Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

NIEPOWTARZALNOŚĆ

Слово Просвіти, №21 за 2011 рік

Marija KUCZERENKO Jego pamięć do dziś przechowuje to ciepłe wspomnienie dzieciństwa: grzebień z kości lekko dotyka dziecięcej główki, mamine opuszki palców czule — aż łaskocząco — przesuwają się po skołtunionych włosach — włos po włosie… “Oj, ależ splątane!” — biadoli mama. Minie czas i to wspomnienie popchnie artystę ku osobistemu stylowi malarstwa, który żartobliwie nazwie plątanizmem. O! Ile setek kilometrów — a może i tysięcy — nawinie-naplącze on tych nitek-włosów przez swoje życie, ukazując oczom to, co widziało serce, przepełnione niezgłębioną czułością do świata. Wygląda na to, że te kilometry włosów akumulowały ciepło maminych opuszek, a ta żywa energia — która, jak wiadomo, nigdzie nie znika — płynie przez cienkie, dziwaczne sploty, transformując się w zdumiewającej urody portrety rodzinnej ziemi: ukraińska wieś, tonąca w magicznym świetle księżyca; dzbany na płotach — niczym głowy na pniach; łódź przywiązana do brzegu srebrnej rzeki — tej chłopskiej Lety, która zdaje się zastygać w oczekiwaniu na swojego Przewoźnika; na tle białych chat olbrzymie ukraińskie grusze z żałobnymi świecami na nich. Taka właśnie jest, terra incognita — Ukraina, której już nie ma… Fantomowy ból pamięci — nie ma, a boli… W gruncie rzeczy, “Głos mojej duszy” — to nazwa nie jednej, osobno wziętej serii obrazów, namalowanej przez Iwana Marczuka w 1979 roku, — ta nazwa powinna jednoczyć całą twórczość Artysty. To ten głos, który mimo wszystkich cierpień, mimo nieukojenia duszy, zawsze zwraca ją do “punktu wyjścia” — do rodzinnej ziemi. Iwan Marczuk żył i pracował w Australii, gdzie miał spokój, wszelkie warunki do pracy, gdzie był “po prostu raj na ziemi”, potem trafił do Kanady, gdzie też pracowało się z przyjemnością, nie narzekał, a stamtąd przeprowadził się do Stanów Zjednoczonych — i tam miał pracownię w centrum Nowego Jorku, miał uznanie. Niby wszystko o’key, jednak nadchodził dzień i godzina, kiedy coś zaczynało uwierać-uciskać, podstępnie ćmić wewnątrz, zdradziecko szeptać… Znowu ten głos duszy. I mimo wszystko, choć uczynił on artystę zakładnikiem, to jednak każdy prawdziwy talent musi mieć swoje źródło. Dlatego też kursował nieustannie, jak sam lubi mawiać, “tam i z powrotem”. Lipiec 1997 roku był jednym z takich powrotów. Szedł zanurzonym w letnim upale miastem. Dumne, wysokie czoło filozofa, długie srebrne włosy, wyraziste wąsy — takiego mężczyznę od razu zauważysz nawet w tłumie. Nie znaliśmy się dobrze — tak, tylko jeden dawny wywiad, o którym, byłam pewna, dawno zapomniał. A jednak nie. Artysta był szczerze rad ze spotkania. Według motywów obrazów Iwana Marczuka Czyż tak dusza zmalała w owym chmielnym rozłogu? Czy może świat zmalał, ciasnym duszy już stał? Nie wiem ja, lecz tylko tak słodko, powoli rozchodzi się po ciele ta niezgłębioność traw, i zasypia nasionami, takimi aż w gardle cierpnie! Aż od zapachów tych przegniłych płuca rozrywa! I tak niesamowicie... i tak... i tak nieznośnie, tak bajecznie#biało ta świeci się trawa! Nooddychać się nie mogę. Przed światem tym zmalałam. Dotknąć się boję. Naruszyć coś grzech. Choć trawy te dawno w stuleciach przeminęły i tylko światło białe zostało po nich. Dusza tylko rozejrzała się i gdzieś w pół drogi, jak pierwszy raz zachłysnęła się tym śpiewem świerszcza, choć pieśń ta niechytrą już na wpół starła się dotąd i gdzieś w świszczącym wietrze zgubiło się echo. Świat — niby ta tajemnica w tajemnicy — niewidziany ani razu. Prześwietlony tym blaskiem do istoty, niczym do dna. Lecz już dusza dawno złuszczyła się w czasie, i tylko powłoka została jedna. A i tej dawno#dawno w samej sobie już ciasno, a i tę już rozmywają te zapachy z otaw, ta pieśń świerszczowa... nie — niepowtarzalność pieśni, te trawy białe#białe... nie — niezgłębioność traw.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn