Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

PODRÓŻE PO SZEWCZENKOWSKIEJ MOSKWIE

Слово Просвіти, №21 за 2007 рік

Serhij HAŁCZENKO Znany uczony-historyk, pisarz i historyk sztuki Wołodymyr Melnyczenko w ciągu trzech ostatnich lat co roku obdarowuje ukraińskiego czytelnika solidnymi tomami swoich badań, napisanych głównie na podstawie moskiewskich znalezisk. Autor pracuje jako dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, a zatem, jak to mówią, nie je chleba za darmo — skrupulatnie bada moskiewskie archiwa i biblioteki oraz dokonuje prawdziwych odkryć tego, czego nie zauważyli poprzedni badacze. Pierwszym naukowym bestsellerem, moim zdaniem, była książka „Mychajło Hruszewski: Osiedliłem się w Moskwie, Arbat, 55” (M.: OLMA-PRESS, 2005. — 448 s.). W tej książce były dwa podrozdziały („Taras Szewczenko w Moskwie” oraz „Szewczenko i Aksakow”), które zaświadczyły, że autor zapoczątkowuje nową szewczenkowską tematykę. W kolejnej książce „Taras Szewczenko i Mychajło Hruszewski na Starym Arbacie” (M.: OLMA-PRESS, 2006. — 655 s.) tematyce szewczenkowskiej poświęcono jedną trzecią objętości książki. Ale ciągłe poszukiwania uczonego dały nowe rezultaty i oto mamy luksusową i hojnie ilustrowaną książkę W. Melnyczenki „Taras Szewczenko: Mój pobyt w Moskwie” (OLMA-Mediagrupp, 2007. — 510 s.). Wiadomo, że T. Szewczenko wiele razy bywał w Moskwie, podróżując z Petersburga na Ukrainę lub wracając z powrotem. Tam napisał wiersz „Czyhrynie, Czyhrynie” (19 marca 1844 r.), kiedy wracał z Ukrainy do Petersburga, i zadedykował go swojemu wielkiemu przyjacielowi, wybitnemu aktorowi Mychajłowi Szczepkinowi, z którym nie raz wędrował moskiewskimi ulicami. Tutaj poznał rodaków-Ukraińców Osypa Bodianskiego i Mychajła Maksymowycza, którzy stali się jego wiernymi przyjaciółmi. A jeszcze były znajomości i spotkania z wieloma ludźmi w marcu 1858 r., kiedy T. Szewczenko wracał z zesłania do Petersburga i zmuszony był z powodu choroby zatrzymać się w Moskwie na ponad dwa tygodnie, o czym szczegółowo pisał w „Dzienniku” z 10—26 marca. O pobycie T. Szewczenki w Moskwie napisano nie tak znowu wiele. Ten temat interesował głównie badaczy-Ukraińców, wśród których byli i tacy, którzy próbowali w niektórych kwestiach przesunąć akcenty w stronę wyolbrzymienia wpływu moskiewskiego otoczenia na poetę. Najbardziej zauważalnym spośród tych prac, głównie popularnego charakteru, był szkic literacki Iwana Karabutenki, Ołeksija Marusycza i Mychajła Nowohatskiego „Szewczenko w Moskwie” (K.: Radianśkyj pysmennyk, 1989. — 320 s.), wydany w języku rosyjskim w Kijowie na 175-lecie urodzin T. Szewczenki. Pojawienie się ostatniej książki W. Melnyczenki nie było niespodzianką dla autora tych słów, ponieważ ją, jak i poprzednią, Wołodymyr Juchymowycz powierzył mi do przeczytania jeszcze w rękopisie. A przeczytanie nieopublikowanej pracy przynosi nie tylko radość odkrywcy, ale i nakłada pewien obowiązek — w razie potrzeby możesz wyrazić swoje życzenia czy uwagi. Na szczęście prawie żadnych krytycznych uwag po zapoznaniu się z rękopisami nie było, a życzenie — jak najszybciej publikować i jak najwięcej książek rozpowszechnić na Ukrainie. To ostatnie, niestety, od autora nie zależy, ale mam nadzieję, że ukraiński (może i nie tak liczny) czytelnik będzie mógł zapoznać się z nią chociaż w bibliotekach. A jeszcze — nadzieja na wariant elektroniczny, Internet. A może i ukraińscy wydawcy dodrukują, w porozumieniu z moskiewskim wydawnictwem, część nakładu na Ukrainie, bo przecież zrozumiałe, że z tysiąca egzemplarzy nie bardzo wiele przekroczy rosyjsko-ukraińską granicę. Przy okazji zauważmy, że wspomniana książka „Szewczenko w Moskwie” wydawana była w języku rosyjskim w kijowskim wydawnictwie w 1989 r. w sześciotysięcznym nakładzie… Badanie W. Melnyczenki poprzedza przedmowa „Ukraińska Moskwa Tarasa Szewczenki” laureata nagrody im. Szewczenki Pawła Mowczana — zwięzła, lakoniczna i, jak zawsze, napełniona emocjami i własnymi aforyzmami. Zdaniem P. Mowczana, badanie W. Melnyczenki — „to książka odniesień i kontaktów, książka świadectw i dowodów, a nie przypuszczeń i domysłów…”, „książka odniesień i zestawień otoczenia z głównym bohaterem, z samym T. H. Szewczenką, Moskwy z Czyhryniem, teraźniejszości z przeszłością i przyszłością…” Możemy tylko domyślać się, jakiego wysiłku kosztowało badacza przejrzenie licznych spraw archiwalnych i rzadkich wydań, aby wykryć właśnie to, co nie leży na powierzchni. Wszak wieloma materiałami korzystało już nie jedno pokolenie poprzednich badaczy. I tylko zanurzenie w źródła pierwotne dało możliwość po raz pierwszy wprowadzić do obiegu naukowego materiały Sprawy kancelarii moskiewskiego generała-gubernatora wojskowego w części tajnej „O szeregowym batalionu orenburskiego Szewczence” z Centralnego Archiwum Historycznego Moskwy. Na wielu faksymilowych reprodukcjach dokumentów na stronach książki widnieje to nieoczekiwane dla szewczenkologów „Drukowane po raz pierwszy”, które odtąd przejdzie do kronik życia i twórczości T. Szewczenki, jego biografii naukowej itd. Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych Mniej niż siedem lat pozostało do 200-letniego jubileuszu Tarasa Szewczenki. Termin niewielki, ale wystarczający, aby poruszyć i rozwiązać niektóre nowe kwestie upamiętnienia Kobziarza w Moskwie. Przypomnę, że w 1961 roku w związku ze 100-leciem śmierci wielkiego ukraińskiego poety, ulica Dorohomyłowska na prawym brzegu rzeki Moskwy została przemianowana na nabrzeże Tarasa Szewczenki. Na 150-lecie urodzin Kobziarza na tym nabrzeżu, w skwerze przed hotelem „Ukraina” w 1964 roku otwarto majestatyczny pomnik Tarasa Szewczenki. Co mogłoby stać się godną kontynuacją tradycji obchodów jubileuszy Szewczenki w Moskwie? W „Słowie Proświty” (13—19 października 2005 roku) już proponowałem postawić znak pamięci na placu Arbackim, gdzie była cerkiew Tichona Amafunckiego, w której 27—28 kwietnia 1861 roku znalazły schronienie prochy ukraińskiego geniusza, odbyła się wielka panichida. Teraz — o ustawieniu tablicy pamiątkowej na jednym z moskiewskich budynków, które odwiedził Taras Szewczenko. Biorąc pod uwagę to, że nie wszystkie one się zachowały, powiedzmy, dawno nie istnieje pierwszy w tej serii budynek Szczepotiewej w zaułku Worotnikowskim, w którym mieszkał Szczepkin, można by rozważyć przynajmniej dwa warianty. Pierwszy — budynek nr 24 na bulwarze Twerskim, w którym Szewczenko trzykrotnie bywał u Serhija Aksakowa. Prawda, pod tym numerem zachowała się tylko oficyna miejskiej posiadłości z lat 40. XIX wieku. Drugi — budynek współczesnej Rosyjskiej Akademii Malarstwa, Rzeźby i Architektury na Miasnickiej, 21, dokąd poeta dwukrotnie przychodził do Apolona Mokryckiego w marcu 1858 roku. 18 marca Szewczenko zapisał w „Dzienniku”, że razem z Mychajłem Szczepkinem zajechali oni „do szkoły malarstwa, do mojego starego przyjaciela A. M. Mokryckiego. Stary przyjaciel nie poznał mnie. I nic dziwnego, bo my z nim od 1842 roku nie widzieliśmy się”. „Szkoła malarstwa” — tak Szewczenko nazwał Szkołę Malarstwa i Rzeźby Moskiewskiego Towarzystwa Artystycznego, która od 1844 roku

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn