Strona · s. 5strona oryginału ↗
POTWORY I POLITYKANI
Слово Просвіти, №21 за 2011 рік
Wadym PEPA, członek NSPU, laureat Nagrody Literacko-Artystycznej im. I. S. Neczuja-Łewyckiego. Chodzi o zjawisko, które jeszcze od czasów hellenskiej starożytności było wyśmiewane przez myślicieli najjaśniejszych umysłów. A bliżej współczesności — choćby przez słynnego rosyjskiego bajkopisarza I. Kryłowa: „Nu j moska, sylna ż bo wona, Harczyt, bacz, na Słona”. Na takie samo potomstwo wskazywał tym, którzy pragnęli zachować własną duszę czystą i nie splamioną, także T. Szewczenko: Meni zdajeťsia, ja ne znaju, A lude sprawdi ne wmyrajut, A perelize szcze żywe W swynu, abo-szczo, ta j żywe, Kupajeťsia sobi w kalużi, Mow persz kupałosia w hrichach. Jednak jak było od wieków, tak i obecnie potworności okrutnej ziemskiej doliny żadnej mądrości nie są podległe. Bo przecież i sam Najwyższy, choć strącił nieczystą siłę z górnych szczytów, nie pozbawił jej zdolności siania zła wszędzie, gdzie stąpa noga osobnika, stworzonego na obraz i podobieństwo Boże i ogłoszonego koroną przyrody. Kiedyś otworzyło się wewnętrznemu wzrokowi M. Gogola, jak na jarmarku soroczyńskim napędzało strach na ludzi dobrych „szatańskie zwiedzenie”: „W tym szopie bezustannie czynią się diabelskie sztuczki; i żaden jarmark w tym miejscu nie przechodzi bez biedy. Wczoraj pisarz gminny przechodził późno wieczorem, kiedy spojrzał — w okienko wystawił się świński ryj i zachrumkał tak, że go mróz przeszedł po skórze; tak i czekaj, że znów pokaże się czerwona płachta!”. Gdybyż tylko to. A to i „starej, która sprzedawała obwarzanki, przywidział się szatan w postaci świni”. A gdy ciemność nakryła grzeszną ziemię, „we wszystkich oknach powystawiały się świńskie ryje… świnie na nogach, długich jak szczudła, powłaziły w okna…”. W naszej rzeczywistości kandydaci na odrodzenie nie babrzą się, broń Boże, w brudnych kałużach. Nie. Oni nie w okno, a z niezliczonych ekranów telewizorów wystawiają swoją twarz przed milionami widzów. A nachalni wprost pchają się w oczy łatwowiernym i zombi. I nie sposób powiedzieć, jaki strach na zaskoczonych wywołują. Oto jak zwariowali nieproszeni. Oto jak, wybacz Panie, nie chrumkają, a hałas niesamowity czynią: nie stawiajcie pomnika I. Mazepie w Połtawie. Ukraiński hetman okresu Imperium Rosyjskiego — nieprzebaczalny grzesznik, bo zdradził cara. Niegodny wysokiego zaszczytu… Boże sprawiedliwy! Kto kogo zdradził? Jakiego cara? Zwróćmy się o wyjaśnienie nie do kogoś napiętnowanego jako „ukraiński burżuazyjny nacjonalista”, a do wielkoruskiego hrabiego, genialnego pisarza L. Tołstoja, do myślenia którego cały świat się wsłuchuje: „Od Piotra I zaczynają się szczególnie uderzające i szczególnie bliskie i zrozumiałe dla nas okropności rosyjskiej historii. Szalejąca, pijana, zgniła od syfilisu bestia ćwierć wieku gubi ludzi, karze, pali, zakopuje żywcem w ziemię, więzi żonę, rozpustniczy, sodomizuje. Sam, bawiąc się, ścina głowy, bluźni, jeździ z podobizną krzyża i z cybuchem w kształcie narządów płciowych i podobizną ewangelii — skrzynkami z wódką. Koronuje dziwkę swoją i swojego niewolnika, rujnuje Rosję i karze syna. I nie tylko nie wspominają jego złoczyństw, ale do tej pory nie przestają wychwalania dzielności tego dziwowiska i nie ma końca wszelkiego rodzaju pomników jemu” (Pełne zebranie dzieł. — Moskwa, 1936. — T. 26. — S. 568). Taka już natura caratu. Jej istotę krótko wyraził A. Radiszczew w epigrafie do swojego głównego dzieła „Podróż z Petersburga do Moskwy”: „Potwór ociężały, zły, stugębowy i szczekający”. Zapłacił zsyłką na rozkaz Katarzyny II na Syberię nieprzebytą i doprowadzony prześladowaniami do samobójstwa w domu wariatów. Panie! Coż budzić w istocie współczesnych — sumienie czy rozum? Lecz w porównaniu z szatańskim pomiotem ukraiński hetman jest niemal święty. Jeśli już nie bezgrzeszny, to o ileż czystszy niż „pierwszy i druga”. Zapytać by Synod rosyjskiej cerkwi: komuż anatemę wygłaszać? Temu, kto najwięcej prawosławnych świątyń fundował w pierwotnym Kijowie? Otwórzmy oczy! Jakimiż potworami i wyrodkami są ci, którzy w XXI w. wywyższają nie tylko najohydniejsze, ale i najkrwawsze, najniszczycielskie z całego tego zła, jakiego doznała Europa Wschodnia w swojej historii; wtrącają ukraińskich obywateli w bagno zgubnej nieprawdy, odrażającego kłamstwa, odrażających średniowiecznych potworności, pchają w przepaść nieznośnej niesprawiedliwości społecznej, gdzie znęcanie się nad człowiekiem, jak nad bezgłosym zwierzęciem, jest usankcjonowane haniebną polityką państwową. Do jakiejż podłości staczać się? Kogo ubóstwiać? Co naśladować? A przecież wciąż świeci słońce na niebie! I niech tam co, ludzkość wyrywa się do światła. Nie upodabnia się do świni z ryjem w kałuży, a pielęgnuje wysokie ideały, godne powołania i honoru tych, którzy są koroną przyrody. Odetchnąwszy, połóżmy na drugiej szali wagi proklamację od hetmana Mazepy do wojska i narodu oraz wygłoszoną przed urzędnikami w 1708 r., kiedy król szwedzki Karol XII skierował się na Ukrainę: „Stoimy teraz, Bracia, między dwiema przepaściami, gotowymi nas pożreć, jeśli nie wybierzemy drogi dla siebie pewnej, aby je ominąć… Jeśli Król Szwedzki, zawsze niezwyciężony, którego cała Europa szanuje i się boi, pokona Cara Rosyjskiego i zburzy królestwo jego, to my, z woli zwycięzcy, nieuchronnie zaliczeni będziemy do Polski i oddani w niewolę Polakom… A jeśli dopuścić Cara Rosyjskiego wyjść zwycięzcą, to już zła godzina przyjdzie do nas od samego Cara… Wam bowiem wiadomo, że za odmowę moją w zamysłach jego, zabójczych dla naszej ojczyzny, wybito mnie po policzkach, jak bezecną ladacznicę. I ktoż tu nie przyzna, że tyran, który obraził tak haniebnie osobę reprezentującą naród, uważa, oczywiście, członków jej za bydło niepojętne i swój pomiot? I rzeczywiście za takich ich uważa, kiedy wysłanego do niego deputata narodowego Wojnarowskiego ze skargą na zuchwalstwa i okrucieństwa, czynione bezustannie narodowi od wojsk Moskiewskich i z prośbą o potwierdzenie artykułów umownych, za wiedzą Chmielnickiego ułożonych, których on jeszcze nie potwierdzał, a powinien według tychże umów potwierdzić, on przyjął policzkami i więzieniem i wysłać chciał był na szubienicę, od której uratował się ten jedynie ucieczką…”. Dla nieoświeconych tutaj stosownie jest przytoczyć wyznanie A. Puszkina: „Że przedstawiłem Mazepę złym, w tym się kajam: dobrym ja go nie widzę, zwłaszcza w tę chwilę, kiedy kłopocze się o egzekucję ojca dziewczyny”.
nim oszukanej… Mówione przez niego wyjaśnia jego historyczny charakter… Mazepa mógł długo pamiętać zniewagę moskiewskiego cara i pomścić się przy okazji. To cecha, w której zawiera się cały jego charakter, skryty, okrutny, stały. Szarpnąć Lacha lub Kozaka za wąsy było tym samym, co chwycić Rosjanina za brodę”. Lecz kontynuujmy to, co mówił w groźnej godzinie I. Mazepa: “Widziałem się ze wszystkimi wojującymi Królami, Szwedzkim i Polskim, i całą umiejętność swoją użyłem przed nimi, aby przekonać pierwszego o protekcji i łasce dla ojczyzny naszej od wojennych napaści i rujnacji w przyszłej na nią nawałnicy, a co do Rosji… wyprosiłem u niego neutralność, to znaczy nie powinniśmy wojować ze Szwedami, ani z Polakami, ani z Wielkorusami, a powinniśmy, zebrawszy się z siłami wojskowymi naszymi, stać w należnych miejscach i bronić własnej ojczyzny swojej, odpierając tego, kto napadnie na nią wojną, o czym zaraz powinniśmy ogłosić Gosudarowi, a Bojarzy jego, którzy nie są zarażeni jeszcze niemczyzną i pamiętają przelaną niewinnie krew swoich krewnych, o wszystkim tym powiadomieni i ze mną zgodni… a przy przyszłym ogólnym zawarciu pokoju wszystkich wojujących państw postanowiono postawić kraj nasz w tym stanie państw, w którym był przed władaniem Polskim, ze swoimi naturalnymi Książętami oraz ze wszystkimi dawnymi prawami i przywilejami, które wolny naród oznaczają. Poręczyć za to wzięły się najpierwsze w Europie państwa: Francja i Niemcy; i ta ostatnia silnie nalegała na to położenie nasze jeszcze w dniach Hetmana Zynowija Chmielnickiego, za cesarza Ferdynanda III, ale nie sprawdziło się ono…” Nie sprawdziło się ani z imieniem M. Hruszewskiego, który oczerniany był za władzy radzieckiej tak samo, jak I. Mazepa, ani z imionami S. Petlury, S. Bandery, R. Szuchewycza… Samostijnyky, mazepowcy, petlurowcy, banderowcy, a ostatnimi czasy faszyści, nacjonaliści… Przez stulecia święte prawo narodu ukraińskiego do samorządności, samostanowienia wtrącane jest przez silniejszych w piekło nieuchronnego niewolnictwa, okrutnego ujarzmienia, bezlitosnego wyzysku, obrzydliwego poddaństwa przyjezdnym krwiopijcom… Jakieś tam imperialne zamiary narzucane są na słabe, w ich zachłannym rozumieniu, ogniwo w narodów wolnych kole i czego tylko obraźliwego, poniżającego na nie nie wieszają. W takich okolicznościach czyż nie jest powołany, czyż nie jest zobowiązany jak i każdy istniejący na białym świecie, tak i naród ukraiński wywulkanizować wszystkie, na jakie tylko jest zdolny, wewnętrzne siły dla swojej samoobrony, samozachowania. Najmądrzejszym w niepodległym Państwie Ukraińskim należałoby dać jasną i wyczerpującą odpowiedź: kto kogo zdradza? Z której strony — zdrada możliwości płodnego dobrosąsiedztwa, pokojowego, życzliwego współistnienia na wzajemną korzyść, na obopólne bezpieczeństwo w zagrażającym ze wszystkich stron, zarówno od wieków, jak i do dziś, świecie. Kto by wskazał, jak ustrzec się od zguby, od samozniszczenia, nie zginąć, jak Obrowie, a zapewnić, podając rękę jeden drugiemu, wchodzenie na strome szczyty przyszłości. Już w Ukrainie powinno być wystarczająco dużo potęgi naukowej, aby rzucić promień światła na prawdę, spojrzeć w oczy prawdy, przeanalizować, co i do czego, wyjaśnić przyczyny ogólnonarodowych niepowodzeń i goryczy, przejrzeć przez zasłony zgubnych zewnętrznych pouczeń, rzucić spojrzenie na drogę między Scyllą a Charybdą. Ale zamiast profesjonalnych, mądrych sądów — politykierstwo ogłupiające świadomość milionów obywateli wszelkim prymitywem, śmieciami od środków masowego przekazu. Obecnie w niby ukraińskich eterach czołowi prowadzący telewizyjni — to przyjezdni goście. Daj Boże, żeby w najmniejszym stopniu nie dotyczyło ich to, co przepowiedział M. Lermontow odnośnie Dantèsa w wierszu “Śmierć Poety”: “Śmiejąc się, zuchwale gardził on obcej ziemi bytem i obyczajami; Nie mógł oszczędzić on naszej sławy…” A co obiektywnie? Romantyczne rysy obrazu I. Mazepy odtworzone są w europejskiej literaturze pięknej, poczynając od słynnego Woltera w prozie i nie mniej sławnego George’a Byrona w poezji, wyśpiewywane są na scenach europejskich teatrów w operze P. Czajkowskiego. Lecz czy ktoś z tych, którzy z pianą na ustach przeklinają wybitnego ukraińskiego męża stanu, wie, jak oceniał A. Puszkin Byronowskiego “Mazepę”? — “jakie płomienne dzieło! jaki szeroki, szybki pędzel!” I oto naprzeciw wszystkiemu temu wypycha się na ekrany telewizyjne osobnik przypadkowy, mało znaczący, żaden nie na poziomie wysokim, drobnego, przepraszam, kalibru. Opluwa, gani. Wylewa na godne szacunku pomyje bezczelnej antyukraińskiej nienawiści. Jeszcze się chwali albo, po radziecku, robi PR, bo przecież nie rozumie, jak bardzo wyrażane przez niego treści są nędzne, niegodne porządnego ludzkiego sumienia. Czyż nie prosi się na taką głowę przewidziane przez A. Puszkina: “Dzikość, podłość i ignorancja nie szanuje przeszłości”. Budowa współczesności wznoszona jest na podporach przeszłości. Złowrogość je niszczy. Kołatek podtoczy. Mopsiki obszczekują prawdę historyczną, a w konsekwencji oczerniają wszystko, co godne, a nawet wielkie. To jakież jest zadanie nadrzędne podobnych programów telewizyjnych? Dyskredytować wysokie ideały? Potakiwać ignorancji? Siać nienawiść? Wzniecać konfrontację? Obniżać stopień świadomości społecznej? Wszczepiać niemoralność? Aktywizować niskie instynkty? Kurs na degradację mieszczanina? Kalectwo ludzkich dusz? A w ogóle — rozbijanie społeczeństwa? Żeby ściana na ścianę, jak za dawnych czasów na przestrzeniach Rosji z pięściarskimi mordobiciami? Niebezpieczne dla budowania państwa intrygi. Jednakże, powiedzmy i o tak zwanym elektoracie. Jakich idoli nie wybieramy, a tym bardziej, przed jakimi klękamy, na takie życie i zasługujemy. I nie ma co narzekać na Boga. A na zakończenie jeszcze jedno z niemal zabawnych, objawionych w ostatnich latach. Niby zapożyczone z ulicznych prostackich intermedii — politykierstwo w damskich spódnicach. Ono z takimi wybrykami wdziera się na ekrany telewizyjne, że choć świętych z mieszkania wynoś, jeśli nie wyłączasz telewizora, a poddajesz się stustopniowemu wrzeniu, wybaczcie, nie dysput, a ostrych wyzwisk, i słuchasz, póki uszu nie zatka. Ciekawe, przez jakie łzy mógłby spojrzeć na szaleństwo M. Gogol? Damy po prostu przyjemne i przyjemne ze wszystkich stron gwałtownie argumentują swoje wysoce intelektualne wnioski dokładnie według wypisanych jeszcze kiedyś przez Mikołaja Wasiljewicza: “Niegodziwcu! idź umyj się najpierw!.. Ja nie widziałam twojej matki, ale wiem, że ścierwo! i ojciec ścierwo! i ciotka ścierwo!” Nie mrugnąwszy okiem, przegadają każdego oponenta. Zatkają usta — nie zdąży nawet otworzyć. Nie dadzą słowu z przeciwnych ust wylecieć. Rzucają się na oszołomionych dokładnie tak, jak czarnousta Chwioria na narzeczonego pasierbicy, bo przecież on nieodpowiedni dla macochy. Od barwnie opisanej przez wielkiego pisarza bohaterki — wprost wzór dyspozycji w gorących telewizyjnych kłótniach przedstawicielek słabej płci XXI wieku. Więc można by zgadnąć, z jakim uśmiechem sławny humorysta i niedościgniony satyryk odniósłby się do nieprzejednanych namiętności w niebieskim pudełku. Czy nie ochrzciłby takich, według wyrażenia znanego polityka: “psie walki”, czartostwem postępu technicznego? A ponad wszystko czy nie uroniłby: “I ciężko i smutno staje się sercu, i nie ma czym pomóc mu”. Ależ precz pesymizm, zniknij, zwątpienie! Mniejsza z tym, a prawda jest nieśmiertelna. Jej nie zabić, nie wykorzenić z białego świata! Ona, jak i niepokonaność Prometeusza, znowu ożywa i śmieje się znowu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
