Strona · s. 6strona oryginału ↗
UKRAIŃSKA DROGA
Слово Просвіти, №21 за 2007 рік
PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM
Ciąg dalszy. Początek w nr 15, 16, 18, 20.
Chcę wam przypomnieć, że moja dusza i rozum natrafiły na unikalny dokument ukraińskiej, już ustalonej historii, przełożony na język ukraiński i przekazany nam przez pisarza, mojego ziomka, klasycznego ukraińskiego prozaika z Winnicy, Mykołę Riabego. Chodzi o zapiski z podróży Araba Pawła z Aleppo, sporządzone pół roku po radzie perejasławskiej, lat Pańskich 1654 na Ukrainie.
Ten dokument przez trzy i pół wieku „zagubił się” dla Ukraińców, choć w ogromnych nakładach wydali go nasi sąsiedzi, o których, nawiasem mówiąc, Paweł z Aleppo wypowiedział się w swojej książce nie tylko chłodno, wrogo, ale i negatywnie czy wręcz potępiająco. Mykoła Riabyj poświęcił kilka lat swojego życia, aby przełożyć książkę na żywy, soczysty język ukraiński, skomentować wszystkie niejasności dopuszczone przez młodego chrześcijańskiego Araba, a co najważniejsze — wydać tę książkę pod tytułem „Ukraina — ziemia kozaków”. W skromnym nakładzie, ale z gruntownymi komentarzami Mykoły Riabego na poziomie rzetelnego historyka oraz ilustracjami artystów z Winniczyzny — Walentyna Tyszeckiego, Mychajła Czornoho, Jurija Kizimowa, Iwana Hryszczuka.
Nie mam wątpliwości, że w najbliższym czasie to świadectwo historyczne stanie się ogólnodostępne, ponieważ zostanie wydane w masowych nakładach, że będą się go uczyć w szkole, że tę książkę będą cytować ukraińscy (prawdziwie ukraińscy!) politycy, prezydenci, politolodzy, ukraiński lud. To musi się stać, ponieważ Paweł z Aleppo nawet „chochołów” i „małorosjan” przekonuje, że my z wami jesteśmy narodem od dawna wysokokulturowym, cywilizowanym, gospodarnym i mądrym. My już wtedy byliśmy Ukrainą, ziemią kozaków, a nasz północny sąsiad wciąż był „młodszym bratem”, Rosji jeszcze nie było, a istniał kraj o nazwie Moskwa.
Paweł z Aleppo zobaczył Ukraińców po strasznej, niszczycielskiej wojnie ukraińsko-polskiej, dwa tygodnie później, kiedy polscy karaciele napadli na ukraińskie południowe Podole właśnie w Wielkanoc, siekli szablami ukraiński lud, który modlił się w cerkwiach. Ale nawet po tej tragedii mojej małej ojczyzny — Południowej Winniczyzny, zobaczył Ukraińców jako naród cywilizowany, wykształcony, kulturalny, bogobojny i niepowtarzalny. W porównaniu z Ukrainą Moskwa (młodego Araba z Syrii trudno oskarżyć o stronniczość) była w 1654 roku zacofaną prowincją, choć uważała się po radzie perejasławskiej już za wszechpotężną metropolię.
Słuchajmy więc Pawła z Aleppo, który wraz ze swoim ojcem — prawosławnym patriarchą Makarym III, po zapoznaniu się z Południowym Podolem między Dniestrem a Bohem, dotarł do Bohusławia, gdzie spotyka się z hetmanem, pierwszą osobą ówczesnej Ukrainy — Bohdanem Chmielnickim. To unikalne świadectwo historyczne. Cudzoziemiec, człowiek z innego, muzułmańskiego świata, z innej cywilizacji spotyka się osobiście z Chmielem. I bezstronnie opisuje go, nie wiedząc, że będzie to rzadki dokument dla ukraińskiego narodu przez kolejne stulecia. Słuchajmy.
„Zobaczywszy z oddali naszego patriarchę, hetman zsiadł z konia, to samo uczyniła jego świta, podszedł do patriarchy, trzykrotnie się ukłonił i, całując połę jego szaty, przywarł do krzyża w jego dłoni. Nasz władyka patriarcha pocałował go w głowę. Gdzie oczy wasze, hospodarowie Mołdawii i Wołoszczyzny?.. Gdzie wasza pycha?.. Żaden z was nie jest równy któremukolwiek z hetmańskich pułkowników!.. A Pan sprawiedliwie i słusznie obsypał hetmana darami i obdarzył szczęściem w mierze nieosiągalnej dla carów. Hetman natychmiast wziął pod rękę naszego władykę patriarchę i ruszył z nim ze łzami w oczach krok po kroku do twierdzy, aż wprowadził go do środka. O czytelniku! Mógłbyś być świadkiem mądrości jego przemów, jego łagodności, pokory, uniżoności i łez, bo był wielce rad z naszego władyki patriarchy, nadzwyczaj go polubił i powiedział: „Wdzięczny Bogu za to, że raczył mnie przed śmiercią zobaczyć twoją świętość!”
Rozmawiali o wielu sprawach i wszystko, o co prosił hetmana nasz patriarcha, on pokornie spełnił. Między innymi mowa była o wołoskim hospodarze Konstantynie i bojarach. Trwali oni w wielkim strachu przed hetmanem, czekając, że niespodziewanie spadnie na nich ze swoim wojskiem, ukarze za wszystko to, co uczynił wobec kozaków hospodar Mateusz, rozbijając oddział Tymosza, wielu uśmiercając i biorąc do niewoli. Bardzo prosili naszego patriarchę, aby wstawił się za nimi u hetmana, namówił go do napisania im listu uspokajającego. Hetman spełnił jego wolę i wysłał Wołochom taki list. Nowy hospodar Mołdawii również bardzo się bał, że hetman pomści się na Mołdawianach za śmierć swojego syna Tymosza oraz za inne podłe czyny wobec kozaków. Hetman wybaczył i im, wysłał”
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
