Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Przyroda ukraińskiej samotności. Iwanowi Marczukowi — 75

Слово Просвіти, №21 за 2011 рік

Narzekała na samotność w wyraźnie opustoszałym mieście. Czas urlopów, odpoczynku. Przyleciała z Ameryki — i nikogo ze znajomych nie zastała, a duszy tak bardzo brakowało rozmowy! Iwan Marczuk zaproponował mi odwiedzenie Muzeum Sztuki Rosyjskiej, bo było blisko — rzut beretem. „Chcę pokazać wam mojego ulubionego artystę, — powiedział. — Zgadnijcie, kto to jest”. Przebrałam w pamięci około dziesięciu nazwisk, jednak nie zgadłam. Przyznaję, zdziwiłam się, gdy doprowadził mnie do obrazu Iwana Szyszkina. „Dlaczego tak bardzo podobają mi się jego obrazy? — zauważywszy moje zdziwienie, spytał Iwan Marczuk. — Bo on, jak nikt inny, czuje, czym jest ziemia. U niego jest taka żywa!!! Ona oddycha…” Pokru# …skręcone korzenie sosen, którymi drzewa rozpaczliwie czepiają się piaszczystego gruntu, czyli życia… Wrażenie, jakby ten piasek ciągle się osypywał i osypywał tuż nad samą krawędzią przepaści… I przypomniało mi się, że coś podobnego widziałam w dzieciństwie, a potem wszystko zapomniałam, zatarło się w pamięci. Wtedy zrozumiałam, co miał na myśli Iwan Marczuk… O, wiem, jak szaleńczo kocha tę ziemię, jak chyli czoło przed każdym jej – nawet najmniejszym – ziołem. Nie dlatego wiem, że mi o tym powiedziano, lecz czuję tę czołobitność w jasnych obrazach ziemi, którymi zapełniają się płótna Marczuka. Wdycham miód różnotrawia, udziela mi się to szaleństwo kwitnienia… Wydaje się, że sama ziemia przelewa się w przestrzeń duszy – i dusza staje się niezmiernie szeroka, by pomieścić to bogactwo świata. O tych płótnach można powiedzieć tylko słowami Rabindranatha Tagore: „Wszystko, co miałem, wszystko, co widziałem – nie da się z niczym porównać”. I zupełnie zrozumiałe jest, że taka piękność jest możliwa tylko tutaj, na rodzinnej ziemi. Od dawna wszyscy przywykli, że Iwan Marczuk jest taki różny. Ciągle szuka nowych sposobów wyrazu – nowych stylów i technik. Sam artysta lubi zażartować na ten temat: „Obecnie liczy się dziesięciu zupełnie różnych Marczuków”. Najpierw były pejzaże, potem bardzo ciekawe technicznie akwarele „Kolorowe preludia”, cykl „Kwitnienie”, który rozciągnął się na kilka lat, najukochańszy cykl „Głos duszy”, „Biała planeta” (I, II), „Nowe ekspresje”, „Marzenia, które wychodzą z brzegów”, „Szewczenkiana”. Obecnie artysta jest w rozpaczy: brakuje potrzebnych farb, tych, którymi kiedyś czynił cuda, którymi wyhaftowywał i wyplatał swoje płótna (nawiasem mówiąc, tej techniki, którą trzeba badać pod mikroskopem, nikt dotąd nie zdołał odtworzyć). Zagubiono technologię wytwarzania, czy jak? I nigdzie na świecie ich nie ma. Nigdzie. Nie da się odtworzyć piękna tego świata. Nie ma farb. Nie ma pracowni. Obiecał były prezydent zbudować cały centrum sztuki, gdzie byłyby muzeum i pracownia. Nawet kapsułę wmurowano na Andrijiwskim Uzwozie. Wtedy gazety roztrąbiły tę nowinę na cały świat. Jednak, jak mówią, obietnica-cacanka. Tylko tyle, że zyskał czarną zazdrość, a potem złośliwą radość. Jak wiadomo, artyści słyną z takich cech. Po co kryć, nie jest to najlepsza wspólnota. Tak więc pracuje w starej pracowni, pod samym dachem starego budynku, gdzie już nie ma jak się obrócić, nie ma gdzie postawić obrazów. Artysta z ogólnoświatowej listy „100 geniuszy współczesności”, którego talent wysoko ocenili krytycy sztuki Ameryki, Europy, Australii, przed którym otwierają się drzwi najznaczniejszych galerii świata. Od dawna już ostygł do idei muzeum jego imienia, tak jak oswoił się z myślą, że nie zobaczy innej pracowni niż ta, pod samym dachem. Już ze wszystkim się pogodził. Tylko z tym, co dzieje się na Ukrainie, pogodzić się nie może. „Bóg dał raj, lecz nie dał rozumu, by się za siebie postawić” – smutno konstatuje artysta. Nie ma Ukrainy, o jakiej tak marzono. Nie ma… Oto już i ostatnia ziemia – źródło natchnienia twojej duszy – wysuwa się spod nóg… Jeszcze chwila – i zaduszy się w chciwych rękach. „Los kraju to moja choroba” – mówi Iwan Marczuk. Więc nie pytajcie, skąd te obrazy destrukcji, którymi jak puzzlami zapełnia się przestrzeń duszy: rozbite instrumenty muzyczne, zerwane struny, roztrzaskane dzbany, puste gniazda, rozbite ptasie jaja opuszczonych gniazd… Świat, który rozsypuje się na oczach. Cóż, w swojej Ojczyźnie nie ma proroka. Jakby właśnie o Ukrainie to powiedziano. Ani proroków, ani geniuszy ona nie potrzebuje. Kiedy pytają Iwana Marczuka, czy nie żałuje, że wrócił ze Stanów, odpowiada szczerze: „Żałuję”. Jednak mimo wszystkich narzekań nie waży się opuścić Ukrainy na zawsze. Wrażenie, jakby z każdym rokiem podjęcie tej decyzji stawało się dla niego coraz trudniejsze. Jakby ktoś oplątał, spętał jego własny los, zaplótł kilometrami najmocniejszych na świecie nici… szarp – nie zerwiesz. Taka właśnie jest natura ukraińskiej samotności.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn