Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

WSZYSTKIE DROGI PROWADZĄ DO KOSMACZA

Слово Просвіти, №21 за 2007 рік

Antonina SPILNA, wieś Kosmacz, obwód iwanofrankiwski. Różnorodność odcieni przyrody wokół dzieł rąk ludzkich cieszy oko. Trudno wyobrazić sobie piękno jednej z największych wsi Europy. Zachwyt na widok tej „celi słońca”, a właśnie tak tłumaczy się nazwę wsi Kosmacz, jest porażający! Ale jeszcze większy był ten, który zobaczyłam potem: wir ludzkiego potoku na głównym gościńcu wsi, gdzie rozlokowane są szeregi handlowe. Tutaj tętniła cała Ukraina, górale ubrani w swoje etniczne stroje, a dlatego Kosmacz do żółto-pomarańczowego, tradycyjnego dla tej wsi koloru, dodał kolor błękitu Dniepru i Morza Czarnego, słomkowo-żółtego stepu z łanami pszenicy wschodu i południa, czerwono-czarnego hartu zaporoskich kozaków. Zieleń Podola podkreślała całą różnorodność… A to, co leżało na ławach i stołach szeregów handlowych, opisać jest niemożliwe: setki, a może i tysiące pisanek, serdaki, gerdany, zgardy, wyszywanki, ręczniki, sopiłki, drymby, drewniane suweniry oraz kute z metalu, wyłożone mozaiki… Wszystko to na tle dźwięków przyrody — ptasiego świergotu, szumu wierzchołków pralasów i podśpiewywania rzeczki, która skacze czystą wodą z kamienia na kamień. I wszystko to na przemian z gęstym zapachem owczej bryndzy i świeżo ugotowanej kuleszy, grzybowej zupy z kotła na płomieniu watry oraz huślanki z drewnianego lub ceramicznego dzbanka. I smakujesz apetycznie i banusz z grzybami, i źródlaną wodę, i uzdrawiające powietrze, i mleko prosto od krowy. I już tradycyjnie podsycasz się kawą, aby zdążyć, aby się nie spóźnić, aby to wszystko zobaczyć, posmakować, usłyszeć, powąchać, dotknąć, sfotografować. Wszystko to — „Wędrowny festiwal tradycyjnej sztuki ukraińskiej” we wsi Kosmacz w obwodzie iwanofrankiwskim pod nazwą „Etnoewolucja. Wielkanoc w Kosmaczu”. Prawda, dotrzeć na to wydarzenie było ciężko. Bo drogi nasze, do których my, Huculi, przywykliśmy, tak samo jak i nasi kierowcy, straszyły sznur busów, samochodów, autobusów z kijowskimi, tarnopolskimi, chmielnickimi numerami. Dlatego wszystko to w szeregu kołysało się jedno za drugim, bo droga górska, wąska, jednopasmowa, wyprzedzanie niemożliwe; z prawej góra, z lewej przepaść i na dole potoczek, a na drodze kałuże, których ominąć nie sposób… Otworzyli festiwal trembiciarze, a było ich wielu, około 30 osób, trembili Karpatom, a ogółem całemu światu o tym wydarzeniu. Ale nowina! Kozacy dnieprzańscy przywieźli ze sobą armaty i w ślad za trembitami Hucułów dali znać Ukrainie pokojowymi wystrzałami armat o tym samym. Dźwięk popłynął nad Karpatami — „Wschód i Zachód razem”. Na scenie pod dźwięki flojer, sopiłek, drymb delikatna, krucha, czarująca i wiecznie młoda — symbol Ukrainy — Nina Matwijenko. I jej powitanie „Chrystus Zmartwychwstał” — trzykrotnie: radośnie, utwierdzająco, triumfująco, oraz pieśń potwierdziły, że zmartwychwstała i Ukraina! Dalej już tradycyjny hymn kościelny „Boże Wielki, Jedyny, nam Ukrainę chroń…” w wykonaniu połączonego chóru oraz wszystkich obecnych na tym forum — kontynuował otwarcie… A potem już się zakręciło, ja z trudem z wnuczką nadążałam przebiegać od sceny do sceny (a było ich w Kosmaczu trzy), od jednego do drugiego występu, łapiąc w biegu powitania znajomych, przebiegając pomiędzy szeregami handlowymi, z różnorodnością ozdób, suwenirów, ze staroświeckimi wyszywankami i nowomodnymi wyszywanymi bluzkami. A po tym, jak byłam na warsztatach (a warsztaty były różnorodne) tańców ukraińskich, po szybkiej i ulubionej hucułce głowa w ogóle zaczęła wirować. Ale trzeba biec do głównej sceny. Występ „Rusyczów” z Białogrodu nad Dniestrem, oni witali nas w podróży po Ukrainie w 2004 roku z Ołeksandrem Mazurenką na odeskiej ziemi, to jakże nie oklaskiwać ich na huculskiej ziemi! Oklaskując, widzę kątem oka Saszkę-lirnika, patrzę w program (na szczęście mam), trzeba wnuczkę usadowić bliżej sceny na jego występy. I w tym samym momencie słyszę ze sceny, wszystkie zespoły, które są wolne, na placach prowadzą korowody, śpiewają hajiwki, wiosenki, przepióreczki… No jakże nie być z małą tam i nie poprowadzić ulubionej „Podolanki” przy cerkwi, i nie zagrać w „Kowala”. W biegu smacznie obiadujemy banuszem z bryndzą, ugotowanym w żeliwnym garnku na watrze. I Antonina Spilna znowu biegiem do sceny głównej — nasi znajomi — zespół „Buttia” z miasta Kijowa pod kierownictwem Ołeha Buta. Wymieniliśmy wrażenia, zobaczyliśmy się, ja tak myślę, że powstańcze kolędy trafiły do rąk prawdziwych Ukraińców, których boli Ukraina tak samo, jak bolała u tych, którzy układali te kolędy, oddając życie za Ojczyznę. Wieczorem pracuje scena teatralna. Teatry „Czowen”, „Dach” z Kijowa przywiozły ze sobą spektakle „Prolog do lady Makbet” oraz „Czerwona wiedźma”. Na scenach zespoły, wykonawcy, to i autentyczne zespoły folklorystyczne „Kosmacka kapela”, „Babynśki swaszky”, „Barwy Karpat”, „Perepołonky”; wtórne zespoły folklorystyczne: „Hulajhorod”, „Wołodar”, „Buttia”, „Dywynia” z Doniecka; „Ładowyci” z Chmielnickiego, „Horgany” ze Lwowa, „Wydymo” z Sianek (Polska); zespoły folk-rockowe: „Orkiestra Janky Kozyr”, „Wohnesmich”, „Tiń Soncia” wszystkie z Kijowa. Zespoły world-music „Dacha-Bracha”, „Chorea kozacka”, „Fanfary orkiestra”, „Propala hramota”, „Burdon”… A oprócz tego na otwartych placach odbywały się gry sportowe, konkursy, zabawy. A czy wy kiedykolwiek widzieliście paschę wielkości dobrego pagórka? Którą przywieziono wozem (po huculsku — firą), zaprzężonym w parę koni — dar gospodyni całej wsi Brustury — pani Marii Matijczuk, a na drugiej firze — cała kupa mniejszych paszek i też w darze dla każdego gościa, razem z pisanką od gospodarza całej wsi Kosmacz pana Dmytra Pożodżuka. Przewodniczący wsi Kosmacz — Dmytro Pożodżuk — zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiej Rady Koordynacyjnej ds. badania i odrodzenia pisankarstwa, laureat nagrody Iwana Ohijenki oraz Myrosława Irczana. A kiedy jeszcze można było zobaczyć, jak sadzono kozackie dęby w huculskiej wsi, które przywiózł ze sobą pan Wasyl Łytwyn z Czerkaszczyzny, wyhodowane z żołędzi dębu, który posadził kozak Honta? Dmytro Pożodżuk jest szczerze wdzięczny Towarzystwu „Proświta” i jego przewodniczącemu za te dary, które otrzymał z Kijowa i które ozdobią radę wiejską, szkołę i długo będą przypominać o tym, co wydarzyło się we wsi, tak samo, jak dary od wszystkich, którzy zdołali zorganizować, pomóc w realizacji zamierzeń, a ich też jest wielu — tych wolontariuszy, wszystkich nie sposób wymienić, ale wszyscy oni są prawdziwymi patriotami Ukrainy! Dla nich Bóg i Ukraina są najważniejsze. Zdjęcie Oksany BUT, członkini zespołu „Buttia”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn