsko-Peczerska Świętouspieńska Ławra». Przypomnijmy dziś na ławrskich ruinach, że świętym miejscem, centrum, które zbiera wszystkich spragnionych zbawienia, jest główna świątynia monastyru – sobór Uśpienia Bogarodzicy. «Jeden dzień w domu Matki Bożej wart więcej niż tysiąc lat» – jak tu mówiono. Teraz, w bożonarodzeniowe dni, przypomnijmy cudowne dzieło Bogarodzicy na Kytajewskich Górach. Przychodzi ona we śnie do budowniczych, mówiąc im: «Chcę wybudować sobie cerkiew na Rusi, w Kijowie». I nawet pokazuje budowniczym obraz przyszłej cerkwi. Przekazuje mistrzom ikonę, która miała stać się namiestną. Największą świętością Kijowa, Ławry, świątyni Uśpienia i wszystkich prawosławnych była cudotwórcza ikona Uśpienia Matki Bożej. Bogarodzica nie tylko podarowała świątyni relikwie siedmiu wielkich męczenników, które miały zostać złożone w fundamencie, ale też objawia obrazy Antoniego i Teodozego – założycieli Kijowsko-Peczerskiego monastyru. Sądzimy, że w kolejnych numerach gazety zdołamy podać ciągłą opowieść o świętych czynach mnichów, świętych Ławry Kijowsko-Peczerskiej, począwszy od ich założycieli i fundatorów. Teraz przypomnimy jedynie, że maksymą ich życia było prawo miłości do Boga poprzez miłość do bliźniego swego. Anatolij Pohribnyj Indeks 30017 Adres „Słowa Proświty” – 252001, Kijów-I, Zaułek Muzejny, 6, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, tel. 294-41-51 A teraz, aby poczuć głębię mądrości i literackiej maestrii świątobliwego Teodozego, przytaczamy fragmenty z jego nauk. A zatem, XI wiek, piękne słowo Teodozego Peczerskiego: „...— Ja, Fedos, nikczemny sługa przenajświętszej Trójcy, Ojca i Syna i Ducha Świętego, czysty i w prawowiernej wierze zrodzony i wychowany dobrymi napomnieniami prawowiernych ojca i matki, którzy nauczyli mnie dobrego prawa... ...Kto, ratując się, ocali swoją duszę, ten żyje w prawowiernej wierze. Jeśli będziesz żył w tej wierze, wtedy uwolnisz się od grzesznej, wiecznej męki, ocalisz się i będziesz zaliczony do życia wiecznego, i wiecznie będziesz radował się ze świętymi... ...Dawaj jałmużnę nie tylko współwyznawcom, ale i obcym. Jeśli zobaczysz kogoś nagiego, głodnego lub chorego na febrę albo dotkniętego jakąś inną biedą, nawet jeśli będzie to Żyd, Saracen czy Bułgar, heretyk lub Łacinnik, albo ktoś z poganów — każdego zlituj się i od biedy uwolnij, jeśli możesz, a nie zostawi cię Bóg bez nagrody... . Czy nie słyszeliście apostoła Pawła, który powiedział: „Jeśli anioł zstąpiłby z nieba, aby przynieść nam dobrą nowinę, a my jakby jej nie słyszeli — niech więc będziemy przeklęci. Przyjacielu, nie chcę cię urazić!.. Czyż przystoi nam karmić żebraków i pielgrzymów owocem własnej pracy, zamiast trwać w bezczynności i przechodzić z celi do celi? Przecież trzeba słuchać Pawła, który powiedział: «Nigdzie za darmo chleba nie jadłem, lecz w nocy pracowałem, a za dnia głosiłem kazania» «ręce moje służyły i mnie, i innym...» My zaś nic z tego nie czynimy. Gdyby łaska Boża nie rozciągnęła się nad nami i nie nakarmiła nas ofiarami pobożnych ludzi, to co byśmy zaczęli robić, patrząc na swoje trudy... I wtedy zaczęli szukać tego, kto daje jałmużnę ubogim, lecz nie znaleźli, ponieważ zamknęły się drzwi bożej miłości do ludzi... Czyż nie trzeba nam, umiłowani, przyjmować od ludzi miłujących Boga ofiar posłanych przez Boga na pożytek dla naszych dusz i ciał, nie tylko wszystko brać, ale i innym potrzebującym dawać? «Lepiej dawać, niż brać» — mówi apostoł. Niech nie upodobnimy się do tych szemrzących, którzy dla brzucha zginęli na pustyni... Czyż nie wszystko nam daje się dzięki modlitwom świętej Bogurodzicy?! Dlatego modlę się za was z całej duszy, umiłowani moi: nie bądźcie dwoistego serca, abyście nie przegapili Władcy, który tak o nas się troszczy: daje nam wszystko w obfitości, nie pamiętając naszych grzechów. IWANOW Zam. nr 0315043. Nakład 2000 Wykonano z gotowych fotoform w kombinacie «Prasa Ukrainy»

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn