Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

REIDERSTWO W UKRAINIE — O KROK OD PRZEPAŚCI, O CHWILĘ OD SAMOWOLI

Слово Просвіти, №21 за 2007 рік

PUNKT WIDZENIA Żanna BEZP’JATCZUK Ekonomiczno-społeczna i polityczna niestabilność w kraju ma bardzo różnorodną symptomatykę: od ulicznego żebractwa po skandaliczne zwolnienie ministra spraw zagranicznych. W ukraińskich realiach spośród wszystkich niepokojących sygnałów niepowodzeń i problemów, reiderstwo jako próba walki o swoje interesy biznesowe jest bez wątpienia jednym z głównych symptomów. Jak tylko na Ukrainie dochodzi do zmiany ekipy rządzącej, niechybnie zaczyna się redystrybucja własności. Reiderstwo w tym rytuale polityczno-ekonomicznego szturmu jest już tradycyjnie skutecznym i sprawdzonym środkiem budowania potęgi biznesowej, a co za tym idzie, także politycznej. Przy czym na Ukrainie nie ma żadnej siły politycznej, która będąc u władzy, nie uciekłaby się do tego instrumentu. Przypisywanie reiderskiej swawoli donieckim jako ich ekskluzywnej metody rozwiązywania sporów korporacyjnych i przejmowania cudzego biznesu jest podsycane niechęcią do przyznania, że także pomarańczowi, dochodząc do władzy w 2005 roku, nie stronili od zawieszania miecza Damoklesa reiderstwa nad interesującymi ich obiektami gospodarczymi. Najjaskrawszym i najbardziej znanym przykładem jest walka o kontrolę nad Obłenerho w interesach biznesmena Kostiantyna Hryhoryszyna, wspieranego przez Petra Poroszenkę. Dlatego po zdobyciu budynków przy Hruszewskiego przez tandem doniecko-morozowski nowa fala reiderskich ataków jest zjawiskiem naturalnym i faktycznie nieuniknionym. W ukraińskim ustawodawstwie fenomen reiderstwa nie jest normatywnie określony i kompleksowo uregulowany, dlatego oficjalnej i jednoznacznej definicji tego pojęcia u nas nie ma. Reiderstwem na Ukrainie nazywają dość szerokie spektrum działań — od wrogiego, ale legalnego przejęcia jednego przedsiębiorstwa przez drugie, po otwarcie nielegalne, siłowe zajęcie określonego obiektu gospodarczego. Granica między legalnymi działaniami, autoryzowanymi decyzjami sądu, a faktycznym bandytyzmem i samowolą w ukraińskich realiach jest często bardzo chwiejna, co jest skrajnie niepokojącą tendencją. Jednym z najczęstszych sposobów przejmowania łakomych obiektów gospodarczych jest skupowanie akcji mniejszościowych właścicieli, którzy często są niezadowoleni ze swojego bezprawia i odsunięcia od korporacyjnego zarządzania przedsiębiorstwem. Także kontrolę nad przedsiębiorstwem można ustanowić poprzez kupno jego długów — daje to możliwość wejścia do rady wierzycieli i dalej decydowania o losie jeszcze do niedawna obcej i niedostępnej struktury. Procedury sanacji i bankructwa często są finałowymi akordami reiderskiego przejęcia przedsiębiorstw. Indulgencję na reiderskie manewry zazwyczaj dają ukraińskie sądy. Czasami zdarza się, że obie strony konfliktu uzbrajają się w dwa przeciwne co do istoty wyroki sądowe, co już jest przejawem oczywistej prawnej samowoli. Skorumpowanie ukraińskich sądów i urzędników — oto jeden z głównych czynników rozkwitu reiderstwa. Zgodnie z wynikami eksperckiego sondażu, przeprowadzonego przez Centrum Badania Stosunków Korporacyjnych w listopadzie 2006 roku, 86,7% ekspertów uważa, że skorumpowanie pracowników organów ścigania, urzędów skarbowych i sądów sprzyja zwiększeniu liczby reiderskich ataków. Dzisiaj na Ukrainie rozpatrywanie pozwów w sporach korporacyjnych niekoniecznie musi odbywać się w miejscu oficjalnej rejestracji przedsiębiorstwa. W rezultacie hipotetycznie sąd rejonowy innego obwodu może decydować o losie strategicznie ważnych dla państwa przedsiębiorstw. A to daje możliwość wyszukania w ogólnoukraińskiej skali lojalnego, przyjaźnie nastawionego do określonej strony sędziego. Luki, braki w rodzimym prawie korporacyjnym są jeszcze jedną przyczyną reiderskiej swawoli na naszych terenach. Tak, według danych raportu dotyczącego tak zwanych państw przejściowych Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju, opublikowanego pod koniec 2006 roku, Ukraina wraz z, powiedzmy, Tadżykistanem i Białorusią należy do krajów z najgorszym stanem ustawodawstwa korporacyjnego. W tym samym czasie, na przykład, Kazachstan i Rosja, według danych raportu, mają już ustawodawstwo korporacyjne maksymalnie zbliżone do najlepszych światowych standardów. Ukrainie pilnie potrzeba doskonalenia swojego ustawodawczego uregulowania spółek akcyjnych, procedur bankructwa, zarządzania korporacyjnego. Podczas przeprowadzania przez Centrum Badania Stosunków Korporacyjnych już wspomnianego sondażu 42,9% ekspertów uznało, że reiderstwo na Ukrainie ma dzisiaj negatywne skutki dla gospodarki narodowej, w której w warunkach reiderskiego zalewu częstym jest obniżenie potęgi ekonomicznej przedsiębiorstw zaangażowanych w spory korporacyjne, a także, co najważniejsze, niechronione prawa własności. To z kolei przeszkadza napływowi zagranicznych inwestycji na Ukrainę. Oto takie niemal błędne koło. 21,4% ekspertów uważa, że najgorsze skutki reiderstwa ujawnią się na Ukrainie nie w bieżącym momencie, a w perspektywie. Co jednak wzmacnia negatywny charakter fenomenu. 78,6% zapytanych ekspertów twierdzi, że reiderstwo negatywnie odbija się na międzynarodowym wizerunku Ukrainy. Reiderstwo jest zjawiskiem charakterystycznym dla każdej przejściowej, niestabilnej gospodarki. Do początku lat 2000. reiderstwo swobodnie grasowało po przestrzeniach sąsiedniej Polski. Tak samo szerzyło się ono także po rosyjskich przestrzeniach. Oprócz tego reiderstwo ma miejsce także w krajach Europy Zachodniej, jednak tam przejawia się ono w zdecydowanej większości przypadków w jedynym formacie — wrogim, ale legalnym przejęciu jednego przedsiębiorstwa przez drugie. od możliwości finansowych tego, komu ta sprawiedliwość jest potrzebna. Nasz obywatel przywykł do praktycznego wątku łapówkarstwa, który może być dekorowany w różne alegoryczne zwroty: „z całego serca”, „podarunek od serca”, „na święto”, aby pokazać szczerość podarunku. Zazwyczaj rozróżnia się on na właściwy „podarunek” i na „poczęstunek”, w zależności od jakości usługi. Łapówka jako sposób realizacji swoich planów i nadziei wcieliła się w życiową mądrość idiomatycznych konstrukcji: „Nie posmarujesz — nie pojedziesz”, „Z ziarnka do ziarnka, a zbierze się miarka”, „Być w wodzie — i nie napić się?!”. Wątkowi o łapówkach towarzyszy także inny ważny motyw — milczenie prawa, którego niedostępność dla codziennej świadomości jest niemal aksjomatem: „Prawo jak dyszel, dokąd obrócisz, tam wyjdzie”, „Prawo — pajęczyna: trzmiel przeleci, mucha ugrzęźnie”. W świadomości społecznej w ten sposób utwierdza się sceptycyzm i nieufność wobec prawa, wobec możliwości prawnego rozwiązania problemu. Łapówkarstwo — to nie po prostu naruszenie prawa czy podważenie moralnych podstaw. Ono — swoista sztuka, którą władają ci, którzy uważają podarunek (łapówkę) za prawną rekompensatę jego nie do końca poprawnego (niesprawiedliwego) działania. Przeciwstawienie ludzkiej prawdy i prawa, które rodziło społeczną nietolerancję, próbowało przezwyciężyć chrześcijaństwo, które uporządkowało etyczno-prawną kulturę, poddało pod moralno-religijną ekspertyzę bezprawność i bezkarność przedstawicieli władzy i bogatych ludzi. Ustawodawstwo krajów, które deklarują się jako demokratyczne, publicznie utwierdza nowy status człowieka, nominalnie równego otaczającym go w swoich możliwościach i zobowiązaniach, które są znacznie wyższe. Tak, specjaliści, aby jakoś uporządkować różnorodność raiderskiego kreatywności na Ukrainie, wyodrębniają „białe”, „szare” i „czarne” raiderstwo. „Białe” — to, zrozumiałe, greenmail, którego u nas jest najmniej. „Czarne” — to jawny bandytyzm, który ma jaskrawe teatralizowane formy zewnętrznego wyrazu, kiedy bojownicy prywatnych firm ochroniarskich w kamuflażu i kaskach biorą w oblężenie budynek administracji przedsiębiorstwa, a potem wykręcają ręce pracownikom. I, wreszcie, „szare” raiderstwo — to codzienność ukraińskiego raiderstwa, kiedy nikt, nawet najmądrzejszy sędzia, już nie może dokładnie rozebrać się, kto winny, a kto — nie. Próba raiderskiego ataku absolutnego lidera w raiderstwie na Ukrainie finansowo-przemysłowej grupy „Prywat” na zakład ekstrakcji oleju „Olejna” w Dnieprze, należący do europejskiej multinacjonalnej firmy Bunge, skłoniła tę ostatnią do zwrócenia uwagi międzynarodowej wspólnoty i ukraińskiej władzy na problem nielegalnego raiderstwa na Ukrainie. Firma zwróciła się do struktur Unii Europejskiej z odpowiednimi oświadczeniami. A to już dla Ukrainy z jej eurointegracyjnymi strategicznymi planami skrajnie nieprzyjemny fakt, zwłaszcza jeśli skorelować go z opinią ekspertów dotyczącą negatywnego wpływu raiderstwa na międzynarodowy wizerunek kraju. Jednak ostatnią kroplą w szaro-czarnym morzu ukraińskiego raiderstwa są próby raiderskich ataków na obiekty nie komercyjne, a kulturalne. W ostatnim czasie na Ukrainie można wyodrębnić

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn