Strona · s. 12strona oryginału ↗
OBRAZ CZUŁY
Слово Просвіти, №21 за 2007 рік
I poszliśmy jedną drogą... Kijów. 1949 r. — Tamaro Iwanowno, skądże wzięło się to pierwsze jabłko miłości, o którym pisał Dmytro Łucenko: „Przyszedłem do waszego dziewczęcego sadu oddać najpiękniejsze jabłko miłości”. — A zaczęło się to pewnego listopadowego wieczoru 1945 roku. Ja, absolwentka Uniwersytetu w Odessie, pracuję z nakazu pracy w jednej z kijowskich gazet. I oto my z kolegami postanowiliśmy urządzić święto. Dziewczęta zebrały wszystkie kartki żywnościowe, talony na wyżywienie, kupiły niektóre produkty i nakryły biurka. Ale byliśmy ostrzeżeni, żeby nie było zbędnych gąb, bo ciężko się wtedy żyło. Lecz nagle widzimy, Iwan Cynkowski, przyszły pisarz, nieśmiało wchodzi do pokoju i prowadzi za sobą szczupłego, wychudzonego żołnierzyka z odznaczeniami bojowymi na piersi. — Dziewczęta — zaczął Iwan łagodnie — poznajcie się. To mój towarzysz Dmytro Łucenko, właśnie przybył z frontowego szpitala. Zmieszany i jąkając się, podał rękę i jakoś szczególnie czule, niebiesko-błękitnymi, powiem dokładniej, anielskimi oczami zajrzał w moją duszę. A usłyszawszy moje imię, nagle wymówił: czyżby wszystkie Tamary były tak piękne, jak wasza imienniczka — gruzińska królowa. I znów promienie niebieskich oczu uderzają w serce. Zaprosiliśmy żołnierza do grona, nadeszła kolej i na niego, by zabrał głos, a było to słowo wierszowane, na łuku kurskim w 43-im wycierpiane. Czyta Dmytro swoją „Dumę o Ukrainie”. Nie ma droższego od rodzinnego kraju, Gdzie serce i myśli zostawiłem swoje. Jakie wieczory tam były pamiętam, Kiedy zaświergocą w gajach słowiki… Czytał i czytał z pamięci, a wymawiać coraz trudniej i trudniej mu po kontuzji. Objaw się, ogrzej ciepłym oddechem syna, Mniejsza, że w pochodach i schudł, i zmarniał — Żywy jestem… I śni mi się Ukraina Nie w wirze pożarów, a w przestworzach łanów. Doczytał swój wiersz. My wszyscy szlochamy, ocieramy się chusteczkami, a najbardziej spośród wszystkich płaczę ja. Tak żal mi i ojca, i brata, swoich frontowców, i tego, okaleczonego wojną, młodego przystojnego chłopca. Stoi przede mną — zmarniały, blady od ran i chorób, na wpół głuchy od kontuzji niebieskooki żołnierz-poeta i czyta przepiękny wiersz, pełen emocji i tak bliskich mi przeżyć na okupowanej ziemi. Tylko Bóg wie, czym oczarował mnie poeta-czarodziej, i na całe życie… — Miłość od pierwszego wejrzenia i na zawsze. A czy takie coś w ogóle bywa? — Oczywiście, bywa. U mnie było. Miłość jest i będzie wiecznie, dopóki istnieć będą tacy poeci i dobrotliwi, wrażliwi ludzie, jakim był Dmytro, niezgłębiony śpiewny Cud. W wierszu jego zakochałam się. I śpiewał on bardzo pięknie, tenorem swoim brał najwyższe nuty, wywodził pieśń, kiedy już po uroczystości rozchodziliśmy się do domów. Nazajutrz pojawił się na początku dnia pracy, usiadł naprzeciwko stołu i zaczął „Ja ciebie, jak marzenie, oczaruję” — to, co wykrzesało jego serce przez noc: Ja ciebie, jak marzenie, oczaruję, Pod bramą postoję do świtania. I na pamiątkę sercu podaruję Nie smutek — pierwiosnek kochania. Podzielę ja po równo z tobą Radości i bóle, i nadzieje. Bądź moim losem jasnym, Bądź moim niezradzonym kochaniem. Gdzież mi tu do pracy. I tak codziennie — aż do dzwonka, jak to mówią… Doczekamy końca pracy, a potem już radośni i weseli włóczyliśmy się po parkach, Włodzimierskiej Górce, historycznych miejscach przepięknego Kijowa, co później przelało się na papier — „Jak ciebie nie kochać, Kijowie mój”. Bardzo kochał Dmytro miasto swojej młodości i mnie do tego zachęcał. Opowiada o wojnie, o przyjaciołach, których spotkał tam, zwłaszcza poetach, których wiersze czytał z pamięci. Ja słucham, jak oczarowana, i nie mogę się nasłuchać. Jeszcze z dzieciństwa znał prawie całego „Kobziarza” i często deklamował mi „Hajdamaków”, „Katerynę”, mnóstwo wierszy. A jak pysznił się tym, że boso jako chłopiec biegał po tych ścieżkach, gdzie chodził Wielki Kobziarz, kiedy przyjeżdżał do panów
Każdy człowiek wytycza swój ślad na ziemi. Poeta tworzy poezję, aby podarować ją ludziom. Ale poeta, jak każdy twórczy człowiek, musi mieć muzę, która inspirowałaby go do twórczości. Taką muzą dla poety-pieśniarza, zasłużonego działacza sztuki, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Dmytra Łucenki była jego ukochana żona Tamara Iwaniwna Łucenko. Kobieta, która stała się dla niego prawdziwym przyjacielem, oparciem, miłością jego życia, dlatego wiele wierszy zostało napisanych właśnie dla żony. A ona swoją miłość wyszywała na koszulach, które haftowała mężowi. To ona była pierwszą słuchaczką i, jako filolog, pierwszym krytykiem jego wierszy. Po śmierci męża Tamara Iwaniwna stała się aktywną propagatorką jego twórczości. Swego czasu sprzedała nawet daczę i samochód, aby wydać jego utwory. Dzięki niej pieśni Dmytra Łucenki znają i śpiewają w całej Ukrainie, ponieważ co roku organizuje literacko-artystyczne wieczory pamięci poety w Kijowie, Połtawie, Czerkasach, w rodzinnych stronach Dmytra Omeljanowycza we wsi Berezowa Rudka, gdzie wraz z rodakami czczą to drogie każdemu Ukraińcowi imię, prowadząc coroczne święta „Jesienne złoto”. Pomaga w organizacji izb-muzeów poświęconych twórczości poety w szkołach i wyższych uczelniach. A także często spotyka się z uczniami, studentami, nauczycielami i wszystkimi, którym nie jest obojętny los ukraińskiej pieśni. Koresponduje z wielbicielami twórczości poety. Razem z redakcjami gazet „Wisti” oraz „Poradnycia” stworzyła coroczną literacko-artystyczną nagrodę im. Dmytra Łucenki „Jesienne złoto” dla najlepszych śpiewaków, poetów i kompozytorów, którzy propagują ukraińską pieśń. Obecnie ta niezwykle energiczna starsza kobieta wydaje kasety i płyty z nagraniami pieśni do wierszy poety. Boli ją dusza o ukraińską kulturę, muzykę i pieśń. Dlatego, jak tylko może, pomaga każdemu, a zwłaszcza młodemu utalentowanemu poecie Jurijowi Titowowi. Swego czasu, podczas zbiórki pieniędzy na leczenie naszej Berehyni ukraińskiej pieśni Raisy Kyryczenko, Tamara Iwaniwna zaproponowała swoje mieszkanie na centrum organizacyjne. I teraz zbiera wszystkie pieśni Raisy Kyryczenko do nagrań archiwalnych. Tamara Iwaniwna nie śpi po nocach, bo marzy jeszcze o wydaniu płyty poświęconej pamięci córeczki Łarysy, która jako 16-letnia dziewczynka opuściła ten świat. Oto taka jest niezmordowana i niezwykle interesująca kobieta — Tamara Iwaniwna Łucenko. Ona, jak troskliwa mama, każdemu znajdzie radę i wsparcie. W jej mieszkaniu zawsze jest tłoczno, przychodzą i przyjeżdżają ze wszystkich zakątków Ukrainy poeci, kompozytorzy, śpiewacy, nauczyciele i zwykli ludzie, których zawsze chętnie wita. A jaki smaczny czerwony barszcz gotuje, a jej firmowe korżyki znają i smakują wszyscy, którzy odwiedzają jej dom, i nie tylko… W mieszkaniu Tamary Iwaniwny, jak w sali koncertowej, odbywa się przesłuchiwanie nowych pieśni, a wszyscy śpiewacy i kompozytorzy radzą się jej, jak najlepiej wykonać tę czy inną pieśń. Cieszy się jak dziecko, gdy pojawia się jakaś książka, publikacja czy audycja radiowa o Dmytro Omeljanowyczu. Tamara Iwaniwna wszystko zbiera, porządkuje, a potem gościom demonstruje czy to nową pieśń, czy nowe wideo. Dla niej to sens życia, robi wszystko, aby imię jej męża nie zostało zapomniane, a jego pieśni żyły w ludzkich sercach. Zaprawdę, to ukraińska madonna, tytuł i medal której otrzymała niedawno od Prezydenta Międzynarodowego Funduszu Charytatywnego Świętej Marii Hanny Matiko-Bubnowej. Patrzę na nią i myślę, jak trzeba kochać człowieka, aby nieść na swoich barkach ciężar codziennych trosk przez całe życie. Taką szczerą i oddaną miłością można tylko się zachwycać, tak jej brakuje we współczesnym świecie. Proponujemy więc Państwu spowiedź tej czarującej i mądrej kobiety. T. I. Łucenko wśród przyjaciół we wsi Berezowa Rudka. Święto „Jesienne złoto” 2006 r.
s. 13 · strona oryginału ↗
T. I. Łucenko. Kijów. 2003 r. stratę. Odpowiedziało pierwszym zawałem. A potem jeden po drugim — aż osiem. Oto jakie dobre, wrażliwe, pełne miłości serce miał poeta. Gorzki potok swoich łez przelewał w poezję. „Niezakończona sonata” — poemat z dedykacją: „Świetlanej pamięci niezapomnianej Laroczki”, wykuty w tydzień, zaraz po pogrzebie: Bez wahania na pewną śmierć pójdę, Przyjmę najcięższe kary i męki, Żeby znów cię spotkać w ogrodzie, Pocałować twoje delikatne ręce. Przycisnąć do serca w zapomnieniu, Żeby światełkiem twój wzrok zaiskrzył, Bo ja na ciebie, córeczko, w życiu, Jak na wiosenny kwiat, nie napatrzyłem się… Tak i dzień, i noc. Nie wstając z łóżka, pił tylko wodę mineralną i leki, wylewał swój żal na papier. A potem te poezje przelewały się w cudowne pieśni: „Jesienny wieczór”, „Gwiazdeczka”, „Ciebie szukam”, „Niepokój” i jeszcze dziesiątki pieśni, napisane po ciężkim rozstaniu z córeczką. Bardzo ciężko było przeżyć wszystkim nasz wielki żal. Jedenastoletni Serhijko, tracąc siostrę, zwątpił w szczęście na ziemi. Dzisiaj Serhij tak przypomina mi swojego ojca dobrocią, szczerością i serdecznością, nigdy nie zapomina odwiedzić mnie i zatroszczyć się o mnie. A ten żal my mogliśmy przeżyć właśnie dlatego, że po równo go dzieliliśmy, wspieraliśmy się nawzajem szczerymi i ciepłymi uczuciami. Nie zostawiali nas sam na sam z tęsknotą nasi przyjaciele, za co im wielkie podziękowanie. Już w tym czasie mieliśmy i piękne mieszkanie, i samochód, i dobrobyt, i niezłomną miłość, — a staliśmy się niepocieszoną, smutną parą. Ożywały nasze dusze tylko wtedy, gdy pogrążaliśmy się we wspomnieniach w latach niezmąconego szczęścia, chociaż przeżyliśmy je bardzo biednie i w półciemnym pokoju przechodnim, za to w pokoju i zgodzie, i córeczka była z nami… Ratowało to, że syn Serhijko potrzebował rodzicielskiej troski, więc po trochu „przychodziliśmy do siebie”, przyzwyczajaliśmy się żyć z ciągłą tęsknotą i bólem w sercu. Dmytro pogrążał się w pracy, pisał nowe pieśni o Ukrainie, o mamie, którą bardzo kochał, o swojej rodzinnej wsi, o przyjaciołach i, oczywiście, o miłości. A także wyhodował swój hymn Kijowa, pieśń „Kijowie mój”, która stała się wizytówką miasta. — Tamaro Iwaniwno, a jak powstawała pieśń „Mamina wiśnia”? Wiem, że bardzo ciężko pisał się ten utwór i było aż 20 wariantów pieśni. Dokładniej, nie ciężko, a bardzo wymagająco i odpowiedzialnie wobec siebie, tak. — Rzeczywiście, to prawda. Pisaliśmy pieśń u nas w domu. Pierwszy wariant powstał pod wpływem opowieści kompozytora Anatolija Paszkewycza, który wspomniał swoją mamę, która przed śmiercią powiedziała, że będzie umierać wtedy, kiedy zakwitną tulipany. Tak też się stało. Ale wciąż coś nie tak. A potem Dmytro Omeljanowycz wspomniał, jak chodził na grób swojej mamy, ona pochowana jest na Cmentarzu Bajkowym, skłonił głowę, a z góry wiśnia strząsa swoje białe płatki, jakby przyleciała z rodzinnej wsi Berezowa Rudka. O, jakie znalezisko — pomyślał Dmytro. „Płacze teraz białym kwieciem mamina wiśnia w ogrodzie”. Pieśń, która już stała się ludową, którą często słyszymy w radiu w wykonaniu niezapomnianej Berehyni ukraińskiej pieśni Raisy Kyryczenko. Swoją drogą, Dmytro Omeljanowycz bardzo chciał, żeby tę pieśń śpiewała właśnie Raja, która tak przekonująco i dusznie przekazywała zamysł tych utalentowanych twórców. — To chyba jest to wielkie szczęście poety, kiedy pieśni stają się ludowymi, zna je i śpiewa naród, które tak czarują ludzką duszę, wszak, jak mówił Dmytro Omeljanowycz, Ukrainiec bez pieśni, niby okrągły sierota. — To prawda. Pieśń, swoją drogą, ma silny moment wychowawczy, ale jak zaszczepić miłość do pieśni prawdziwej, ukraińskiej, kiedy ona teraz, jak mówią „nie w formacie”. Coraz bardziej pierwszeństwo dajemy pragmatyzmowi, a gdzież dusza? A duszy nie ma, nie budzimy jej. Ciągniemy do zagranicy, zapominając przykazanie Tarasowe — swego nie wyrzekać się. I dlatego mi po śmierci męża tak chce się, żeby i jego pieśni, i cudowne pieśni innych autorów częściej brzmiały w radiu, na koncertach, w telewizji, bo bez prawdziwej ukraińskiej pieśni nie będzie przyszłości u naszego państwa. Jak ciekawie rozmawiać z tą mądrą, cudowną kobietą. Nawet nie wierzy się, że ma 85 lat. Ona żyje pamięcią o swoim drogim mężu, ona zna prawie wszystkie jego wiersze na pamięć i podśpiewuje wszystkie jego pieśni, nie upada na duchu, a patrzy na świat z nadzieją na lepsze. I mówi — spieszcie się żyć i kochać, bo życie takie piękne… Więcej by takich ludzi, to i życie nasze stałoby się o wiele lepsze. Niedawno Tamara Iwaniwna została prababcią, jej jedyna wnuczka Mariczka urodziła syna, którego nazwali Dmytrykiem. Ród Łucenków trwa. Więc życzmy Tamarze Iwaniwnie Łucenko i jej rodzinie dobra i ciepła, spełnienia ich zamysłów. Mocnego zdrowia, twórczego natchnienia, Bożej miłości i łaski na długie, długie lata. My wszyscy Panią kochamy i szanujemy, jako Berehynię domowego ogniska. Rozmawiała dziennikarka Lidija ŁUCENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
