Strona · s. 11strona oryginału ↗
«ZAJECHALIŚMY DO SZKOŁY MALARSTWA»
Слово Просвіти, №21 за 2007 рік
było położone przy Miasnickiej, w budynku Juszkowa, obecnie — nr 21 (czteropiętrowy budynek-pałac naprzeciwko dawnej posiadłości księcia Aleksandra Mienszykowa zbudował w czasach Katarzyny II generał-porucznik Iwan Juszkow. W budynku jest dużo światła, mnóstwo pokoi, westybuli, schodów i kolumnad. Jego półrotundę dobrze widać od Bram Miasnickich. Akademik Igor Grabar przypisał budynek Juszkowa architektowi Wasilijowi Bażenowowi, prawda, na podstawie dowodów pośrednich). Udało się ustalić, że Mokrycki mieszkał w budynku szkoły, gdzie wykładowcy mieli mieszkania. Od 1865 roku placówka edukacyjna otrzymała prawa wyższej i nazywała się Szkołą Malarstwa, Rzeźby i Architektury. Budynek Juszkowa zachował się i znajduje się w nim teraz Rosyjska Akademia Malarstwa, Rzeźby i Architektury. Rosyjski i ukraiński malarz, pedagog Apollon Nikołajewicz Mokrycki (1810—1870) uczył się w Akademii Sztuk Pięknych, był uczniem Karla Briułłowa. Z Szewczenką poznał się jeszcze przed jego wykupem z poddaństwa, razem z Iwanem Soszenką wstawiał się u Briułłowa i Aleksieja Wieniecjanowa, aby uwolnić Szewczenkę z zależności poddańczej i urządzić go do nauki w Akademii Sztuk Pięknych. W swoim dzienniku szczegółowo o tym opowiedział. W szczególności zapisał 18 marca 1837 roku: „...Opowiadałem Briułłowowi o Szewczence, starałem się skłonić go do dobrego uczynku i wydaje się, że to będzie jedyny sposób — przez Briułłowa uwolnić go od ciężkich, znienawidzonych kajdan niewoli. Łatwo powiedzieć! Człowiek z talentem cierpi w niewoli z kaprysu grubiańskiego pana!”. 25 kwietnia 1838 roku Mokrycki był obecny przy tym, jak Wasilij Żukowski w petersburskiej pracowni Briułłowa wręczył Szewczence list wolny. Ciepłe wspomnienia o Mokryckim są w powieści „Artysta” i w korespondencji Szewczenki. W czasie, gdy przyjaciele nie widzieli się, Mokrycki do 1848 roku przebywał za granicą, a po powrocie został akademikiem, pracował jako profesor Szkoły Malarstwa i Rzeźby. Szesnaście lat nie widział Szewczenki i nie poznał zmęczonego zsyłką i chorobą poety, jednak spotkanie było ciepłe i po dniu — 20 marca — Taras Hryhorowycz, który znajdował się na Pokrowce, jeszcze raz zaszedł do dawnego znajomego: „Wypytałem stróża o drogę do poczty i niespiesznie powlokłem się do Mokryckiego”. Mamy możliwość uważnie przyjrzeć się kawałkowi moskiewskiej przestrzeni miejskiej: przed nami reprodukcja ryciny z połowy XIX wieku według akwareli I. Szarlemania, na której przedstawiono tę część ulicy Miasnickiej, gdzie był budynek Juszkowa (po prawej). W mało dostępnym „Alfabetycznym indeksie do planu części Miasnickiej” figuruje on pod nr 199, a naprzeciwko widzimy budynek Cesarskiej Poczty Moskiewskiej (nr 200), którego podwórze nie jest jeszcze zabudowane. Poczta już od kilku dziesięcioleci znajdowała się niedaleko — w dawnych pałacach współpracownika Piotra I Aleksandra Mienszykowa, którego posiadłość rozciągała się na początku XVIII wieku przy Bramach Miasnickich naprzeciwko cerkwi świętych Flora i Ławra. Tę pełną wdzięku cerkiew widać na akwareli. Jest znana od 1547 roku, kiedy jeszcze była drewniana. W 1657 roku obok niej zbudowano ceglaną cerkiew, odnowioną w 1851 roku i w takiej postaci widział ją Szewczenko. Zburzona w 1935 roku. Po lewej stronie na obrazie wznosi się słynna wieża Mienszykowa, która znajduje się w zaułku Archangielskim, z cerkwią Gabriela Archanioła. Taras Hryhorowycz z pewnością ją widział, chociaż zapewne nie wiedział, że wieża została wzniesiona na początku XVIII wieku pod kierownictwem absolwenta Kolegium Kijowsko-Mohylańskiego, ukraińskiego architekta, artysty i rzeźbiarza Iwana Zarudnego. Przybył on do Moskwy pod koniec 1690 roku, potem za protekcją Iwana Mazepy i przy wsparciu rektora Akademii Słowiańsko-Grecko-Łacińskiej, kijowskiego uczonego Stefana Jaworskiego, uczył się za granicą. Po powrocie do Moskwy w 1701 roku Zarudny na polecenie Piotra I nadzorował wszystkich artystów i ikonopisarzy Rosji. Zbudował w Moskwie Sobór Zbawiciela Zaikonospaskiego Monasteru, gdzie wtedy mieściła się Akademia Słowiańsko-Grecko-Łacińska, oraz wiele innych budowli kultowych i świeckich. Zauważmy, że od drugiej połowy XVII wieku w moskiewskiej architekturze sakralnej bardzo odczuwalny był ukraiński wpływ. W przedrewolucyjnym przewodniku „Po Moskwie” było to uznawane: „Cały nowy ład form sakralnych był podyktowany przez ukraińskie duchowieństwo, które jeszcze od drugiej trzeciej XVII wieku zakorzeniło się w Moskwie i wniosło do niej zalążki europejskiej edukacji i nauki”. Akwarela Szarlemania daje żywe wyobrażenie o życiu ulicznym. Na pierwszym planie widzimy konnego woziwodę, nieco dalej — dorożkę z woźnicą obok niej oraz bogatą karetę z trójką koni, a także krytą linijkę zaprzężoną w parę koni i jeźdźca na białym koniu. W sumie wszystko to są raczej powozy spacerowe, znaczenie transportowe ulicy było wtedy jeszcze niewielkie. W polu naszego widzenia — ponad pół setki moskwian i gości miasta. Najbliżej — roznosiciele jakiegoś drobnego towaru — jeden trzyma go na głowie, co było wtedy charakterystyczne, inny — przed sobą, oraz mężczyzna z wózkiem na dwóch kołach. Przy wejściu do dużego składu, zapewne kupieckiego, który jest przed cerkwią, siedzi stróż na krzesełku; po lewej, przy wejściu na podwórze poczty, stoi, najwyraźniej, dyżurny. Niedaleko — kobieta z dzieckiem, najprawdopodobniej kupuje dla niego słodycze, jeszcze jedna kobieta z dzieckiem spacerują po Miasnickiej. Kilka grup ludzi, którzy niespiesznie rozmawiają, inni spieszą się w swoich sprawach. Po półtora wieku wyobraźmy sobie na Miasnickiej Tarasa Hryhorowycza, który zmierzał do Mokryckiego... Pomyślmy wreszcie o tym, że w Moskwie nie ma ani jednej tablicy pamiątkowej poświęconej Szewczence. Fasada budynku przy Miasnickiej 21 pamięta naszego Kobziarza i tablica pamiątkowa na nim będzie absolutnie celowa. Tym bardziej, że Szewczenko był akademikiem Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Z pewnością kwestię tablicy należy podnieść na szczeblu międzypaństwowym. Dobrze byłoby, gdyby została ustanowiona w marcu 2008 roku — na 150-lecie pobytu Szewczenki w Moskwie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
