Fotografia: Ksenija Hładyszewa
JEGO ZAWÓD — PIÓRO
ROK BANDERY
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor BARANOW, przewodniczący Kijowskiej Organizacji NSPU
Na początku kilka przesłanek. Pierwsza. Mój przyjaciel Michajło przez długi czas, jeszcze za czasów radzieckich, wykonywał jakieś specjalne zlecenie Moskwy w krajach Ameryki Południowej. Po ogłoszeniu ukraińskiej niepodległości wrócił do Kijowa, przejęty uczuciami patriotycznymi, z chęcią pomocy rodzinnemu, wciąż bardzo młodemu krajowi. Ponieważ na dalekim kontynencie aktywnie utrzymywał kontakty z tamtejszym światem biznesu, zaproponował kilku argentyńskim biznesmenom zainwestowanie w ukraińską gospodarkę. Ci zgodzili się i przybyli nad brzegi Dniepru, który wówczas był już suwerenny. Michajło zaprowadził ich do jednego z zastępców ministra spraw zagranicznych — „przekonanego patrioty”. Rozmowa trwała dwie godziny i im dłużej trwała, tym bardziej sprowadzała się do jednego: zastępca ministra mniej lub bardziej ukrycie dawał do zrozumienia — a co ja sam z tego wszystkiego będę miał?! A kiedy zamorscy biznesmeni to pojęli, przerwali rozmowę i już za drzwiami ministerstwa z goryczą powiedzieli Michajłowi: „Myśleliśmy, że jesteś Europą. A ty jesteś dziką azjatyckością”. I odeszli.
Druga. Istnieje międzynarodowa nagroda literacka im. Olesia Honczara. Jej część pieniężną zapewnia strona niemiecka: nasza rodaczka pani Tetiana wyszła za mąż za Niemca i co roku ta rodzina z własnych środków przeznacza znaczną sumę na nagradzanie młodych ukraińskich literatów. Na początku tegorocznego kwietnia pani Tetiana znów była na kolejnym wręczeniu nagrody i rozmawialiśmy. Ona, nieco zorientowana w obecnych realiach na Ukrainie, z zdziwieniem mówiła: „W Niemczech dla mieszczaństwa prestiżowe jest dawanie pieniędzy na ochronę zdrowia, wspieranie sztuki, kultury, tworzenie nowych miejsc pracy. Tam nie mają pojęcia wy2
wydawać pieniądze na drogie samochody, przedmioty luksusowe, wille, jachty i tym podobne. Uznaje się to za niestosowne. Taki burżuj nie śmiałby pokazać nosa w szanownym towarzystwie! A jak jest w Ukrainie? U was — pseudoburżuazja i pseudokapitalizm!” Najciekawsze jednak w rozmowie z panią Tetianą było dalej: okazuje się, że i Niemcy odczuwają skutki światowego kryzysu. Niemcy stali się oszczędniejsi w jedzeniu, ubraniach, wyjazdach zagranicznych. Ale tam w supermarketach, aptekach, restauracjach nie podrożał o ani jeden „grosz” żaden produkt czy towar! Na żaden już uszyty, ale jeszcze niesprzedany garnitur nie naklejono nowej metki z ceną! Nie podrożała ani jedna usługa! Nikomu z tamtejszych kupców, mówiąc po naszemu, nawet we śnie nie przyśniło się, że można „pod pretekstem kryzysu” co tydzień czy nawet co dzień (jak w naszej błogosławionej stronie) podnosić ceny produktów spożywczych, odzieży, obuwia, strzyżenia u fryzjera, biletu w transporcie publicznym, leków, oprocentowania kredytów bankowych… To się nazywa jednością narodu wobec wyzwań czasu, solidarną odpowiedzialnością za przezwyciężenie kryzysu. Trzeci. Kilka lat temu na amerykańskich stacjach benzynowych cena paliwa osiągnęła poziom groźny nawet dla bogatych Jankesów. Kongres Stanów Zjednoczonych na specjalnym posiedzeniu specjalnym postanowieniem zatwierdził maksymalnie dopuszczalną cenę paliwa, a także wprowadził kary finansowe dla naruszających ten przepis w wysokości półtora miliona dolarów (!). U nas zaś cena paliwa na stacjach może sięgać choćby zawrotnych wysokości, a wszystko to zrzuca się na „prawa” gospodarki rynkowej, według których kształtowanie cen, rzekomo, nie podlega regulacji państwowej. Ale czy w USA gospodarka nie jest rynkowa? To dlaczego tam regulować można, a w naszej przestrzeni gospodarczej — ani mru-mru?! Nawiasem mówiąc, o paliwie. Wcześniej wzrost cen towarów i produktów tłumaczono nam podrożeniem ropy naftowej na rynku światowym. Tymczasem już od dobrych pół roku cena ropy na całym świecie spadła prawie trzykrotnie. Dlaczego zatem przez ten półrocz w Ukrainie koszyk konsumencki drożeje praktycznie z tygodnia na tydzień? Dlaczego niektóre rodzaje leków i medykamentów w naszych aptekach, w porównaniu z jesienią ubiegłego roku, kosztują 2—2,5 raza więcej? Gdzie zatem nasza solidarna odpowiedzialność wobec zagrożeń kryzysu? Dlaczego władza udaje, że wszystko to odpowiada prawom „okresu przejściowego”? Czwarty. Przypominam sobie fabułę amerykańskiego filmu „Kokony”. Kiedyś na Ziemi przebywali przedstawiciele jakiejś dalekiej gwiazdy czy planety. A gdy nadszedł czas opuszczenia Ziemi, części przybyszów z powodu braku paliwa przyszło pozostać tutaj. Umieszczono ich na przechowanie w dużych, z wyglądu podobnych do orzechów włoskich, pojemnikach i zatopiono na dnie oceanu. Minął czas, i po nich przyleciały „goście z kosmosu”. Aby nie zwracać uwagi władz, postanowili wynająć chłopaka — właściciela małego kutra, by pomógł wydobyć kokony z dna oceanu. I pierwsze, o co z niepokojem zapytał „gości” młody Amerykanin (uwaga!), było: „Czy z tego nie wyniknie jakaś szkoda dla Ameryki?” Jakiej wyższej moralno-patriotycznej postawy wam trzeba?! A teraz porównajcie czwarte założenie — i stanie się wam jasne, że społeczeństwo ukraińskie jest zgniłe, bo amoralne. A rozkwit naszej domorosłej „elity” to pleśń, pleśń, duchowa gangrena, która przekreśla historyczną perspektywę Ukrainy w jej pretensjach do wejścia we wspólnotę światową. A co najważniejsze — o tym wszyscy na wszystkich szczeblach władzy wiedzą, o tym zmęczyły się mówić środki masowego przekazu i ochrzczeni, i nieochrzczeni, lecz nikt nie robi żadnego ruchu, by unieszkodliwić pleśń i pleśń.
Zakończenie na str. 2
NOWY POSTĘP MŁODEJ POEZJI
12–13 ART*KALEJDOSKOP
14–15
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zapomnieli o swoim ukraińskim wyborze”. Mówiąc o znaczeniu wydarzenia — tradycyjnego wejścia na Górę Tarasową, które odbywa się 22 maja, Wiktor Juszczenko podkreślił, że tą drogą musi przejść każdy Ukrainiec. “To ważna droga dla każdego pokolenia. Każdy człowiek, który przejdzie tą drogą w dzieciństwie, w młodości czy w podeszłym wieku, wraca już jako Ukrainiec, bo to nie tylko droga naszego ducha. To droga naszej przyszłości” — jest przekonany Prezydent. Głowa państwa wskazała na znaczenie dziedzictwa poety dla ukraińskiej państwowości. “Prawie dwa wieki temu Szewczenko marzył o ukraińskiej niepodległości, napisał dziesiątki utworów o woli i wolności. Bez niego wiele rzeczy nie mogłoby się wydarzyć, które dzieją się dzisiaj” — powiedział. Czcząc pamięć Wielkiego Kobziarza, Prezydent Ukrainy złożył kwiaty pod pomnikiem na grobie T. Szewczenki. Głowa państwa odwiedziła pierwsze ludowe muzeum Kobziarza “Tarasowa świetlica”, a także złożyła kwiaty pod znakiem pamięci Ołeksy Hirnyka. Materiały i zdjęcia ze strony Prezydenta Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
PRZYWYKNIĘCIE DO ZWYRODNIENIA, czyli DLACZEGO WYJŚCIE Z KRYZYSU NAM NIE GROZI
Zakończenie. Początek na str. 1.
U nas dużo się paplało o zamiarach oddzielenia władzy od biznesu, a w rzeczywistości oddzielono mocno zlutowaną władzę i biznes od narodu oraz moralności. Niedawno od przywódców NATO (a w podtekście — Unii Europejskiej) świat usłyszał, że Ukrainy tam nie czekają przynajmniej w najbliższej dekadzie. TAM wreszcie zrozumieli całą istotę naszej fałszywej burżuazji i fałszywego kapitalizmu. Żadnego innego interesu, poza terytorialnym, nie stanowimy także dla największego sąsiada na wschodzie. Znalazłszy się w międzynarodowej izolacji, Ukraina jest skazana na rozplątywanie zawiązanych przez nas i nie przez nas węzłów na własną rękę. Ale ponieważ u nas nie ma ani wodzów, ani sił politycznych z ideologią i głębokimi wewnętrznymi przekonaniami, podobnymi do pytania amerykańskiego chłopca z filmu „Kokon”, to fałszywa burżuazja i fałszywy kapitalizm dalej bezbronnie będą mnożyć społeczną pleśń. Jej masa krytyczna jest zdolna pogrzebać wszystkie osiągnięcia, jeszcze całkiem nieznaczne i kruche, nabyte w czasach tak trudno zdobytej niepodległości, pogrzebać samą ideę istnienia niepodległej Ukrainy. U nas nie ma narodowej elity — tej warstwy społecznej, która skonsolidowałaby naród na ogólnie zrozumiałych zasadach wspólnej odpowiedzialności za los państwa, wysokiej, nie w słowach, a w czynach moralności i honoru, sprawiedliwej nagrody za tę odpowiedzialność w postaci godnego życia każdego członka wspólnoty, utwierdzenia priorytetu interesów narodowych przed osobistymi, ale nie ze szkodą dla każdej konkretnej osoby, uniemożliwienia wzbogacania się jednych warstw kosztem zubożenia innych. Fałszywa burżuazja, przejmując narzędzia wszystkich gałęzi władzy niemal na wszystkich jej szczeblach, postawiła się poza jakąkolwiek kontrolą narodu, któremu, zgodnie z Konstytucją, rzekomo i należy cała pełnia władzy. I ona, fałszywa burżuazja, zrobi wszystko, aby taką sytuację utrwalić na zawsze. Polityka — to skoncentrowany wyraz ekonomii. Niemoralna, antyhumanitarna, zapleśniała, zbudowana na wypaczonej władzy ludu, polityka przenosi wszystkie swoje negatywy na ekonomię. Oto dlaczego kryzys na naszych terenach może czuć się spokojnie: z nim nikt nawet nie zamierza walczyć. Największe zagrożenie dla kursu stabilizacji idzie wcale nie od nieprzejednania prezydenckiej i rządowej gałęzi władzy (choć to też istotny negatywny czynnik). Główny cios „pod żebra” ukraińskiej ekonomii — to istnienie fałszywej burżuazji, uformowanej klasy „nowoczesnych gospodarzy życia”, w czyich rękach skoncentrowano wielkie finanse i wartości majątkowe, w tym także ziemię, mimo zakazu jej sprzedaży (jeszcze jeden cyniczny szczegół ukraińskich realiów), co otworzyło im prostą drogę do władzy. Filozofia ich bytu jest na wskroś pasożytnicza, pozbawiona narodowych sentymentów, tej troski, którą sformułował znany bohater filmowy słowami „za państwo boli”. Oni nie dają żadnych etyczno-duchowych znaków czy sygnałów społeczeństwu, nie są i nie mogą być moralnymi autorytetami narodu, a najstraszniejsze — oni absolutnie się tym nie przejmują i nawet się nie wstydzą. Perspektywa przed Ukrainą jest bezradośna. Doszła ona do tej granicy, za którą może sprawdzić się straszne ostrzeżenie Tarasa Szewczenki: „Zginiesz, przepadniesz, Ukraino, nie zostanie znaku na ziemi”. Ale kogo to boli? Choć musi przecież kogoś boleć! Musi! Więc gdzież wy jesteście, „bolący” za Ukrainę?
Wiktor BARANOW
Podkreślił to Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko podczas wystąpienia na Tarasowej Górze w Kaniowie. Przed rozpoczęciem marszu na Tarasową Górę głowa państwa złożyła kwiaty pod Pomnikiem Sławy, odwiedziła Sobór Uspieński, gdzie 20—22 maja 1861 roku stała trumna z prochami Tarasa Szewczenki, a także złożyła kwiaty pod pomnikiem Iwana Pidkowy. „Dzisiaj, stojąc przy tym świętym miejscu — mogile Tarasa Szewczenki, jeszcze raz zwracam się do narodu ukraińskiego z jedynym i, być może, głównym obecnie przesłaniem — przesłaniem jedności. Nas nic nie może rozdzielić” — powiedział Wiktor Juszczenko. Prezydent podkreślił, że temat soborności Ukrainy zawsze był ważny. Optymistycznie patrzy on na perspektywy jej osiągnięcia w ukraińskim społeczeństwie i wzywał Ukraińców na najbliższych wyborach do potwierdzenia oddania ukraińskiej idei: „Bardzo chciałbym, żebyście nie
Tłumaczenie maszynowe
Dziś, w warunkach niszczycielskiego kryzysu, który zagraża ukraińskiej państwowości, wyrażamy oburzenie nieodpowiedzialnością, bezczynnością i moralno-etycznym poziomem polityków „najwyższego szczebla”. Ukraińcy są zgodni: w kraju trzeba zaprowadzić porządek. Dla społeczeństwa najważniejsze jest przezwyciężenie wszechogarniającego kryzysu — ekonomicznego, politycznego, moralnego i wreszcie władzy. Tymczasem politycy pochłonięci są walką o władzę, która przed wyborami prezydenckimi coraz bardziej się zaostrza. Hamletowskie „Być czy nie być?” można dla przywódców politycznych przeformułować: „Być czy udawać?” Albo w połączeniu ze znaną tezą Churchilla pojawia się pytanie, na które każdy z liderów sił politycznych musi udzielić odpowiedzi: być mężem stanu, który dba o przyszłe pokolenia, czy tylko pozornie udawać takiego, dbając w rzeczywistości o osobistą władzę i koniunkturę najbliższych wyborów?
Jesteśmy przekonani, że główną przesłanką rozprzestrzeniania się i pogłębiania kryzysu w kraju są nieodpowiedzialność oraz „gra dla publiczności” zamiast samoofiarnej pracy mężów stanu. Wydaje się, że ich wiara w cud PR-u jest nieograniczona. Świadectwem tego, obok niekończących się politycznych show w telewizji, są zwłaszcza stałe prezentacje nowych projektów politycznych, szczególnie z głośno deklarowanymi ambicjami: nie mniej niż odwrócić narodową katastrofę, uratować Ojczyznę itd. Ku wielkiemu, niestety, żalowi, cechą charakterystyczną wielu polityków w Ukrainie stała się skłonność do łatwego oddawania interesów narodowych i społecznych na rzecz własnych interesów politycznych lub biznesowych oraz ignorowania wcześniej proklamowanych własnych zasad. Dla nas, Ukraińców, taki cynizm i „polityczny kameleonizm” polityki są po prostu obrzydliwe. Czego szukacie w wysokich gabinetach obcych państw, skoro jeden przed drugim jeździcie tam na audiencje? Nie poniżajcie się sami i nie poniżajcie nas! Rozstrzygajcie sprawy kraju tutaj, w domu, radźcie się własnego narodu. W końcu czy nie znudziło wam się, ukraińscy politycy, co roku bombardować naród niezrealizowanymi populistycznymi obietnicami, a jedni drugich obrzucać błotem? Po co zwozicie ludzi na swoje bezsensowne akcje i mityngi? Dziś za rządem, jutro przeciw. Kto z was jest za własnym narodem?
W 2004 roku politycy, nie radząc się narodu, przepisali Konstytucję „pod siebie”, rozchwiali władzę i tym samym wepchnęli kraj w długotrwały kryzys polityczny. Teraz, niestety, nie widzimy szczerych prób naprawy tej sytuacji. Niedawno wasze amoralne wzajemne napaści wyszły poza granice kraju i stały się przedmiotem dyskusji na arenie międzynarodowej. Nie mniej odrażająca była reakcja deputowanych na incydent z ukraińskim ministrem, którzy przekształcili parlament w cyrk z transparentami, wystawami i odpowiednimi rekwizytami. W końcu po raz kolejny ucierpiał wizerunek państwa. Wywalczone prawo do organizacji Euro 2012 na Ukrainie dało znakomitą okazję, by pokazać kraj światu, rozwinąć gospodarkę i infrastrukturę, a wreszcie utwierdzić naszą europejską tożsamość. Ale z powodu ciągłych sporów i nieodpowiedzialności możemy stracić także tę wyjątkową szansę.
Obecnie kraj zbliża się do wyborów prezydenckich. Od polityków zależy, czy znów nie rozszarpią kraju, jak przeżyliśmy w 2004 roku. Kategorycznie was ostrzegamy: nie nadepnijcie po raz kolejny na te same grabie. Stwierdzamy: obywatele Ukrainy, którzy słusznie oczekiwali zakończenia sporów i zdecydowanych działań wszystkich gałęzi ukraińskiej władzy, znów pozostali oszukani. Politycy, opamiętajcie się! Życie nie kończy się na wyborach. Szanujcie kraj i siebie. Dbajcie o każdego Ukraińca, a nie o własne koniunkturalne rankingi. Kraj zmęczył się wami, waszymi sporami, skandalami i bezczynnością. Każdy instytut władzy powinien odpowiadać za swoją konstytucyjnie określoną działalność, służyć Ukrainie i ukraińskiemu narodowi. Rząd powinien adekwatnie reagować na wyzwania i odpowiadać za swoje działania. Deputowani zaś powinni zajmować się tym, do czego zostali wybrani, a parlament powinien być organem prawodawstwa, a nie źródłem kryzysów,
miejscem intryg i skandali. Prezydent Ukrainy nie powinien dopuścić do paraliżu władzy, musi usprawiedliwić swoje powołanie — być arbitrem narodu, gwarantem Konstytucji. Politycy, pamiętajcie: walczycie ze sobą, a przegrywa Ukraina! Szanujcie się, bo od was zależy wyłącznie to, jak zapamięta was historia: naród ukraiński każdemu wyda swój wyrok. Z wami czy bez was — Ukraina zwycięży.
Mykoła Żulynski, przewodniczący Krajowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy, przewodniczący Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, akademik; Pawło Movchan, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Borys Olijnyk, Bohater Ukrainy, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury, akademik; Myhajło Słaboszpycki, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, pisarz; Hanna Skrypnyk, dyrektor Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademik; Wasyl Niechepa, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, kobzarz-lirnik; Wołodymyr Harbuz, artysta plastyk; Bohdan Czerwak, dyrektor departamentu Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii; Wołodymyr Sklar, etnolog, docent Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego; Mykoła Nesterczuk, sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy; Ołha Puhacz, przewodnicząca Kijowskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki; Zoja Hołota, zastępczyni przewodniczącego Kijowskiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, przewodnicząca Solomjańskiego Rejonowego Zrzeszenia «Proświty»; Ołeksandr Stepanczenko, przewodniczący Odeskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki; Tetiana Fedijenko, kierowniczka wydziału organizacyjnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, zasłużona pracownica kultury Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Według stanu na 19 maja zebrano 1 018 485 hrywien.
Zbiórka środków na budowę pomnika Wielkiego Hetmana Ukrainy Iwana Mazepy trwa. Na liście ofiarodawców (zob. prosvita.poltava.ua) znaleźli się: Fundacja Charytatywna „Proświta i Czyn” – 500 hrywien. Wiktor Wołodymyrowycz Howorucha – 100 hrywien. Iwano-Frankiwskie Obwodowe Zjednoczenie WUT „Proświta” im. T. Szewczenki za pośrednictwem W. S. Bojki – 440 hrywien. Jarosława Baran (Filadelfia, USA) – 800 hrywien. Dwa przelewy przez Oszczadbank – 200 hrywien. Mykoła Fedorowycz Charczenko (Charków) – 500 hrywien. Bohdana Stepaniwna Cyciało (Lwów) – 520 hrywien. Dwa przekazy przez Pocztamt (Połtawa) – 200 hrywien. Sosnowskie oddział Towarzystwa „Proświta” za pośrednictwem W. Hodiaka – 225 hrywien. O. K. Salo (Lwów) – 470 hrywien. Nazwisko nie zostało podane – 50 000 hrywien. Raisa Maksymiwna Kulczyńska (Połtawa) – 300 hrywien. Lesia Mykołajiwna Kulczyńska (Kijów) – 200 hrywien.
Zapraszamy do przyłączenia się do tej świętej sprawy wszystkich nieobojętnych Ukraińców i jesteśmy bezgranicznie wdzięczni tym, którzy odpowiedzieli. Środki na pomnik Iwana Mazepy prosimy przesyłać na konto: POOT „Proświta” Charkowska Obwodowa Filia AKB „Ukrsocbank”, r/r 26005710001231, MFO 351016, kod EDRPOU 22527966, z dopiskiem „Dobrowolna ofiara na pomnik Iwana Mazepy”. Imiona wszystkich ofiarodawców zostaną wyryte na specjalnej tablicy.
Telefony „Proświty” w Połtawie: 820532227231245, 8205322 56241245
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ochronnym towarzystwem charytatywnym „Memoriał” im. Wasyla Stusa wspólnie z Sektorowym Państwowym Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Ekspozycja składa się z 24 plakatów. Odwiedzający mogą zapoznać się z historią Gułagu oraz powstaniami, które przetoczyły się przez łagry po śmierci Stalina i zostały zorganizowane przez więźniów politycznych – Ukraińców. Ekspozycja ukazuje przebieg powojennych represji, skierowanych przeciwko ostarbeiterom oraz byłym jeńcom wojennym, opowiada o miejscach, gdzie odbywali karę, oraz o największych miejscach pochówku represjonowanych. * * * 20 maja w Iwanofrankiwskim Muzeum Krajoznawczym otwarto wystawę archiwalnych dokumentów fotograficznych o działalności Ukraińskiej Powstańczej Armii „UPA. Historia niezwyciężonych”. Wystawa zawiera około 500 fotografii dotyczących historii UPA, pochodzących ze spraw Sektorowego Państwowego Archiwum SB Ukrainy. A niedawno takie same wystawy otwarto w Doniecku i Odessie. * * * W Symferopolu odbyło się wyjazdowe Kolegium Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. W posiedzeniu wzięli udział liderzy narodu krymskotatarskiego Mustafa Dżemilew i Refat Czubarow, mufti muzułmanów Krymu Emirali Ablajew, Stały Przedstawiciel Prezydenta Ukrainy w Republice Autonomicznej Krymu Leonid Żunko. W ramach inicjatywy Prezydenta SBU odtajniła i przekazała społeczności krymskotatarskiej unikalne materiały archiwalne sprawy sfałszowanej przez sowieckie organy represyjne w odniesieniu do krymskotatarskiej organizacji politycznej „Milli Firka”. W tej sprawie pod zarzutem „burżuazyjnego nacjonalizmu” w 1928 roku represjonowano 63 osoby – duchową elitę narodu krymskotatarskiego. Uczestnicy wydarzenia doszli do porozumienia, że właśnie ujawnienie i zrozumienie historycznej prawdy o przeszłości wszystkich nacji i narodowości, które przeżyły sowieckie represje, powinno stać się fundamentem zgody międzyetnicznej oraz zapewnienia konstytucyjnych praw i wolności wszystkich obywateli Ukrainy, niezależnie od ich przynależności narodowej. Na podstawie materiałów służby prasowej SBU przygotował Jewhen BUKET przyczyny tego tandemu należy szukać w głębinach historii, religii itp. Ale ofiarami represji byli przedstawiciele także tych etnosów. Tak więc, zgodnie ze zbiorczym raportem rocznym, ukraiński NKWD w 1937 r. aresztował prawie 160 tysięcy obywateli (w ZSRR – 936 tys.), wśród których Ukraińców – 85 tysięcy, Polaków – 30, Niemców – 16, Rosjan – 12,5, Żydów – około 4 tysięcy. Jednakże błędnym wypaczeniem byłoby podawanie tej statystyki bez tej, która „ukształtowała się” w przeddzień, cztery lata wcześniej – podczas Hołodomoru, który również był specyficznym terrorem wymierzonym czysto w ukraińskie chłopstwo z około 10-milionowymi ofiarami. Należy wspomnieć, że od czasu utworzenia Gułagu w 1930 r. jego łagry były przepełnione, jak wiadomo, ukraińskimi „kułakami”. Uczeni doliczyli się w „Czarnej księdze komunizmu” na całym świecie 95 mln samych zabitych. W 2006 roku Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy przyjęło rezolucję, w której wezwało kraje postkomunistyczne do przeprowadzenia śledztwa karnego w sprawie zbrodni reżimów totalitarnych. Bez tego nie będzie oczyszczenia, nie będzie godnej przyszłości! W 2004 roku w uroczysku Sandarmoch w Karelii Ukraińcy z całego świata ustawili wielki granitowy kozacki krzyż „Zabitym synom Ukrainy”. W kole na skrzyżowaniu można dostrzec profile tych, których nazywa się kwiatem ukraińskiego narodu. Zatem początek został zrobiony.
Tłumaczenie maszynowe
W Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym odbyła się wystawa fotograficzna „Ukraińska Armia Powstańcza: Historia nieskorenych”, przygotowana na podstawie materiałów Branżowego Archiwum Państwowego SBU oraz archiwum Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego przy wsparciu Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Ekspozycję wystawy stanowiły materiały archiwum SBU w obwodzie wołyńskim: sprawy karne, egzemplarze podziemnej literatury propagandowej, artykuły, ulotki i broszury podziemnych drukarni, materiały rękopiśmienne oraz bofony. Szczególnie cenna jest oryginalna grafika Nila Chasewycza.
* * *
W Zarządzie SBU w obwodzie czerkaskim rozpoczęła działalność informacyjno-dokumentacyjna sala odtajnionych materiałów archiwalnych. Podobne sale otwarto we Lwowie i Czernihowie. Elektroniczna baza danych sal informacyjno-dokumentacyjnych składa się z pięciu komponentów (dokumenty, archiwum fotograficzne, publikacje naukowe, wystawy i prezentacje, materiały środków masowego przekazu). To właśnie tutaj przechowywane są wszystkie odtajnione materiały Branżowego Archiwum Państwowego Służby Bezpieki Ukrainy z lat 1917–1991. Archiwum elektroniczne działa na podstawie specjalnego programu, który przyspiesza odnajdywanie potrzebnych dokumentów według różnych kategorii wyszukiwania. Baza materiałowa jest usystematyzowana i pogrupowana tematycznie (Hołodomor 1932–1933 r., działalność OUN-UPA, represje na Ukrainie, II wojna światowa, ruch dysydencki).
* * *
W Służbie Bezpieki Ukrainy, w ramach państwowych działań z okazji Dnia Pamięci Ofiar Represji Politycznych, odbyły się wysłuchania publiczne „Tragedia Bykiwni: jak to było”. Służba Bezpieki Ukrainy ustaliła nazwiska 14 191 osób, którym wydano wyroki w Kijowie. Ich szczątki zostały pochowane w Bykiwni, o czym odnaleziono dokumentalne potwierdzenia archiwalne. Już dokumentalnie udowodniono, że Bykiwnia stała się ostatnim schronieniem dla tysięcy ofiar, wśród których — fundator Akademii Sztuk, profesor Kijow
Wołodymyr PYLYPENKO, Witalij MAJBORODA, członkowie Proświty, m. Bierdiańsk, obw. zaporoski
Człowiek rodzi się po to, by przedłużać ród, tworzyć wartości duchowe i dobra materialne, po to, aby… Lecz co się stanie, gdy zakłócimy tę naturalną kosmiczną harmonię? XX wiek, „najbogatszy” w wstrząsy społeczne, udziela strasznej odpowiedzi i na to pytanie: chaos i okrucieństwo. Stąd masowe represje polityczne w ZSRR, w tym na Ukrainie. Reżim komunistyczno-bolszewicki od razu zaplanował gruntowną zmianę warunków ludzkiej egzystencji, a wszystkich, którzy nie odpowiadali określonym kryteriom, postanowiono pozbawić prawa do życia. Istotnie, „siłą zdobyta władza może wszystkich utopić we krwi” (F. Dostojewski). Tak pierwotne przeznaczenie człowieka zostało bezmyślnie odrzucone i zastąpione partyjno-dogmatyczną regulacją oraz kontrolą życia aż do najmniejszych szczegółów. A biblijne „na cierpienie” reżim doszczętnie wypełnił tragizmem i przeniósł w zupełnie inny świat – obozowe, przedśmiertne wegetowanie milionów obywateli. Oto porównawcze wskaźniki najbardziej ponurego XX wieku: według danych Międzynarodowej Komisji Badań Kijowskiego Instytutu Artystycznego im. M. Bojczuk, pisarz J. Sawczenko, poeci M. Semenko i M. Skuba, artysta, członek prezydium Akademii Nauk URSR, dyrektor Instytutu Ekonomii O. Asatkin.
* * *
W Instytucie Stosunków Międzynarodowych Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki odbyło się spotkanie przewodniczącego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy Wałentyna Nalywajczenki ze studentami i wykładowcami tej uczelni. Według słów W. Nalywajczenki represje polityczne na Ukrainie rozpoczęły się wraz z ustanowieniem tu władzy radzieckiej (1918 rok), a zakończyły w drugiej połowie lat osiemdziesiątych. Terror komunistyczny dotknął niemal wszystkich warstw narodu ukraińskiego – inteligencji, wojskowych, polityków, twórców kultury i sztuki, a najbardziej uderzył chyba w chłopstwo. „Komunistyczny totalitarny reżim na Ukrainie ustanowił się drogą przemocy, poprzez likwidację ukraińskiej państwowości, zniszczenie uczestników ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego. Do dziś nie możemy podać dokładnej liczby wszystkich ofiar tego reżimu, możemy jedynie powiedzieć, że było ich dziesiątki milionów” – podkreślił W. Nalywajczenko.
W foyer budynku Instytutu Stosunków Międzynarodowych Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki przez kilka dni eksponowano te
...ekspozycję tematyczną dokumentalnych materiałów z Państwowego Archiwum Branżowego SBU dotyczących represji politycznych w Ukrainie.
* * *
W Muzeum Ukraińskiej Republiki Ludowej odbyło się otwarcie tematycznej ekspozycji dokumentów archiwalnych Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Na potrzeby ekspozycji Służba Bezpieczeństwa przygotowała archiwalne sprawy karne oraz elektroniczne kopie unikalnych dokumentów Branżowego Archiwum Państwowego SBU, które świadczą o określonej roli, jaką w państwowotwórczym procesie narodowym i ukraińskim ruchu wyzwoleńczym w latach 1917–1930 odegrali ukraińscy działacze społeczno-polityczni. Wśród dokumentów — sprawa sióstr Symona Petlury, Mariny i Teodozji, które w 1937 roku zostały aresztowane przez organy NKWD i rozstrzelane, sfałszowana przez organy represyjne karnie „Sprawa Ukraińskiego Centrum Narodowego” — mitycznej podziemnej organizacji, której celem, według wersji GPU, miało być przygotowanie powstania przeciwko bolszewickiemu reżimowi i proklamowanie niepodległości Ukrainy.
* * *
W Bykowni zaprezentowano Międzynarodową historyczno-dokumentalną wystawę „Złamane losy: komunistyczny terror w Ukrainie w latach 1920–1950”, przygotowaną przez Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraina 3000” oraz historyczno-oświatowy prawo-
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Валентина СИДОРУК, голова міськоб’єднання “Просвіти”, м. Іллічівськ, Одещина
Історію неможливо змінити, треба тільки мати відвагу знати її правду й пізнати в тій минулій правді непроминущу, безвічну істину. Пантелеймон Куліш
Виконуючи Указ Президента України “Про розсекречення, оприлюднення і вивчення архів2 них документів, пов’язаних з ук2 раїнським визвольним рухом, політичними репресіями та го2 лодоморами в Україні”, СБУ ор2 ганізувала пересувну виставку “Історія УПА”. Зараз виставка перебуває на Одещині. Зару2 чившись підтримкою заввідділу культури п. Крістанової, “Про2 світа” запланувала проведення виставки в Іллічівську. Та в день її відкриття надійшла заборона від міської влади. Ось і кажіть після цього, що 2009 рік, що в нас демократія, свобода слова, що живемо в не2 залежній країні. А дзуськи! Є люди в нашому місті, які нагада2 ють нам і 202ті, й 302ті, й 702ті роки минулого століття і роз’яс2 нять усе по2більшовицьки: “За2 прєтіть!” І це не хтось, а пан го2 лова нашого міста, який пови2 нен показувати іллічівцям прик2 лад культури, толерантності, патріотизму. Виставка вже побувала в Одесі, Миколаївці, Роздільній, Южному. Нам залишається тіль2 ки позаздрити южненцям, у яких керівники міста шанують україн2 ську культуру й історію, усіх гро2 мадян, а не якусь окрему кате2 горію. Ідеться передусім про державницьку позицію. Указ Президента фактично не вико2 нують. Відкрито архіви, надано матеріали, які з грифом “сек2 ретно” довгі роки приховував тоталітарний режим. Хто цього боїться, тому правда очі коле! Ідеолог біло2блакитної пар2 тії на відстані спостерігала за подіями, відрядивши до нас представників Спілки молоді — “надійну зміну”, виховану в ком2 сомольському дусі. Керівник Спілки, він і чиновник2початкі2 вець, озброївшись фотоапара2 том (мав завдання збирати ком2 промат?), поспішив відмежува2 тися від наших дій: “Мені це не2 цікаво”. Просвітяни спитали, що ж йому цікаво, й одержали від2 повідь: “День міста.., ось ми фарбуємо, білимо…” Коли я висловила побажання, щоб мо2 лодь зайнялася дослідницькою роботою, вивчивши історію за2 гибелі 1934 року рибалок із Бу2 гівського рибколгоспу “Красная стрелка” (зараз в Іллічівську мешкають їхні нащадки), сучас2 ний комсомолець випалив: “Ну й флаг їм в руки, хай шукають”. Яскравий процес перетворення звичайного українського хлоп2 чини на бундючного чиновника. Ось тобі й Володька Лобода! Та він за посаду у виконкомі що завгодно пофарбує! Заступник голови міста Іллі2 чівська пояснив заборону про2 ведення виставки тим, що вете2 рани проти. Ба, скільки років ще вони будуть проти? І громадян через це позбавляють правди2 вої інформації? Мабуть, уся правда була у фразі заступника: “Я тоже протів”. І спадає на дум2 ку мультфільм на цю тему.
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
W latach 1930–1953 w obozach GUŁagu w ZSRR zginęło co najmniej 60 milionów osób (w czasie II wojny światowej — 11 milionów). A oto „krzywa” liczby więźniów w sowieckich obozach według lat: 1924 — 86 tys., 1927 — 200 tys., 1937 — 16 mln, lata 1940–50 — 17–22 mln, lata 70. — 3 mln, lata 80. — 4 mln. Uważa się, że naród, który traci 2–3% najaktywniejszych ludzi, zostaje pokonany. Ukraina zaś w latach 1930–1940-ych straciła jedną trzecią ludności (Hołodomor, represje, deportacje, wojna), i to przede wszystkim najaktywniejszej. Stąd proces intelektualnego i moralnego upadku społeczeństwa ukraińskiego oraz dalszego zrusyfikowania. Tego nie zdołało powstrzymać nawet ogłoszenie niepodległości. W skali i w tempie wyniszczania własnej ludności stalinowski terror nie ma analogii w historii świata. Systematyczne planowanie egzekucji, uwięzień i wysiedleń jest zawsze nielogiczne, dlatego niesie ze sobą nie tylko dogmat do wykonania, ale też konkretny sygnał o pochwalności przekraczania planu. Dlatego właśnie były przekroczenia planów, socjalistyczne współzawodnictwo i żądania „z dołu” o dodatkowe limity… Tak, narkom spraw wewnętrznych USRR Izrael Leplewski pod koniec 1937 roku trzykrotnie zwracał się do Moskwy o dodatkowe limity. I je otrzymywał. Zatem z punktu widzenia schematu psychologicznego mamy do czynienia z „bankietowaniem-tańcem” sadyzmu, krwiożerczości, szatańskości. Ale najważniejsze jest to, że nie była to zgraja zbrodniarzy, lecz zbrodnicze państwo — system władzy. Jak wiadomo, każda władza ma bazę społeczną. Ani sam wódz Stalin, ani jego najbliższy kaganat w osobach Łazarza Kaganowicza, W. Mołotowa, M. Jeżowa, Ł. Berii, M. Postyszewa nie byliby w stanie zrealizować zamierzonego, nawet przy zaangażowaniu wszystkich przestępców kryminalnych kraju Rad. Ich oparciem była, rzecz jasna, nacja tytularna bolszewickiego imperium — Moskwianie. Owszem, na kluczowych stanowiskach z góry i z dołu przeważali przedstawiciele etnosu żydowskiego (około 80 procent) wobec 2% ich ogólnej liczby ludności. Przy-
Tłumaczenie maszynowe
20 maja w „Ukrinformie” Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło posiedzenie „okrągłego stołu” pod hasłem „Testamenty Szewczenki a dzisiejszość”. Czy wsłuchujemy się dzisiaj w wskazania Szewczenki? Odpowiedzi proświcianie szukali wspólnie z deputowanymi ludowymi Ukrainy, laureatami Nagrody im. Szewczenki, znanymi artystami, działaczami społecznymi i politycznymi. „Słowo Proświty” zapoznaje czytelników z najciekawszymi wystąpieniami. Jewhen Buket, Oksana Zahorodnia. Zdjęcia Jewhena Buketa. Pawło Mowczan, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki: — Rozmyślając nad tematem dzisiejszego „okrągłego stołu”, kładliśmy główny akcent na postaci, która jest decydująca dla Ukrainy. Dlatego temat „Testamenty Szewczenki a dzisiejszość” jest ogólnonarodowy, a nie tymczasowy. Ideologia Tarasa Szewczenki uformowała ukraiński naród, państwo ukraińskie i bez wątpienia jego ideologia będzie wpływać na wszystkie stany przyszłe i dzisiejsze. Uformowany przez Szewczenkę system ideologemów jest naglącym wymogiem wobec ukraińskiego narodu, by być uczciwymi, porządnymi, prawdziwymi Ukraińcami. Nie oszczędzał nikogo w swojej twórczości, żadnej postaci historycznej. Stawiał wysokie wymagania, widział model Ukrainy — kraju braterstwa i jedności. Czy ona wyłania się choć jedną stroną dzisiaj, czy obecny jest w ogóle ten system wartości, który właściwie dawał możliwość Szewczence formułować ten obraz Ukrainy? Co zachowaliśmy, co straciliśmy w drodze do niepodległości? Czy te posttotalitarne lata, które teraz z wami przeżywamy, są świadectwem tego, że nasze straty są niezwykle wielkie? Właśnie te pytania były punktami orientacyjnymi dla zebrania uczestników „okrągłego stołu”. Mam nadzieję, że wyjaśnimy, czy to ta Ukraina, którą swoim piórem, pędzlem tworzył Taras Hryhorowycz. Czy wszystko to, co robimy, odpowiada wymogom i kryteriom, które są ogólnoukraińską ideą. Niedawno przeczytałem artykuł, który jest świadectwem tego, z czym zetknęliśmy się w naszej niepodległej Ukrainie. Szaleni oponenci niepodległości Ukrainy, wykołysani w łonie ukraińskiej władzy, obecni jako parlamentarzyści w ukraińskim parlamencie, żądają demontażu Ukrainy oficjalnie, a żadne organy nie stosują żadnych sankcji! Mam na myśli publikację Dmytra Tabacznyka o tym, że musimy mieć „ustrój federalny w obowiązkowym porządku. To pociągnie za sobą kardynalne zmiany wszystkich organizacji władzy i całkowicie zlikwiduje galicyzację Ukrainy”. To wszystko, co nazywa się powrotem Ukrainy do swojego łona, wyjściem z posttotalitarnego ciężkiego okresu, w którym mimo wszystko ukraińska ludność czuła się o wiele przytulniej, o wiele bliżej swoich źródeł, dzisiaj jest rozstrzeliwane codziennie z drobno- i wielkokalibrowych muszkietów. Mam na myśli środki masowego przekazu. 22 maja pojedziemy do pomnika Szewczenki i po raz kolejny będziemy mówić o tym, że z piersi Jego trzeba zdjąć ten pomnik, który postawiła władza radziecka, i przesunąć dalej, przywrócić krzyż. Po raz kolejny będziemy słyszeć o tym, jak gorąco kochamy i szanujemy Tarasa Szewczenkę, zobaczymy kolejne wydania na naszych narodowych kanałach, których, nawiasem mówiąc, pozostało całkiem niewiele. Możemy wymienić KDTRK, Pierwszy Kanał Narodowy oraz obwodowe państwowe kompanie telewizyjno-radiowe. Zasoby informacyjne są przekazywane obywatelom innych państw, w wyniku czego takie radia jak „Ałła” i inne opanowują przestrzeń telewizyjno-radiową. W jakich jeszcze państwach takie rzeczy się dzieją? Dzisiaj zebraliśmy się w murach „Ukrinformu”, aby omówić, czy możemy przy takim inercyjnym ruchu zbudować Ukrainę. Serce Ukrainy — Góra Czerniecza — jest rekonstruowane siódmy rok z rzędu… Wspominam, porównując, jak byłem w Chinach na grobie Sun Jat-sena — ojca Chin, gdzie tysiące grup ludzi z różnych zakątków Chin jadą do tego grobu, aby dotknąć świętego miejsca. A nam oponenci mówią, że to niepotrzebne, że proces identyfikacji jest szkodliwy, że „szkodliwie jest być Ukraińcem”… Mychajło Słaboszpycki, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, pisarz: — Kiedyś pisałem książkę o Estonii i interesowało mnie, skąd pochodzi najsłynniejszy estoński epos. Autor eposu — Kreutzwald. Pewien znajomy Estończyk powiedział, że oni uważają tego autora za naród… Wtedy pomyślało się o naszych, ukraińskich sprawach — Tarasie Szewczence i stosunku państwa do niego. Można powiedzieć, że jakie państwo, taki stosunek do Kobziarza. To nasze niechcenie, lenistwo. Jak pisał Samijłenko, że upodobawszy sobie twierdzę-piec, nie możemy obronić czegoś więcej niż swój piec. Bohdan Czerwak, dyrektor departamentu Państwowego Komitetu Telewizji i Radia: — Na tle realiów Szewczenko pozostaje bodaj jedyną instytucją Państwa Ukraińskiego. Prezydent Ukrainy z rankingiem 2%, przepełniony rząd, Rada Najwyższa nie pracuje. System sądowy zdyskredytowany. Jedyny Szewczenko, jako duchowa instytucja Państwa Ukraińskiego, nie jest skompromitowany. I choć paradoksalnie to brzmi, on pracuje. Kiedy mowa o roli mediów w relacjonowaniu wydarzeń, o których mówił we wstępie Pawło Mowczan, to tutaj rzeczywiście więcej pytań niż odpowiedzi. Staliśmy się zakładnikami sytuacji z 1991 roku, kiedy na tle zachwytu zachodem tak zliberalizowali przestrzeń informacyjną Ukrainy, że dopiero teraz zobaczyliśmy, jakie problemy to spowodowało. Powiedzmy, Narodowa Kompania Telewizyjna Ukrainy nie jest pełnowartościowym kanałem narodowym, bo nadawanie nie rozpoczyna się i nie kończy hymnem Ukrainy. W godzinach, kiedy ma brzmieć hymn, nadaje kompania telewizyjno-radiowa „Era”, której właścicielem jest jeden ze znanych oligarchów, więc wszystkie próby uczynienia Narodowej Kompanii Telewizyjnej ukraińską są daremne. Narzuca się nam ideę nadawania społecznego. My swego czasu myśleliśmy, że ono rozwiąże wszystkie nasze problemy z przestrzenią informacyjną. Ale z czasem stało się zrozumiałe, że kiedy mowa o nadawaniu społecznym, to ma się na myśli fak...
tycznie likwidacja przestrzeni informacyjnej, która znajduje się w rękach państwa. W tym kontekście ważne jest poruszenie kwestii kanału „Kultura”. Kto go ogląda, jakie jest jego wypełnienie treściowe? Podobne kanały w Rosji czy innych krajach mają kolosalny wpływ na kształtowanie świadomości narodowej. Teraz należy podejmować radykalne decyzje dotyczące naszej przestrzeni informacyjnej. Nie trzeba oglądać się na to, co o nas pomyślą na Zachodzie, na Wschodzie. Potrzebne są zdecydowanie, patriotyzm, profesjonalizm, aby podnieść sprawę ukraińską do testamentów Szewczenki. Hanna SKRYPNYK, dyrektor Instytutu Etnologii i Folklorystyki NAN Ukrainy, akademik: — Pracując nad przygotowaniem czwartego tomu historii kultury ukraińskiej, jeszcze raz uświadomiłam sobie, że XIX w. podarował nam nie tylko kohortę pisarzy, artystów, ale przede wszystkim potęgę intelektualną w osobie czołowych działaczy — Antonowycza, Hruszewskiego, Czubynskiego i innych, którzy intelektualnie zaprogramowali ukraińskość jako jedność etniczną. To właśnie oni zadeklarowali przed całym światem językiem faktów, że ukraińskość to samowystarczalna wspólnota etniczna, która ma perspektywę. Przebudził do tego właśnie Szewczenko. On, geniusz, podarowany przez wyższe siły narodowi w czasach bezpaństwowości i nieszczęść, swoimi utworami położył podwaliny pod koncepcję ukraińskiej tożsamości. Wyodrębnił ukraińskość z wszechrosyjskiej żywiołowości etnicznej. Kobziarz wskazał, apelując do współmyślicieli i oponentów, że „wy na Moskali nie zważajcie, u nich naród i słowo, i u nas naród i słowo. Niech oni po swojemu piszą, a my piszmy po swojemu”. To nie zakładało poniżenia rosyjskiej etniczności, apelowało do świadomości ukraińskości. Tarasa Szewczenkę niedoceniają, my pozwalamy zniesławiać i samego Szewczenkę, i tych działaczy, którzy pracowali razem z nim. My pozwalamy zniesławiać naszą przeszłość, pokazując, że nie była ona zdolna się potwierdzić i, jak obecnie niektórzy politolodzy uważają, że wolą Moskwy została nam podarowana niepodległość. Mykoła Żulynski prezentuje wydanie fototypiczne „Kobziarza”. Mykoła Nesterczuk, Dmytro Łomaczuk, Wołodymyr Harbuz, Ołeksandr Stepanczenko
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Obecnie, jak nigdy dotąd, zaostrzyła się problematyka językowa i kulturowa na Ukrainie. Państwo nie może się utwierdzić, jeśli nie będzie ogólnopaństwowej ideologii, jeśli nie zostaną wykonane i jasno zapisane ogólnonarodowe mechanizmy konsolidacyjne. I niezależnie od naszych etnicznych składowych musimy tworzyć ogólnonarodową ideę, która by nas zjednoczyła. Przez lata niepodległości nie tylko nie zyskaliśmy, a wręcz przeciwnie — straciliśmy w kwestii konsolidacji narodowej. Straciliśmy orientację na wartości ogólnopaństwowe. Język jako marker ma dla Ukrainy ogromne znaczenie. Według statystyk, w czasie niepodległości południe i wschód Ukrainy zrusyfikowały się o jedną trzecią. Świadczy to o tym, że właśnie czynnik państwowy nie pracuje należycie. Tracimy świadomą narodowo elitę, często z subiektywnych przyczyn. Dlatego musimy dbać o mechanizmy zjednoczenia, solidarności. Zatem trzeba z szacunkiem odnosić się do problemów języka, kultury jako ważnych czynników państwa. Wołodymyr SKLIAR, docent Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego: — Testamenty Szewczenki to symbol ukraińskości, archetyp ukraińskiej świadomości narodowej. Twórczość Kobziarza to twórczość nie tylko geniusza, ale człowieka, który łączy „umarłych, żywych i nienarodzonych”. Szewczenko kształtował ukraińskość, a najważniejszą cechą tego procesu jest jego ojczysty język. Wszelkie próby zdyskredytowania Szewczenki to próby zniszczenia ukraińskiej świadomości narodowej. Antyukraińskie siły próbują przedstawić nienaturalne, marginalne rozumienie jako normę, kiedy etnicznym Ukraińcom narzuca się jako ojczysty język rosyjski. To etap przejściowy do całkowitej asymilacji etnosu. Już starożytni Rzymianie wiedzieli: „Czyja władza, tego i język”. Analizując sytuację na Ukrainie, możemy powiedzieć odwrotnie: „Czyj język, tego i władza”. Rosjanie i zrusyfikowani Ukraińcy zajmują, tak jak w czasach radzieckich, dominującą pozycję na Ukrainie. Choć w sensie demograficznym Ukraińcy przeważają, w przestrzeni komunikacyjnej jest nas mniej. Sytuacja jest skomplikowana nawet w Kijowie. Ukraińcy ze świadomości stanowią tylko część twórczej, oświatowej, naukowej inteligencji, są znacznie słabiej reprezentowani w polityce, organach administracyjnych (zwłaszcza na południu i wschodzie) i najmniej — wśród grup finansowo-przemysłowych. Stereotyp narzucany przez wiele lat, jakoby rosyjski był językiem postępowego miasta, a ukraiński — zacofanego wsi, wciąż pokutuje. Ukraińskie poczucie niższości działa już na poziomie podświadomości. Asymilacja dotknęła dwa pokolenia. Pierwsze pokolenie przyjechało kiedyś do miasta — język ukraiński jest ojczystym, rosyjski musieli poznać, aby się przystosować. W drugim pokoleniu ojczystym staje się rosyjski, a ukraiński drugorzędnym — do rozmowy z dziadkiem i babcią na wsi. Nikt nie rezygnuje z ojczystego języka na rzecz znacznie większego etnosu. Dlatego rosyjskojęzyczni Ukraińcy to w rzeczywistości Rosjanie ukraińskiego pochodzenia etnicznego. Borys OLIJNYK, Bohater Ukrainy, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury, akademik: — Już nie od dziś mówię, że, niestety, u nas obecnie nie ma państwa w klasycznym rozumieniu. Gdzie widzieliście suwerenne państwo, którego przestrzeń informacyjna byłaby okupowana przez inne kraje? Jak mam planować politykę międzynarodową, kiedy w moim paszporcie usunięto oznaczenie narodowości? Skąd mam wiedzieć, ilu jest Ukraińców, a ilu innych narodów? Może jesteśmy już mniejszością? Ktoś podsunął nam termin „depolityzacja”. Jak mam propagować ukraińską ideę, jeśli jestem zdepolityzowany? W tym systemie, którego obecnie nie chwalimy, od zuchów zaczynano wychowanie. Ktoś uważa, że to dobrze, ktoś — że źle, ale wtedy była polityka państwowa. Oczywiście, problemami językowymi powinno zajmować się państwo. I nie trzeba bać się, że ktoś powie, iż coś narzucamy. Dlaczego jesteśmy teraz w gorszej sytuacji językowej niż w czasach radzieckich? Mamy z wami etnicznego demiurga. Dlaczego więc milczeć? Trzeba zmieniać sytuację także ze świętami szewczenkowskimi. Byłem jednym z tych, którzy „przebijali” je na polecenie Olesia Honczara. Teraz zamieniają się one w polityczne spekulacje. Taras Hryhorowycz niesie nas na swoich barkach już dwa stulecia. Coś i my powinniśmy dla niego zrobić. On jest wartością stałą, więc czas, byśmy przestali narzekać i zaczęli działać. Ołeksandr STEPANCZENKO, przewodniczący Odeskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki: — Chciałoby się mówić o przyjemniejszych rzeczach, ale sytuacja w naszym mieście nie sprzyja temu, by mówić o pozytywnych zmianach. W ciągu ostatnich dwóch lat (po tym, jak pojawił się Markow, który stoi na czele partii „Rodina”) stopień ukrainofobii wzrósł. Odbyły się akcje polityczne, które można oceniać jako antyukraińskie i separatystyczne. Szef partii współpracuje z rosyjskimi służbami specjalnymi, które finansują te akcje. W Internecie jest wideo z tych wydarzeń, gdzie sam Markow bije członków towarzystwa „Proświta”. Milicja udaje, że nic się nie dzieje. W tym roku bojówkarze Markowa napadli na funkcjonariuszy SBU, powalili ich na ziemię, bili. Przeciwko niemu wszczęto dwie sprawy karne, ale on jest na wolności, przychodzi do Sawika Szustera i opowiada o swojej partii. Choć za takie działania w każdym innym kraju dawno siedziałby w więzieniu. Świeże, głośne wydarzenie — 17 kwietnia w Odessie zamordowano Maksyma Czajkę, lidera organizacji młodzieżowej „Sicz”. Niektóre media próbują zrobić z niego faszystę, choć to kłamstwo. Młodzieniec odwiedzał „Proświtę”, skupiał wokół siebie młodzież. To wielu się nie podobało. Znane jest oświadczenie SBU, w którym zaznaczono, że Markow jest zamieszany w finansowanie „Antify”, struktury, która zabiła Maksyma Czajkę. Wiadomo, kto zabił — były członek KPU, PSPU, który stale nosił nóż, a tym razem go użył. Oprócz Czajki, pociął jeszcze jednego człowieka. Wszystkie te struktury, ludzie, wydarzenia są ze sobą powiązane. Odessa zamieniła się w centrum ukrainofobii i separatyzmu. I to wszystko jest bardzo niebezpieczne.
domu”, w którym powinno znajdować się pomieszczenie do przechowywania rękopisów klasyków literatury ukraińskiej, nie ma. Problemem jest działka ziemi. W Instytucie Literatury znajduje się fundusz nr 1, gdzie przechowuje się prawie wszystkie rękopisy T. Szewczenki, ale nie ma warunków do przechowywania tych zbiorów. Inne instytuty mają ten sam problem. W przededniu 200-lecia T. Szewczenki wydano i sprzedano tyle egzemplarzy jego dzieł, że tylko za te środki można było zbudować świątynie, które świeciłyby na cały świat. Ale do dziś nie możemy doprosić się żadnych zmian. Wspiera nas Prezydent Ukrainy, ale jego władza, niestety, jest skromna, a ukazy w 80% są ignorowane pod różnymi pretekstami. Ukazu Prezydenta w sprawie budowy „Domu Szewczenkowskiego”, który istnieje już cztery lata, do tej pory nie wykonano. Razem z Narodową Radą ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy, Narodowym Związkiem Mistrzów Twórczości Ludowej, Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” inicjujemy festiwale twórczości ludowej na wsiach, aby wesprzeć je, nadać duchową iskrę. Być może właśnie takie festiwale będą stymulować te zmiany. Wołodymyr HARBUZ, artysta: — Artyści najbardziej odczuwają, że żyją w okupowanym kraju. To, co dzieje się w sztukach plastycznych, jest częścią agresywnej ideologii wobec ukraińskości. Tak, agencje informacyjne podały, że ukraińska sztuka plastyczna jest prezentowana na aukcji „Sotheby’s” po raz pierwszy. Ale to także upokorzenie Ukrainy, ukraińskiej sztuki plastycznej. Znam tych artystów, ale ich dzieła, wybrane przez fundację Pińczuka, kładą nacisk na agresję, nekrofilię. Na przykład ukraińskie kobiety w kufajkach z kosmitą, orangutanem, przedstawiono na aukcji jako najlepsze dzieła kraju. Niedawno w telewizji był materiał o tym, że ukraińską sztukę wystawiają w Polsce. Na obrazach — kobieta ze śrubami zamiast piersi. Komentuje Polak: „U nas takiego dobra i swojego wystarcza”. Kiedyś pojechałem do Kiriłowki, zobaczyłem pomnik matki Szewczenki i przeraziłem się. Mówią, że kiedy Juszczenko to zobaczył, powiedział: „To hańba. Trzeba go usunąć”, ale do dziś delegacje rządowe przyjeżdżają, kłaniają się w pas i składają kwiaty… Jak się okazało, ten pomnik zamówiono za wielkie pieniądze bez konkursu. Świadczy to o tym, że trwa ideologiczna wojna okupacyjna, skierowana na upokorzenie i zniszczenie ukraińskości. I wkrótce będzie ziemia, ale Ukraińców na niej nie będzie. Jewhen PASZKOWSKI, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, pisarz: — Te płacze słyszę już od 25 lat, Pawle Mychajłowiczu, myślę, że od 50… Razem propagowaliśmy utworzenie akademii języka ukraińskiego. Podobna akademia, założona we Francji w 1630 roku, chyba najbardziej przyczyniła się do ukształtowania języka francuskiego i stworzenia jednolitego państwa. To najłatwiejsza i najwłaściwsza dla Ukrainy droga budowania języka i państwa. Doświadczenie Francji można przejąć. 20 lat mówienia o utworzeniu komitetu językowego minęło, minie jeszcze tyle samo i nic z tego nie będzie. Instytucje językowe dokonałyby najważniejszego — nadałyby językowi ukraińskiemu wyższą jakość i przewagę nad powszechnie używanym surżykiem. Współczesny ukraiński język potoczny nie jest rozwinięty w takim stopniu, by mógł poprzez szereg emocjonalny pochłonąć masę ludową. Język rozwija się poprzez uzyskiwanie wyższej emocjonalności, staje się środkiem samopotwierdzenia. Jeszcze jeden ważny aspekt: państwa nie może być, jeśli media należą do innych państw. W tym obecnie tkwi przyczyna wszystkich niepowodzeń. I myślę, że Wiktor Andrijowycz i jego następcy będą mieli możliwości tworzenia i wspierania mediów narodowych. Jak tylko przestrzeń informacyjna będzie kontrolowana przez elitę narodową, nie usłyszymy i nie zobaczymy od nich produktu niszczącego ducha. Rozwój ukraińskiej sfery informacyjnej i stworzenie warunków dla rozwoju języka byłoby najlepszym wcieleniem testamentów Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła Żułynski, dyrektor Instytutu Literatury im. T. Szewczenki, przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki: — Wysoko cenię inicjatywy towarzystwa „Proświta” dotyczące „okrągłych stołów”. Być może ich społeczny rozgłos nie jest jeszcze tak szeroki, ale ta inicjatywa daje nam możliwość aktualizacji problemów. Musimy zjednoczyć siły intelektualne. Bez narodowej elity nie zmienimy sytuacji. Politykę państwową należy stymulować inicjatywami elity intelektualnej, przede wszystkim humanistycznej. Staramy się wpływać poprzez Narodową Radę ds. Kultury i Duchowości, Komitet Szewczenkowski, poprzez „Proświtę”. Dekretem Prezydenta „O niektórych środkach dotyczących popularyzacji klasycznej literatury ukraińskiej oraz zachowania dziedzictwa literackiego i kulturowego” przewidziano przygotowanie do wydania dzieł klasyków literatury ukraińskiej, pełnych zbiorów dzieł, archiwów literackich pisarzy-klasyków. Będziemy inicjować wydania seryjne archiwum ukraińskiej literatury klasycznej, pisarzy represjonowanych, dziedzictwa epistolarnego, będziemy kontynuować serię „Biblioteka literatury ukraińskiej”. Odkąd istnieje niepodległa Ukraina, pojawiają się dekrety Prezydenta, postanowienia rządu, setki poleceń, a postępów w tym, by stworzyć naukowo-badawcze centrum kulturalno-informacyjne „Szewczenkowskie”... Ołena Szułha. Konkurs „Perła wielocenna” odbywa się w Równem z okazji Dnia ukraińskiego piśmiennictwa i języka. Jury pod przewodnictwem Jewhena Szmorhuna, w skład którego wchodzą proświcianie Natalia Sawczuk, Tetiana Serhijuk, Mykoła Fedoryszyn, Ołeksandr Wołoszuk, wyłania zwycięzców, a ich utwory drukowane są w almanachu. W maju, już wydrukowane, wręczane są zwycięzcom w Peresopnicy, skąd pochodzi pierwsza ukraińska rękopiśmienna Ewangelia, podczas święta „Powstanie prawda! Powstanie wolność!”, przyуроczonego do dnia powtórnego pochówku Szewczenki i Dnia słowiańskiego piśmiennictwa i kultury. Młode talenty po raz pierwszy widzą własne utwory wydrukowane, co dodaje im skrzydeł i inspiruje, świadczy o ciągłości tradycji, wszak ziemia peresopnicka od czasów średniowiecza słynie z oświecenia. W tym roku na tradycyjne święto szewczenkowskie do Peresopnicy przybyli zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej ds. humanitarnych Ołeh Torkunow, naczelnik wydziału edukacji i nauki Iwan Wetrow, naczelnik wydziału kultury Jarosław Melnyk, przewodnicząca obwodowego zjednoczenia „Proświty” Switłana Nikolina, pisarze Jewhen Szmorhun, Wiktorija Kłymentowśka, Neonila Dybjak, Julija Bondjuczna, przedstawiciele władz rejonowych, proświcianie, duchowieństwo. Iwan Wetrow, gratulując zwycięzcom konkursu „Perła wielocenna”, obiecał nadal wspierać twórczość młodych, a także ich mentorów, ponieważ bardzo ważne jest, by od małego zaszczepiać szacunek do ojczystego języka. Konkurs „Perła wielocenna” zapoczątkowało Rówieńskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki z inicjatywy Natalii Sawczuk, proświcianki, nauczycielki języka ukraińskiego w Zdołbunowskiej szkole nr 3, jako rywalizację młodzieży szkolnej i studenckiej, gdzie dominuje tematyka patriotyczna i językowa. Z czasem problematyka rozszerzyła się, więc do tegorocznego almanachu „Wzrost” weszły utwory najróżniejszych gatunków i tematów. Zatem nić pokoleń nie przerywa się i na wołyńskiej ziemi wyrastają nowe talenty. Tradycyjnie przed dniami szewczenkowskimi Rówieńskie obwodowe i miejskie zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki ogłaszają zwycięzców corocznego obwodowego konkursu młodych literatów „Perła wielocenna”. Na ten dzień miejscowe wydawnictwo „Azalia” na mocy uchwały zarządu obwodowego zjednoczenia wydaje almanach literacki „Wzrost”, do którego wchodzą utwory prozatorskie i poetyckie zwycięzców. Tegoroczne wydanie almanachu jest już piątym. Wydanie sfinansował wydział edukacji i nauki obwodowej administracji państwowej.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła NESTERCZUK, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, sekretarz odpowiedzialny. Niedawno odbyła się sprawozdawczo-wyborcza konferencja Żytomierskiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Przewodniczący Swiatosław Wasylczuk podsumował wyniki pracy, mówiąc, że w składzie obwodowej „Proświty” znajduje się 25 zjednoczeń rejonowych i miejskich, 166 ogniw podstawowych, do których należy prawie dwa tysiące członków „Proświty”. Od niedawna znacznie zintensyfikowały pracę zjednoczenia rejonowe: malińskie, żytomierskie, andruszowskie, lubarskie, czerniachowskie, czwonoarmijskie i olewskie. Władze obwodowe wspierają wybrane inicjatywy zjednoczenia obwodowego. Zgodnie z rozporządzeniem Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej utworzono stały komitet obwodowy ds. polityki językowej. Na jego czele stoi zastępca przewodniczącego administracji M. Czernenko. Takie same komitety utworzono również w miastach i rejonach obwodu. Członkowie „Proświty” z Żytomierszczyzny włączają się w kształtowanie świadomości narodowej poprzez środki masowego przekazu. Wybrane programy tematyczne w telewizji i radiu prowadzą doświadczeni działacze: Marija Masłowska, Inna Bondarczuk, Łeonid Machorin, Swiatosław Wasylczuk. Przewodniczący zjednoczenia rejonowego w Berdyczowie Petro Kostiuk akcentował wagę patriotycznego wychowania dzieci i młodzieży. Praca oświatowców i członków „Proświty” musi być jednolita, skierowana w przyszłość. Szczególnie musimy chronić szkołę wiejską. Problemom zachowania wsi, zwyczajów, tradycji i kultury ukraińskiej poświęcili swoje wystąpienia przewodniczący „Proświty” w Radomyślu Wiktor Michnenko oraz profesor Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki Stanisław Pulter. O formach wykorzystania materiałów lokalnych w prowadzeniu pracy narodowo-patriotycznej opowiedział przewodniczący „Proświty” w rejonie malińskim Bohdan Lisowski. Pozytywnie o współpracy obwodowej „Proświty” z władzami obwodowymi wypowiedział się naczelnik wydziału polityki wewnętrznej i kontaktów ze społeczeństwem Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej Mykoła Siurawczyk. Zaznaczył on w szczególności, że władze wspierają inicjatywy „Proświty” przede wszystkim przy organizacji świąt: Dnia Jedności, Dnia Bohaterów Krut, Dnia Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa oraz przy obchodach rocznic wybitnych postaci kultury ukraińskiej. Ostro krytykował władze lokalne przedstawiciel delegacji „Proświty” z Olewska Mykoła Braciun, w szczególności w kwestii przestrzegania obowiązującego ustawodawstwa językowego. Członkowie „Proświty” nie mogą stać z boku wobec antyukraińskiej działalności agresywnych organizacji prorosyjskich, które niszczą dusze Ukraińców i naszą państwowość. Władza musi bardziej zdecydowanie reagować na masowe przejawy ingerencji w przestrzeń informacyjną kraju. Delegaci skupili uwagę na problemach dnia dzisiejszego. Mówiono o tym, jak je przezwyciężyć, jakie formy i metody działalności powinni stosować członkowie „Proświty” w obecnej sytuacji. Mówcy doszli do wniosku, że należy pracować na rzecz ochrony własnej tożsamości i interesów narodowych. A tutaj główne miejsce zajmuje umacnianie języka ukraińskiego jako państwowego. Musimy być w awangardzie budowy państwa ukraińskiego. Tylko to, co stworzone własnymi rękami i rozumem, stanie się podstawą życia społeczności ukraińskiej. Praca razem, z jedną siłą — to fundament niepokonania narodu. W tym celu należy jakościowo wzmacniać strukturę organizacyjną „Proświty”. Codzienna praca oświatowa, przyciąganie do „Proświty” aktywnych ludzi, przekazywanie prawdy o sytuacji na Ukrainie — oto zasady, których muszą przestrzegać członkowie „Proświty”. Mamy wielką siłę i jeśli będziemy działać razem, zwiększać nasze szeregi — osiągniemy pozytywny rezultat. Kwestia opłacania składek członkowskich jako skutecznej formy wzmocnienia organizacyjnego zjednoczeń „Proświty” niestety pozostała poza uwagą. A jest to nieodłączny składnik struktury organizacyjnej zjednoczeń. Bez minimalnej bazy finansowej niemożliwe jest zapewnienie wykonania zadań statutowych „Proświty”. Jesteśmy zmuszeni wykonywać tę pracę, aby zachować niezależność w działaniu i prowadzić pełnowartościową pracę oświatową. Nasze ogniwa podstawowe „Proświty” muszą stać się ukraińskimi twierdzami. Więc aktywnie i nieustępliwie walczmy o własny język, godność, o samych siebie. Świat szanuje silnych, przede wszystkim silnych duchem, rozumem i wiarą. A my, Ukraińcy, to wszystko mamy. Świadczy o tym nasza historia. Nie zdołali nas zniszczyć ani wynarodowienie przez Hołodomor, ani agresywne reżimy antyukraińskie. Zatem nie należy opuszczać rąk i tracić ducha, bez zamętu pracować dla Ukrainy. Nasza siła — w naszym języku. W uchwale IX sprawozdawczo-wyborczej konferencji Żytomierskiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” zaznaczono, że choć status języka ukraińskiego jako państwowego jest zapisany w Konstytucji Ukrainy, to do tej pory artykuł 10 naruszają nie tylko prywatne przedsiębiorstwa różnych branż, ale także organy państwowe. Szczególnie dotyczy to środków masowego przekazu — zarówno prywatnych, jak i państwowych. Większość gazet, czasopism i książek wydaje się u nas w języku rosyjskim. Większość programów w kanałach telewizyjnych — również jest rosyjskojęzyczna. Szczególnie niepokoi stan ukraińskiej piosenki. Prawie zniknęła ona z audycji radiowych stacji krótkofalowych, które obecnie całkowicie opanowały nasz eter. Za to wszędzie natarczywie brzmi rosyjska pop-muzyka — niskiej jakości wulgarna kakofonia. Słuchaczowi narzuca się myśl, że to, co obce — jest własnym. W każdym obwodzie przy państwowych kompaniach telewizyjno-radiowych istnieje stanowisko przedstawiciela Narodowej Kompanii Telewizji i Radiofonii, który ma nadzorować przestrzeganie ustawodawstwa językowego przez lokalne stacje radiowe i studia telewizyjne. Ale ci przedstawiciele w ogóle nie wykonują swoich obowiązków, nie wpływając na stan językowy lokalnych mediów. Z boku stoją również odpowiednie służby administracji obwodowych, nie chcąc bronić interesów państwa. Konferencja zwróciła uwagę organów władzy obwodu na to, że bez umocnienia języka państwowego we wszystkich sferach życia społeczeństwa nie można mówić o normalnym budowaniu państwa, głębokim poznawaniu prawdziwej historii, kultury, tradycji i zwyczajów swojego narodu, a w rezultacie — wychowaniu obywateli, zwłaszcza młodzieży, w duchu ukraińskiego patriotyzmu, szacunku do języka ojczystego, literatury i wiekowych wartości duchowych. A to robią inne państwa, które wysoko cenią własną odrębność, oblicze narodowe i niepowtarzalność. Konferencja wybrała ponownie na przewodniczącego Żytomierskiej Obwodowej „Proświty” na nową kadencję Swiatosława Wasylczuka. Wybrano radę, zarząd, komisję kontrolno-rewizyjną zjednoczenia obwodowego oraz delegatów na VIII Zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. IX konferencja działaczy „Proświty” z Żytomierszczyzny zakończyła pracę z wiarą w aktywizację pracy oświatowej i umocnienie ukraińskiej Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh OLEKSIUK, przewodniczący Chersońskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Przed Dniami Szewczenkowskimi w Chersońskiej filii Wydawniczego centrum „Proświta” ukazały się drukiem nowe wydania. Wśród nich — tomik poetycki Iwana Niemczenki „Ewangelia od Kobzarza”, do którego weszły także wiersze o następcach Kobzarza — nosicielach idei ukraińskiej — Iwanie Bahrianym, Ułasie Samczuku, Juriju Daraganie, Olenie Teligi, Ołeksandrze Dowżenko, Wasylu Stusie, Wiaczesławie Czornowole, Hryhoriju Tiutiunnyku, Wołodymyrze Iwasiuku i innych. Iwan Niemczenko wydał również książkę szkiców i artykułów „Szewczenkowska ofiara”. Dokonano analizy literackiego dorobku ukraińskich pisarzy Mychajła Staryckiego, Mykoły Czernjawskiego, Iwana Bahrianego i innych o Szewczence. Wydano nowy dramatyczny poemat Mykoły Bratana „Pobite serce”. Wspólnie z Chersońskim gimnazjum nr 6 proświatnicy przeprowadzili konkurs rysunków poświęconych życiu i twórczości Szewczenki, Szewczenkowskie czytania, spotkanie twórcze z pisarzami Chersońszczyzny Wasylem Zahorodniukiem, Walentyną Nyżehołenko, Wadimem Łubczakiem i Walerijem Kulikiem. Spotkania aktywu chersońskiej „Proświty” z uczniami szkół nr 39, 52, 32 oraz nowokachowskich ZOSz nr 10, 4, 2, 1 potwierdziły potrzebę regionalnego programu przeprowadzania spotkań literackich. Mamy nadzieję, że korpus deputowanych nas wysłucha, bo porozumieć się z szefem Zarządu Kultury i Turystyki obwodowej administracji państwowej nie udało się. To właśnie on zniósł tradycyjny obwodowy konkurs recytatorów utworów Tarasa Szewczenki, który w 2001 roku zapoczątkowali obwodowy ośrodek twórczości ludowej oraz obwodowe zrzeszenie „Proświty”. Najlepsi deklamatorzy utworów Szewczenki w konkursie recytatorów w skali całej Ukrainy zdobywali wysokie nagrody. Jednak obecnie odbyły się jedynie wstępne rejonowe konkursy eliminacyjne. Dziwi także tegoroczny repertuar obwodowego teatru lalek, który jeszcze niedawno radował małych miłośników przedstawieniami w języku ukraińskim. A obecnie na nalegania szefa Zarządu aktorzy teatru tworzą kalekie językowo wersje. Po uzgodnieniu z pierwszym zastępcą przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Ihorem Jakowlewem tegoroczny wiec przy popiersiu Wielkiego Kobzarza w dniu jego przeniesienia szczątków przekształcił się w licznie zgromadzoną imprezę literacko-artystyczną. Poeci czytali utwory poświęcone Szewczence. Chór obwodowego pałacu kultury pod kierownictwem zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Heorhija Krylowa dopełnił ją piosenkami ludowymi. Komitet ds. kultury, duchowości, turystyki, polityki językowej i ochrony moralności społecznej Społecznej Rady przy obwodowej administracji państwowej 22 maja zaprezentował nowy patriotyczny literacko-artystyczny program koncertowy „Kochajcie Ukrainę”. Proświatnicy Nowokachowskiego miejskiego zrzeszenia, Hołoprystańskiego, Berysławskiego, Biłozerskiego, Kałanczackiego rejonowych zrzeszeń „Proświty” wzięli udział w organizacji wieców-koncertów wspólnie z przedstawicielami władz. Tak więc na Chersońszczyźnie szeroko obchodzono Dni Szewczenkowskie z nadzieją na duchowe i narodowo-państwowe odrodzenie.
Tłumaczenie maszynowe
Maria DUMNICZ, sekretarz odpowiedzialny Owidiopolskiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
W Odeskiej Państwowej Naukowej Bibliotece im. M. Gorkiego, odznaczonej Orderem Przyjaźni Narodów, odbyła się dziesiąta Ogólnoukraińska wystawa-forum «Ukraińska książka na Odessczyźnie». Odbyła się ona przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy oraz obwodowej administracji państwowej, wspólnie z Ukraińskim Stowarzyszeniem Wydawców i Księgarzy.
W ramach wystawy-forum odbyła się także konferencja czytelnicza «Ukraińska książka w Owidiopolu». Sponsorem wydarzenia był deputowany Owidiopolskiej Rady Rejonowej, zastępca przewodniczącego społecznego zrzeszenia «Forum Intelektualne» O. Diakowycz. Konferencję czytelniczą zorganizowali przewodnicząca Owidiopolskiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki S. Ahiejenko, zastępca owidiopolskiego przewodniczącego osiedlowej rady, założyciel mo
ylkę organizacji społecznej „Nachadky Owidija” L. Saweljewa, nauczycielka historii Owidiopolskiego zawodowo-technicznego rolniczego college'u T. Nesterenko. Gości serdecznie witali na progu placówki dyrektor Owidiopolskiej szkoły ogólnokształcącej nr 2 S. Nożka oraz zastępczyni ds. wychowawczych L. Halaktionowa. Uczestników konferencji powitali uczniowie młodszych klas szkoły, opiewając ukraińską książkę w programie „Święto książki”. Przedstawicielka młodzieżowej organizacji społecznej „Nachadky Owidija” psycholog O. Jefimowa zapoznała słuchaczy z działalnością organizacji i opowiedziała o wpływie książki na młodzież, ujawniła problem tendencji spadku poziomu czytelnictwa na Ukrainie. Obecnie uważa się bowiem za dobry wskaźnik, jeśli 64 % dorosłej ludności czyta choćby jedną książkę w roku. S. Ageenko zapoznał uczestników konferencji z inicjatywą gazety „Dień” „Ukraińcy! Czytajcie!”, a także opowiedział o historii powstania Ogólnoukraińskiej wystawy-forum „Ukraińska książka na Odessczyźnie” oraz o programie obecnej wystawy. Pałeczkę wystąpień przejęli bibliotekarze. Kierowniczka wydziału obsługi czytelników Owidiopolskiej Biblioteki Rejonowej O. Czerpatiuk wygłosiła referat „Najlepszy czytelnik biblioteki. Ukraińska książka w bibliotece” i zapoznała słuchaczy z Towarzystwem Miłośników Słowa Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Owidiopolską Rejonową Biblioteką Dziecięcą reprezentowali zastępczyni dyrektora T. Pawluk i bibliotekarka Ż. Dołżenko. Opowiedziały one o klubie czytelniczym „Piznajko”, zaprosiły małych czytelników do współpracy. Bibliotekarka biblioteki szkolnej Owidiopolskiej szkoły ogólnokształcącej nr 2, zwyciężczyni piątego obwodowego konkursu „Szkolny bibliotekarz roku” L. Stanisziewska wystąpiła z programem „Krajoznawcza i ludoznawcza ukierunkowanie metodyki i praktyki pracy bibliotekarza”. Uwadze uczestników konferencji czytelniczej zaproponowano wystawę „Ukraińska księgarnia” w Owidiopolu, zorganizowaną przez dyrektor PP „Lileja – Sklep »Książki«” N. Romaniuk. Zaprezentowała ona nowości ukraińskiego wydawnictwa książkowego. Na spotkanie twórcze zaproszono pisarkę, przewodniczącą Ilicziwskiego
go miejskiego zrzeszenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki W. Syduruk. Uczestnicy konferencji czekała niespodzianka. Opowieść pisarki zaczęła się od piosenki poświęconej Mikołajowszczyźnie, gdzie się urodziła. A potem była opowieść o jej książkach „Droga do domu”, „Porozmawiaj ze mną, mamo”. I jakież było zdziwienie autorki i słuchaczy, gdy po jej wystąpieniu jedna z uczestniczek konferencji opowiedziała, że musiała wziąć na wychowanie dziewczynkę – półsierotę, i ta książka pomogła znaleźć drogę do małego serca, które opłakuje rodzoną matkę…
W imieniu deputowanego Owidiopolskiej Rady Rejonowej O. Diakowycza bibliotekom owidiopolskim przekazano prezentowe zestawy książek ukraińskich, w skład których weszły „Ukraińskie przysłowia”, encyklopedia „Ukraińska mitologia”, „Ukraina Incognita”, „Wybrane” Liny Kostenko, „Bohaterowie Ukrainy w bajkach i legendach”. O. Diakowycz zorganizował wyjazd na wystawę-forum „Książka ukraińska w obwodzie odeskim” do Odessy, i stało się to zakończeniem etapu czytelniczej konferencji owidiopolskich miłośników książek.
Tłumaczenie maszynowe
W Połtawie odbyła się dwudniowa ogólnoukraińska konferencja naukowa z okazji 130. rocznicy urodzin Symona Petlury. Zorganizowali ją Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, obwodowa administracja państwowa, w szczególności Główny Zarząd Oświaty i Nauki, oraz gospodarz — Połtawski Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny. Uczestników forum naukowego powitał rektor uniwersytetu, profesor Mykoła Stepanenko, a zastępczyni przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Nadija Miakuszko wyraziła nadzieję, że w Połtawie jednak zostanie wzniesiony pomnik Przewodniczącego Dyrektoriatu, Głównego Atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej, wybitnego publicysty, krytyka literackiego, dziennikarza. Zastępca przewodniczącego UIPN, doktor nauk historycznych Władysław Werstiuk odczytał pozdrowienia od Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Czytamy w nich między innymi: „Symon Petlura zajmuje szczególne miejsce w historii. Stał się symbolem narodowego ruchu wyzwoleńczego oraz ukraińskiego państwowotwórstwa początku XX wieku. Naszemu narodowi oraz światowej opinii publicznej przez dziesięciolecia narzucano sfałszowane wyobrażenia o jego życiu i walce. Reżim komunistyczny dołożył wszelkich starań, aby oczernić człowieka, który poświęcił się sprawie niepodległości Ukrainy, stał u podstaw jej państwowości, odegrał wiodącą rolę w tworzeniu rodzimego wojska. W ostatnich latach zrobiliśmy wiele dla przywrócenia prawdy o wielu przywódcach narodowych. Jestem przekonany, że głębokie i obiektywne badanie działalności Symona Petlury, należyte uczczenie pamięci tego wielkiego Ukraińca jest naszym patriotycznym obowiązkiem zarówno wobec poprzednich, jak i przyszłych pokoleń. Życzę uczestnikom forum owocnej pracy i nowych sukcesów w imię Ukrainy”. W pracach konferencji wzięli udział historycy z Zaporoża, Kamieńca Podolskiego, Kijowa, Instytutu Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, działacze społeczni, których gruntowne referaty poświadczyły naukowe podejście do badania postaci historycznej, która stała się symbolem ruchu narodowowyzwoleńczego. W ramach konferencji odbył się pokaz filmu dokumentalnego „Nieprzebaczeni”. 80% użytkowników strony internetowej Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej opowiedziało się za wzniesieniem w Połtawie pomnika Symonowi Petlurze. Do wideomostu z okazji 130. rocznicy urodzin Symona Petlury dołączyły Kirowohrad, Donieck, Czernihów oraz Symferopol. W naukowym forum internetowym wzięli udział połtawscy naukowcy-petluroznawcy Taras Pustowit, Wiktor Rewehuk oraz Mykoła Jakymenko. Mówiono między innymi o petersburskim i emigracyjnym okresach w życiu Petlury. Wspomniano o tym, że to właśnie nasz rodak swego czasu opiekował się uporządkowaniem grobu Tarasa Szewczenki na Górze Czernieczej. „Oglądajcie dokumentalne audycje o naszym sławnym rodaku Symonie Petlurze” — zwrócił się do młodzieży jeden z inicjatorów pokazu, naczelnik Głównego Zarządu Polityki Informacyjnej i Wewnętrznej obwodowej administracji państwowej Ołeh Pustowhar. Film dokumentalny „On z kohorty wodzów” dziennikarz Obwodowej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej „Łtawa” Serhij Bławacki stworzył jeszcze w 2006 roku. Był on wielokrotnie transmitowany na antenie telewizji obwodowej, a w ubiegłym roku demonstrowano go w kilku uczelniach wyższych Połtawy. W obrazie występują autorytatywni połtawscy naukowcy Taras Pustowit, Wiktor Rewehuk, Wołodymyr Moklak, Mykoła Jakymenko, kijowski badacz Jurij Szapował. Audycja Pierwszego Kanału Telewizji Narodowej z cyklu „Audiencja” jest świeża, kwietniowa. Ekipa filmowa przebywała na Połtawszczyźnie. Dlatego w programie, oprócz opinii stołecznych historyków, brzmią także komentarze przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Wałerija Asadczewa, przedstawicieli naukowej inteligencji regionu. Audycję już transmitowano na kanale UT-1, teraz pokażą ją w placówkach oświatowych obwodu. Kwiaty pod tablicą pamiątkową Symona Petlury na budynku dawnego seminarium duchownego. Zdjęcie Julii Karpaczowej
Tłumaczenie maszynowe
W Połtawskim Obwodowym Instytucie Kształcenia Podyplomowego Nauczycieli im. M. Ostrogradskiego zaprezentowano siódmy numer naukowo-publicystycznego zbioru „Połtawska Petluriana”. U jego podstaw leżą materiały ósmych Czytań Petlurowskich, przeprowadzonych w Połtawie w 2006 roku. W prezentacji wzięli udział zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Serhij Sołowiej, zastępca przewodniczącego rady obwodowej Petro Worona, naczelnik Głównego Zarządu Polityki Informacyjnej i Wewnętrznej obwodowej administracji państwowej Ołeh Pustowhar, naukowcy, pisarze, przedstawiciele narodowo-patriotycznych organizacji społecznych obwodu. „W Połtawie powinna być nie skromna tablica pamiątkowa, a wspaniały pomnik Symona Petlury. Jestem przekonany: tak właśnie będzie, cała patriotyczna społeczność dołoży do tego maksymalnych starań. A gdyby postawienie pomnika zależało tylko ode mnie, zamiast daty śmierci wykułbym na nim frazę: „Bohaterowie nie umierają”. Petlura zginął tylko fizycznie, jego duch jest dzisiaj z nami. Świadectwem tego jest także wydanie „Połtawskiej Petluriany” – podkreślił Serhij Sołowiej. Podziękował on wszystkim, którzy przyczynili się do wydania zbioru. Książka ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „RIK” przy wsparciu Głównego Zarządu Polityki Informacyjnej i Wewnętrznej obwodowej administracji państwowej. Jej redaktorem jest zastępca dyrektora Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego, przewodniczący Połtawskiego Miejskiego Związku „Proświty” Taras Pustowit. Do kolegium redakcyjnego weszli biskup połtawski i krzemieńczucki UAKP Fedir, przewodniczący obwodowej administracji państwowej Wałerij Asadczew, zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Władysław Werstiuk, przewodniczący obwodowego związku „Proświty”, deputowany ludowy Mykoła Kulczynski, naukowcy Dmytro Stepowyk, Ołeksandr Biłousko, Wiktor Rewehuk, Wołodymyr Moklak, Witalij Chanko, Petro Rotacz. Książkę otwiera wiersz Dmytra Pawłyczki „Na grobie Symona Petlury” oraz przedmowa Mykoły Kulczynskiego. Zawiera ona 17 publikacji, których autorami są historycy, badacze, krajoznawcy z Połtawy, Kijowa, Winnicy, Doniecka, Dniepru. W wydaniu rozpatrzono różne aspekty państwowotwórczej, wojskowej i politycznej działalności Symona Petlury, przytoczono wybrane jego listy do literaturoznawcy, publicysty, ministra spraw zagranicznych Ukraińskiej Republiki Ludowej Andrija Nikowskiego. Autorzy zapoznają czytelnika także z drogą życiową połtawian Mykoły Michnowskiego (ideologa ukraińskiego nacjonalizmu) oraz Dmytra Szulhy (działacza ruchu spółdzielczego), pochodzącego z okolic Kobielaków setnika Armii URL Andrija Łewczenki, naukowca Nykyfora Hryhorijiwa i innych czołowych działaczy Ukraińskiej Republiki Ludowej. Uczestnicy prezentacji obejrzeli również wystawę dokumentów i materiałów fotograficznych z epoki URL, przygotowaną przez Państwowe Archiwum Obwodu Połtawskiego. Podczas prezentacji naukowego zbioru „Połtawska Petluriana” nasz rodak, dyrektor departamentu Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy generał-major Wasyl Bohdan uroczyście przekazał do obwodowego muzeum krajoznawczego odtajnione listy Symona Petlury. 11 oryginałów listów Petlury, datowanych na maj–wrzesień 1922 roku, znajdowało się w wielotomowej sprawie archiwalnej, wszczętej przez organy karne byłego ZSRR wobec generała-chorążego armii URL Jurka Tiutiunnyka, którego czekiści aresztowali w 1929 roku. Jak opowiedział Wasyl Bohdan, materiały archiwalne świadczą, że listy Przewodniczącego Dyrektoriatu URL i Głównego Atamana Armii URL Symona Petlury w większości były adresowane do premiera rządu emigracyjnego URL Andrija Ływyckiego, a także do ministra wojskowego generała-pułkownika Mykoły Junakowa i Posła Rządu URL we Francji Ołeksandra Szulhyna. W listach oceniana jest ówczesna sytuacja polityczna w Europie i na Ukrainie, określane są zadania dla kierowników ukraińskiej emigracji, wyrażany jest stosunek do różnych wydarzeń. Poszczególne listy oznaczone są napisami „tajne” i „poufne”. Po wstępnym opracowaniu dokumentów specjaliści służby zdecydowali o ich opublikowaniu w celu dalszych badań naukowców i historyków. Dlatego jeden oryginał i dziesięć kopii tych listów odtąd będą przechowywane w obwodowym muzeum krajoznawczym. Dyrektor muzeum Kateryna Fesyk podziękowała Wasylowi Bohdanowi za dar. Dekret o odtajnieniu materiałów archiwalnych, związanych z epoką walk wyzwoleńczych, komunistycznymi represjami i Hołodomorem, podpisał w styczniu tego roku Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko. Materiały przygotowała Tetiana ALIEKSANDROWA, służba prasowa Połtawskiej obwodowej administracji państwowej jakością poligrafii, oprawą i podziękował wydawnictwu za pracę wykonaną z miłością. Ci, którzy śledzą współczesny proces literacki, mieli już okazję zapoznać się z fragmentami powieści, które publikowano w czasopiśmie „Literaturnyj Ternopil”, gazetach „Literaturna Ukrajina” oraz „Słowo Proświty”. Pierwsza książka cyklu ukazała się drukiem w przededniu 130. rocznicy urodzin Symona Petlury. W ciągu 2009 roku – Roku Petlury na Ukrainie – światło dzienne ujrzą kolejne trzy-cztery powieści cyklu. Wasyl Folwaroczny – autor ośmiu książek poetyckich, czterech publicystycznych, czterech powieści i dwudziestu pięciu sztuk – w ciągu siedmiu lat napisał pięć ksiąg powieści-epopei, a w sumie ma ich być dziesięć. Badając postać Symona Petlury, autor postanowił stworzyć nie monografię, a dzieło artystyczne, aby czytelnik odbierał utwór sercem. Autor postawił sobie za cel przede wszystkim nakreślenie osobowości, a już poprzez nią – okresu historycznego, „aby komuś z młodych zachciało się przejść ścieżkami Petlury”. Wasyl Iwanowycz mówi, że pisał przede wszystkim dla młodego czytelnika, bo on musi znać historię.
Tłumaczenie maszynowe
Oglądanie filmów dokumentalnych – taką formę zapoznawania się z postacią wybitnego męża stanu Symona Petlury wybrano dla studentów Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego im. Jurija Kondratiuka. Podczas gdy ich rówieśnicy-humaniści z uniwersytetu pedagogicznego słuchali wystąpień czołowych historyków na ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej, studenci uczelni technicznej wpatrywali się w kadry kroniki filmowej z początku XX wieku.
„Szkoda, że w Ukrainie wciąż prawie nie nakręcono fabularnych filmów o naszych narodowych bohaterach, w tym o Symonie Petlurze. Pewnie wielu z was oglądało rosyjski film „Admirał”, w którym, oczywiście, nieco wyidealizowano generała Kołczaka. Rosjanie uznali go za bohatera i teraz popularyzują go wśród młodzieży. A u nas, oprócz współczesnych fabularnych filmów o Ukraińskiej Armii Powstańczej reżysera Ołesia Janczuka, podobnych obrazów kinowych na razie nie ma. Dlatego zapraszamy do obejrzenia
Tłumaczenie maszynowe
Lilia KOSTYSZYN, m. Tarnopol
Ukazała się w świecie pierwsza księga cyklu historycznych powieści „Symon Petlura” („Strzelżone konie”) pisarza, dramaturga, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, zastępcy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Wasyla Folwarocznego. Pierwsza prezentacja odbyła się w Tarnopolu, gdyż właśnie w tarnopolskim wydawnictwie „Dżura” narodziła się ta książka. Jej oprawę artystyczną wykonał tarnopolanin, znany w regionie malarz i grafik Jewhen Udin. Ponadto sam autor pochodzi z Tarnopolszczyzny — wsi Napadiwka w rejonie łanowieckim, dokąd często odwiedza matkę i siostrę.
Wasyl Folwarocznyj nie krył emocji podczas pierwszego spotkania ze świeżo wydrukowaną książką. Wyraził zachwyt
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kształtuje się człowiek — przecież nie jesteśmy bydlęciem bożym, które może znaleźć dobre pastwisko i być syte oraz zadowolone. Jesteśmy ludźmi i musimy przede wszystkim zachować kulturę. Jeśli chleb nie obrodził dzisiaj — obrodzi w przyszłym roku. Zakład został zamknięty — w przyszłym roku zostanie otwarty. A utracona kultura nie powróci. I strat doznaliśmy bardzo wielu — w czasie niepodległości… Przez nieuwagę, apatię, ignorowanie prawdziwej wojowniczej, zaangażowanej literatury narodowej. — Romanie Iwanowiczu, pisząc powieści historyczne i pisząc wiele o historii Lwowa, Galicji, nigdy nie dzielił Pan Ukrainy na dwie części w swoich utworach — pisał Pan i o Wschodniej, i o Zachodniej Ukrainie. Historia ukraińska w Pana utworach zaczęła wychodzić na równoległą z historią biblijną. Widzę, że Pana powieści, natchnione tematyką biblijną, bez której najwięksi pisarze nie żyją, mają ukraińskie realia… — U mnie wyszło trochę inaczej. Wcześniej „Śmierć Judasza” czy „Ewangelię według Tomasza” niemożliwe było wydać, ale kiedy stało się to możliwe, zrozumiałem, że ten wielki cykl — dwanaście powieści historycznych, gdzie prześledziłem historię Ukrainy od XV wieku do naszych dni, trzeba nakryć tak, jak nakrywa się cerkiew czy kaplicę — kopułą i krzyżem. Wieczne kategorie były — ja je badałem — we wszystkich czasach. Takie wieczne kategorie jak zdrada, zwątpienie i rozdwojenie twórcy na istotę ziemską i nieziemską — nie stawiam siebie tak wysoko, ale tak jest; poeta nie może być tylko ziemski albo tylko niebieski. Archypenko mawiał, że twórca musi stać jedną nogą w realnym świecie, a drugą — w irrealnym, i wtedy będzie dobry utwór. Jeśli stanąć obiema nogami w irrealnym świecie — mamy absurd, jeśli zaś w czysto realnym, to wychodzi publicystyka i traci się artystyczność. Te wieczne kategorie chciałem prześledzić w innym materiale: jak one brzmią w Biblii, w tej wiecznej historii poszukiwania duchowego życia — swojej egzystencji w duchowym tworze. I u mnie wyszło. Zrozumiałem, że kategorie, które badałem w materiale historii ukraińskiej, są przydatne dla niej. Ale one brzmią jak kategorie wieczne i w zupełnie obcych płaszczyznach historycznych. U mnie wyszła książka „Śmierć Judasza”, którą nakryłem, niczym kopułą, swój dom, który budowałem, swoją kaplicę… Nie rzuciłem się w inne tematy — konsekwentnie przeszedłem od narodowych do ogólnoludzkich, bo my jako nacja, jako naród należymy do całego świata i przebywamy w światowym kontekście, tym bardziej teraz, kiedy staliśmy się niepodlegli i świat nas już widzi. — Słowo — to miłość. Czym jest zdrada w słowie, czym jest służenie Słowem? — Słowa „zdrada” nie znam w swoim życiu — mam na myśli zdradę słowa, zdradę przekonań, zdradę Ojczyzny — to obce dla mnie. Służenie Słowem… Może aż nazbyt przywiązywałem wagę do tego, co piszę. Wiedziałem, że żyję w tak strasznym systemie, gdzie innej broni niż słowo nie ma. I stawiałem słowo zamiast broni. Nadawałem mu wielkie znaczenie i w życiu literackim, i w codzienności. To jest właśnie służenie Słowem. A służenie Słowu? To moje życie — innego nie wyobrażam sobie. Tak, jak w powietrzu jest mieszanka azotu i tlenu, bez których człowiek nie żyje, dla mnie nie do pomyślenia jest życie, w którym nie pisałbym. Czasami sam dziwię się, że tak wiele napisałem. Ale musiałem napisać, bo służenie Słowu — to sposób mojego istnienia. Nie mam innego instrumentu do wyrażania siebie, do rozmowy z ludźmi. Mój zawód — pióro. Inne — nie jest moje. Rozmawiała Lubow HOŁOTA
Tłumaczenie maszynowe
— Romanie Iwanowyczu, śmiem zaliczyć siebie do tych czytelników, którzy przeczytali prawie wszystko, co Pan napisał i opublikował. Zaczęłam od „Malw” jako studentka, a powieść „Manuskrypt z ulicy Ruskiej” zaliczam do najbardziej porywających w naszej ukraińskiej prozie: intrygująca fabuła, fakty historyczne, prawda i fikcja tworzą prawdziwy cud; jest tu i erotyka, i demonologia, i mistyka, i elementy thrillera, intryga i farsa, i wiele innych rzeczy, które obecnie ledwo stają na nogi… Duch średniowiecznego Lwowa odtworzony jest tak mistrzowsko i umiejętnie, że czytelnik, porwany wirem wydarzeń, sam staje się współuczestnikiem tego to wesołego, to wielce smutnego karnawału… A jacyż wspaniali bohaterowie tworzą fabuły innych powieści — prawdziwi tytani ducha Iwan Franko, Markijan Szaszkewycz, Mykoła Hułak!.. Jak Panu to się udaje? — Przy biurku mogę zrobić najwięcej. Bo to jest moje. Kiedy siadasz do stołu, otwierają się kanały podświadomości. Otwierają się tylko raz, trzeba jedynie złapać tę chwilę. I ona jest niepowtarzalna. Nigdy nie miałem wolnego czasu i nie wiem, kiedy zdążyłem napisać te piętnaście powieści. I oto wreszcie zakończyłem cykl, który ciągnąłem od XV wieku naszej historii. Ostatnią jest powieść z czasów UPA „Ryk jeleni o świcie”, której prototypem jest moja rodzinna wieś… I oto tę Świątynię, którą wznosiłem trzydzieści lat, postanowiłem zwieńczyć kopułą i krzyżem: tryptykiem powieści filozoficznych, zebranych w jednej książce „Śmierć Judasza” (oprócz tytułowej powieści — jeszcze „Ewangelia według Tomasza” oraz „Renegat”) — o trzech kategoriach, które badałem: zwątpieniu, zdradzie, rozdwojeniu osobowości… — Romanie Iwanowyczu, to właśnie pod Pana ręką we Lwowie zostało utworzone Towarzystwo Języka Ukraińskiego i właśnie we Lwowie zrodził się pomysł, by zreorganizować je w Towarzystwo „Proświta”, którego członkowie wiele zrobili dla niepodległości. Przypomniała mi się fraza, którą rozpoczyna Pan swoją książkę „Błogosław, duszo moja, Pana…”: „Żyjemy w epoce, kiedy politycy albo nic nie wiedzą i nie potrafią przewidzieć przyszłości, albo są bezsilni, by korygować bieg historii…” — Ukończyłem drugą i trzecią księgę tych wspomnień i zostawiam bramy otwarte — myślę, że będę kontynuował, jeśli wystarczy mi życia i czasu. W każdym razie te tematy, które rozpocząłem w pierwszej księdze, rozwinąłem w drugiej i trzeciej, nabrały aktualnego brzmienia — czyli dzisiejszego. Mój stosunek do obecnego życia politycznego nie zmienił się. Pozostałem optymistą, uważam się za zagorzałego czy, jak czasem żartobliwie mówię, cielęcego optymistę i powtarzam: „Błogosław, duszo moja, Pana za to, że doczekaliśmy się i wywalczyliśmy niepodległość Ukrainy”. Wszystko, co dzieje się teraz w polityce i co słyszeliśmy z sali Rady Najwyższej, jest oczywiście przykre. Ale nie powiedziałbym, że bardzo niebezpieczne. Niebezpieczeństwa tu nie ma: nic już nie zawróci Ukrainy w straszne imperialne łono. Ale będziemy jeszcze przechodzić wielkie bariery, dlatego że nasi ludzie, nasz naród nie uświadomił sobie, czym jest niepodległość. Nie uświadomił sobie, że niepodległość — to normalny stan człowieka, normalny stan narodu. I jakieś niedogodności, bieda i braki jeszcze nie oznaczają, że we wszystkim winna jest Ukraina obecna. Winny jest temu system sowiecki, który zniszczył gospodarza, ukraińską ideologię, przygniótł ukraińską ideę narodową. Naród jeszcze nie dorósł do tego, by na wyborach na zawsze wyrzec się strasznego zjawiska, które zatruło XX wiek — komunizmu i faszyzmu. I dopóki naród, nowe pokolenie nie dojrzeje do tego, że trzeba wybierać do parlamentu siły narodowe, a nie komunistów, nie piątą kolumnę, janczarów, którzy nawet nie śpią, a marzą o przywróceniu dawnej władzy — dopóki naród nie weźmie władzy w swoje ręce, dotąd będziemy kuleć. Runęło najstraszniejsze imperium, jakie istniało na świecie. Na jego ruinach powstaje nowe życie i nie może ono iść gładko, wszak nastąpiła destrukcja dusz, destrukcja myślenia; przeszkadzają lenistwo, niegospodarność, nieumiejętność… Ale w końcu, jaką my edukację odbieraliśmy?! Na uczelniach połowę czasu traciliśmy na kłamliwe nauki — historię partii, marksizm-leninizm i wszelkie pseudofilozofie. Teraz widzę zupełnie inne zjawisko wśród młodzieży. Młodzież u nas jest wspaniała — codziennie stykam się z jej zapytaniami, umiejętnościami i pragnieniami. I siedemdziesiąt procent chce mieć gruntowną wiedzę z języka, filozofii, literatury światowej. I dlatego nowe pokolenie będzie gruntowniej przygotowane i bardziej wykształcone niż my. Kiedy będzie edukacja, kultura, a nie ma „w ogóle kultury” — jest narodowa, to utworzy się nowy typ człowieka. I ten nowy człowiek przyjdzie do tego samego parlamentu, do struktur państwowych. Do kierownictwa wszystkimi ogniwami państwa przyjdą ludzie, którzy troszczą się o państwo. Więc jestem optymistycznie nastawiony i będę pisał prawdę — jak zawsze pisałem. Nie można ludzi okłamywać, że żyje nam się dobrze. Ale żyje nam się dobrze dlatego, że żyjemy w swoim państwie. — Jest Pan optymistą i myślę, że nie jest Pan osamotniony w swoim optymizmie. Ale jak wtedy wyjaśnić tę społeczną apatię, która panuje w państwie? — Bardzo wiele udało nam się zrobić wtedy, kiedy jeszcze społecznej apatii nie było. Kiedy walczyliśmy przeciwko systemowi bolszewickiemu, apatii nie było. Tak się złożyło w historii naszego narodu, że nauczyliśmy się walczyć o naszą niepodległość. A kiedy ją zdobywaliśmy, to traciliśmy przez uspokojenie, przez to, że liderzy, którzy wiedli nas do walki, sami obniżali ton, sami uspokajali się i zaczynali między sobą wszelkie „rozprawy”: kto jest większym patriotą, i na tym wiele traciliśmy. I tym korzystał wróg, który nauczył się być zdyscyplinowany, który ma szkołę komunizmu-totalitaryzmu… — Czyli ci ludzie są pewni, że nie przepadną… — Nie przepadną, bo przyszła władza demokratyczna, nikt nikogo. Bohaterowi Ukrainy, laureatowi Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, znanemu ukraińskiemu pisarzowi Romanowi Iwanowyczowi stuknęło 80 lat. Rola tej osobowości w kształtowaniu Towarzystwa Języka Ukraińskiego, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki jest nieoceniona i niezapomniana. W imieniu ukraińskich prośwician, zarządu i sekretariatu „Proświty”, redakcji „Słowa Proświty” i wszystkich czytelników gazety szczerze i hojnie witamy jubilata oraz życzymy mu zdrowia, twórczej mocy i życiowych radości na długie i błogosławione lata! Zdjęcie Ksenii Hładyszewej
Artysta malarz Lubomyr Medwid nie pociąga do odpowiedzialności za działalność antypaństwową, antyukraińskie wypowiedzi. Naród dobrze widzi, kto jest u władzy: nie Ruch, nie „Proświta”, partie się rozpadły, u władzy są ci, którzy byli wcześniej, tylko z nową heraldyką, nową symboliką, wykorzystują ją do swojej czarnej działalności. Naród traci wiarę. I gdyby literatura, która niosła ideę narodową w imperium przez wieki i do dziś, miała tę samą funkcję i tę samą opinię u ludzi, to stalibyśmy na tym samym poziomie. Ale kiedy kultura u ludzi jest odsunięta na drugi plan, a makrokultura — obca dla nas — naciera, kiedy młodzi twórcy, którzy są porządni i utalentowani (dobrze ich znam), tracą wiarę w perspektywę naszego życia państwowego i idą w stronę kopiowania obcych matryc, które nie odpowiadają duchowi narodowemu, albo szukają wyjścia w sytuacjach, które oddalają ich od najbardziej palących problemów i idą w wymyślone sytuacje, które w naszym życiu nie istniały. Taka literatura przestaje być nośnikiem idei narodowej. Możliwe, że przesadzam, ale jestem pewien, że literatura przede wszystkim powinna być kategorią estetyczną. Bardzo wiele straciliśmy na tym, że zaangażowaliśmy literaturę politycznie, ale innego wyjścia nie było. Nowym twórcom wydaje się, że powinniśmy tworzyć tylko wartości estetyczne, które nie mają żadnego związku z życiem politycznym, materialnym, tylko poszukiwania pseudobarokowych form. To jest. Dlatego literatura przestała być materią, która niesie ideę narodową. Możliwe, że nadejdzie czas, kiedy nie będzie musiała tego robić, ale zawsze będzie narodowo zaangażowana! Dlatego nie można obniżać tego zadanego tonu narodowej, zaangażowanej, politycznej literatury, dopóki istnieje zagrożenie dla idei narodowej. Nie jestem za tym, żeby wszyscy krzyczeli „Sława Ukrainie!” i nosili wyszywanki; nie za tym, żeby wszyscy w każdym wersie powtarzali patriotyczne inwektywy czy frazy, ale omijać, wymazywać tego teraz nie można. Nawet literatura, w pewnych wymiarach doskonała, nie dociera do ludzi, ponieważ książki są drogie, ich nie wydają, wszak wydawcy szukają sponsorów dla literatury, która ma popyt na tanim rynku. I od tego też apatia: czytelnik przyzwyczaił się czytać literaturę ciekawą, która wzywa do czegoś. A teraz bierze książkę i mówi: cóż to jest? My jeszcze nie mamy pełnowartościowego państwa, nie mamy dobrobytu materialnego, mamy załamanie hrywny itd., a oni piszą o czymś takim, co trzeba rozszyfrowywać, albo o tym, co wcale nie dotyczy naszego życia narodowego. Literatura przestała być czynnikiem politycznym, narodowym. I dlatego ludzie uciekają od literatury, nie czytają książek — nie mają za co ich kupować. Ludzie nie mają za co dociągnąć do wypłaty (jeśli ta wypłata jeszcze jest) i zaczynają wygłaszać absurd: „Mnie takie państwo nie jest potrzebne!”. W takim przypadku pytam: „A co ci jest potrzebne?! Państwo polskie?! Moskiewskie, tureckie? Możesz mieć tylko jedno państwo: Ukrainę w Ukrainie. I rozbudowuj je, pracuj na nie. Bo nie będziesz miał żadnego — będziesz nikim, zostaniesz w próżni albo będziesz niewolnikiem Moskwy czy innego sąsiada, który kiedyś skosztował ukraińskiego miodu i zapomnieć smaku jego nie może”. Musimy teraz być wojowniczymi artystami, musimy mieć wojowniczą kulturę, musimy walczyć tak, jak walczyli nasi poprzednicy. Przypomnijcie sobie, od czego zaczynała się Rewolucja Ukraińska. Od literatury. Samizdat przygotowywano, czytano, przepisywano, siadano za niego do więzień; za niego wyrzucano ze Związku, z pracy — ale walczono. Teraz wszystko to odpadło. A wróg, który przyszedł, który powrócił, bardzo łatwo z tego korzysta. Teraz trzeba zaprzęgać się w pług i ciągnąć wóz, załadowany słowem niepodległość. Trzeba to słowo napełniać! Jeśli duchowo nie napełnimy tych pustych lub półpustych miechów, to nigdy nie będziemy mieli doskonałej niepodległości. Kiedy byłem deputowanym Rady Najwyższej, to zawsze wyskakiwałem na trybunę, jak chodziło o kulturę duchową, język itd. Moi współmyśliciele, których szczerze kocham, mówili: „Romanie, są ważniejsze sprawy niż kultura!”. A ja odpowiadałem: „Nie ma ważniejszych spraw niż kultura!”. Bo z kultury
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła ILJENKO W centrum sztuki współczesnej „Soviart”, mieszczącym się przy Andrijiwskim uzwozie 22, dzięki wsparciu Ambasady Republiki Litewskiej na Ukrainie otwarto wystawę litewskiej typografii i kaligrafii „Wędrujące litery”. Inicjatorka wystawy Aušra Lisauskienė przygotowała ją we współpracy z Wileńską Akademią Sztuk Pięknych oraz Stowarzyszeniem Projektantów Graficznych Litwy. W ubiegłym roku „Wędrujące litery” odniosły wielki sukces w Petersburgu, a w tym maju cieszą miłośników sztuki w stolicy Ukrainy. Ta wystawa to swoista podróż przez sztukę kaligrafii i typografii. Technologie, które wykorzystali artyści, są najróżniejsze: od tkania na krosnach komputerowych po pracę w „Photoshopie”. Gama emocjonalna prac zaprezentowanych na wystawie jest bogata i nieoczekiwana. Oto „Fosylia” Lidii Kuklienė, gdzie litery przypominają bursztynowe ozdoby. Wykonane zostały metodą druku cyfrowego na atłasie. Oto fartuch kuchenny, zmontowany z zaproszeń na różnorodne wydarzenia, należący do mistrzyni Veigel Almiry Bartkevičiūtė. Oto litery z ludzkich palców Robertasa Jučaitisa, przez które prześwituje słoneczko, a praca nosi tytuł „Jesteśmy odpadami jądrowymi”. A oto niby krzyk Grety Grendaitė, utrwalony na papierze: „Psychoakustyka dźwięku A”. Litery wplecione w dywan, litery zlewające się w umywalkę, litery przerażające bezduchowością, jak w pracy Donaty Porvaneckaitė „Kod identyfikacyjny”, albo niosące w sobie czyjąś ostatnią nadzieję, jak w pracy Eveliny Paukštytė „List do więzienia”. Wszystko na świecie można wyrazić literami… Wystawa wzywa do zastanowienia się nad tym, że w naszych czasach technologii komputerowych społeczeństwo mimo wszystko potrzebuje i liter, i artystów. W kulturze litewskiej kaligrafia jest tradycyjnie ściśle związana z poezją, a smukłość tekstu dopełnia użycie kolorów i farb oraz drogiego papieru. Litwini często zapisują kaligraficznie ludową mądrość: przysłowia, strofy poetyckie, powitania. Zatem kaligrafowie, projektanci, mistrzowie tkaniny artystycznej różnych pokoleń mówią o czcionce, wiążąc ją z problematyką ogólnoludzką, w szczególności narodową. Chcę, aby na Litwie, według słów Audriusa Klimasa, autora wystawy i profesora Wileńskiej Akademii Sztuk Pięknych, kierownika katedry projektowania, wszyscy rozmawiali po litewsku. „Na wystawie zaprezentowano prace 26 autorów. To pierwszy etap wystawy, drugi będzie we wrześniu – opowiada Audrius Klimas – a trzeci w 2010 roku. Wystawę niedawno eksponowano w Petersburgu, drugi etap planujemy przeprowadzić w Wilnie, a trzeci w Helsinkach. Główna idea wystawy to udowodnienie, że pismo nie traci znaczenia w XXI wieku, mimo rozpowszechnienia technologii komputerowych. Niektórzy jeszcze piszą listy odręcznie i starają się doskonalić umiejętności. W tym roku, i jest to symboliczne, Litwa obchodzi tysiąclecie pisemnej wzmianki o naszym kraju w dokumentach germańskich. Wśród naszych autorów jest młodzież i szanowani nestorzy kaligrafii, na przykład Albertas Gurskas, który jako pierwszy na Litwie obronił dyplom z kaligrafii. Kaligrafia to bardzo wąska dziedzina sztuki, jak to mówią, „nisza”. A z drugiej strony, na całym świecie istnieje klasyczna kaligrafia i interpretacje na temat kaligrafii, oraz technologie komputerowe i czcionki”. Nawiasem mówiąc, w ramach wystawy zaplanowano także warsztaty Audriusa Klimasa. Panu Klimasowi bardzo spodobał się Kijów – według jego słów, zielony, swoisty i kulturalny. Szczególny przejaw kultury gość dostrzegł w tym, że na każdym kroku sprzedają ukraińskie pamiątki, a to jest sztuka. Wystawę zorganizowała attaché Republiki Litewskiej na Ukrainie i w Gruzji do spraw kultury, a pobyt Audriusa Klimasa w Kijowie stał się możliwy dzięki Ministerstwu Kultury Republiki Litewskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Oksana DERKACZ, pracownik naukowy Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy otwarto wystawę z okazji 80-lecia Bohatera Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. T. G. Szewczenki, znanego ukraińskiego pisarza Romana Iwanyczuka. Odwiedzający muzeum i wielbiciele prozaika w pomieszczeniu biblioteki Kolegium Pawła Hałahana mają możliwość zapoznania się z dorobkiem twórczym oraz drogą życiową prozaika. Ekspozycja zaczyna się wspaniałym portretem Romana Iwanyczuka autorstwa znanego lwowskiego artysty Lubomyra Medwiedia. Wśród najcenniejszych eksponatów znajdują się rękopisy powieści „Czwarty wymiar”, „Saksaul w piaskach”, „Kraina Irredenta”, opowiadania „Śmierć Judasza”, rękopiśmienne notatki do słynnych „Malw”. Na wystawie zaprezentowano wydania wszystkich dzieł twórcy, napisanych na przestrzeni półwiecza, począwszy od zbioru „Prut niesie lód” (1958) aż po najnowszą, niezwykle ciekawą książkę „Moja kunstkamera” (2009). Atrakcyjny jest szereg wydawnictw periodycznych z publikacjami jubilata („Dzwin”, „Bereził”, „Kurier Krywbasu”, „Kijów”). Na honorowym miejscu znajdują się książki „Woda z kamienia” oraz „Ogniste słupy” z autografem dla naszego muzeum. Serdecznie gratulujemy Romanowi Iwanyczukowi pięknego jubileuszu. Jesteśmy z Pana dumni, szanowny Mistrzu, i życzymy wszelkiej pomyślności! Wiktor Baranow, Iwan Dracz oraz Oksana Derkacz na otwarciu wystawy
Tłumaczenie maszynowe
Serhij KLYMKO. Niedawno zakończył się 62. Festiwal Filmowy w Cannes. Główną nagrodę, Złotą Palmę, z rąk swojej dawnej znajomej, przewodniczącej tegorocznego jury Isabelle Huppert, otrzymał Austriak Michael Haneke za obraz „Biała wstążka”. Film opowiada o odizolowanym świecie niemieckiej wsi przed I wojną światową. Historia surowego protestanckiego wychowania młodego pokolenia, którego pełnoletność przypadnie na rządy NSDAP, opowiadana jest na tle bukolicznego krajobrazu. „Ciekawie było mi prześledzić, jak zmienia się świadomość dzieci, w którą wpaja się wartości absolutystyczne, opowiedzieć, do jakich skutków mogą doprowadzić idee absolutyzmu, nieważne, religijne czy polityczne”. Haneke znany jest z umiejętności ostrego i z wielkim kunsztem kinematograficznym poruszania kwestii społecznych. W 2001 roku Huppert zagrała w jego skandalizującej ekranizacji powieści Elfriede Jelinek „Pianistka” (o dewiacyjnej seksualności wykładowczyni austriackiego konserwatorium), otrzymując w Cannes nagrodę za najlepszą rolę kobiecą. Tym razem tę nagrodę zdobyła Charlotte Gainsbourg, córka słynnego „francuskiego Ukraińca” Serge’a Gainsbourga, za udział w obrazie Larsa von Triera „Antychryst”. Jednak Trier zdobył negatywne uznanie — specjalną antynagrodę za „film poniżający godność kobiety”. Swoją drogą, mniej więcej takie same opinie feministek można było usłyszeć pod adresem „Pianistki”. Wielką Nagrodę Jury festiwalu otrzymał Jacques Audiard, autor „Proroka”. Film „Kinatay” Filipińczyka Brillante Mendozy zdobył nagrodę za najlepszą reżyserię i wywołał zachwyt Quentina Tarantino. Amerykański reżyser przedstawił canneńskiej publiczności „Bękarty wojny”, historię okupacji Francji przez Niemcy, za udział w którym Christoph Waltz otrzymał nagrodę za najlepszą rolę męską, grając nazistowskiego pułkownika Hansa Landę. Specjalną nagrodę za wkład w sztukę filmową przyznano 86-letniemu francuskiemu reżyserowi Alainowi Resnais, znanemu z obrazów „Zeszłego roku w Marienbadzie”, „Hiroszima, moja miłość”, „Noc i mgła”. Na festiwalu zaprezentowano trzy ukraińskie filmy: „Pewnego razu się obudzę” Maryny Kondratiewej, „Dzień zwycięskich” Wałerija Jambuśkiego oraz „Odrzucenie” Wołodymyra Lerta. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej.
Tłumaczenie maszynowe
Iryna FARION, Lwów. Fenomenalnym jest Człowiek, który zdołał nadać nazwę całemu narodowi — banderowcy. Prawdopodobnie nazwisko rodu zaprogramowało jego Los i stało się znakiem Wolności i Niepodległości zniewolonych Ukraińców. Swoim pochodzeniem sięga ono języka łacińskiego, z którego rozprzestrzeniło się na romańską, germańską i słowiańską grupę języków. W szczególności włoskie słowo banda oznacza „chorągiew, sztandar, oddział, zgraję” z określającą cechą motywacyjną, sięgającą gockiego bandwa „sztandar, znak”, spokrewnionego z czasownikiem benda „dawać znak”; porównajmy z staroindyjskim bhah, co oznacza „światło”. W języku francuskim słowo to funkcjonuje w zdrobniałej formie bandera (z przyrostkiem -era), co oznacza „opaskę kobiecą”, „wstążkę”, „przepaskę”, „przewiązkę” (porównaj banderolę, czyli coś przewiązanego). Jeśli do polskiego słowo to trafiło z francuskiego, to do ukraińskiego, najwyraźniej, z polskiego ze znaczeniem „sztandar”. Rzeczywiście, sam Bandera stał się sztandarem zmagań o wolność Ukraińców. I do dziś światło tego sztandaru ćmi niektórym rozum… Bezlitosna, lecz uduchowiona walka z trzema reżimami okupacyjnymi — polskim, niemieckim, moskiewskim — przekształciła go w sakrament miłości i nienawiści. Tylko heroiczne osobowości są zdolne wywołać tak wysokie napięcie polarnych uczuć. Gdzie polarność — tam życie. Gdzie walka — tam rozwój. Gdzie pozycja — tam opozycja. W tym istota życia jako tworzenia i śmierci jako zapomnienia czy wieczności. On swoim myśleniem i czynem przekształcił własną nagłą śmierć w życie jego narodu jako narodu. Życiem inspirował, a śmiercią śmierć pokonał. Znamienne, że nawet polska gazeta „Prosto z mostu” podczas procesu warszawskiego w listopadzie 1935 roku nad S. Banderą i jego 12 współmyślicielami, oskarżonymi o działalność terrorystyczną, w szczególności zabójstwo ministra spraw wewnętrznych B. Pierackiego, pisała: „Niech ukraińskich nacjonalistów będzie tylko garstka, jednak napięcie gotowości, poświęcenia i heroizmu tej garstki jest tak wyraźnie wielkie, że wystarcza nie tylko na to, by wskrzesić, a nawet stworzyć naród”. Wkrótce z tej „garstki” powstała ponad trzystutysięczna UPA, a na początku lat 40. OUN stała się wiodącą siłą polityczną na zachodnioukraińskich ziemiach, w czasie imperium zła ZSRR banderowcy — to największe zagrożenie dla jego istnienia. W ciekawy sposób świadczy o tym jedna z zagranicznych gazet z 13–24 października 1962 roku: „Aby ocenić ważność problemu Ukrainy dla sowieckiego rządu, wystarczy czytać moskiewską prasę i prasę »ukraińskiej republiki«: nie ma dnia, w którym nie atakowano by ukraińskiego nacjonalizmu” (La Libre Belgique, Bruksela). Obecnie także nie ma dnia, aby moskiewskie media nie szkalowały Ukraińców. Teraz, mimo de iure Państwa Ukraińskiego, nacjonaliści nie są reprezentowani w żadnej najwyższej gałęzi władzy — ani w Radzie Najwyższej, ani w rządzie, ani w Sekretariacie Prezydenta. Chyba że dopiero co, w lutym 2009 roku, WS „Swoboda” jako następca w bezkompromisowych nacjonalistycznych banderowskich zmaganiach odniosła przekonujące zwycięstwo w wyborach lokalnych, wywalczywszy pierwszego nacjonalistycznego przewodniczącego Tarnopolskiej Rady Obwodowej. To jest właśnie ciągłość i zakorzenienie idei, która, choć przerywaną linią przebija się przez hołodomory, represje, rozstrzeliwania, asymilację, pseudodemokratyzację, liberalizację — ale nabiera siły, wznosi się i rozpościera skrzydła. Aby gwałtownie i nieustannie odbywało się odrodzenie idei nacjonalistycznej w oporze wobec liberalizacji i globalizacji, warto uważnie przyjrzeć się jej fundamentalnemu wcieleniu — Stepanowi Banderze. Jeszcze jako czternastolatek Stepan, dowiedziawszy się o zadanych przez Polaków torturach Oldze Basarab — członkini UWO — zastosował je wobec siebie: wbijał pod paznokcie igły; biczował swoje ramiona wojskowym pasem z żelazną klamrą; zaciskał do krwi palce, włożywszy je między drzwi i ościeżnice; przypiekał ręce do szkła lampy naftowej, a nawet zbierał z podłogi rozlaną zupę, powtarzając: „Jedz, Stepanie, bo i taką polewkę, być może, jeszcze przyjdzie ci kiedyś jeść”… Pewnego razu w Domu Akademickim we Lwowie zebrała się grupa studentów, wśród których student prawa w rozmowie powiedział: „Ja w żadną politykę się nie mieszam. Ja jestem ukraińskim studentem i to wszystko!”. Stepan, spojrzawszy na niego, ironicznie się uśmiechnął, wstał i wyszedł. Później, gdy przyszedł ten „niepolityczny” student do towarzystwa i zaczął podawać każdemu rękę, to Bandera odwrócił się, włożywszy swoje ręce do kieszeni. Na uwagę przyjaciela H. Melnyka, że przyczynił się do nieprzyjemnej sytuacji, Bandera odciął: „Jak ci się to nie podobało, możesz zaskarżyć mnie do sądu”. Po dziesiątkach lat tego samego „niepolitycznego” studenta ze Lwowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego B. Staszynskiego zwerbowały moskiewskie służby i on — „niepolityczny” — zabił Banderę. Nie mniej znamienny był stosunek Bandery do partii o kierunku demoliberalnym UNDO, która optowała za blokiem wyborczym z Żydami. Wyraźnie dystansował się jako radykał-nacjonalista. Taki był kodeks honoru i moralności tego młodzieńca. Lata fizycznego i moralnego samodoskonalenia dały niesłychany wynik. Na procesie warszawskim, wspomina prokurator Żeleński, „biła od niego niewyczerpana energia i fantastyczna siła”; dziennikarz z polskiej gazety „Ojczyzna” zauważa, że ten „niski, małego wzrostu, chudy, z twarzą młodego chłopca, ciemnowłosy, ostrzyżony, ubrany w czarny strój” człowiek „myśli wyraża w jasnej formie, z nich widać, że to inteligentny człowiek. Czuć, że ten człowiek jest całkowicie niepodobny do większości”.
Stepan Bandera z rodziną w lesie oskarżonych”. Wyrok — karę śmierci (zamienioną na mocy amnestii na dożywocie) — Stepan Bandera i Mykoła Łebed przyjęli okrzykiem: „Niech żyje Ukraina!”. Mistyczna siła tego człowieka ujawniła się w unikalnym epizodzie rozprawy sądowej procesu lwowskiego (25 V – 26 VI 1936 r. – oskarżenie o zdradę stanu): „Na samym początku procesu jako ostatniego wprowadzono do sali Stepana Banderę. Kiedy się pojawił, wszyscy oskarżeni wstali z miejsc i powitali przywódcę: „Sława Ukrainie!”. Za oskarżonymi podnieśli się adwokaci i widzowie, a za nimi – sędziowie, przysięgli, dziennikarze i wszyscy funkcjonariusze policji różnych rang. Oto jak opisał to wydarzenie adwokat S. Szuchewycz: „Oni jakoś mechanicznie poodnosili się w przekonaniu, że na salę wszedł sąd lub jakiś wysoki polski dostojnik. W ten sposób cała sala – jak jeden mąż – podniosła się, by uczcić młodziutkiego Banderę, gdy ten wchodził na salę. „Panie, panie – mówiłem potem do [sądowego] radcy Tynki – dziwicie się, że naród ukraiński słucha Bandery, skoro wy sami oddajecie mu takie honory: wszyscy wstajecie, kiedy wchodzi na salę rozpraw sądowych”. Nie mniej ważny epizod o mistycznej sile Stepana Bandery pozostawił jego spowiednik w więzieniu, ksiądz Kładowycznyj: „Był pobożny, religijny, spowiadał się, przystępował do świętej Komunii… Biła od niego siła woli i dążenie do postawienia na swoim. Jeśli istnieje übermensch (nadczłowiek), to on właśnie był takiej rzadkiej rasy – übermensch, i był tym, który stawiał Ukrainę ponad wszystko”. Unikalność tej energetyki i siły woli miała bezprzykładne wcielenie w sposobie prowadzenia rozmowy i podejmowania decyzji. Wspomnienia o tym pozostawił P. Mirczuk: „Na wszystkich posiedzeniach Prowodu Bandera zwracał uwagę na rzeczowość, nie lubił ogólnikowych retorycznych przemówień, sam nigdy nie używał opisowego krasomówstwa (kwiecistości) i innych powstrzymywał od odchodzenia od tematu, a każdy punkt kończył przyjęciem ostatecznej decyzji w danej sprawie i poleceniem, kto odpowiada za wykonanie danej decyzji”. Zanim zaczęło się wymagać od innych, trzeba było samemu stać się przykładem bezwzględnego czynu. Oto najważniejsze punkty jego działalności, które przemieniły Banderę w symbol i sztandar wyzwolenia Ukraińców: 1. Rozbudowywał OUN w powiecie kałuskim i odpowiadał za rozpowszechnianie podziemnych wydawnictw w Zachodniej Ukrainie. 2. Od 1932 roku był zastępcą Krajowego Prowidnyka OUN, doświadczając pięciu aresztowań za działalność antypolską. 3. W 1933 roku zainicjował głośną akcję szkolną „W walce o duszę ukraińskiego dziecka” z wydrukiem i rozpowszechnieniem 98 tysięcy ulotek i 6 tysięcy odezw. W ulotce pisano: „Ukraińscy ojcowie i matki! Musimy przejść od obrony do zdecydowanego natarcia przeciwko polskiemu panowaniu, to jest przeciwko polskiemu państwu i polskiemu Duchowi na wszystkich odcinkach naszego życia, w pierwszej kolejności w szkołach”. W odezwie zaznaczono: „Młodzi przyjaciele! Ukraińscy uczniowie! Nie dajcie, żeby wrogowie zrobili z Was janczarów! Nie dajcie, żeby lachy obrócili Was w swoich posłusznych niewolników! Macie być rycerzami i bojownikami o wolność Ukrainy! Przed Wami wielka święta walka”. 4. Na znak protestu przeciwko Hołodomorowi, zorganizowanemu przez Moskwę, jako kierownik Krajowej Egzekutywy OUN w październiku 1933 roku wydał rozporządzenie o zamachu na moskiewskiego konsula we Lwowie. W rezultacie Mykoła Łemyk zabił zwiadowcę NKWD A. Majłowa, zwracając w ten sposób uwagę świata na ludobójstwo Ukraińców w komunistycznej Rosji. Na procesie warszawskim Bandera powiedział: „Ja sam o tym zamachu zdecydowałem… Ale przez cały ten czas nie przeżywałem tego, co przeżywałem wtedy, kiedy wysyłałem dwóch członków na pewną śmierć: Łemyka i tego, który zabił Pierackiego…”, „ale nasza idea w naszym pojęciu jest tak wielka, że kiedy idzie o jej realizację, to nie jednostki, nie setki, a miliony ofiar trzeba poświęcić, żeby ją w końcu zrealizować”. 5. Na rozkaz S. Bandery 15 czerwca 1934 roku H. Macejko dokonał zamachu na polskiego ministra spraw wewnętrznych B. Pierackiego na znak protestu wobec nieznośnej sytuacji Ukraińców w Polsce, w szczególności pacyfikacji kraju. 6. Z rozkazu S. Bandery J. Karpineć wyprodukował balony powietrzne do przerzutu i rozrzucania ounowskich odezw na Wschodniej Ukrainie, stworzono łączność organizacyjną i grupy marszowe na te tereny. 7. Inicjator walki z miejscowymi odstępcami-sługusami („chruniami-ugodowcami”) polskiego reżimu. Jako wynik – zabójstwo dyrektora lwowskiego gimnazjum I. Babija oraz J. Baczynskiego (1934). 8. Inicjator tworzenia „zielonych kadr”: w związku z nasileniem polskiego terroru członkowie OUN mieli przejść do głębokiego podziemia i prowadzić z okupantami nieprzejednaną walkę, jednocząc się w zbrojne oddziały partyzanckie. Jednym z ich zadań – wyzwolenie aresztowanych członków OUN. Ten projekt poprzedzał narodziny UPA. 9. Przekształcenie procesów sądowych warszawskiego i lwowskiego (1935–1936) w trybunę głoszenia nacjonalistycznych idei i demonstrację niezachwianej i nieugiętej postawy. Jako wynik – porażkę przekształcono w zwycięstwo idei narodowego wyzwolenia i wolności. OUN wzbogaciła się o 20 tysięcy członków, którzy przeciwstawiali się dwóm imperiom – polskiemu i moskiewskiemu. Podczas tych procesów autorytet i popularność S. Bandery tak wzrosły, że naród zaczął układać o nim pieśni i legendy. 10. W czasie ponad pięcioletniego uwięzienia (13 września 1939 roku w wojennym chaosie ucieka z więzienia) przeprowadził trzy protestacyjne głodówki – po 9, 13 i 16 dni. Stepan Bandera, 1923 r.
