Strona · s. 14strona oryginału ↗
DOKŁADNA PROGNOZA — TO NIE LIRYKA, A FIZYKA Czego oczekiwać od lata 2011
Слово Просвіти, №21 за 2011 рік
Dobiegają końca ostatnie kapryśne wiosenne dni… Przed nami — trzy miesiące słońca. Jednak wielu zbliżające się lato nie bardzo cieszy: boją się, że stanie się ono taką samą piekielną próbą, jak minione. Jakie będą tegoroczne czerwiec—sierpień, synoptycy już wiedzą. Czym zaskoczy nas lato 2011 i czy warto nam stopniowo przyzwyczajać się do tropików, czytelnikom „Słowa Proświty” opowiada kierownik sektora prognozowania średnioterminowego i długoterminowego Ukraińskiego Hydrometeorologicznego Centrum Natalia HOLENIA. Pani Natalia opowie także o tym, dlaczego prognoza pogody to nie liryka, a fizyka, dlaczego media często podają błędną prognozę pogody itp. — Natalio Konstantynowno, proszę opowiedzieć o temperaturowych grach pogody. — Żyjemy w umiarkowanych szerokościach geograficznych, gdzie cały czas trwa dość intensywna działalność cykloniczna, dlatego pogoda na terytorium Ukrainy i na terytorium Europy kształtuje się w taki sposób, że w ciągu miesiąca naprzemiennie występują okresy ochłodzenia i ocieplenia, zarówno zimą, jak i latem. Często temperatura waha się w dużych granicach o każdej porze roku. Na przykład, w całej historii obserwacji meteorologicznych temperatura w maju była różnorodna: w nocy słupek termometru spadał do przymrozków 0-6°C, a nawet do -10°C, a dzienne maksima osiągały 30—37°C ciepła. Stale dochodzi do wahań temperatury. Co miesiąc obliczamy średnią temperaturę. I jeśli schematycznie przedstawić te wskaźniki z stu lat, to będzie to krzywa przypominająca kardiogram, która stopniowo pnie się w górę. Świadczy to o ociepleniu. W ciągu stu lat nastąpił wzrost średniorocznej temperatury o 0,4—0,6°C. A w poszczególnych porach roku nawet do jednego stopnia. Oficjalnie odnotowano — temperatura powietrza rośnie, co stało się szczególnie odczuwalne po latach 70. ubiegłego wieku. Od 2001 do 2010 roku większość lat na Ukrainie była ciepła, gdy średnia roczna temperatura przekraczała normę od 0,5°C do 2,5°C. Jedynym rokiem bliskim normie był 2003. Większość miesięcy ostatnich dziesięciu lat miała odchylenia od normy, chociaż w poszczególnych miesiącach temperatura była niższa od normy. — A jak określa się normę? — Norma — to średnia wieloletnia wartość; w Hydrometeorologicznym Centrum używamy norm obliczonych z trzydziestu lat (od 1961 do 1990 roku). Teraz, w związku z globalnym ociepleniem, pojawiło się pytanie o przegląd norm i uwzględnienie ostatnich ciepłych lat. — Jaką pogodą zaskoczy lato 2011 roku? — Większość czerwców w ciągu ostatnich dwudziestu lat jest bliska normie, dlatego czerwiec — to umiarkowany letni miesiąc, a czasami nawet chłodniejszy niż lipiec-sierpień. Dlatego od czerwca żadnych temperaturowych „rekordów” nie oczekujemy, będzie on bliższy normie. Środek lata będzie powyżej normy. Ale lipiec-sierpień — to najcieplejsze miesiące lata z krótkotrwałymi deszczami-ulewami. Latem prognozowanie opadów jest bardzo trudne, ponieważ są to opady konwekcyjne (z potężnych chmur kłębiastych) — w jednym miejscu deszcz spadł, w innym — pokropił, a gdzieś — jest sucho. — Ludzie są przestraszeni zeszłorocznym latem, kiedy upał był po prostu niewiarygodny… — Anomalne lato ubiegłego roku — najgorętsze w całej historii obserwacji meteorologicznych na Ukrainie. Wtedy został przekroczony absolutny rekord temperatury — 42°C, został on odnotowany w Ługańsku (wcześniej było to 41°C w Saracie w obwodzie odeskim). Lato 2010 miało największą liczbę dni, kiedy temperatura przekraczała 30°C. Uważamy, że tak gorącego lata, jak minione, w tym roku nie będzie. Ponieważ w historycznej retrospektywie nie było tak, żeby dwa lata z rzędu były rekordami ciepła. Anomalie pogodowe powtarzają się przynajmniej co dwa-trzy lata. Czyli prawdopodobieństwo silnego upału w 2011 roku istnieje, ale wynosi tylko 2—3%. Tutaj warto zaznaczyć, że na tle globalnego ocieplenia w czasie letnim zwiększa się liczba niebezpiecznych i żywiołowych zjawisk — silnych wiatrów, szkwałów, burz, gradu, być może trąb powietrznych (bardzo lokalnie). — A jesień przyjdzie w terminie? — Teraz trudno powiedzieć, w zeszłym roku listopad również był najcieplejszym miesiącem w całej historii obserwacji meteorologicznych. Czyli lato jakąś część ciepła zostawiło również na jesień. Wszyscy z jakiegoś powodu czekali na mroźną zimę (po tak gorącym lecie), ale była ona normalna, więc „stara wróżba” sprawdza się nie zawsze. W zeszłym roku anomalne lato poprzedziła mroźna zima, ponieważ styczeń 2010 roku był zimny, ale przy tym dochodziło do częstych zmian pogody (od silnego mrozu do odwilży) dzięki aktywnej działalności cyklonicznej w przestrzeniach powietrznych nad Ukrainą. Zima tego roku była spokojna, mamy nadzieję, że i lato będzie, jak zwykle. — Czy możemy jakoś się obudzić, wyjrzeć przez okno i zrozumieć, że na Ukrainie nastały tropiki? — Ocieplenie — to proces stopniowy. Natura stara się jakoś zrównoważyć i uregulować pogodę. Można jedynie przypuszczać, że gwałtowne wahania temperatury oraz zwiększenie liczby niebezpiecznych zjawisk są reakcją natury i pogody na globalny wzrost temperatury (ocieplenie). — Czy synoptycy wsłuchują się w prognozy ludowe? — Na krótki termin (do 12 godzin) prognozy ludowe sprawdzają się, ponieważ odzwierciedlają zmianę zachowania zwierząt, ptaków na zmianę fizycznego stanu atmosfery (ciśnienie, wilgotność). Długoterminowe — bardzo rzadko, chociaż w podstawie mają pewną statystykę pogodową, stworzoną przez lud przez wiele lat. Prognozy ludowe dotyczą pewnych świąt, kiedy ludzie nie pracowali, odpoczywali i obserwowali pogodę. Prognozy ludowe — to rozrywka. Prognozy synoptyczne — to fizyka i matematyka, to wzory, które opisują procesy fizyczne w atmosferze. Właśnie z takich obliczeń korzystają synoptycy-meteorolodzy na całym świecie. Te metody nie są doskonałe, ponieważ opisać wszystkich procesów w atmosferze nie można żadnymi wzorami, a przeliczyć wszystkich szczegółów pogody nie mogą nawet najpotężniejsze komputery. Dokładna prognoza pogody pozostaje najtrudniejszym zadaniem ludzkości.
— Jaka jest procedura podawania prognoz pogody w mediach? — Nie wszystkie media chcą otrzymywać prognozę pogody od Ukraińskiego Centrum Hydrometeorologicznego, a te, które współpracują, otrzymują głównie prognozy na następną dobę oraz najbliższe trzy doby. Bardzo szkoda, że na Ukrainie nie ma operacyjnego zabezpieczenia informacyjnego mediów w prognozę pogody, a w mediach nie ma tradycji, by co godzinę (lub przynajmniej co trzy godziny) uaktualniać prognozy. Synoptyk stale śledzi pogodę i dowiaduje się o jej zmianach co godzinę, zwłaszcza o niebezpiecznych zjawiskach, które nie zostały przewidziane w prognozie dobowej, ale nie może powiadomić o nich ludności przez media. Obecnie jest wiele kanałów, w których podają prognozy pogody, jednak nie ma takich interaktywnych jak w USA, gdzie są paski telewizyjne, na których aktualizują prognozę pogody, informują o niebezpiecznych zjawiskach przyrodniczych. Swoją drogą, za granicą zawsze piszą prawdopodobieństwo tych czy innych opadów: na przykład prawdopodobieństwo deszczu — 70 %. Nasi ludzie natomiast oburzają się, gdy rano mówiono o deszczu, a w ciągu dnia go nie było. Jest wiele pretensji do nas, bo wszyscy patrzą na strony internetowe i myślą, że to my, synoptycy Ukraińskiego Centrum Hydrometeorologicznego, dajemy im prognozy pogody. Media biorą z Internetu nie wiadomo co. My natomiast otrzymujemy przez Internet profesjonalne mapy synoptyczne i różne obliczenia. — Którym stronom można ufać? — Oczywiście ufam tylko swojemu UkrGMC (www.meteo.com.ua). Nie mogę powiedzieć, które strony są dobre. Należy podchodzić do nich ostrożnie, ich prognozy czasami radykalnie różnią się od naszych. Informacja prognostyczna, którą otrzymuje UkrGMC, jest aktualizowana co sześć godzin, a prognozy na stronach mogą być sporządzone trzy dni temu. Wszystkie strony podają temperaturę i opady, ale żadna nie poda burzy, gradu, szkwału, mgły, gołoledzi — niebezpiecznych zjawisk. — Na ile wiarygodne są prognozy pogody Centrum Hydrometeorologicznego na miesiąc? — W Centrum Hydrometeorologicznym korzystają z metodyk długoterminowego prognozowania pogody (miesiąc, sezon), które opracowuje Ukraiński Naukowo-Badawczy Instytut Hydrometeorologiczny. Prognozy na miesiąc są wiarygodne w zasadzie w 60—70 %, dajemy prognozy także na sezon, jednak specjalnie ich nie oceniamy. — Natalio Konstantynowno, jaka pogoda najbardziej zapadła Pani w pamięć? — Pogoda podczas zaćmienia słońca 11 sierpnia 1999 roku. Przez Kijów przechodził front atmosferyczny. Dawałam prognozę o krótkotrwałych deszczach z burzami na ten dzień. Front atmosferyczny przemieszczał się z zachodu i w nocy deszcze były w obwodzie żytomierskim, winnickim, a do rana zupełnie rozmył się nad Kijowszczyzną. Było jasne niebo, ani jednej chmurki przez cały dzień. Minąwszy obwód stołeczny, wieczorem odnowił się nad Czernihowszczyzną i Połtawszczyzną, znów padały deszcze burzowe. Przyroda jakby specjalnie rozjaśniła niebo, aby ludzie mogli obserwować bardzo rzadkie zjawisko — całkowite zaćmienie słońca (dla terytorium Ukrainy częściowe). Rozmawiała Natalia ANTONIUK ciągnąć dziesięciu mężczyzn. Dwieście lat temu pod Ikwą wykopano tunel o długości do trzystu metrów w celu ratowania hrabiowskiej rodziny. Minione stulecie zaznaczyło się na Ikwie przede wszystkim wojną, kiedy forsowano ją to w jedną, to w drugą stronę. A bomby i pociski do dziś dają o sobie znać, jak choćby pod koniec 2010 roku, kiedy nurkowie-pirotechnicy wyciągnęli z rzeki pocisk bojowy. Co ciekawe, podczas radzieckiego totalitarno-ateistycznego reżimu w Ikwie chowano kopuły cerkiewne. Ikwa stała się również planem zdjęciowym dla szeregu filmów, wśród których „Ślepy muzyk” Włodzimierza Korolenki. Pomnik stworzono po to, aby zwrócić uwagę na Ikwę, aby szczycono się rzeką tak, jak kiedyś szczycił się nią znany polski poeta Juliusz Słowacki, pisząc list do swojej matki Salomei i wróżąc jej prawdziwą łaskę: „Kiedy ty będziesz w mojej krainie, // Gdzie toczy Ikwa fale swe sine…”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
