Strona · s. 6strona oryginału ↗
Z NARODOWEGO ŻYCIA
Слово Просвіти, №21 за 2007 рік
swojego listu w odpowiedzi na ich prośbę”. Na chwilę przerwę narrację dokumentalną Pawła Halebskiego, bo mnie, być może tak jak i wam, bracia Ukraińcy, po tak bliskim zbliżeniu do „żywego” Chmiela, nieproszona staje za plecami i przenika świadomość piękna, a zarazem tragiczna paralela z dzisiejszym dniem Ukrainy. Historycy od dawna łamią sobie głowy nad zagadką: czy Bohdan rozpocząłby potężną wojnę narodowowyzwoleńczą o Ukrainę, gdyby nie upokorzył go wyniosły Polak, podstarości czehryński Czaplinski, napadając na chutor Subotów? Nawet jeśli za tym stał polski król Władysław, który pragnął pozbyć się monopolistycznego wpływu magnatów na władzę polską i nadużyć zarozumiałej i pysznej szlachty, która terroryzowała i króla, i Ukrainę. Król nadał „rejestrowemu” Bohdanowi prawa do Subotowa, lecz Daniel Czaplinski celowo go sprowokował, najpierw brutalnie pobiwszy syna Jurasza, a potem zajmując Subotów i znęcając się nad rodziną Chmielnickiego. A jednocześnie wielu historyków, a zwłaszcza Paweł Zagrebelny w swojej powieści „Ja, Bohdan…”, skłania się ku myśli, że właśnie nadmierna sentymentalność, miękkość, ufność nieustraszonego stratega wojskowego w skali całej Europy, Chmielnickiego, przyczyniły się do klęski pod Beresteczkiem i doprowadziły w końcu do Perejasławskiej Rady i do wielkiej Ruiny na Ukrainie. A potem legendarny koszowy Kałnyszewski w 1775 roku, w tragicznych dniach początku likwidacji Zaporoskiej Siczy przez Katarzynę, uwikłał się w długie, beznadziejne negocjacje z rosyjskim generałem Tekelijem. Kałnysz był typowym ukraińskim „pojednawcą”, który karmi krokodyla, podatnego na łakomstwo? Czy to nasz los, czy nasza klątwa? Czy to testament Boży, czy kara Boża? Zastanówmy się nad tym. Musimy się zastanowić, bo już w wielu pokoleniach Ukraińców stanowi to naszą wspólną i każdego z osobna dolę. A tymczasem czytajmy dalej Pawła Halebskiego: „Następnie hetman zaczął wypytywać naszego władykę patriarchę o to, co go niepokoiło. Potem obdarowaliśmy Chmiela, przynosząc na tacach, wyściełanych zgodnie z ich zwyczajem ręcznikami, ułomek kamienia z krwią Pana naszego Jezusa Chrystusa ze świętej Golgoty, dzban ze świętym olejem, szkatułkę z mydłem piżmowym, pachnące mydło, halebskie mydło, szkatułkę z cukierkami, kadzidło, daktyle, morele, ryż, filiżankę z ziarnami kawy, to znaczy z kawą, bo on lubi kawę, chińską cynamonową korę (kasję) oraz kosztowne — duży i mały — dywany. Naprzeciw hetmana siedziała generalna starszyzna i dziesięciu z jego pułkowników. Wszyscy oni, zgodnie z ich zwyczajem, golą brody. Kozak — to właśnie ten, kto goli brodę i kocha bujne wąsy, a pułkownik — to to samo, co pasza czy emir. Ten Chmiel — mąż w poważnym wieku, ale szczęśliwy dzięki Bożemu błogosławieństwu, dlatego jest prawdziwym przywódcą: szczery, spokojny, małomówny, nie stroni od ludzi, wszystkimi sprawami zajmuje się osobiście, umiarkowany w jedzeniu, piciu i ubiorze, naśladując sposób życia najwspanialszego z królów, Bazylego Macedończyka, jak opowiada historia. Każdy, kto go zobaczy, będzie się dziwił, mówiąc: „Więc oto jaki jest ten Chmiel, którego imię i sława obiegły cały świat!” Jak nam opowiadano, w krajach europejskich składano pochwałę…; przychodził do niego ze skargą podczas uczty albo chciał coś zakomunikować, to hetman zawsze mówił cicho, by nikomu nie przeszkadzać — taki jest ich wieczny zwyczaj. Zaprosiwszy do stołu, posadził naszego władykę patriarchę w kącie honorowym, a sam usiadł na niższym taborecie, okazując mu tym samym szacunek, nie tak, jak gospodarze Wołoszczyzny i Mołdawii, którzy sami zajmowali kąt honorowy, a patriarchę sadzali niżej od siebie. Trzeba było widzieć, jak podawano wódkę do stołu w misach — Kozacy zwykle czerpali ją koreczkami i pili tak mocną, że pali się w ogniu. A na tej uczcie hetmańskiej podano wódkę najwyższego gatunku w srebrnym puharku. Najpierw on poprosił, by pociągnął łyk nasz władyka patriarcha, potem sam pił i częstował każdego z nas. Panie, spójrz na tę duszę z prochu ziemskiego! Daj, Boże, mu długiego wieku! Nie ma on ani podczaszego, ani podających, którzy nalewaliby mu i podawali napój i potrawy, jak to bywa u królów i władców. Następnie podano do stołu pomalowane gliniane wagany z rybą solona i gotowaną oraz innymi potrawami. Nie było ani srebrnych talerzy, ani kielichów, ani srebrnych łyżek, ani innych naczyń, choć każdy z jego starszyzny ma po kilka skrzyń wypchanych tacami, kielichami, łyżkami i innymi naczyniami, srebrnymi i złotymi, odbitymi Lachom. Ale tym wszystkim pogardzają, przebywając w obozie czy w pochodzie, gdy zaś w domu żyją spokojnie, wtedy rzecz się ma inaczej. Po południu hetman pożegnał się z naszym władyką patriarchą, odprowadziwszy go za bramę twierdzy, i wsiadł do swojego wozu jednokonnego. Nie ma królewskich karet, ozdobionych drogocennymi tkaninami i zaprzężonych w cug pięknymi końmi, choć hetman ma takich tysiące. Zaraz pojechał w ulewie, poda…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