11. W lutym 1940 roku po konfliktach ideologicznych z A. Melnykiem (w szczególności orientacji tego ostatniego na związki z Niemcami) utworzono Rewolucyjny Prowid OUN na czele ze S. Banderą, z którego z czasem wyrosła UPA. 3 kwietnia 1941 roku w Krakowie na Drugim Wielkim Zjeździe OUN S. Bandera został jednogłośnie wybrany Przewodniczącym Prowodu. 12. 30 czerwca 1941 roku we Lwowie ogłoszono Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego. S. Bandera był współautorem tekstu, inicjatorem jego ogłoszenia, wziął na siebie odpowiedzialność za jego istotę przed niemiecką władzą okupacyjną. W rezultacie — 5 lipca 1941 roku areszt i nazistowski obóz koncentracyjny Sachsenhausen do 27 września 1944 roku. 13. W 1945 roku S. Banderę wraz z R. Szuchewyczem oraz J. Stećką wybrano do Biura Prowodu OUN. Na żądanie Prowodu i dla bezpieczeństwa życia S. Bandera wyjeżdża za granicę, aby rozbudowywać zagraniczne części OUN, w szczególności ich zdolność wojskową do walki w kraju. Od 1948 roku w organizacji dojrzewają głębokie wewnętrzne konflikty ideologiczno-organizacyjne między dawnymi współmyślicielami. Opozycja uparcie rozpowszechnia plotki o przejściu OUN w Ukrainie na pozycje socjalistyczne. A zatem, należy to zrobić także za granicą. W geście protestu przeciwko „podszywaniu się pod firmę OUN neokomunizmem” 22 sierpnia 1952 roku S. Bandera porzuca stery Przewodniczącego Prowodu całej OUN, jednak 5. Konferencja ZCz OUN znów wybiera go Prowidnykiem. Charakterystyczne, że ten rozłam trwa na tle przynajmniej sześciu wykrytych zamachów na życie Prowidnyka, z których ostatni 15 października 1959 roku był skuteczny. Znamienne, że jeszcze w 1946 roku M. Bażan jako przedstawiciel delegacji Ukraińskiej SRR na posiedzeniu sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Londynie żądał od zachodnich liderów politycznych wydania S. Bandery jako „zaciętego zbrodniarza przeciwko ludzkości”. Cechą szczególną zagranicznego życia S. Bandery stała się jego aktywna działalność publicystyczna jako teoretyka rewolucyjnego ruchu nacjonalistycznego. Wydaje się, że w warunkach dyskomfortu psychicznego wśród wyobcowanych swoich i realnego fizycznego zagrożenia życia odbywa się ideologiczno-filozoficzne przemyślenie podstawowych wartości życiowych i stałych walki nacjonalistycznej. Po burzliwej działalności militarnej i hartowaniu siebie na stal w polsko-niemieckich więzieniach pióro w silnych rękach tego człowieka ukazało nam Prawdę o głęboko intymnych wartościach ludzkich, narodowych, religijnych i państwowych. Jeszcze daleko nie wszystko opublikowano z jego spuścizny teoretycznej, jednak zbiór prac „Perspektywy ukraińskiej rewolucji” (Drohobycz, 1998) — to wystarczające odzwierciedlenie jego harmonijnego życia wewnętrznego. Na podstawie tych prac naturalnie jest zbudować hierarchię jego zasadniczych wartości życiowych według wyznaczających konceptów, czyli skupisk mentalnej świadomości Prowidnyka: BÓG, DUSZA, DUCHOWOŚĆ, IDEA. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Uczestnicy i goście święta szewczenkowskiego spotkali się z kierownictwem obwodu i miasta, byli obecni na otwarciu Wszechukraińskiej wystawy artystycznej „Malownicza Ukraina” w sali wystawowej centrum kultury „Wernisaż”, zapoznali się z ekspozycjami muzeów literacko-pamięciowych Jurija Fedkowycza, Olhy Kobylańskiej, Mihaia Eminescu, Wołodymyra Iwasiuka, obwodowego muzeum architektury ludowej i budownictwa. W sali muzyki organowej i kameralnej odbył się koncert artystów obwodowej filharmonii „T. H. Szewczenko w muzyce, pieśni i słowie”. Nina Hnatiuk Zdjęcie autorki Podczas uroczystego otwarcia Międzynarodowego święta szewczenkowskiego oraz składania kwiatów pod pomnikiem Tarasa Szewczenki na Placu Centralnym przewodniczący Czerniowieckiej obwodowej administracji państwowej Wołodymyr Kulisz odczytał powitanie Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki dla gości i uczestników święta szewczenkowskiego, wszystkich mieszkańców Bukowiny, a także podkreślił wielką rolę, jaką w odrodzeniu wielkości kultury narodowej, państwowości języka ukraińskiego, wychowaniu świadomych budowniczych państwa ukraińskiego odgrywa twórcze dziedzictwo duchowego ojca narodu Tarasa Szewczenki. Mając takiego olbrzyma ducha jak Szewczenko, nie możemy być drugorzędnym, kolonialnym narodem. Dlatego odradzamy się dzięki słowu Tarasa, bronimy siebie tym słowem, wznosimy się w nim. Nie wykupimy się od Tarasa ani pomnikami, ani pieśniami: musimy wytrzymać jego surowe ojcowskie spojrzenie, musimy zrealizować testamenty Szewczenki, wśród których jest bodaj najważniejsze przykazanie: „W swoim domu — swoja prawda, i siła, i wola”. Właśnie w tym skrzydlatym wyrażeniu Szewczenki zakodowana jest ukraińska idea narodowa. O Szewczence i Mickiewiczu — dwóch szczytowych poetach słowiańskich, oświeceniowcach, z natchnieniem mówił znany polski poeta, tłumacz, przewodniczący Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Marek Wawrzkiewicz. Nie jest on pierwszy raz na ukraińskiej ziemi: w ubiegłym roku był uczestnikiem święta literackiego „Słowo bez granic”, przetłumaczył niemało klasycznej i współczesnej poezji ukraińskiej, w szczególności Iwana Dracza, Dmytra Pawłyczki. A wydawnictwo „Feniks” wydało zbiór wybranych wierszy naszego bratanka „Świetelko” w przekładach Romana Łubkiwskiego. Rosyjski prozaik Wiktor Jerofiejew, którego powieści przetłumaczono na wiele języków, z zachwytem zaznaczył: ten kraj należy do historii świata. A poza tym pisarz w te dni założył wyszywankę nieprzypadkowo, wszak uważa Czerniowce za rodzinne: tutaj urodziła się jego żona. Poecie z Bułgarii Zachari Iwanowowi jednakowo bliscy są i Christo Botew, i Taras Szewczenko, którego utwory genialnie tłumaczył Dimityr Metodijew. „Żyłem na Ukrainie dziesięć lat, trochę znam język ukraiński i ukraińską duszę. Język ukraiński połączył dźwięczność i piękno wszystkich języków słowiańskich, jest on bogaty i piękny. Nie ma siły, która mogłaby zniszczyć taki język. A dlatego i naród ukraiński jest nieśmiertelny” — twierdzi Zachari Iwanow. Rok 2009 na Bukowinie ogłoszono rokiem Wołodymyra Iwasiuka. Laureat Nagrody Narodowej Ukrainy, autor wielu popularnych pieśni Stepan Puszyk zaznaczył, że Wołodymyr Iwasiuk to kwitnąca gałąź potężnego drzewa poezji Szewczenki, przeczytał wiersz pamięci kompozytora — 22 maja właśnie minęło 30 lat od czasu gwałtownej śmierci poety, kompozytora i piosenkarza, którego twórczość pośmiertnie uhonorowano Nagrodą Szewczenkowską. Tak, drogą ceną zapłacono za prawo do własnego głosu, słowa i pieśni, możliwość nie szeptem mówić o naszych radościach i smutkach, stratach i nadziejach. Poeta z Charkowa Stepan Sapelak należy do kohorty poetów-więźniów politycznych, razem z Wasylem Stusem, Wasylem Owsijenką, Lewkiem Łukjanenką, Tarasem Melnyczukiem trafił do kazamatów za oddanie ukraińskiej idei i ukraińskiemu słowu. Pisarze z różnych obwodów Ukrainy oraz Autonomicznej Republiki Krym, zagraniczni goście byli we wszystkich rejonach, spotkali się ze studentami Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego, Państwowej Akademii Finansowej, obwodowej szkoły sztuk imienia Sydora Worobkewycza. Jednym z głównych wydarzeń Międzynarodowego święta szewczenkowskiego na Bukowinie stała się konferencja naukowo-praktyczna „Rola twórczości Tarasa Szewczenki w kształtowaniu ruchu oświeceniowego oraz życia społeczno-politycznego mieszkańców Bukowiny”, przeprowadzona z inicjatywy działaczy Proświty w Czerwonej sali uniwersytetu. Otworzył konferencję przewodniczący obwodowego zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuk Ukrainy Ostap Sawczuk. Podkreślił on, że Międzynarodowe święto szewczenkowskie to nie tylko wydarzenie literacko-artystyczne, ale i akcja oświeceniowa najwyższej wagi. Wszak Taras Szewczenko to nie tylko genialny poeta i malarz, ale i wybitny myśliciel oraz oświeceniowiec. W jego wierszach i poematach, listach i zapisach dziennikowych zakodowane są najskrytsze myśli i dążenia wielu pokoleń, gorzkie doświadczenie walki o wolność, cały duchowy potencjał narodu. Z powitalnym słowem wystąpił rektor Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza, profesor, przewodniczący uniwersyteckiej komórki „Proświty” Stepan Melnyczuk. Zaznaczył on, że Uniwersytet Czerniowiecki to jeden z najstarszych klasycznych uniwersytetów Ukrainy: w przyszłym roku skończy 135 lat. I w trzecim tysiącleciu pozostaje on jednym z najpotężniejszych centrów sił naukowych, kulturalnych i społecznych nie tylko Bukowiny, ale i całej Zachodniej Ukrainy. Na początku lat 50. XX wieku uniwersytetowi przekazano zespół architektoniczny dawnej Rezydencji Metropolitów Bukowińskich. Rozwijają się kontakty międzynarodowe: obecnie są one nawiązane z 31 placówkami edukacyjnymi w 17 krajach świata oraz ponad 20 fundacjami międzynarodowymi. Zważywszy na wysokie osiągnięcia naukowe, Ukazem Prezydenta Ukrainy 11 września 2000 roku uniwersytetowi nadano status narodowego. Na konferencji wygłoszono sześć referatów. O narodzinach ruchu proświatowego na Bukowinie opowiedział Heorhij Kożolanko, doktor nauk historycznych, profesor katedry etnologii, historii antycznej i średniowiecznej. Choć Taras Szewczenko nie bywał na Bukowinie, ale on, bez wątpienia, mógł widzieć Chocim, bo w latach 1845–46 był przez trzy miesiące w Kamieńcu Podolskim, który jest w odległości 10 kilometrów od tego miasta. Więc, najwyraźniej, autor „Hajdamaków” nie mógł ominąć tej twierdzy ukraińskiego ducha.
Narodziny ruchu oświatowego na Bukowinie są związane z ruchem narodowym, z działalnością J. Fedkowycza i S. Worobkewycza. Znaczącą rolę oświatową odegrało towarzystwo „Ruska besida”. Jak pisze w gazecie „Bukowyna” doktor filologii, profesor uniwersytetu, pisarz Bohdan Melnyczuk, potężne słowo Szewczenki wraz z bukowińskim folklorem zdetonowało jasną pieśń Jurija Fedkowycza. Szczególnie w twórczości bukowińskiego Słowika wyróżniają się wiersze „Tarasowi Szewczence na wieczną pamięć!”, napisane w 1868 roku. Te wersy stworzono jakby dzisiaj: Wspomnijmyż, panowie-bracia, Świętego my dzisiaj! Nie umarłego, a żywego, Bo słowo nie ginie. Ciekawe, że z tą myślą pobratymczą zgadza się Sydir Worobkewycz, który w liście z 16 lutego 1867 roku pisał: „Wielbijmy go nie tylko wspomnieniami i panichidami, wielbijmy go, jako jego szczere dzieci i wierni następcy, takimi czynami, żeby nasza mowa, nasza myśl-pieśń jak najdalej się rozwijała…”. Bukowińczycy szczycą się, że 130 lat temu na ich ziemiach zrodziły się pierwsze organizacje oświatowe. Te ośrodki walczyły o język ukraiński na swoich ziemiach, tworzenie szkół i bibliotek, wydawanie książek, budzenie w ludzkich duszach poczucia dumy ze swojej ojczyzny i zdolności do walki o wielkie miano „Ukraina” na mapie świata. Honorowy przewodniczący Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, pisarz Wiktor Kosiaczenko poświęcił swój referat fundamentalnej roli idei i testamentów Tarasa Szewczenki w działalności krajowej „Proświty”. W Czerniowcach wzniesiono wspaniały pomnik Tarasowi Szewczence, pomniki jemu wznoszą się w wielu miastach i wsiach. Temu, że Szewczenko jest znany i drogi każdemu krajaninowi, trzeba zawdzięczać przede wszystkim tym tysiącom oświatowców, którzy nie tylko z okazji marcowych i majowych dni Szewczenki, ale stale prowadzą wieczory twórcze, spotkania ze znanymi artystami, działaczami nauki, oświaty, kultury, wystawy artystyczne i książkowe, wykłady, od małego zaszczepiają dzieciom miłość do słowa Szewczenki. Temu, że Szewczenko stale idzie przez bukowiński kraj, zawdzięczamy także Czerniowieckiemu teatrowi muzyczno-dramatycznemu, w repertuarze którego są „Nazar Stodola”, „Tytariwna”, „Matka-najmitka”, „Maryna” oraz inne spektakle według utworów T. Szewczenki; obwodowej filharmonii — za liczne koncerty szewczenkowskie. Szczycimy się laureatami nagrody im. Szewczenki, pochodzącymi z Bukowiny — Iwanem Mykołajczukiem, Wołodymyrem Iwasjukiem, Nazarijem Jaremczukiem, Antonem Komarnyckim, Fedorem Pohrebennykiem, Mychajłem Tkaczem, obecnie żyjącymi Dmytrem Hnatiukiem, Andrijem Szkurhanem, Andrijem Kusznirenkiem, Mariją Matios. Według jej powieści „Słodka Darusia” mieliśmy okazję zobaczyć ciekawą, wielopłaszczyznową, ostrą sztukę na scenie Czerniowieckiego obwodowego akademickiego teatru muzyczno-dramatycznego im. O. Kobylańskiej. Zgwałcony przez najeźdźców naród niemieje, tylko miłość i wiara są zdolne zwrócić mu mowę serca, mowę uczuć, mowę pamięci — właśnie taka jest idea tego scenicznego widowiska. Dziękując aktorom za utalentowane odczytanie powieści ich krajanki, a nie po prostu odtworzenie jej na scenie, Stepan Sapeliak zaproponował wysunięcie twórców spektaklu do zdobycia Państwowej Nagrody Ukrainy imienia O. Dowżenki. Doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry języka ukraińskiego Nina Hujwaniuk swój referat poświęciła problemom badania twórczości językowej T. Szewczenki. „Umieć czytać — wielka sztuka. A zwłaszcza wtedy, gdy każdy wers, każde słowo są przepełnione symboliczną siłą, szczególną magią. Chyba nikt z ukraińskich artystów nie zdołał z taką siłą poznać i odtworzyć głębi sobornej ukraińskiej duszy”. Na konferencji wystąpili Wołodymyr Jaworiwski, Marek Wawżkiewicz, Wasyl Szklar, Maryna Pawłenko, Łesia Stepowyczka, Petro Zasenko, Nina Horyk, Anatolij Hłuszczak, Ludmyła Romen, Marija Jakubowśka, Petro Perebyjnis, Mychajło Pasicznyk, Wasyl Łopata, kandydat nauk historycznych, docent Ihor Burkut, pisarz, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wasyl Folwarocznyj, autorka tych wersów. Zaprezentowano także książkę znanego pisarza i działacza społecznego Sylwestra Kryczewskiego (1871—1918) „Poeta miłości i protestu”, wydaną w języku niemieckim w 1914 roku, poświęconą życiowej i twórczej drodze T. Szewczenki. W tłumaczeniu na język ukraiński i rumuński badanie ujrzało światło dzienne po raz pierwszy. Zrobiono to w wydawnictwie „Ruta” Uniwersytetu Czerniowieckiego. Podczas zamknięcia Międzynarodowego Święta Szewczenkowskiego „W rodzinie wolnej, nowej” w Czerniowieckim obwodowym akademickim teatrze muzyczno-dramatycznym imienia Olhy Kobylańskiej wystąpili zastępca ministra kultury i turystyki Olha Bencz, pierwszy zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Wiktor Pawluk, pisarze, czołowi artyści Przykarpatia. Przekazano sztafetę święta Szewczenkowskiego obwodowi żytomierskiemu: symboliczną wazę przyjął przewodniczący obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy poeta Mychajło Pasicznyk. W świeżym numerze literacko-artystycznego pedagogiczno-oświatowego czasopisma „Ukraińska jaskółka”, które wydaje Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” w Czerniowcach, zamieszczono niemało materiałów o tematyce szewczenkowskiej. Zapamiętały się wersy Wołodymyra Bazylewskiego: „Przestronnie w tym imieniu. W nim cała historia nasza, cały byt, jawa i najskrytsze siły. Nas po prostu nie ma bez niego. Komu nie wiadomo: Ukraina — to Szewczenko, Szewczenko — to Ukraina. Nie znaleźć takiego anatomicznego skalpela, który mógłby oddzielić jedno od drugiego. Wyobrazić siebie bez Szewczenki — wszystko jedno, co bez nieba nad głową. On — wierzchołkowa gałąź rodowego drzewa, wyraziciel i strażnik ducha narodowego. Nawet ciało jego wzniesione na szczyt. Innej takiej mogiły na planecie nie ma. Ona — niczym kozacka wieża, gdzie przy zbliżaniu się niebezpieczeństwa zapalano strażniczy ogień. Ogień na strażniczej wieży Szewczenki nie gaśnie nigdy”. Do tych przenikliwych słów trudno coś dodać. Chyba że ciepło tego ognia we własnej duszy. Uczestnicy święta Szewczenkowskiego na Bukowinie. Zdjęcie na pamiątkę
Tłumaczenie maszynowe
Iwan RIABCZIJ, tłumacz, pisarz, autor i prowadzący audycję radiową „Knyżkowyj spałach” (Książkowy błysk) w UR21
Dmytro CZYSTIAK, laureat ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów poezji, nowelistyki i przekładu artystycznego, nagród Ambasady Kanady na Ukrainie oraz NAN Ukrainy
Iwan Riabczij: Oles Honczar w liście do Jurija Barabasza zaznacza: „Prawdziwa sztuka, oprócz dosłownej prawdy, zawsze znała jeszcze coś więcej… Niestety, nie wszyscy to rozumieją, nawet ci, którzy biorą się za bycie sędziami w literaturze. Niektórym z nich, jak się okazuje, trudno pojąć, że istnieją w sztuce „nieprawidłowości”, prawdziwsze od dosłownej prawdy codzienności. A to rozumieli artyści i poeci włoskiego Odrodzenia. W naszych czasach zwie się to romantyką”. Kiedyś Anatolij Dimarow zwrócił uwagę na to, że współczesna pisarska młodzież bardzo przypomina mu młodych szestdziesiątników. Lina Kostenko, Iryna Żyłenko, Pawło Mowczan, Wasyl Hołoborodko — i niby nieznany nikomu (w tamtym czasie) młody człowiek, a jak pisze! Niby znikąd wyłania się prawdziwy mistrz słowa! Tak i teraz sypią się, jak z worka, nowe wyraziste nazwiska: Kateryna Miszczuk, Nazar Nazarow, Tetiana Wynnyk, Wiaczesław Huk, Tetiana Bondar, Chrystia Wenhryniuk, Juchym Dyszkant, Marija Semaszyna… Listę można kontynuować jeszcze długo. Zatem mamy szereg znaczeniowy „Odrodzenie — romantyka — szestdziesiątnictwo”. Dmytro Czystiak: Jak dla mnie, porównywać romantyzm z szestdziesiątnictwem i dzisiejszą młodą poezją jest ryzykownie. Romantyzm — epoka rewolucyjnego przełomu artystycznych stereotypów, dlatego sprowadzanie jej do stereotypu — sprawa niewdzięczna. Przecież w jej granicach — kółka romantyków jeńskich i heidelberskich, francuski „Cénacle”, także — zwłaszcza — twórczość G.G. Byrona, E.T.A. Hoffmanna, H. Heinego, a jeszcze — „późni romantycy” czy wczesny symbolizm — G. de Nerval, Ch. Baudelaire… Szestdziesiątnictwo tak samo nie mieści się w prokrustowym łożu teorii: jak, powiedzmy, zestawić fantasmagoryczną I. Żyłenko z „Ciszą i gromem” W. Symonenki oraz „Otwieraniem szopki” I. Kałyncia? Jednak to, co łączy obie te artystyczne zjawy z młodą poezją — nowe nawrócenie do ludowej tradycji i jej transformacja w języku artystycznym. Od „kindermärchen” braci Grimm do „Orientaliów” i reformowania wiersza aleksandryjskiego V. Hugo, od mitologicznego folklorystycznego światopoglądu M. Winhranowskiego do „Dwóch kolorów” D. Pawłyczki, poprzez nową interpretację i autorską specyfikę obrazowania śledzi się energetykę symbolicznej meta-języka ludowego. Opisując współczesną młodą poezję, musimy skonstatować, że obok „nowej retoryki” (przypomnijmy niepocieszające skutki poprzednich „Wielkich Retorów”) rozreklamowanych „dwutysięczników” w rodzaju Olegów — Romanenki czy Kocarewa, i bardziej postmodernistycznych Bohdana-Oleha Horobczuka i Jarosława Hadzińskiego mamy całą kohortę autorów, którzy odeszli od pełnego kompleksów kopiowania przeżytych zachodnich wzorców pseudo-postmodernistycznego pisania i zwrócili się do syntezy ukraińskiego i ogólnoświatowego dorobku. I.R. Wybacz, Dmytro, ale co oznacza „ludowy meta-język”? Kto może wyjaśnić to tajemnicze połączenie słów? Czy trzeba dołączać do tej konstrukcji surżyk, który dominuje teraz w większości miast Ukrainy? Czy wyklucza „ludowy meta-język” intelektualny dyskurs? Dwutysięcznicy, postmodernistyczne karpy-horobczuki — to autorzy, którzy pracują na publiczność. Kiedyś Balzac wyrzucał literaturoznawcy Proudhonowi dążenie do zmniejszenia dystansu między artystą a publicznością (ludem?). „Stoję na tym, że dzieło sztuki powinno być niepowtarzalne. W każdym utworze szukam twórczej osobowości — w przeciwnym razie pozostawia mnie obojętnym. Ja zdecydowanie ofiarowuję ludzkość w imię artysty. I na pytanie, czymże jest sztuka, odpowiadam tak: to kawałek rzeczywistości, widziany przez temperament”. Oryginalność, niebanalność, oczywiście, także mogą być modne — powiedzmy, nowatorska stylistyka J. Andruchowycza w pierwszych powieściach i ogólnie cała poetyka wczesnych „bu-ba-bistów”. Ale u nich nie było takiego flirtowania z publicznością, jak u Horobczuka, Uszkałowa czy Strongowskiego. D.C. Pod „meta-językiem” ja, śladem S. Mallarmégo, rozumiem język nie bezpośredniej nominacji (nazywania), a głębokiej istoty przedmiotów i zjawisk w wyniku syntezy dźwięku i rytmu z dynamiką i abstrakcją artystycznego obrazu. Sztuka ludowa z natury jest symboliczna: to bezpośredni kontakt z życiodajnym duchem, który prześwituje w znakach kultury materialnej. Stosunek do Słowa w społeczeństwach pierwotnych — pobożny, nazywanie tożsame z działaniem, jednostkowe i ogólne, żywe i nieżywe nie są rozróżniane. Właśnie pozostałości takiego synkretycznego pojmowania Kosmosu spotykamy u największych naszych poetów — T. Szewczenki, P. Tyczyny, W. Swidzynskiego, W. Stusa. Ale pseudo-postmodernistyczny ogół „dziewięćdziesiątnictwa” i „dwutysięcznictwa” — to nie tylko niszczenie stylowego paradygmatu radzieckiej sztuki i quasi-sztuki, zamiana prometejskich mitologemów dionizyjskością Andruchowycza. Straszne jest to, że ogłosiwszy się postmodernistycznym, młody ukraiński wariant postmodernizmu w rzeczywistości nie dał w poezji wzorców postmodernistycznego pisania europejskiego poziomu, nie uformował swojego systemu wartości. Jednocześnie muszę jeszcze raz podkreślić: obserwuje się tendencję oporu wobec retorycznej sztuczności obrazów-pustych dzwonów (symulakrów) dzięki integracji ukraińskiego światopoglądu z intelektualnym czy irracjonalnym doświadczeniem najwyższych wzorców światowej i przede wszystkim europejskiej poezji w twórczości młodych. I.R. Rzeczywiście najwięcej niezużytych talentów jest teraz właśnie w poezji — skromnej, bezpretensjonalnej, lecz przez to nie mniej żywiołowej i pełnosilnej. To pokolenie 19-30-letnich w większości prowincjonalnych poetów. Młody wiek dla poety, w końcu — nie dziwowisko, a reguła. Jak pisze Wołodymyr Danyłenko, „współczesna poezja rzadko wychodzi poza granice studenckich audytoriów, dlatego wiek współczesnego ukraińskiego poety”
eta mierzy się pięcioma latami uniwersytetu i trzema latami aspirantury. Zatem wiek poetycki kończy się w dwudziestym szóstym roku życia. Dwa-trzy lata po uniwersytecie to czas apogeum twórczości poetyckiej, kiedy poeta pisze najlepsze wiersze”. Są, oczywiście, wyjątki — powiedzmy, Goethe i Neruda; w ukraińskiej poezji śmiało kontynuują pisanie Wasyl Herasymjuk i Taras Fedjuk, wykwintna poezja filozoficzna nie tak już młodego Pawła Hirnyka została w tym roku uhonorowana Nagrodą im. Szewczenki, a przedstawicielka pokolenia lat sześćdziesiątych Switłana Żołob niedawno zaprezentowała książkę wierszy „Z głębin”, która zmusiła do odłożenia na kilka dni wszystkich spraw i zagłębienia się w wir ponurego i niezgłębienie pięknego Styksu. Ukrainie są bardzo potrzebni nie ci obecni „literaccy idole”, którzy nisko pokłonili się Zachodowi, zapominając o tym, co rodzime, lecz trzeźwy młody rozum, wyrosły, wzmocniony na wysokiej jakości wzorcach literatury zagranicznej, zakochany w najlepszych wzorcach literatury ukraińskiej. Obecni młodzi poeci doskonale znają się na piśmiennictwie światowym i robią wspaniałe przekłady — od łaciny i nowogreckiego (Nazar Nazarow) po chiński (Jarosława Szekera). D.Cz. Kiedy mowa o losie ukraińskiego przekładu, jest powód do optymizmu: obok licznych wypaczeń bogusławskich-czerhijowskich-kołodyńskich zdarza się odpowiedzialna za słowo młodzież, jak choćby studentka Jaryna Czerniak ze Lwowa, która przygotowała do druku zbiór poezji Litwinki Janiny Degutytė, czy Dmytro Drozdowśkyj, młody redaktor działu krytyki i publicystyki czasopisma „Wseswit”, który zaznajamia czytelników z coraz szerszym kręgiem pisarzy anglo- i hiszpańskojęzycznych. Poezja Ołesi Mamchycz, Tetiany Wynnyk, Kateryny Miszczuk, Marii Semaszynoj, Arsenija Barzełowycza ogarnia świat i siebie w nim przez pryzmat realistycznej, surrealistycznej, symbolistycznej czy mitologicznej paradygmatu w jedności intelektualnych poszukiwań postmodernistycznej estetyki, i jednocześnie integruje je z ukraińskim doświadczeniem duchowym. Zagłębienie w tradycję literacką otwiera horyzonty „kijowskiej szkoły”, „rozstrzelanego odrodzenia”, aż po mitopoetykę wierzeń przedchrześcijańskich. To, w szczególności, zdradza kreowanie obrazów przez poetów. Tak, u młodej poetki z Trebuchowa Kateryny Miszczuk obok siebie są — „niedobudowy, które budują spojrzenia w górę”, „folia klawesynowego poranka”, „niebieska synchroniczność”, u krymczanina Wiaczesława Huka — tragedie I wojny światowej aktualizują się „południowym wiatrem”, który „Roznosi mniszka nasiona // Od sennej zatoki coraz dalej, i dalej i dalej”, u kijowianki Ołeny Kobczinśkiej — „Syzyfowe sny w południe” i „Płacz nieJarosławny”… I.R. I mimo wszystko do dziś pozostają oni obcy. Nie ma proroka we własnej ojczyźnie — ten zużyty zwrot, niestety, do dziś wznosi się smutnym hasłem nad Ukrainą. De profundis — czy nie najczęstszy obraz wśród młodych poetów (Maria Semaszyna, Nazar Nazarow). Jak O. Wilde z głębin więzienia przemyśliwał wrogi, błędny świat, tak czasem i obecna poetycka młodzież postrzega otoczenie. Bardzo wyraźnie widać to w wierszu Julii Hładyr z Kirowohradu: „Ja z podbitym skrzydłem // dolecę i przebiję się przez noc. // I będą rzucać ludzie // pogardliwe spojrzenie w twarz. // My dla nich — wrogowie, // my przybysze nieudanych ataków”. „Kijowska szkoła” — jaskrawy przykład zjednoczenia, które nie zdołało utrzymać jedności, a dziwaczność, pstrokatość doprowadziły do tego, że teraz istnieje kilka wersji tego, jak wszystko było, kto do zjednoczenia należał i wokół czego się jednoczyli. Oczywiście, Kordun, Wyszeńśkyj, Hołoborodko, Hryhoriw i Worobjow — nie są obcy w literaturze ukraińskiej, ale i całkowicie swoimi im stać się nie udało. Z drugiej strony, czy byli „swoimi” Rimbaud, Lautréamont, Rilke, Celan i Miłosz? Tutaj nie może być jednoznacznej odpowiedzi. Mimo wszystko chce się włączenia młodzieży w pewien proces, wszak Ukrainie jest bardzo potrzebna niebanalna strategia kulturowa, zbudowana nie na „Ostatnich barykadach” i „Comedy Clubach”, a na intelektualnej syntezie metajęzyka i najlepszych wzorców kultury światowej. Mówiąc o najlepszych wzorcach, nie mam na myśli, nawiasem mówiąc, przetłumaczonych przez Stronkowśkiego Bukowskiego i Palahniuka. Ciekawie powiedział młody ambitny Wiaczesław Huk: „Podobają mi się młodzi pisarze, którzy własną twórczość”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wszystkim propagują agresywnie. Właśnie w nieukrywanej tej agresji — ich urok”. Tu podwójna, ukryta treść. Z jednej strony tacy jak Hук, dalecy od agresywności i szybkiego piaru. Z drugiej — szkoda, że dalecy. D.Cz. Myślę, że biegać po różnych pisarskich Jordanach, autorajdach — to nie jest sprawa poety. Współczesny francuski pisarz Joël Verne, który niedawno odwiedził Kijów, słusznie podkreślił, że prawdziwy Poeta tworzy w samotności, wchłaniając ducha narodu, ducha całej historii i nadświadomości. Rozkruszanie się na proch w imię uznania odbiera żywotną energię, która miała by w pełni wylać się na papier. Problem — w niezdolności wydawców do wypełniania funkcji ośrodków kulturotwórczych poszukiwania, doboru i rozpowszechniania wartościowej literatury, a zwłaszcza poezji. Bo znacznie łatwiej zatrudnić kwazipoetów do „pisania wierszyków” (Lina Kostenko), warczenia do mikrofonów na tusowaniach literackich z „performensami”, godnymi pierwotnego ludzkiego stada, zamiast trzymać wysoko poprzeczkę sakralnej sztuki. Problem także — w braku prawdziwej kulturalnej krytyki literackiej, która zamiast zamówionych na okazję panegiryków czy retorycznych chwytów destabilizowania przeciwników w najlepszych tradycjach sofistyki faktycznie pełniłaby funkcję oddzielania ziarna od plew, tego, co przemijająco-glamourowe, od tego, co niezbywalne. I.R. Nie byłbym aż tak pewien co do nietrafności strategii naszych wydawców. Strategia jest słuszna, ale wydawcom brakuje kultury, intelektu. Co do Liny Kostenko, to na niedawnej konferencji prasowej powiedziała mniej więcej tak: wydawajcie się, a najlepszą oceną jest reakcja czytelników. Kiedy kupują — jesteś pisarzem, kiedy nie — pomyśl o tym, co nie tak… D.Cz. W tym właśnie rzecz, że wydawcy często stawiają wyłącznie na powierzchowną literacką papkę; alternatywnego, głębokiego, istotnego słowa wśród performensowego gwaru nie słychać. Czy naprawdę tak nie szanujemy czytelników? Czy wśród nich nie ma spragnionych „jasnego, dobrego, wiecznego”? Oczywiście, że są. Ale nie daje im się prawa wyboru, gdy drukiem ukazuje się tylko szeroko nakładane słowoblудstwo czy „wodniczka”. Sądzę, że warto wydawać także inną literaturę — intelektualną, by nie poniżać, lecz podnosić poziom duchowy ogółu czytelników. Bo strasznie pomyśleć, co w przyszłości wyhoduje taka jednostronna polityka wydawnicza. I jak wtedy będzie się miała ukraińska kultura (z łaciny — „pielęgnowanie, dbanie o coś”)? Czego doczekamy się przez pielęgnowanie? I.R. Przy okazji ciekawy temat: jak dziś czują się młodzi poeci? O co się troszczą (czym się martwią)? Powiedzmy, jasne, przezroczyste, niewinne spojrzenie na twórczość Tetiany Bondar z Wołynia: „Pisać będę wiersze // deszczem na bruku // albo // mżawką // smarować będę // sińce ulicom // potknęły się oczy // o szybę”. Chrystia Wenhrynjuk, młoda i ambitna (tekstualnie) poetka z Czerniowców, aż płonie makssymalistyczną odrazą do szablonów: „Sprzedałam rozum, // Żeby kupić Izdryka. // Gdybym nie sprzedała, // I tak bym się pozbyła // Po przeczytaniu. // I nie karćcie mnie, // Że wcale nie uczę się // Historii języka. // „Ojczystej mowy!” — krzyczą fani! // Ja nie znam historii! // Nie znam, kim są dulibowie i uliczi […] // I po jakiego diabła mam się tego uczyć, // Gdy patrzy na mnie Joyce // Ze swoją ostatnią nowelą, // Którą zostawił na deser…”. Czyż nie znamienne przeciwstawienie — Joyce i historia „ojczystej mowy”? Przeciwstawienie, które cieszy. D.Cz. W tym fragmencie dostrzegam raczej kantowską walkę i jedność przeciwieństw. Ch. Wenhrynjuk buntuje się właśnie przeciw prometejskiej kulturze zaszczepiania wartości kulturalnego postępu w najlepszych komunistycznych tradycjach. Ale to nie świadczy o zniwelowaniu wartości jako takich. Postać kosmicznego Joyce’a w kontekście naszej rozmowy może przerodzić się w emblemat syntezy rzeczywistości w pisarstwie postmodernistycznym. A u podstaw takiej poetyki leży synteza dorobku ukraińskiego i ogólnoświatowego. Sądzę, że ta hipoteza, którą już trzykrotnie (jeśli nie więcej) wysunęliśmy, potwierdzi się w serii publikacji z szuflad czy zbiorów młodej poezji, które będzie drukować „Słowo Proświty”. I niech każdy czytelnik sam zdecyduje, czy mamy rację, czy nie.
Tłumaczenie maszynowe
Leonid KLIMCZUK, przewodniczący Korostenskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
W normalnym kraju wszystko, co społecznie potrzebne i nowe, powstaje najpierw po prostu tak, jako potrzeba utwierdzenia czyjejś osobowości. Właśnie tak, w wyniku demokratyzacji ukraińskiego życia, w mieście Korosteń w obwodzie żytomierskim powstał literacki konkurs amatorów «Prosto tak» — rzekomo tylko dla ich intelektualnego samoutwierdzenia. Lecz już dziesięć lat z rzędu przeprowadzany konkurs potwierdził także społeczną potrzebę. Z corocznego miejskiego konkursu na święto Pokrowy, wąskiego kręgu miłośników słowa artystycznego, wkrótce przerodził się w coroczny wiosenny Ogólnoukraiński Festiwal Literacki poetów, prozaików, humorystów, krytyków literackich, pisarzy dziecięcych, młodzieży szkolnej. Rozszerzył się format i reprezentatywna geografia uczestników konkursu, wzrosły wymagania wobec nich i ich mistrzostwo artystyczne, umocniło się finansowe wsparcie sponsorów i poparcie społeczne. Tak więc w tym roku do komitetu organizacyjnego konkursu literackiego wpłynęło już ponad 500 zgłoszeń do udziału prawie ze wszystkich obwodów Ukrainy, a nawet z sąsiednich krajów. Wszystkie te pozytywne zmiany stały się możliwe dzięki zrzeszeniowej działalności organizacyjnej zastępcy dyrektora generalnego UNIAN Walerija Niecyporenki, jego owocnej współpracy z burmistrzem miasta Wołodymyrem Moskalenką, udziałowi zastępcy przewodniczącego zarządu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyla Szkla. Wzrósł poziom informacyjnego zabezpieczenia «Prosto tak — 2009»: przyłączyły się «5 kanał», gazety «Dzerkało tyżnia», «Kievskie wiedomosti», tygodnik Narodowego Związku Pisarzy «Literaturna Ukraina». Wzrosło zainteresowanie reklamowe rodzimych producentów tym festiwalem. Uwaga znanych biznesowych i medialnych struktur do tego, zdawałoby się, zwykłego prowincjonalnego konkursu literackiego wywołana jest przede wszystkim określonością organizatorów co do jego celu jako projektu kształtującego naród, kiedy w zeszłym roku w przededniu festiwalu przeprowadzili w jego ramach akcję artystyczną «Literatura świeżego powietrza». Chociaż prawo do wystąpienia z czytaniem własnych utworów ma w niej każdy chętny, dominują tu w większości młode twórcze osobowości o świeżym, oryginalnie obrazowym postrzeganiu rzeczywistości. Oni sami demokratycznie wyłaniają zwycięzców, którzy, minąwszy wstępną selekcję komitetu organizacyjnego, od razu stają się uczestnikami festiwalu. Tak też w tym roku bezbłędnie wyłonili naprawdę najlepszych spośród siebie w gatunku prozy i poezji. Nikt nie zaprzeczy, że nowe życie nowe
go pragnie słova. I ce słovo powynni skazaty moloddju, pidchopywszy ukraińske poetyczne znamено znyszczenych kompartijno-imperśką systemoju prowisnykiw duchownoho ukraińśkoho widrodżennia Wasylja Symonenka j Wasylja Stusa. Same zarady poszukiw takych awtoriw „literatury switoho powitria” kerywnyky dilowych struktur i hołowni redaktory hazet „Dzerkało tyżnia” Wołodymyr Mostowyj i „Literaturna Ukraina” Mychajło Sydorżewśkyj stały braty aktywnu uczast w orhanizaciji j prowedenni festywalu. Adzhe widpowidalni predstawnyky ukraińskoji elity wże czitkisze, niż orhanizatory i żuri festywalu, widczuły znaczennia dla ukraińskoho nacionalnoho widrodżennia takoho „oswiżajuczoho” formatu zachodu, jakyj i wyznaczaje jeho suspilnyj sens. Prote ce poky szo, na żal, ne do kincia uswidomyly sami orhanizatory i członky żuri literaturnoho festywalu, szo zaswidczeno jichniu nedostatniu uwahu do nowowwedenoji akciji. Do pewnoji miry pro ce swidczat i newidznaczennia nymy znakowoji noweli korostenśkoji himnazystky Aljony Widływanoji, jaku junі uczasnyky akciji wyznaly jak sprawžnju „literaturu switoho powitria”. Tож uczenyciu widznaczyly lyshe pryzom miśkoho hołowy. Do cioho dokoru można dodaty i nespromożnist orhkomitetu dopomohty w podołanni biurokratycznoho sprotywu dyrekciji odnijeji z kyjiwśkych szkił dla pryjizdu jiji uczenyci Kateryny Łuhanśkoji na festywal, poetyczny twir jakoho „Lysty” zaocznio bulo wyznano odnym z najkrasczych. Popry wse, festywal projszow orhanizowano, obiektywno i profesijno spraciuwało żuri, wysoku planku wymohlywosti do chudożnich jakostej tworiw postijno pidtrymuwaw joho hołowa pysmennyk Wasyl Szkliar. Otże hran-prі festywalu zasłużeno bulo prysudżeno moloddju, ale wże znanij poetesi z Terebowli Ternopilśkoji oblasti Nataliji Pasicznyk. Wona, za jiji słowamy, otrymała dobre profinansowanu peremohu: noutbuk, 2 tysiczi hryweń wid orhkomitetu festywalu, tysiczu hryweń wid miśkoho hołowy ta she j pryz wid kompaniji „Pleiady”. Sered poetiw perszoju premijeju bulo widznaczeno kyjanyna Anatolija Mojsejenka, druhymy — Dmytra Łazutkina z Kyjewa ta Bohdanu Wowkodaw iz Korostenia. Pryzy wid miśkoho hołowy ta kompaniji „Pleiady” za dobirku poezii wrucyły studentci Kyjiwśkoho instytutu żurnalistyky Annie Podłużnij. Sered prozajikiw perszi premiji wybořyły Raisa Plotnikowa z Łubeń Połtawśkoji oblasti ta kyjanka Jewhenija Kononenko. Tretju premiju prysudżyły prozajikowi Olehu Romanenku z Bojarky Kyjiwśkoji oblasti. Pryzom miśkoho hołowy widznaczyły i korostenku Oksanu Herasczenko. Za literaturno-krytyczni statti druhoju premijeju nahorodżeno kyjanyna Wiaczesława Lewyćkoho, tretjoju — Olhu Ljasniuk z Łucka. Pryzom miśkoho hołowy widznaczeno ternopilczanku Tetjanu Dihaj. Cioho roku żuri wyrišyło ne prysudżuwaty premij festywalu żodnomu z humorystiw. Sered nych pryzamy miśkoho hołowy widznaczyly Bohdana Ładanaja iz Samboru Lwiwśkoji oblasti, Ołeksandra Chomenczuka z Ljubomla Wołynśkoji oblasti j Walentynu Pawlenko z Chmilnyka Winnyćkoji oblasti. Za twory dla ditej tretimy premijamy widznaczeno Juliju Bahińsku z Korostenia ta Ludmyłu Kłymenko z Łuhanśka. Pryzamy miśkoho hołowy nahorodyly Hałynu Bowsuniwśku z Nizhyna Czernihiwśkoji oblasti ta kyjanku Allu Dybu. Za dytjaczi twory premiji otrymały kyjanky Kateryna Łuhanśka j Inha Tokarjewa, a takoż korostenka Marina Piontkiwśka. Tож czerhowyj desiatyj Wseukraińskyj literaturnyj festywal „Prosto tak” mynuw bez pompeznych urocystostej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Z wyrazami wdzięczności wystąpili: prezes Międzynarodowej Fundacji Świętej Marii Hanna Matiko-Bubnowa, ojciec Anatolij, duchowy mentor Jurija z cerkwi św. Makarego, poeta Władlen Kowtun, mecenas Wołodymyr Romanenko, który bezinteresownie pomaga rodzinie w życiu codziennym i twórczości — wydaje płyty i książki poety. A my szczerze dziękujemy organizatorom wieczoru za spotkanie z pięknem. 1990 roku, kiedy sławny dysydent i laureat Nagrody Nobla Aleksandr Sołżenicyn, którego wielu uważało za wzór demokraty, po powrocie z wygnania wreszcie zaczął mówić o tym, jak jego zdaniem należy „urządzić Rosję”. Od tych jego słów powiało takim głębokim totalitarnym dzikusem, taką wyższością szowinisty-wielkorusa, że wszyscy aż oniemieli. Łupejko jako pierwszy dał godną odpowiedź na imperialne zakusy. Trzy książki Wiktora Łupejki — „Kajdaszyzm, albo dokąd będziemy samojadami”, „W świecie ukraińskich intelektualistów”, „Światła i fałszywi prorocy”, a teraz także „Rycerze ukraińskiej duchowości” zostały zarekomendowane przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy jako podręczniki dla studentów kierunków humanistycznych uczelni wyższych. Należy oddać sprawiedliwość historykowi Łupejce: opracowano niezwykle duży zasób literatury, materiałów archiwalnych, przeanalizowano cały pokład historii, aby ukazać społeczeństwu fenomen świateł duchowości, wzbudzić zainteresowanie studiowaniem ich dziedzictwa.
Tłumaczenie maszynowe
Lidia ŁUCENKO Odbył się twórczy wieczór literacko-artystyczny młodego, utalentowanego poety, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureata nagrody literacko-artystycznej im. Dmytra Łucenki „Jesienne złoto”, laureata wielu festiwali piosenki Jurija Titowa. Pod osąd widzów przedstawiono najlepsze piosenki z nowej płyty kompaktowej „Zowu cię ja złotym losem”, którą zaprezentowano na koncercie. Siła ducha, miłości i dobra w utworach Jurija Titowa jest tak głęboka, że trudno uwierzyć, iż wyszły one spod pióra osoby ze szczególnymi potrzebami. Poezja, która płynie z jego duszy, to poezja dobra i miłości. Jurij reaguje na wszystkie bóle teraźniejszości. I cieszy się, gdy słyszy swoje wiersze i piosenki w radiu czy na koncertach. Wszyscy, którzy byli na prezentacji, nie pozostali obojętni na poetę i jego utwory. Obserwując widzów, zauważyłam, jak zmieniały się ich twarze, gdy słuchali wierszy czy piosenek poety. Ludzie płakali, klaskali i radowali się, bo widzieli niesamowity przykład męstwa młodzieńca, jego rodziny, która polega na samych sobie, choć Jurko potrzebuje nie tylko moralnej, ale i materialnej pomocy. Przeżyć za marną emeryturę czy zarobek rodziców jest prawie niemożliwe. Lecz obok jest mama, Lidia Petriwna, bez niej Jurko nie wyobraża sobie życia. Tylko mama rozumie spojrzenie synowskich oczu, odgaduje jego pragnienia. Wewnętrzne rezerwy człowieka są niewyczerpane i niezgłębione. Jurij kocha muzykę, książki, przyrodę, podróże. Szczególnie poruszyła go podróż do Kaniowa, na grób Kobziarza. W Operze Narodowej Jurij otrzymał karnet na bezpłatne odwiedzanie spektakli. Niedawno odbyło się spotkanie poety ze studentami Narodowego Uniwersytetu Humanitarnego oraz uczniami Kijowskiego Gimnazjum nr 32, którzy czytali wiersze i wykonywali piosenki Jurija Titowa. To dla autora inspiracja do twórczości, wszak on też jest studentem uniwersytetu „Ukraina”, którego przedstawiciele podarowali mu aparat fotograficzny. Piosenki i poezje, które brzmiały na koncercie Jurija Titowa, można scharakteryzować jego wersem: „Kocham. I w żarze świecę dla dobra…”. Twórczy wieczór w Domu Nauczyciela potwierdził wzajemną miłość jego wielbicieli, artystów ludowych Ukrainy Anatolija Pałamarenki oraz Wiktora Żenczenki, którzy czytali wiersze poety. Liczni widzowie szczerze witali oklaskami Jurija Titowa, jego mamę Lidię Petriwnę, tatę Mykołę Łeonidowycza i chrzestną mamę jego piosenek – Tamarę Iwaniwnę Łucenko, a także prowadzącą Nelię Danyłenko oraz wykonawców piosenek Markijana Swiata, Switłanę Myrwodę, Oksanę Kalinczuk, Wiktora Szportka. Z ciepłymi słowami szacunku i... Ołena SZuŁHA Każdy naród ma postacie pierwszej wielkości, których nie przyćmiewa ani pył stuleci, ani zapomnienie, ani zakazy, ani oczernianie. Właśnie o takich światłach pisze Wiktor Łupejko. Do książki weszły szkice-rozważania o wybitnych działaczach ukraińskiego Odrodzenia i czasów niedawnych. Stanie się ona niezastąpiona dla nauczycieli, licealistów, wszystkich, którzy głęboko interesują się historią i osobowościami, które wpłynęły na procesy historyczne. To nie po prostu biografie, a szczegółowy opis życia i działalności wybitnych postaci. Spuścizna tych działaczy ukraińskiej kultury do dziś jest prawie niedostępna dla nauczyciela-praktyka, a wydania minionych stuleci można znaleźć w księgozbiorach wyższych uczelni jedynie w pojedynczych egzemplarzach. Do książki weszły szkice nieżyjącego już Ołeksandra Łupejki, syna i współmyśliciela Wiktora Juchymowycza, „Słobożański hart”, „W falach różnokolorowych rewolucji”, „Pod obcym niebem” o Mykycie Szapowale z krótkim przedmową ojca. Mykoła Winhranowski występuje w Domu Kina (Kijów, 4 grudnia 1986). Zdjęcie Dmytra Czerednyczenki (na Ukrainie drukowane po raz pierwszy) Hałyna KYRPA 7 kwietnia 1961 roku „Literaturna hazeta” drukuje wybór wierszy Mykoły Winhranowskiego, które, według słów Iwana Dziuby, „pozostały w ukraińskiej poezji jej nieprzygaszonymi perłami”. Pojawienie się tego potężnego talentu stało się wydarzeniem na zawsze. Od tamtej pory chciało się wiedzieć o wszystkim, co...
Tłumaczenie maszynowe
Aleksander DROBACHA, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU), przewodniczący Wyszhorodskiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Nieraz w Chotianiwce i w Wyszhorodzie przywołuje się poetyckie wiersze naszego rodaka Kuzmy Hryszczenki. 102. … 152. … 182. rok Niepodległości Ukrainy… W gazetach, w radiu wymienia się nazwiska, błyszczą ordery, medale na piersiach tych, którzy służyli obcemu imperium. Dziś wielu z nas pogubiło się: gdzie prawdziwi zapaleńcy i bohaterowie sprawy ukraińskiej, a gdzie słudzy imperium, dalekiej nam kultury? Oto oni, pod osłoną obłudnych haseł „misja wyzwoleńcza” i tym podobnych, błyszczą w niektórych ukraińskich muzeach (ściślej mówiąc, w muzeach samookupacji). Udało mi się kiedyś odnaleźć w zbiorach Biblioteki im. Wernadskiego doniesienie o Kuźmie Hryszczence, uwolnionym dzięki staraniom zagranicznych Ukraińców z nazistowskiego obozu koncentracyjnego… Ukraińscy patrioci przyczynili się do wydania pierwszego zbioru wierszy „Grzmiące drogi” w Pradze w 1944 roku pod pseudonimem Ołesia Żurba (odnalezienie tej książki w kijowskich bibliotekach mi się nie udało). Kuzma Hryszczenko był nauczycielem w Mikolskiej Pustyni, a potem pracował na Kijowskiej Elektrowni Wodnej. Dobrze znał Mychajła Stelmacha, spotykał się z Pawłem Tyczyną, Wołodymyrem Sosiurą… Po obozie, jak wielu naszych ludzi, błąkał się po Europie Zachodniej. Tęsknił za rodzinnym krajem, w końcu zaufał szalonej sowieckiej propagandzie i w 1946 roku wrócił do domu. Zobaczył: tu trwa ujarzmienie Ukraińców, na Zachodniej Ukrainie wre narodowowyzwoleńcza walka. W 1948 roku Kuzmę Hryszczenkę aresztowano, uznano za dywersanta i terrorystę i skazano na 25 lat. W wydawnictwach „Ukraina Literacka” (10.04.2008), „Wieczorny Kijów” (7.03.1997), we wspomnieniach poety Wasyla Borowego (m. Charków) – krótki życiorys, wiersze z lat 1940–50-x. Czyż nie w tym tkwiła wywrotowość poety, że brzmi w nich tęsknota za Ukrainą, za Chotianiwką, za bliskimi? Trzymam niewielki zbiorek „Niewolnicze pieśni”, który zachował brat naszego rodaka Antin Żdaniuk z Kostopola w obwodzie rówieńskim i wydał na własny koszt Anatolij Karpiuk w 2005 roku. W wierszach – cierpienie i nieposłuszeństwo. Strażnicy więzienni dowiedzieli się o jego utworach i ostrzegli: — Rzuć pisanie wierszy — zgnoimy cię! — Wtedy właśnie przestanę! O Kuźmie Hryszczence jako wyjątkowym talencie, niszczonym przez obozy, wspomina w „Ukrainie Literackiej” pisarz z Lwowa Taras Saliha: „Wiersze Kuzmy Hryszczenki to surowy realizm więziennej egzystencji”. Po powrocie z obozów zdrowie zostało podkopane przez Zapolarze. Mimo to pracował, pomagał rodzinie i pisał wiersze ukrywane w cholewie buta. Potem uległ wypadkowi. Stawszy się inwalidą, uparcie pracował nad tym, co napisał wcześniej. Miał zamiar wydać zbiór… Nie było mu jednak dane. Z listu do Żdaniuka: „Dokądkolwiek się zwrócisz – sama kłamstwa: obietnice, świństwo, obłuda. Wtedy właśnie poczułem obrzydliwość naszej „sprawiedliwości”: człowiek człowiekowi – brat, przyjaciel itd.” Kuzma Hryszczenko odszedł z tego świata 27 kwietnia 1973 roku. Pochowano go na cmentarzu w Berkiwcach. Mamy jednak jego „Niewolnicze pieśni”, które wydali kostopolanie. Mamy możliwość zapoznać się z nimi, wniknąć w tragiczny los i wiersze naszego rodaka-poety. Jego rodzinna szkoła w rodzinnej wsi powinna wreszcie zrealizować dawny zamiar utworzenia izby pamięci poety, a radzie wiejskiej, na czele z Wołodymyrem Hryszczenką, warto poprzeć, aby mieszkańcy nadali jedną z ulic imię rodaka. Pamięć ożywia życie.
Tłumaczenie maszynowe
Imiona wielu duchowych przewodników naszego narodu, którzy ugruntowali rodzimą kulturę wśród kultur świata, dopiero od niedawna są znane szerokiemu ogółowi. W czasach totalitarnych poddawano ich ostracyzmowi, ich dzieła zakazywano, a innych znaliśmy jako wybitnych działaczy „rosyjskich”. Tymczasem to właśnie Ukraińcy przedstawili światu „Powieść minionych lat”, „Słowo o pułku Igora”, „Ruską Prawdę” (Jarosław Mądry), „Pouczenie…” (Włodzimierz Monomach), „Słowo o Prawie i Łasce” (Ilarion) oraz inne zabytki historyczne, które świadczą o nadzwyczaj wysokim poziomie intelektualnym naszych przodków, dalekich w czasie, lecz bliskich duchem. W głębi ukraińskiego średniowiecza żyją uduchowione postacie wysoko wykształconych pisarzy, duchownych i wojowników, którzy zdumiewali Europę swoim intelektem. O nich, a także o ich spadkobiercach opowiada nowa książka historyka, pisarza, zasłużonego nauczyciela Ukrainy, laureata nagród literackich im. Hryhorija Kosynki i „Błagowist” Wiktora Łupejki pt. „Rycerze ukraińskiej duchowości”.
Wiktor Łupejko występuje jako historyk, literaturoznawca i krytyk. Oczywiście nie we wszystkim jest pierwszym odkrywcą, bo wiele faktów jest znanych z innych źródeł, lecz zasługa autora polega na tym, że interpretuje je z pozycji człowieka nieobojętnego i że wszystkie zostały zebrane pod jedną okładką. Wiktor Łupejko urodził się na Doniecczyźnie (tej jej części, która historycznie należy do Słobożanszczyzny), a swój los najpierw związał z Prikarpaciem, gdzie po ukończeniu wydziału historyczno-filologicznego Iwano-Frankiwskiego Instytutu Pedagogicznego im. W. Stefanyka przez długi czas mieszkał i pracował jako nauczyciel, a później z Kijowszczyzną, gdzie żyje i aktywnie, mimo już podeszłego wieku, pracuje. Po raz pierwszy jego nazwisko głośno i bez kompromisów zabrzmiało na całym wówczas jeszcze ZSRR
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
robił: co pisał, filmował, mówił. Nie uchodziła jego uwadze żadna wieczornica, a więcej, każdy wieczór stawał się wydarzeniem. Zwłaszcza dla nas, młodych i nieokrzesanych. Jak dziś widzę: rozmaszystym krokiem, jak ten dziarski koń, który pędzi pod wiatr, wchodzi na scenę. Postawa dumna, oczy gorejące. Rycerz narodu. Uosobienie ukraińskiej godności. Nosiciel nieugiętej prawdy. Hojnie obdarowany oklaskami, zaczyna czarować słowem, i od tego działania jego słowo staje się ciasne w sali. Jakby przenikało ściany, wznosiło się ku niebu i rozpościerało na wszystkie krańce nieba. Na scenie – charakternik, który na oczach publiczności przemienia się w łódź, w pszczołę, w drzewo, w kwiat, w deszcz, w diabła, w wieczór i we wszystko, co jest istniejącego na tym Bożym świecie. Na scenie – mag, który słowem maluje sercu drogie krajobrazy – Dniepr, step, niebo, zorzę, las, a jednocześnie je uświęca taką miłością, że stają się nieskończenie święte i przed nimi chce się klęknąć, jak przed ikonami. Ale oczywiście największą rozkoszą było pozostawać z jego słowem sam na sam. Pamięć nizała całą wereniczkę słów, układała z nich niepowtarzalną mozaikę niezwykłych „wingranizmów”, które potem wszędzie i zawsze mogły przychodzić na myśl: „i chybotał się czółen ku czółnu”, „pół wiatru pachniało jeszcze ciepłem, a jego połowa szła dalej”, „koło tebeńko ja – patrz”, „jeden, jak nikolinki”. Zapewne w żadnej literaturze świata nie ma poety podobnego do niego… Kanoniczny szewczenkowski arcydzieł „Sadok wiśniowy koło chaty” jakby znajduje kontynuację w kanonicznym arcydziele XX wieku „Jaskółko, przy oknie”, gdzie jako swoista zapowiedź narodu brzmi czysto wingranowskie pragnienie, by wtopić się „w niebo, Ojczyznę i wolność”. Niezwykle ludzka, subtelna i wzruszająca proza („Gąsiątko”, „Ojciec”, „Pierwiosnka”, „Manjunia”, błyszcząca powieść „Nalywajko”, is-
eseje „Czternaście stolic Ukrainy”) — wszystko to pisał rosyjską, to znaczy ukraińską, ręką Poety, i wszystkimi tymi utworami on jakoś pobożnie i po męsku szlachetnie całował „rękę swojego narodu”. To był jego, Wingranowskiego, przejaw najwyższej miłości… Mykoła Wingranowski opuścił biały świat pod koniec wiosny 2004 roku, kiedy maj już przygotowywał się do otwarcia okienka w lato. Czarodziej zszedł ze sceny, pozostawiając niewidoczny dla postronnego oka swój ostatni pejzaż. Co działo się w tamtym niebiańskim świecie, gdy zatrzymało się serce Poety? Czy tam dzwony zadzwoniły na alarm, czy zapadła taka cisza, że było słychać, jak na drzewie rośnie nowy listek? I zapewne w tej nadcichej ciszy jego donośny głos przeszedł w szept:
Może się zdarzyć, że mnie nie będzie,
Przeminął czas mój, przeminąłem,
Lecz będą świtowe wargi
Całować młodą ziemię…
Tak, stało się nieodwracalne — Poeta przeminął swój czas. Jego łódź, pełna po brzegi ziemskich radości i cierpień, została porwana przez nurt innego czasu i uniesiona tam, gdzie przemijaniu nie ma końca i kraju. Nurt, który zabiera nawet najlepszych…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
miasta Werony, który podziękował Ukraińcom za wspaniały występ, a także przekazał upominki dla mera Odessy. Chór „Kwinta” został już zaproszony na kolejny konkurs, który odbędzie się w Weronie w przyszłym roku. Zespół przygotowuje nowy program oraz nagranie płyty z repertuarem konkursowym. brali nieżyczliwi za gardło Ukrainę, a prawda się otworzy i samopotwierdzi wbrew najbardziej podstępnym wrogim insynuacjom. Mniejsza z tym, a Narodowa Akademia Nauk wkrótce zmuszona będzie uznać pod naciskiem niezaprzeczalnych dowodów i ogłosić pełnym głosem, że ród ukraiński istnieje na ziemskiej kuli od pierwszego pojawienia się człowieka na obszarze, gdzie do dziś są etniczne ziemie ukraińskie. Genialne osobowości — to wyraziciele odwiecznej duchowej istoty narodu, nosiciele pamięci genetycznej. I właśnie tym są interesujące dla świata. Właśnie niepowtarzalnym narodowym wzbogacają skarbiec ogólnoludzkich duchowych osiągnięć. Nieszczęście ukraińskich talentów polega na tym, że deformowały się w kleszczach okrutnego ucisku narodowego. Choćby jak potężna była wewnętrzna siła, a twórcze samowyrażenie przynosiło też niepożądane owoce. Decydujące jest jednak to, że M. Gogol — to charakternik z charakterników, czarodziej, znawca ludzkiej duszy. Tym właśnie zachwyca sztuka „Ożenek”. Autor wnika w tajemnice, widzi to, co niedostępne dla powierzchownego spojrzenia, odkrywa to, co ogólnoludzkie, wskazuje widzowi na ukryte w jego charakterze cechy, pomaga zrozumieć siebie, własną naturę. „Ożenek” na deskach ukraińskiego teatru został przedstawiony w przekładzie Ostapa Wyszni. Mistrz humoru grzeszył skłonnością do potoczności. Kierownik części literackiej powinien bardziej wymagająco podejść do redakcji. Na przykład narzeczona po całkowitym rozczarowaniu odpycha kandydatów do jej ręki i serca: „Pójdźcie wszyscy won!” Czyż nie bardziej kolorytowo zabrzmiałoby poprawne zdanie: „Idźcie wszyscy precz!” Ale wiemy, że spektakl jest szlifowany. Nowi widzowie nie będą rozczarowani.
Tłumaczenie maszynowe
Ganna KOSTANOWYCZ, działaczka Proświty, m. Równe
Niedawno w sali Równieńskiego Muzycznego Kolegium RDGU odbył się twórczy wieczór-sprawozdanie wykładowcy klasy bandury, zastępcy przewodniczącego obwodowego oddziału Narodowego Związku Kobzarzy Ukrainy, proświatianina Nazara Wołoszczuka, z udziałem studentek Serafimy Kwacz, laureatki Ogólnoukraińskiego Konkursu Wykonawców na Instrumentach Ludowych „Prowesin”; Oksany Denysiaky, laureatki obwodowego konkursu bandurzystów im. A. Hryćaja, oraz absolwentek minionych lat: Tetiany Jesipowej, laureatki obwodowego konkursu bandurzystów im. A. Hryćaja, wykładowczyni klasy bandury Ostrogskiej Szkoły Muzycznej; Tetiany Melnyczuk, solistki-wokalistki Dubieńskiego Rejonowego Domu Kultury; Nadii Biłeckiej, wykładowczyni klasy bandury Werbskiej Szkoły Muzycznej. W wieczorze wzięli udział także zespół bandurzystek kolegium pod kierownictwem Myrosławy Ocheretianej, zdobywczyni Grand Prix obwodowego konkursu bandurzystów im. A. Hryćaja, uczniowie Ostrogskiej Szkoły Muzycznej Ołeksandr Kowlew, laureat obwodowego konkursu bandurzystów im. A. Hryćaja, oraz Roman Mykytiuk, zdobywca Grand Prix obwodowego przeglądu-konkursu wśród uczniów szkół muzycznych, laureat Ogólnoukraińskiego Konkursu Bandurzystów „Kobzarska junʹ” (klasa wykładowczyni T. Jesipowej), Julia Szczepańska, zwyciężczyni rejonowego etapu wyборczego, finalistka Ogólnoukraińskiego Festiwalu Współczesnej Piosenki i Muzyki Popularnej „Czerwona ruta-2009” oraz korepetytorka Alina Danyluk.
Twórczym sprawozdaniem Nazar Wołoszczuk po raz kolejny potwierdził, że jest wymagającym, sumiennym wykładowcą, gdyż jego uczniowie zademonstrowali wysoki poziom wykonawczego mistrzostwa w nominacjach bandurzysta-instrumentalista i bandurzysta-śpiewak, wykonując suitę kameralną, preludium i fugę, utwory koncertowe, ukraińskie pieśni ludowe, pieśni i utwory współczesnych ukraińskich kompozytorów.
Wysoki poziom wykonawczy wykładowcy N. Wołoszczuka obecni przekonali się podczas jego wykonania dawnych ukraińskich kantów przy akompaniamencie diatonicznej staroświeckiej bandury, pieśni ludowej w duecie z solistą obwodowej filharmonii Mykołą Szwydkim oraz fantazji instrumentalnej H. Kytastoho „Gomin stepiw Ukrainy” na czernihowskiej bandurze z zastosowaniem nowoczesnych komputerowych dźwięków elektronicznych.
Gorące, pełne wdzięczności słowo powitalne do Nazara Wołoszczuka i wszystkich bandurzystów skierowała Switłana Chomiak, zastępczyni naczelnika Zarządu Kultury i Turystyki Obwodowej Administracji Państwowej.
Ciepłym słowem Nazar Wołoszczuk wspomniał swoich pierwszych nauczycieli gry na bandurze z Równieńskiej Szkoły Muzycznej nr 1 im. M. Łysenki: Olhę Kraczuk i Ludmiłę Fusik, wykładowcę Muzycznego Kolegium Anatolija Hryćaja oraz profesora Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej im. M. Łysenki, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Wasyla Herasymenka.
Tłumaczenie maszynowe
Zwycięstwem odeskiego chóru proświtańskiego „Kwinta” zakończył się jubileuszowy XX międzynarodowy konkurs chóralny w Weronie. Ołeksandr STEPANCZENKO, m. Odessa. Ukraina po raz pierwszy wzięła udział w tym prestiżowym konkursie, wśród uczestników którego znalazły się zespoły z USA, Chorwacji, Brazylii, Niemiec, Włoch. O zwycięstwo w trzech kategoriach: śpiew klasyczny, folklorystyczny i współczesny, rywalizowało 1300 uczestników (31 zespołów). Zwycięstwo ukraińskiemu chórowi przyniosło siedem pieśni ludowych, wśród których znalazły się słynne „Szczedryk” oraz „Rozpriażajte, chłopci, konej”. Błyskotliwe wykonanie odeskiego zespołu pod kierownictwem Ludmyły Wołkowej stało się prawdziwym odkryciem nie tylko dla jury, ale i dla wszystkich uczestników konkursu. „Kwinta” zaprezentowała prawdziwą ukraińską kulturę pieśniarską na wysokim poziomie wykonawczym. „Właśnie w pieśni staraliśmy się przekazać całą szczerość ukraińskiej duszy. Podarowaliśmy widzowi nie tylko cząstkę naszej kultury, ale i tę miłość, która płonie w sercu każdego z nas. Uważamy, że właśnie w tym tkwi tajemnica naszego sukcesu” – zaznaczyła kierownik chóru Ludmyła Wołkowa po powrocie z Włoch. Podczas ceremonii wręczenia nagród zwycięzcom wręczono puchar z grawerunkiem „Ottimo” (doskonale) oraz dyplom od przewodniczącego jury Lino Pasetto. Po zwycięstwie w konkursie odescy proświtańcy zostali przyjęci przez mera. Vadym PEPA, członek NSPU. Jak go usłyszeć? Bardzo prosto. Przystępnie. Powiedzmy, zwrócić się do dorobku twórczego M. Gogola. Właśnie to zrobili artyści Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki. Wsłuchali się w głos genialnego – nie szczędźmy wysokich określeń – pisarza. Na 200-lecie urodzin wielkiego mistrza słowa zrealizowali wystawienie sztuki, która tak samo jak słynny „Rewizor” jest jedną z pereł klasycznego repertuaru. Ucieszyli widzów spektaklem „Ożenek”. Właśnie ucieszyli. Zarówno na premierowym pokazie, jak i na kolejnych, sala szaleje z zachwytu. Obecni delektują się zarówno niezrównanym humorem, dowcipnymi pomysłami literackiego pierwowzoru, jak i wybrykami postaci – wspaniałą grą aktorów wysokiej klasy. To pociecha dla duszy i serca, dla oczu i słuchu. Nie żałuję pełnych pasji epitetów, bo spektakl jest tego wart. Bardzo kolorytni i naturalni w rolach głównych bohaterów – narzeczonego i swatki – są narodowi artyści Ukrainy, laureaci Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki O. Bohdanowycz oraz B. Beniuk. Są tak skąpani w oklaskach, że odwdzięczają się za miłość i szacunek oddaniem na granicy natchnienia i, co najważniejsze, swojego szczodrego talentu. Tego im nie brakuje. Podobnie jak narodowej artystce Ukrainy Irynie Doroszenko. Wystarcza jej kunsztu, wewnętrznego wyczucia i głębokiego rozumienia istoty wykreowanego przez pisarza obrazu, aby odtworzyć go zgodnie z autorskim zamysłem jako pełnokrwisty i wielowymiarowy. Panna młoda w jej wykonaniu nie tylko łamie komedię, ale i przeżywa osobistą tragedię w atmosferze potwornych warunków społecznych. To ten śmiech przez łzy, którym wielki czarodziej M. Gogol zadziwił współczesnych i nie przestaje zadziwiać kolejnych pokoleń. Wychodzę z założenia, że większość jest zaznajomiona z treścią sztuki. A dla tych, którzy nic nie wiedzą, warto powiedzieć, że chodzi o swatów grupy pretendentów do córki bogatego kupca, która zasiedziała się w pannach. Aż ją pali, by wyjść za mąż. A wybierać trzeba spośród łowców zdobyczy i stanowisk. Jakże ma wykiełkować szczera miłość, kiedy duszą przymrozki chłodnych kalkulacji? I śmiesznie, i gorzko. Krąg postaci nie jest szeroki, więc jest możliwość, by nie pominąć nikogo z wykonawców. Przede wszystkim dołączmy do pięknej połowy zasłużoną artystkę Ukrainy Lubow Kubiuk w roli swatki oraz Anżelikę Sawczenko – ciotkę niedoszłej panny młodej. I narzeczeni – jak na zawołanie: narodowy artysta Ukrainy L. Serdiuk, zasłużony artysta Ukrainy W. Mazur, O. Łohinow, J. Rebryk. A należytą interakcję i spójność nadał zespołowi reżyser-inscenizator W. Kozmenko-Delinde. Na afiszach zaznaczono, że dekoracje i kostiumy to jego praca. Wyróżniłbym jeszcze wykwintność gamy kolorystycznej, która przez cały czas trwania przedstawienia cieszy wzrok. Zwrócę się przy okazji do młodzieży. Żyć w Kijowie czy być w Kijowie i nie odwiedzić teatru, nie zobaczyć na scenie czołowych ukraińskich aktorów – oznacza okradać siebie, zubażać światopogląd, zawężać postrzeganie rzeczywistości. Nasi współcześni to utalentowane osobowości, oni są obok. Nieprzyjemne jest oczernianie, brudnymi potokami którego od niedawna zalewają wszystko, co ukraińskie na Ukrainie, zwłaszcza w sferze duchowej. Niwę kultury wydeptują nie tyle ignoranci, co uprzedzeni nieżyczliwi ludzie i złośliwi nienawistnicy. I wokół imienia M. Gogola tyle krętactwa, że gdzie tam zaznać spokoju jego prochom! A stworzone przez niego dzieła do tej pory różne siły polityczne naciągają na swoje kopyto. Powiedzmy, na Ukrainie, nawet pomimo zamiarów O. Dowżenki, S. Bondarczuka, nie udało się zrealizować wystawienia filmu według powieści „Taras Bulba”. Ale w tym roku pasierb niegdyś wszechwładnego w literaturze i kulturze O. Kornijczuka oszołomił widzów kinowych krwawymi scenami rzezi, tortur, znęcania się oraz oparami hulaszczych pijatyk. Rozumnej myśli, jasnej idei – jak na lekarstwo. Wycięto życiodajne pędy, z którymi autor pierwowzoru przedarł się przez rogatki bezlitosnej carskiej cenzury. Skrojono po rzemieślniczemu według szablonów dzisiejszego nieukraińskiego politykierstwa. W zamian za gorsze od kary egipskiej uciemiężenie, zmuszono wolnomyślnych do jarzma poddaństwa właścicielom niewolników obcej rasy. Jak powiedziałby sam Gogol, diabli wiedzą, jaka ziemia pod nogami kozactwa i diabli wiedzą, jakiego narodu są oni rodzonymi dziećmi. I diabli wiedzą, w imię czego przelewają krew i poświęcają życie. Niestety, uczeni i prasa są dalecy od zrozumienia tego, co najważniejsze, niezdolni pojąć głębię duszy Gogola, niezdolni zrozumieć, że ona jest ukraińska. A zatem – z wieczności. Choćby nie wiem jakimi przebiegłymi łapami. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Jedną z dróg popularyzacji dzieł artysty jest wydanie katalogu jego obrazów, z czego, w szczególności, skorzystał rówieński artysta, przewodniczący obwodowej organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy Feofan Bobryk. Katalog zawiera reprodukcje płócien mistrza różnych gatunków; przedstawiono tu martwe natury, portrety, liryczne i historyczne pejzaże. Artysta, który należy do grona znanych profesjonalnych malarzy z oryginalnym stylem w sztuce, tak skomentował katalogowe „wyjście do ludzi”: „Malarstwo to to, czego pragnie dusza, to, co jest bliskie ludziom. Na przykład proste motywy przyrody skłaniają do zastanowienia się nad wiecznymi problemami bytu. Swoistą kontynuacją tego dialogu z przyrodą są martwe natury. Bliska jest mi tematyka historyczna. Ogólnie obrazów jest bardzo dużo. Ale nawet na wystawach widzi je ograniczony krąg ludzi. Rozwiązanie tego problemu, choć w nieco zawężonej, reprodukcyjnej formie, umożliwia katalog, który rozszedł się po całym obwodzie. Wydano go przy wsparciu Rówieńskiej Obwodowej Administracji Państwowej i rady obwodowej zgodnie z obwodowym Programem rozwoju wydawnictw książkowych”.
Tłumaczenie maszynowe
We wsi Nabereżne w rejonie demidowskim, w rodzinnych stronach Mykoły Żulyńskiego, człowieka o światowym nazwisku, akademika, pisarza, polityka, działacza państwowego i społecznego, pojawiła się duchowa świątynia — dwupoziomowa cerkiew, której górną część poświęcą ku czci Świętej Trójcy, a dolną — ku czci Świętego Mikołaja. W jej fundamenty wmurowali cegły Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, pisarze Lina Kostenko, Oksana Pachlowska, Iwan Dracz, Wołodymyr Drozd, Iryna Żyłenko, artyści Nina Matwijenko, Anatolij Pałamarenko, Dmytro Hnatiuk, Bohdan Stupka. Budowę budowli sakralnej zainicjował Mykoła Żulyński. Włożył w nią swój talent, środki i cząstkę serca. Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. — Zapowiedziane marzenie, by zbudować w rodzinnej wsi prawosławną cerkiew, mam jeszcze z dzieciństwa — wyznaje Mykoła Hryhorowycz. — Przecież w Nabereżnym, które wcześniej nazywało się Nowosiłkami, cerkwi nie było. Ludzie chodzili na modlitwę do sąsiednich wsi, przede wszystkim do Boremla, gdzie cerkiewnym starostą był mój wuj, brat mamy Kłym Wolaniuk. Właśnie jego postrzeganie znaczenia duchowości i matczyne uczucia Kłymychy, wielkość jej modlitwy za dzieci, pewnego razu tak bardzo przeniknęły moje serce, że napisała się nowela. Mnie zawsze nieprzyjemnie raziła drugoplanowość Nowosiłek — z tego powodu, że w pierwszy dzień Trójcy pop odprawiał Mszę Świętą w Boremlu, a dopiero potem, następnego dnia, przyjeżdżał do naszej wsi, aby tutaj odprawić liturgię. Dziecięca zazdrość, która z latami nie wywietrzała z duszy, a najbardziej, oczywiście, pragnienie przyczynienia się do tego, aby rodzinne tereny miały swoje duchowe centrum dla zjednoczenia i modlitwy, popchnęły mnie do zamysłu wzniesienia we wsi cerkwi. Zamysł zaczął wcielać się w rzeczywistość na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Wtedy ja z przyjacielem, człowiekiem wysokich duchowych i patriotycznych powołań Leonidem Piddubnym, umyślnie pojechałem do wsi, aby wybrać miejsce dla świątyni. Chciało się, aby kopuły przyszłej cerkwi było widać ze słynnych Kozackich Mogił, ze wsi Towpyżyn, skąd pochodzi mój ojciec, z dalekich dali. I takie miejsce znalazło się na wysokim brzegu rzeki Styr. Ono owiane jest sławą, przecież niedaleko — pochówek kozaków i chłopów, którzy brali udział w wyzwoleńczej walce narodu ukraińskiego pod wodzą Bohdana Chmielnickiego. Co więcej, właśnie w tę mogiłę już o wiele później pochowano poległych żołnierzy UPA. Więc na znak pamięci o obrońcach Ukrainy nad kurhanem pojawił się wysoki krzyż, który, nawiasem mówiąc, w nocy jasno świeci. Jeśli chodzi o architektoniczne osobliwości cerkwi, to chciałem, aby wyróżniała się modernizmem. Nawet przywoziłem do wsi architekta z Kanady Radysława Żuka. Na moją prośbę wykonał projekt — wspaniały pod względem wielkości i nowości, ale jednocześnie wydawało mi się, że ziomkowie jako przedstawiciele chłopskiego rodu takiego modernizmu nie bardzo przyjmą. Więc trzeba było uciekać się do ustalonych norm, uwzględniać krajobraz, ziomkowskie potrzeby i propozycje. Teraz, kiedy świątynia stanęła w swoim pięknie, jestem zadowolony ze wspólnej pracy. Do budowy dołączali się ziomkowie, przyjaciele, parafianie i dobroczyńcy, którzy chcieli pozostać nieznani. Niski pokłon wszystkim! Ikona — w darze (władyka Jewsewij, rektor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska” Ihor Pasicznyk, akademik Mykoła Żulyński)
Tłumaczenie maszynowe
Szanowny Panie i Szanowna Pani! Zapraszamy 7—8 czerwca, w Święto Trójcy Świętej, do wzięcia udziału w Festiwalu Twórczości Ludowej „Wołyńska Trójca”, który organizują: Narodowa Rada ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy, Narodowy Związek Mistrzów Twórczości Ludowej, Wołyńska i Rówieńska Obwodowe Administracje Państwowe we wsi Nabereżne na Rówieńszczyźnie; do odwiedzenia Domu-muzeum w Nowogrodzie Wołyńskim, gdzie urodziła się Łesia Ukrainka, do pobytu w mieście Dubno z okazji 200-lecia urodzin M. W. Gogola, do pokłonienia się bohaterom-kozakom w Plaszewie na Kozackich Mogiłach. W drugim dniu Zielonych Świąt — w dniu otwarcia Festiwalu „Wołyńska Trójca” — Patriarcha Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, Jego Świątobliwość Filaret, poświęci cerkiew Świętej Trójcy we wsi Nabereżne w rejonie demidowskim obwodu rówieńskiego. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło Mowczan Redaktor naczelny Lubow Hołota Kolegium redakcyjne Lubow Hołota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszuk Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina Hnatiuk 279249247 Zastępca redaktora naczelnego Petro Antonenko 279249247 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia Skrynnyk 278201230 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna Szewczuk Dział kultury Serhij Kłymko 279249247 Dział pracy proświtańskiej Nadia Kyrjan 270255257 Dział korekty Ołena Hulha 278263269 Skład komputerowy Iryna Szewczuk Ołeh Besskyj 278263269 Redaktor internetowy Jewhen Buket 279239255 Redaktor dyżurny Serhij Kłymko Księgowość 279241246 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotochemicznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301221 Nakład w maju — 36 700 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny, na 3 miesiące — 12,36 hrywny, na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 0 9 0 2 1 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe