Żona Hanna Hryhoriwna oraz syn Wałentyn. Proponujemy Państwa uwadze wystąpienie I. P. Juszczuka oraz fotoreportaż Ołeksandra Łytwynenki z wydarzenia transmitowanego na żywo i dziękujemy wszystkim, którzy pomogli proświtanom zorganizować i przeprowadzić tę audycję, a są to przede wszystkim T. H. Awrachow, N. I. Danyłenko, reżyser transmisji na żywo Iryna Kowalowa, redaktor Ołeksandr Szamonin, kierownik kompleksu nagraniowego Wiaczesław Żdanow. de facto nie uznają jej postanowień, a co za tym idzie, także prawa Ukraińców do własnego państwa, do swojego języka. Oni nadal, aby utwierdzić swoją kolonialną wyższość, utrwalają poprzez środki masowego przekazu, które są w ich rękach, poprzez aparat państwowy panowanie surżyku (bo to nie jest język rosyjski, który słyszymy wokół). Temu, rzekomo rosyjskiemu językowi, Anatolij Pohribny daje trafne określenie ustami moskiewskiego pisarza: “Czyż to jest język rosyjski, — wykrzykuje Andrij K. Okara. — To kaleka nieszczęsna, a nie język! Jeśli przy połtawskiej ukraińszczyźnie dusza się rozgrzewa, to od “połtawskowo russkowo” uszy więdną”. Anatolij Pohribny jasno i jednoznacznie odkrywa kolonialną naturę “połtawskowo russkowo”: “Surżyk — to przybrane w formę językową zjawisko społeczno-historyczne, które charakteryzuje kolonialne, a w naszych warunkach — postkolonialne społeczeństwo, swego rodzaju spuściznę imperialną… Dokończenie na str. 6. «PROŚWITA» OD WSCHODU DO ZACHODU
Tłumaczenie maszynowe
W dużej studiu koncertowym Domu Nagrań Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (ul. Pierwszomajskiego 5-A), w cyklu bezpośrednich audycji „Radio «Kultura» przedstawia”, 17 maja odbyła się prezentacja książki „Życie i czyn Anatolija Pohrybnego”, poświęconej działalności wybitnego uczonego, doktora nauk filologicznych, publicysty i działacza społecznego profesora Anatolija Pohrybnego. Imprezę prowadziła Liubow Hołota. Jak wiadomo, „Proświta” ogłosiła rok 2012 rokiem Anatolija Pohrybnego, ponieważ 3 stycznia tego roku skończyłby on 70 lat, a w październiku mija 5 lat, odkąd pożegnaliśmy się z tym słonecznym człowiekiem, proświtianinem, który był duszą wielkiej organizacji społecznej. Od czasu wydania książki odbyło się kilka wieczorów, m.in. w NSPU, Narodowym Muzeum im. T. H. Szewczenki, w mieście Szostka w obwodzie sumskim, we Lwowie i in. Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” ma nadzieję, że ideę tę podejmą ukraińscy proświtianie z tych obwodów, w których nierzadko bywał A. H. Pohrybnyj, jego ziomkowie z obwodu czernihowskiego, koledzy-naukowcy, członkowie Towarzystwa Pedagogicznego im. Waszczenki, studenci i aspiranci, dziennikarze i wydawcy jego książek z zakresu literaturoznawstwa, wszyscy niebojąwi się, którzy pamiętają cykle radiowe „Porozmawiajmy po ukraińsku” i „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”, które przez dziesięć lat tworzył w bezpośrednim eterze krajowego radia publicysta, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Anatolij Hryhorowycz Pohrybnyj. Tematy, które opracowywał gruntownie i wszechstronnie, są dziś aktualne jak nigdy, więc — „ducha nie gaśćmy!”, a niech oddanie i konsekwencja naszego towarzysza, pamięć o nim dodadzą nam sił w codziennej pracy.
Iwan Juszczuk, profesor
Anatolij Pohribnyj — działacz społeczny i państwowy, znakomity literaturoznawca, profesor wyższych uczelni, polityk. Ja jednak zatrzymam się na jednej z jego ipostaz — ipostazy językoznawcy-socjologa, dla której poświęcił nie jeden tom badań literaturoznawczych. I tu podjął się zadania być może najważniejszego dla naszych czasów: budził zniekształcone, podeptane przez kolonizatorów poczucie godności narodowej, szacunek do samego siebie, wszczepiał wiarę. „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”. Przez stulecia uczono nas, natarczywie wbijano nam do głów, że my, Ukraińcy, jesteśmy ludźmi drugiej kategorii, że nie mamy ani własnej historii, ani własnego narodu, ani własnego języka, nawet imienia własnego nie mamy. Wychowywano niewolników. Kto uświadamiał sobie, że jest Ukraińcem, troszczył się o los swojego narodu, bronił ojczystego języka, tego piętnowano znakiem niepewnego małorosyjskiego separatysty,
a potem ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalisty. Kolonizatorzy najbardziej obawiają się takich ludzi, bo oni kształtują naród, skłaniają ludzi do zastanowienia nad przyszłością swoją oraz swoich dzieci i wnuków. 16 lipca 1990 roku Rada Najwyższa jeszcze Ukraińskiej SRR przyjęła Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy — dokument programowy, w którym jasno określono obowiązki państwa wobec narodu ukraińskiego: „Ukraińska SRR zapewnia odrodzenie narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej i tradycji, osobliwości narodowo-etnograficznych, funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego”. Lecz nawet po proklamowaniu niepodległości Ukrainy dawna kolonialna nomenklatura, która pozostała na swoich nagrzanych miejscach, zaprogramowana na tłumienie wszystkiego, co ukraińskie, po prostu ignorowała i ignoruje te postanowienia Deklaracji. Ci, którzy w Konstytucyjną noc głosowali przeciw nadaniu językowi ukraińskiemu statusu państwowego, i po przyjęciu Konstytucji
POETYCKA ANTOLOGIA «STRZAŁA»
IWAN DRACH DZIŚ I ZAWSZE
PĘDZLE I PIÓRA
12–13
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
chu — obrona i zachowanie demokratycznych praw i wolności narodu ukraińskiego. Dlatego wzywamy do stania się jedną wspólnotą w imię naszej niepodległości, w imię naszej Ukrainy. Mamy nadzieję, że usłyszy nas każdy Ukrainiec, każdy obywatel, któremu droga jest demokracja, prawo do wybierania godnych, wolność, równość w prawach obywatelskich. Ukraińcy nigdy nie klęczeli, więc
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO 21 maja w agencji „Ukrinform” odbyła się prezentacja Ruchu Społecznego „Ukraińska patriotyczna alternatywa” („UPA”). Został on utworzony z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki przy udziale szeregu partii i organizacji społecznych, wśród których są: Ukraińska Partia Ludowa, Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, UNA-UNSO, Związek Oficerów Ukrainy. Ich przedstawiciele przeprowadzili w poniedziałek w agencji konferencję prasową, na której zaprezentowali nową inicjatywę społeczną. Prowadzącym wydarzenie był przewodniczący „Proświty”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. Symboliczne jest to, że idea stworzenia takiego Ruchu Społecznego zrodziła się w środowisku samych obywateli, ukraińskich patriotów podczas obchodów rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, 9 marca bieżącego roku pod pomnikiem Tarasa w stolicy, a została sformalizowana i ogłoszona w przeddzień rocznicy powtórnego pochówku Kobziarza na Ukrainie. W swoim słowie wstępnym Pawło Mowczan zaznaczył, że Ruch Społeczny ma na celu zaangażowanie w aktywne życie społeczne jak najszerszych mas rodaków, którzy przejmują się losem państwa ukraińskiego, których nie zadowala brak jedności, swary w obozie sił narodowo-demokratycznych, nie odpowiada rozmycie i niekonkretność komponentu narodowego w ich programach i pracy. Właśnie na wzmocnienie narodowego, państwowotwórczego akcentu skierowany jest nowy ruch. Sektor społeczny, podkreślił P. Mowczan, ma ogromne znaczenie, to właśnie on powinien skłaniać partie polityczne do wyraźniejszego i bardziej konkretnego określenia priorytetu narodowego w swojej działalności. Jeśli chodzi o obecne wybory parlamentarne, to nikt spośród sił politycznych nie ma prawa deklarować monopolu na działalność opozycyjną. Spektrum sił opozycyjnych jest znacznie szersze, niż się deklaruje, do niego muszą dołączyć także inne siły państwowotwórcze. Mówili o tym w swoich wystąpieniach na konferencji prasowej zastępca przewodniczącego Związku Oficerów Ukrainy Jewhen Łupakow, przewodniczący Sekretariatu KUN Wołodymyr Mańko, zastępca przewodniczącego Kijowskiej organizacji UNP Wiktor Horbal oraz inni mówcy. Inicjatorzy Ruchu Społecznego „Ukraińska patriotyczna alternatywa” opublikowali Oświadczenie, w którym mówi się: „My, przedstawiciele organizacji, które stały u podstaw naszej niepodległości, wzywamy siły patriotyczne do zjednoczenia w walce o swoje prawa i wolność, o nasze dane przez Boga państwo. Wierzymy, że „UPA” stanie się ogólnonarodowym ruchem, zjednoczy wszystkie siły patriotyczne, które rozumieją, że nad Ukrainą zawisło zagrożenie utraty państwowości. Głównym celem Ruchu Społecznego jest zrzucenie z siebie narzuconych przez obcą propagandę kajdan obojętności, zwątpienia, kompleksu niższości i rozpoczęcie MASOWEGO RUCHU przeciwko wszelkim uciskom naszych praw i wolności. Zwracamy się do organizacji społecznych, partii politycznych, które podzielają nasze wartości i odpowiedzialność za los ukraińskiej Ukrainy. Stańmy wszyscy razem, bądźmy jednością!”. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Po co zwołano i przeprowadzono nadzwyczajny zjazd OUR. Biorąc pod uwagę powyższe, uważamy, że kierownictwo państwa ukraińskiego powinno zająć jasne i pryncypialne stanowisko w sprawie prawa do samoorganizacji społeczności ukraińskiej w Rosji, jak tego wymaga międzynarodowe ustawodawstwo. Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna zaznacza, że Premier, Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy zajęły adekwatne stanowisko w negocjacjach ze stroną rosyjską w sprawie wznowienia działalności OUR. Ale, jak się okazało, — to za mało. Uważamy, że w obecnej sytuacji powinien zająć swoje stanowisko także Prezydent Ukrainy, a sytuacja Ukraińców w Rosji powinna być przedmiotem negocjacji na najwyższym szczeblu z kierownictwem Federacji Rosyjskiej. Wiemy, że liczne społeczności ukraińskie na świecie uważnie śledzą rozwój wydarzeń w Rosji, wspierają Zjednoczenie Ukraińców Rosji i wyrażają jego kierownictwu oraz członkom swoją solidarność. Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna wyraża pewność, że żadne dyskryminacyjne antyukraińskie działania przeciwko Ukraińcom Rosji dzisiaj, jak i w przeszłości, nie osiągną postawionego celu. Jesteśmy pewni, że ukraińska mniejszość etniczna w Federacji Rosyjskiej nie zniknie z demograficznej, społecznej i kulturowej mapy współczesnej Rosji. Wyrażamy swoje wsparcie dla liderów społeczności ukraińskich w Rosji, dla tych, którzy tworzyli OUR, dla tych, którzy byli i pozostają godnymi reprezentantami ukraińskości w Federacji Rosyjskiej pomimo szalonej presji i przeciwdziałania, wierzymy, że okażą się na wysokości swojej misji, wykażą solidarność i zwartość w sprawie zachowania i ochrony ukraińskiego życia społecznego w Rosji. Zwracając się do Ukraińców Rosji, do kierownictwa OUR, oświadczamy, że Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna, społeczności ukraińskie różnych państw świata są pewne: wspólnymi siłami uda nam się zachować realne Zjednoczenie Ukraińców Rosji jako nieodłączną część składową światowej ukraińskości. Przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej Mychajło RATUSZNY 21.05.2012 roku
Tłumaczenie maszynowe
Marija WYSZNEWSKA, Czerniowce
Informacja o tym, że czerniowiecka władza miejska zajmuje się prenumeratą swojej gazety „Czerniowce”, pojawiła się na długo przed startem kampanii prenumeraty. To nie jest nowinka obecnej ekipy rządzącej. Taką praktykę wprowadził jeszcze poprzedni mer Czerniowiec Mykoła Fedoruk, który opłacał prenumeratę miejskiej komunalnej gazety „Czerniowce” dla emerytów. Dlatego decyzja sesji rady miejskiej o przeznaczeniu 350 tysięcy hrywien na prenumeratę własnego organu drukowanego — gazety „Czerniowce” — dla urzędników miejskich jest kontynuacją „tradycji”, z tą jedyną różnicą, że tym razem ratusz po raz pierwszy ujawnił kwotę środków przewidzianych na prenumeratę. A to, że są to pieniądze podatników, które bardziej przydałyby się na ochronę socjalną mieszkańców miasta o niskich dochodach, najwyraźniej władzy nie obchodzi.
Z gabinetów obwodowej administracji państwowej płyną pisemne i ustne polecenia, by wszystkim kierownikom zorganizować i wziąć „pod osobistą kontrolę” prenumeratę zarówno wydawnictw państwowych i komunalnych, jak i poszczególnych prywatnych, bliskich władzy. Kierownicy lokalnych mediów dobrze pamiętają, jak do nich ze skargami zwracali się urażeni czytelnicy, których w swoim czasie zmuszano do prenumeraty gazet „Свобода слова”, „Версії” та „Освіта Буковини”. Nie jest też tajemnicą, że w obwodzie rozpowszechniona jest praktyka wydawania własnych gazet przez różne jednostki władzy wykonawczej, na utrzymanie których hojnie wydaje się środki budżetowe lub tzw. pozyskane środki sponsorskie. Jednak jeśli dotąd taka sytuacja niewiele obchodziła środowisko dziennikarskie, to niedawno obwodowa organizacja Krajowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, która zrzesza pracowników zarówno niezależnych, jak i komunalnych mediów, wyraziła zaniepokojenie takimi działaniami zarządców. W oświadczeniu w szczególności czytamy: „Napływają sygnały z różnych zespołów pracowniczych o tym, że kierownicy zmuszają do prenumeraty wydawnictw kontrolowanych przez władzę. Tłumaczą to nieudolni agitatorzy władzy tym, że państwo ma przekazywać ludziom informacje o swojej działalności, wyjaśniać swoje mądre decyzje. Ale przecież oczywiste jest, że władza uaktywnia się właśnie w przededniu wyborów. Zatem prawdziwy cel jest jasny — ograniczyć dostęp ludzi do jakiejkolwiek myśli innej niż własna, do jakiejkolwiek niewygodnej informacji o sobie. Takie działania władzy są skierowane na deformację rynku prasowego, ograniczenie prawa obywateli do dostępu do informacji”. Czy miejscowi urzędnicy zareagują na takie oświadczenia, trudno przewidzieć, bo przecież trwa totalna mobilizacja władzy przed wyborami, a jak wiadomo, kto posiada informację…
Tłumaczenie maszynowe
Ogólnoukraińska Rada Koordynacyjna Ukraińców Świata wyraża stanowczy protest przeciwko systematycznej polityce represji kierownictwa Federacji Rosyjskiej wobec ukraińskiej mniejszości etnicznej na terytorium Rosji, ukierunkowanej na ograniczanie jej potrzeb kulturalnych, duchowych i innych. Decyzja Sądu Najwyższego FR o likwidacji jedynej ogólnorosyjskiej ukraińskiej organizacji społecznej „Zjednoczenie Ukraińców Rosji” jest kolejnym ogniwem w łańcuchu działań, które można uznać za politykę całkowitej likwidacji i „czyszczenia” ukraińskiej społeczności w Rosji. Całkowity brak w Rosji państwowych szkół i przedszkoli z ukraińskim językiem nauczania, niemożność odbierania przez Ukraińców telewizji i radia w ich ojczystym języku, pozbawienie ich możliwości uczęszczania do ukraińskich cerkwi okazały się niewystarczające — Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej postanowił zlikwidować także możliwość samoorganizowania się Ukraińców, uznając poza prawem „Zjednoczenie Ukraińców Rosji” — organizację o ponad dwudziestoletniej historii, u źródeł powstania której stali tak legendarni ludzie, jak pierwszy ukraiński kosmonauta Pawło Popowycz, znany literat Ołeksandr Rudenko-Desniak, obecny przewodniczący OUR, akademik, bratanek sławnego Ołeksandra Dowżenki — Taras Dudko, a także dziesiątki innych autorytatywnych przedstawicieli ukraińskiej społeczności Rosji. Zlikwidowano organizację, która miała swoje przedstawicielstwa we wszystkich bez wyjątku podmiotach Federacji Rosyjskiej. Organizację, która w swojej działalności kierowała się normami prawa rosyjskiego i zasadami prawa międzynarodowego, dotyczącymi praw i wolności przedstawicieli mniejszości etnicznych. Rozpatrując sprawę merytorycznie, Sąd Najwyższy Rosji całkowicie zignorował pracę wykonaną przez kierownictwo „Zjednoczenia Ukraińców Rosji” w zakresie usunięcia uwag rosyjskiego Ministerstwa Sprawiedliwości,
Tłumaczenie maszynowe
Od 17 do 20 maja w Domu Ukraińskim w Kijowie odbywały się VIII Kijowskie Międzynarodowe Targi Książki, których założycielem i organizatorem jest Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy. W Kijowskich Międzynarodowych Targach Książki wzięło udział ponad 200 organizacji wydawniczych. Na forum zaprezentowano także produkcję wydawnictw z Włoch, Turkmenistanu, Rosji, Białorusi i Iranu. Przez cztery dni z rzędu odwiedzający mieli możliwość zapoznania się z najlepszymi przykładami książkowej produkcji krajowych i zagranicznych wydawnictw. Można tu było znaleźć literaturę piękną, naukową, edukacyjną, historyczną, regionalną, muzyczną, dziecięcą – na każdy gust i upodobanie.
Odwiedzających witał „Salon Literacki”, gdzie wszyscy chętni mieli możliwość porozmawiania ze znanymi pisarzami współczesności i z młodymi autorami. W „Salonie Literackim” codziennie odbywały się prezentacje książkowych nowości, spotkania literackie, okrągłe stoły, seminaria, sesje autografów, otwarte dyskusje na temat sztuki książki i problemów wydawania książek. Po raz pierwszy uczestnikiem targów książki został ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny „Słowo Proświty”, który zaprezentował serię „Biblioteka „Słowa Proświty”, w ramach której w ubiegłym roku ukazało się sześć wydań – zbiorów najlepszych publikacji z lat 2001–2011, w tym „Szewczenkiana”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na arenę polityczną wchodzi wielkie państwo europejskie, które zmienia układ sił politycznych nie tylko na naszym kontynencie. Bez uświadomienia sobie tego Ukraińcy zawsze będą zakładnikami cudzych idei. Obecnie na pierwsze miejsce wysuwa się problem naszej godności narodowej, godności narodowej każdego Ukraińca. Powstaje pytanie: jak doprowadzić do radykalnych zmian w naszym państwie? Nastąpią one tylko wtedy, gdy w duszach absolutnej większości Ukraińców utwierdzi się godność narodowa. Jak wychować takiego człowieka, pisał jeszcze sto lat temu Iwan Franko w pracy „Młoda Ukraina”. Niestety, obecne pokolenie Ukraińców nie zna tej pracy. Ponadto, począwszy od XIX wieku, galicyjscy Ukraińcy zdobyli znaczne doświadczenie w obronie swoich praw, godności narodowej w warunkach konstytucyjnego imperium Habsburgów, czego nie mogło być w samowładnej Rosji. Zdobyte doświadczenie trzeba wykorzystywać twórczo w niepodległej Ukrainie. Doprowadzić do radykalnych zmian w naszym państwie można tylko wtedy, gdy w duszach absolutnej większości Ukraińców utwierdzi się godność narodowa. Bez wątpienia, liczyć na obecną władzę państwową jest daremnie. Jeszcze w połowie lat 90. centralne organy państwowe opracowywały różne koncepcje, programy, plany utwierdzenia języka ukraińskiego jako państwowego, a rezultaty są marne. Oczywiste jest, że w takich warunkach kwestiami utwierdzenia godności narodowej Ukraińców muszą zająć się siły patriotyczne. Po upadku roli Ludowego Ruchu Ukrainy nie mamy wpływowych patriotycznych partii politycznych. Nie pracują one wśród naszego społeczeństwa, tylko przed wyborami przypominają sobie o swoim elektoracie. Stąd wniosek: kwestiami godności narodowej muszą stale zajmować się organizacje społeczne, przede wszystkim Towarzystwo „Proświta”, które w warunkach obcych państw przygotowywało ukraińską ludność do narodowego budowania państwa. Chodzi o pracę bezpośrednio w miejscowościach, których mieszkańcy nie mają informacji o sprawach w naszym państwie. Trzeba orientować się na ludzi, którzy przejmują się przyszłością Ukrainy! Stała praca wyjaśniająca pozwoli stworzyć potężną partię patriotyczną, którą jeszcze dwadzieścia lat temu był LRU. Do mieszkańców wsi i miasteczek nie dociera prasa patriotyczna. Nawet mieszkańcy obwodu lwowskiego nie mają możliwości słuchania audycji kanału radiowego „Kultura”, oglądania kulturalno-oświatowych programów w stołecznej telewizji. Ponadto ukraińskie radio nie działa w hotelach i akademikach studenckich. Dlaczego takie kwestie nie niepokoją lokalnych sił patriotycznych, deputowanych z obwodu, którzy nie zapominają przy każdej okazji demonstrować swojego patriotyzmu? Szczególną uwagę trzeba poświęcić patriotycznemu wychowaniu naszej młodzieży, wszak władza państwowa jest przekonana, że za 200 mln hrywien, które przewidziano na realizację opracowanej Koncepcji, wszyscy obywatele Ukrainy staną się patriotami. Sądzę, że obecnie trzeba zmienić strategię wychowania naszej młodzieży. W okresie międzywojennym w Galicji działało Towarzystwo „Ridna Szkoła” (Szkoła Ojczysta). Czyż nie czas je odrodzić? Towarzystwo powinno wypełnić te luki, które powstały w edukacji szkolnej z winy ministerstwa, kierowanego przez ukrainofoba. Chyba warto stworzyć sobotnie szkoły, aby nasze dzieci mogły poznawać prawdziwą historię swojego narodu, jej heroiczne karty. Przy takich szkołach warto założyć biblioteczki literatury patriotycznej. Wreszcie, jeszcze jeden niewykorzystany zasób. Kiedyś postępowe studencztwo pracowało na wakacjach wśród chłopstwa, w miasteczkach. O tym warto pomyśleć patriotycznym organizacjom młodzieżowym (Bractwu Studenckiemu, Ruchowi Młodzieżowemu i innym). Wychowanie godności narodowej naszej ludności określi strategię rozwoju ukraińskości na długi okres, zneutralizuje wpływ antyukraińskich sił, będzie sprzyjać orientacji naszego państwa tak, jak dyktują to interesy narodowe.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh HRYNIV, doktor nauk filozoficznych, Lwów. Dlaczego Ukraińcy, wielki pod względem liczebności naród europejski, pozwalają tak się znieważać? Uderzający przykład z ukrainofobem na stanowisku ministerialnym. Nawet niektórzy z otoczenia prezydenta nie mogą powstrzymać się od publicznego wyrażania pogardy dla tego nie tylko pseudopułkownika. Jednak wszystko pozostaje bez zmian. Dlaczego? Jeśli ich oskarżenia są umotywowane, to ukrainofob i przestępca nie może zasiadać w Rządzie! Jeśli takie oświadczenia są gołosłowne, to wymienieni urzędnicy muszą odpowiedzieć przed sądem! Ani jedno, ani drugie nie zostało uczynione. Dwie prawdy czy szczere hipokryzja? Jeszcze bardziej przejmuje co innego. Dlaczego Ukraińcy nie dają zdecydowanego odporu brodatemu cynikowi, który bezczelnie pluje nam w oczy? Czyżbyśmy, europejski naród, nie mieli narodowej godności? Czyżbyśmy mieli znosić ukrainofobię pod narodowym sztandarem, który został zatwierdzony przez obowiązującą Konstytucję jako Flaga Państwowa Ukrainy? Czy możliwe jest takie coś w innych państwach europejskich? Co byłoby w Polsce, gdyby minister znieważył polski naród, spróbował szkalować polską historię? Co byłoby w Niemczech, gdyby federalny minister „wykluczył” z niemieckiego narodu Bawarczyków? Dlaczego więc u nas, pomimo protestów społeczeństwa, w ministerialnym fotelu siedzi politykier, który neguje prawo Galicjan do nazywania się Ukraińcami, usuwa heroiczne karty z narodowej historii, aby uczniowie nie wiedzieli o wielkim zwycięstwie wojsk hetmana Iwana Wyhowskiego nad stutysięczną moskiewską ordą pod Konotopem w 1659 roku? Dlaczego w podręcznikach nie wspominają o pełnej poświęcenia walce bohaterów spod Krut przeciwko bolszewickiej nawałnicy pod dowództwem carskiego podpułkownika Murawjowa? Dlaczego uczniom nie daje się możliwości studiowania na lekcjach utworów naszych pisarzy o Wielkim Głodzie 1932—1933 lat, który zorganizował Stalin wraz z Kaganowiczem? Jeśli oficjalnie negują stalinowskie ludobójstwo Ukraińców, to wychodzi na to, że władza jest w rękach naśladowców tego krwawego dyktatora. Czy takie coś jest możliwe w innych krajach? Czy możemy dopuścić, że do władzy w Izraelu doszli naśladowcy Hitlera? Nie, bo Żydzi potrafią bronić swoich narodowych praw: o najmniejszym przejawie antysemityzmu w mgnieniu oka dowiaduje się cały świat. Czyż to nie przykład dla nas, Ukraińców? Czy nie czas postawić na tym samym poziomie co walkę przeciwko antysemityzmowi walkę przeciwko antyukrainizmowi (ukrainofobii)? Kiedy Rada Najwyższa Ukrainy uchwali ustawę o ochronie moralności publicznej, w której będzie prawne traktowanie ukrainofobii (antyukrainizmu) jako przestępstwa przeciwko narodowi ukraińskiemu? Contra spem spero! (Bez nadziei mam nadzieję!). Taką ustawę może przyjąć parlament, który wyraża interesy narodu ukraińskiego, troszczy się o jego przyszłość. Dzisiaj na prezydenckiej stronie internetowej można przeczytać projekt Koncepcji Ogólnopaństwowego celowego programu społecznego wychowania patriotycznego ludności na lata 2013—2017. W nim zaznaczono: „Patriotyczne wychowanie ludności skierowane jest na zapewnienie integralności, soborowości Ukrainy, co jest rdzeniem ukraińskiej idei narodowej”. Szczególnie interesujące jest takie założenie wspomnianego projektu: „Patriotyczne wychowanie powołane jest, by dać nowy impuls duchowemu uzdrowieniu narodu, formowaniu na Ukrainie społeczeństwa obywatelskiego, które przewiduje transformację świadomości obywatelskiej, moralnej, prawnej kultury jednostki, rozkwit narodowej samoświadomości…”. Zauważmy, że w tym założeniu o niepodległości narodowej — ani wzmianki. Niedopatrzenie autorów projektu, postawa państwowa czy pogarda dla narodowej godności każdego Ukraińca, prawa narodu tworzącego państwo? Nie ma wątpliwości, że projekt Koncepcji przygotowywały nie tylko osoby dalekie od gruntownego zrozumienia samego problemu. Inaczej nie pojawiłoby się takie twierdzenie: „Jak i sam patriotyzm, patriotyczne wychowanie nosi konkretnie historyczny charakter. Patriotyczne wychowanie ludności na współczesnym etapie — to kompleksowa, systemowa, celowa działalność organów władzy państwowej, organizacji społecznych, rodziny, szkoły, innych instytucji społecznych w zakresie formowania wysokiej patriotycznej świadomości, poczucia wierności, miłości do Ojczyzny, troski o swoje dobro i dobro narodu, gotowości do budowy demokracji, wypełniania obywatelskiego i konstytucyjnego obowiązku w zakresie ochrony interesów narodowych, dążenia do integralności, niepodległości Ukrainy, wspierania jedności narodu ukraińskiego, pokoju obywatelskiego i zgody w społeczeństwie”. Przede wszystkim zauważmy, że patriotyczne wychowanie nie nosi konkretnie historycznego charakteru, a ma taki charakter. Słowo „nosić” stosowne było używać wtedy, gdy dotyczyło wykorzystania mienia kołchozowego do własnych potrzeb. Jakoś dziwnie w drugim zdaniu brzmi „poczucie wierności”. Czy nie chodzi o oddanie? Niełatwo wyjaśnić różnicę między patriotyczną świadomością a miłością do Ojczyzny, wszak patriotyzm — to miłość do Ojczyzny! Zajrzyjmy do jakiegokolwiek słownika — przekonamy się. Związek patriotycznego wychowania z troską o swoje dobro również zmusza do zastanowienia. Czy nie wychodzi tak: urzędnik państwowy, który buduje własną daczę za wysokim płotem, wspiera patriotyczne wychowanie sąsiadów? A już pisanie o „wypełnianiu obywatelskiego i konstytucyjnego obowiązku” jest niestosowne, wszak obowiązki obywatelskie zapisane są w Konstytucji, czyli konstytucyjny obowiązek i obywatelski obowiązek — to to samo. Przyznam się, nijak nie mogę pojąć, dlaczego patriota ma jedynie dążyć do niepodległości Ukrainy, a nie bronić jej tak, jak bohaterowie spod Krut, o których już nie wspominają w podręcznikach historii. W projekcie można przeczytać i o „metodzie programowej”. Czyż twórcy Koncepcji nie wiedzą, że takiej metody nie ma? Oczywiście, chodzi o metodę kompleksową. Po przeczytaniu ostatniej strony doszedłem do wniosku, że projekt pisali znawcy ezopowego języka: starali się formułować zdania tak, aby inni nie zrozumieli istoty. Na przykład piszą o „transformacji świadomości obywatelskiej” i „rozkwicie samoświadomości”, a o świadomości narodowej nie wspominają. Jak zrozumieć założenie o „patriotyzmie w okresie kształtowania się narodu”? O jakim narodzie mowa? Czyżby naród ukraiński dopiero zaczął się „kształtować”? Nawiasem mówiąc, taki patriotyzm scharakteryzowany jest dość wyraźnie: „Patriotyzm w okresie kształtowania się narodu — to miłość do Ojczyzny, swojego. Jedna z największych w Europie nacji znalazła się przed zagrożeniem ukrainocydu, czyli totalnego zniszczenia. Paradoks w tym, że taką zbrodnię próbują popełnić ukrainofoby pod jej narodowym sztandarem i herbem, pod śpiew narodowego hymnu, w którym zapewniają: „Jeszcze nie umarła Ukrainy ani sława, ani wola”. Śpiewają, a sami już szykują nad narodem pętlę.
narodu, troska o swoje i jego dobro, wspieranie ustanowienia i utwierdzenia Ukrainy jako suwerennego i niepodległego, prawnego, demokratycznego, socjalnego państwa, gotowość do obrony jej niepodległości, służenia i ochrony jej, podzielenia swojego losu z jej losem”. Mimo wszystko znajdujemy tutaj rodzynkę. Jeśli troska o swoje dobro to patriotyzm, to domorośli oligarchowie, którzy mają dacze („swoje dobro”) na Cyprze czy zwiększają własne kapitały w strefach offshore, to prawdziwi ukraińscy patrioci! Projekt Koncepcji nakierowany jest na wychowanie nie ukraińskiego patrioty, a patrioty Ukrainy. Podmiana pojęcia, która w rzeczywistości wyjaławia istotę, bo można kochać Ukrainę jako wielkość geograficzną i jednocześnie nienawidzić jej narodu. Nie uściślono, jakie „historyczno-patriotyczne przedsięwzięcia” sprzyjają patriotycznemu wychowaniu. Czy można wychować patriotę na sfałszowanej historii II wojny światowej? Teraz wiadomo, że okrutny Żukow gnał nieuzbrojonych Ukraińców na forsowanie Dniepru, bo kremlowski dyktator rozkazał wziąć Kijów do rocznicy bolszewickiego przewrotu w Piotrogrodzie. Oczywiście takich scen nie pokazują. To jakiego patriotę wychowują na podobnych „historyczno-patriotycznych przedsięwzięciach”? Jakich patriotów wychowują inicjatorzy wzniesienia w Charkowie pomnika Żukowa, który podpisał rozkaz o wysiedleniu Ukraińców z ojczystych ziem 22 czerwca 1944 roku? Podobne przedsięwzięcia nie tylko nie wychowują „patrioty Ukrainy”, ale też znieważają narodową, a nawet ludzką godność Ukraińców. Projekt Koncepcji nie przewiduje zmiany nazw ulic, placów, miejscowości, które niepodległa Ukraina odziedziczyła po ZSRR. Czy będą czuli się ukraińskimi patriotami mieszkańcy miast Dniepropetrowska, Kirowohradu, Dnieprodzierżyńska, Kuzniecowska? A o centralnych ulicach i placach Lenina, Marksa, czekistów, Radzieckiej Ukrainy, różnych rocznic „Wielkiego Października”, „Leninowskiego Komsomołu” — nie ma co mówić! Czy dopuściliby Austriacy, aby w nazwach ulic i placów uwieczniano przywódców Trzeciej Rzeszy oraz wydarzenia związane z historią nazistowskich Niemiec? Przeciwnicy oczyszczenia naszych miejscowości z bolszewickiego ideologicznego mułu sprzeciwiają się, argumentując czynnikami ekonomicznymi. Oczywiście kłamią! Tacy urzędnicy, politykierzy myślą o czymś innym: próbują narzucić naszym obywatelom myśl, że niepodległa Ukraina to nie urzeczywistnienie przez nasz naród odwiecznego marzenia o odrodzeniu państwa, a opracowany przez „kogoś” taki sobie „projekt państwa Ukraina”. Jak każdy projekt, musi on poddać się pewnej próbie. Wrogowie narodu ukraińskiego dokładają starań, aby przeciwdziałać utwierdzeniu Ukrainy jako pełnowartościowego podmiotu prawa międzynarodowego. Przeciwko niepodległej Ukrainie występują wewnętrzni i zewnętrzni wrogowie, którzy reprezentują antyukraińskie (ukryte i jawne) partie polityczne, Rosyjską Cerkiew Prawosławną, przeważająca większość funkcjonariuszy państwowych Federacji Rosyjskiej. Narodowo-państwowe odrodzenie Ukrainy nie może być łatwym procesem, bo
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Ми, представники української патріотичної громадськості й опозиційних політичних партій, що входять до Комітету опору диктатурі, вшановуючи пам’ять десятків мільйонів безвинних жертв кривавого більшовицького терору, засуджуємо облудливу комуністичну ідеологію та витворений її носіями тоталітарний і авторитарний режими, що панували на українській землі в роки совєтської влади. Водночас вислювлюємо своє обурення політикою олігархічно-кланової антинародної влади в сучасній Україні, яка, живучи “по понятіям”, послідовно утискає громадянські та політичні права й свободи. Сьогодні, як і в безправні роки соціалізму та кучмізму, в Україні знову з’явилися політв’язні. Ми вражені цинізмом, з яким висувають обвинувачення недавнім керівникам Української держави та лідерам і активістам патріотичних організацій. Зокрема Прем’єр-міністрові України в 2005 і 2007—2010 рр. Юлії Тимошенко, міністрові внутрішніх справ у 2005—2006 і 2007—2010 рр. Юрію Луценку, міністрові екології в 2007—2010 рр., члену Центрального Правління ВУТ “Просвіта” Георгію Філіпчуку. “Свободівців” і “тризубівців” засуджують за руйнування монумента катові народів Сталіну.
Володимир ЛИГА, м. Львів
Неподалік від Львова уздовж траси Львів—Самбір розкинулося селище міського типу Великий Любінь із близько п’яти тисячами населення. Здавна, ще за часів Австрійської монархії, у ньому завжди вирувало національно-культурне і духовне життя. Цьому сприяли Українська Греко-Католицька Церква і осередок товариства “Просвіта”, заснований 21 травня 1897 року. У ті далекі часи в селищі ще не було Народного дому і члени “Просвіти”, серед яких було багато молоді, збиралися в оселі заможного селянина, який мав великий будинок, або у садибі пароха місцевої церкви. Там відбувалися перші концерти, вечорниці, вистави. 1909 року у Великому Любені посеред села на Оболоні відбулися перші в Городоцькому повіті (районі) народні фестини. Із плином часу, коли національно-культурне життя набирало щораз більшого розмаху, виникла потреба у будівництві Народного дому, в якому можна було б зосередити всю просвітянську діяльність. Виділ (управа) осередку товариства “Просвіти” звернувся до селян з проханням про добровільні пожертви на будівництво Народного дому. Кожен свідомий українець (а це більшість мешканців села) відгукнувся на цей заклик і жертвував хто скільки міг грошей, відриваючи від своїх мізерних статків останній грейцар. Зібравши невеликі кошти, громада села придбала земельну ділянку і будівельні матеріали та власними силами у 1935—1936 роках збудувала невеликий Народний дім, у якому члени “Просвіти” проводили національно-виховну, патріотичну, освітянську і духовну роботу в умовах поневолення і переслідувань. До читальні “Просвіти” потягнулася молодь. У Народному домі почала працювати бібліотека, в якій нараховувалося понад п’ятсот примірвано Асоціацію українців Російської Федерації. Водночас ми усвідомлюємо, що брутальні дії антиукраїнської влади викликані її безсиллям керувати державою, бо можновладці й не думали виконувати свої передвиборні обіцянки. Вони прийшли до влади з метою самозбагачення, не маючи жодної національної ідеї та конструктивної програми. Замість очікуваного “покращення життя сьогодні” українці поринають у морок свавілля й насильства, моральної деградації й зубожіння. Тому актуальне завдання опозиції, громадськості, всіх патріотів нашої держави — зупинити владну сваволю і скинути на смітник історії антиукраїнського Президента і його оточення. Зробити це можна, лише об’єднавшись. Тиждень тому в Києві на Всеукраїнському форумі опозиції досягнуто довгоочікуваної згоди про об’єднання патріотичних сил. Започаткований у центрі процес важливо розвивати й на місцях. Численні громадські організації національно-патріотичного спрямування найближчим часом також зберуться на об’єднавчий форум. У єдності — наша сила! Разом — переможемо! Слава Україні! Героям слава!
наших дідів і батьків, зачинено разом із бібліотекою, бо перебуває в аварійному стані з проломленими дахом і стелею. Своїми темними вікнами з розбитими шибами він наче просить про поміч. Та вища українська державна влада не чує і не бачить, що в містечку зі славним історичним минулим занепадає національно-культурне життя, молоді ніде проводити дозвілля. І знову, як за Австрії й Польщі, коли українці не мали Народного дому, молодь селища, на нашу ганьбу, збирається на так звані “дискотеки” чи вечірки по хатах і розпиває там алкогольні напої. Щоб хоч якось вийти з цієї важкої ситуації і розпочати зведення Будинку культури у Великому Любені, керівництво селищної ради за свої мізерні кошти виготовило проектно-кошторисну документацію і вирішило закласти фундамент із будівельних матеріалів старого Народного дому, а відтак, як колись, збирається ходити від хати до хати з простягнутою рукою і просити у населення допомоги. Утім, ще жевріє надія, що до того не дійде, і уряд України разом із Львівською обласною радою і держадміністрацією профінансують будівництво Народного дому. До того ж у селищі розташований відомий в Україні бальнеологічний курорт сірко-водневих вод, куди приїжджають на лікування хворі з усіх регіонів України.
REZOLUCJA wiecu organizacji społecznych i politycznych opozycyjnych Ługańszczyzny w Dniu Pamięci Ofiar Represji Politycznych. Jak widzimy, polityka Janukowycza i spółki to polityka odrodzenia stalinizmu z jego bezprawiem i tyranią. Groźba represji zawisła nawet nad językiem ukraińskim, który antynarodowi deputowani-„regionalni” oraz komuniści z odrażającym ministrem Tabacznykiem na wszelkie sposoby próbują poniżyć poprzez nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego. Prześladowanie ukraińskości trwa także w Rosji, gdzie niedawno zlikwidowano. Pro-władzowa stronniczość i polityczne zaangażowanie naszego systemu sądowniczego zabija wiarę Ukraińców w sprawiedliwość. Przymykając oczy na fakty i dowody, ukraińska Temida sądzi opozycjonistów i nie zwraca uwagi na widoczne naruszenia prawa przez sprawujących władzę. Skazano również byłego ministra ochrony środowiska Heorhija Filipczuka, który na żądanie rządu stanął w obronie interesów państwowych w sprawie zwrotu Ukrainie gazonośnego szelfu Morza Czarnego. Obecnie za to jest sądzony. Kilkudziesięciu deputowanych ludowych Ukrainy (patrz „Słowo Proświty” nr 15/2012, „Halicka Proświta” nr 19/2012) żąda od Sądu Apelacyjnego m. Kijowa uchylenia niesprawiedliwego wyroku Sądu Rejonowego w Sołomiance dotyczącego ukarania H. Filipczuka. Żądanie poparła cała „Proświta”. Do tej apelacji przyłączył się przewodniczący Iwano-Frankiwskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Stepan Wołkowecki. Do Sądu Apelacyjnego m. Kijowa. Organizator wiecu — Ługańskie obwodowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Miejsce przeprowadzenia — Ługański Skwer Pamięci. Wzięły udział organizacje obwodowe i miejskie: „Proświty”, partii „Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Batkiwszczyna”, „Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda”; „Front Zmian”, Ukraińskiej Partii Ludowej, „Ukraińska Platforma „Sobór”, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, Międzynarodowej organizacji „Zjednoczenie Ukraińskich Nacjonalistów (państwowców)”, Towarzystwa Ukraińców przymusowo wywiezionych z Polski — „Watra”, „Prawa Sprawa”. Wiec-requiem rozpoczął się od modlitwy za pomordowanych, wygłoszonej przez księży-proświtian o. Mychajła Juszyszyna (UKGK) i o. Petra Sawczuka (UKP KP). Wśród mówców na wiecu — proświtianie Oksana Balsawicziene — córka bohatera walki o wolność Ukrainy, księdza, poety, artysty, bandurzysty o. Mykoły Sarmy-Sokołowskiego, Ołeksandr Kobziew, Iryna Mahrycka, Wołodymyr Semystiaha, o. Petro Sawczuk, o. Mychajło Juszyszyn, córka represjonowanego ojca ze Swatowego, frontowca z lat II wojny światowej Antonina Moroz. Rezolucję wiecu odczytał przewodniczący Ługańskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Semystiaha.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ników książek, których w owym czasie było wiele. Ośrodek Towarzystwa „Proświta” stał się matką takich organizacji społecznych, jak „Sільський господар”, „Sokił”, „Płast”, „Związek Ukrainek”. Przy czytelni „Proświty” zorganizowano sklep spółdzielczy, mleczarnię. Słowem, nowo wybudowany Dom Ludowy stał się ośrodkiem całego narodowo-kulturalnego życia Ukraińców osady.
1939 rok — dni czarnej reakcji. Po zajęciu Polski przez dwóch agresorów — faszystowskie Niemcy i Związek Radziecki — na Zachodnią Ukrainę przybyli z tak zwaną „wyzwoleńczą” misją komuno-bolszewicy, którzy natychmiast zlikwidowali Towarzystwo „Proświta” jako wrogą im organizację nacjonalistyczną; wielu proświtian aresztowano i rozstrzelano w więziennych kazamatach lub wywieziono do syberyjskich obozów katorżniczych. Dom Ludowy zaczęto nazywać klubem, przekształcono go w ośrodek komunistycznego wychowania i propagandy „szczęśliwego” radziecko-kołchozowego życia. W wirze tego „szczęśliwego” życia żaden z radzieckich przywódców nie zadbał o to, by zamiast niewielkiego, obdrapanego przez lata Domu Ludowego zbudować nowy, przestronny Dom Kultury.
W 1990 roku, gdy Ukraina stała się niepodległym państwem, na nowo odrodziło się narodowo-kulturalne i duchowe życie. Zaczęły odradzać się dawne społeczno-kulturalne i polityczne towarzystwa oraz organizacje. W Wielkim Lubieniu utworzono Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, odrodzono ośrodek Towarzystwa „Proświta”, ożywiła się praca w starym Domu Ludowym. O budowie Domu Kultury znów nikt nie zadbał. I oto od ponad pięciu lat ten stary, obdarty budynek, który kiedyś był narodową budowlą,
Tłumaczenie maszynowe
Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” ustanowiło Nagrodę imienia Anatolija Pohribnego, która co roku będzie przyznawana za znaczący wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, rozwój ukraińskiej publicystyki, umacnianie państwowości języka ukraińskiego oraz pełną poświęcenia działalność oświatową w imię Ukrainy. Zgodnie z decyzją Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, pierwszymi laureatami nagrody imienia Anatolija Pohribnego za 2012 rok zostali: Wasyl Andrijowycz MARUSYK, dziennikarz Radia Narodowego. Hałyna Iwaniwna DACIUK, autorka książek publicystycznych, redaktor naczelna „Radia Kultura”. Petro Jakowycz ANTONENKO, zastępca redaktora naczelnego gazety „Słowo Proświty”. Petycja Zwracam się do Państwa w sprawie H. Filipczuka. Wyrokiem Sądu Rejonowego w rejonie sołomiańskim z dnia 5 kwietnia 2012 roku H. H. Filipczuk, minister ochrony środowiska naturalnego w rządzie J. Tymoszenko, został uznany za winnego popełnienia przestępstwa i skazany na karę 3 lat pozbawienia wolności. H. Filipczuk został skazany „za przekroczenie władzy i uprawnień służbowych” w działaniach związanych z rozwiązaniem umowy między rządem Ukrainy a firmą „Vanco” dotyczącej eksploatacji szelfu Morza Czarnego. Wiadomo jednak, że odpowiednią decyzję podjął rząd, a minister H. Filipczuk wykonał ją, tak jak powinien to robić właściwy minister. Osobiście znam H. Filipczuka jako aktywnego działacza politycznego, państwowego i społecznego, znanego naukowca, który brał aktywny udział w procesach tworzenia państwa jeszcze przed ogłoszeniem Niepodległości Ukrainy i wniósł znaczący wkład w sprawę budowy państwa. Nie widzę żadnych podstaw prawnych dla takiego wyroku. Przeciwnie, działalność H. Filipczuka w tym kierunku oceniam jako taką, która chroni interesy państwowe (firma „Vanco” odbierała państwu za bezcen szelf Morza Czarnego) i zasługuje na szacunek oraz podziękowania od państwa. Dlatego proszę, jako były urzędnik państwowy I rangi, jeden z tych, którzy ogłaszali państwową Niepodległość Ukrainy, o godne wypełnienie swojego obowiązku służbowego zgodnie z prawem i własnym sumieniem oraz o uchylenie decyzji Sądu Rejonowego w rejonie sołomiańskim, która ma ewidentnie polityczny, a nie prawny charakter. Z nadzieją na to oraz z szacunkiem do Państwa, Stepan Wasylowycz WOŁKOWECKI, deputowany ludowy Ukrainy (I, II kadencji), przewodniczący Iwanofrankiwskiej Rady Obwodowej (1992—1998) oraz administracji (1995—1997), Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Gruzji (1998—2003) i w Republice Azerbejdżańskiej (2005—2008), deputowany Iwanofrankiwskiej Rady Obwodowej. m. Iwano-Frankiwsk
Tłumaczenie maszynowe
Tego dnia, 22 maja, cały świat chrześcijański obchodzi wielkie święto religijne — przeniesienie relikwii (ratowano je przed rozwścieczonym tureckim kalifem) świętego Mikołaja z Miry Licyjskiej do Bari. A świat ukraiński, oprócz tego — przewiezienie prochów naszego Apostoła prawdy i wolności — Tarasa Szewczenki z Petersburga do Kaniowa. Dlatego tego dnia w Kijowie, w cerkwi Narodzenia Pańskiego, już tradycyjnie, z udziałem przedstawicieli Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, aktywistów partii narodowo-demokratycznych, zaledwie kilku deputowanych ludowych Ukrainy, odbyło się nabożeństwo żałobne z uczczeniem pamięci Kobziarza. Nabożeństwo odprawiali ojcowie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Po zakończeniu liturgii uczestnicy udali się do parku Szewczenki. Po złożeniu wieńców i kwiatów u podnóża pomnika Kobziarza odbył się uroczysty wiec. Przemówienia przedstawicieli społeczeństwa (prośwician, członków Ukraińskiej Partii Ludowej, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, Związku Oficerów Ukrainy itp.) były pełne niepokoju z powodu narastania antyukraińskich nastrojów w państwie oraz pragnienia „dodzwonienia się” słowami Tarasa nie tylko do narodu, ale i do Peczerskich Wzgórz: za dzień pod kopułą Rady Najwyższej Ukrainy grupka większości parlamentarnej (Partia Regionów + Komunistyczna Partia Ukrainy + Partia Ludowa Łytwyna) będzie głosować za projektem ustawy o wprowadzeniu z ich woli w niepodległej Ukrainie drugiego języka państwowego — języka państwowego północnego sąsiada. Współzałożyciele Ruchu Społecznego „Ukraińska Alternatywa Patriotyczna” („UPA”), reprezentujący najbardziej aktywną część sił patriotycznych, słusznie stwierdzili, że nad Ukrainą zawisło zagrożenie utraty państwowości. Ale obecnie, kiedy u władzy są siły antyukraińskie, odnieść zwycięstwo, jak na Referendum w 1991 roku i na Majdanie w 2004 roku, nie będzie łatwo. I głównym zagrożeniem pozostają nie prowokacje rządzącej grupki, wspieranej nie tylko z zewnątrz, lecz narodowy rozłam, przeciwko któremu występował, błagał, modlił się Taras Szewczenko. Czy posłuchają obecnie jego wołania potomkowie, którzy pokornie orzą narodową niwę po obu brzegach siwego Dniepru? Bo po prostu liczyć na cudowne uzdrowienie dusz zwątpiałych i ospałych jedynie od dotyku relikwii Świętego Mikołaja czy ducha Kobziarza dzisiaj to zdecydowanie za mało. Wł. inf. Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI
Tłumaczenie maszynowe
Serhij DZIUBA, członek zarządu OK Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Na dzień przepochowania Szewczenki w tym roku w obwodzie ługańskim odbył się IV Swystunowski Festiwal Poezji T. H. Szewczenki. We wsi tej stoi pomnik Kobzarza — pierwszy pomnik jemu w obwodzie ługańskim. Gromada na czele z wójtem wsi Jurijem Pozniakowem, uczniowie i nauczyciele wiejskiej szkoły (dyrektor L. Bohunowa) wzięli aktywny udział w przygotowaniu tradycyjnej imprezy. Na festiwal zebrało się 82 uczestników: 56 uczniów naszego rejonu, reszta — ze Sławiańska Serebrańskiego i Trojeckiego, z miast Siewierodonecka i Brianki. Konkurs odbył się w trzech nominacjach: wyraziste czytanie poezji Kobzarza (motywy społeczno-polityczne; motywy liryczne; poezje o T. H. Szewczence, Ukrainie, ojczystym kraju). Po pięciogodzinnym maratonie jury wyłoniło zwycięzców. Grand Prix (wyjazd z nauczycielem do Kijowa do muzeum T. H. Szewczenki) od przewodniczącego Swatowskiej RDA otrzymała Ludmiła Podopryhora (Gimnazjum w Swatowem) za poemat «Marina». W pierwszej nominacji 1. miejsce podzielili Antoni Sawczenko (m. Siewierodonieck) i Hanna Szewczenko (osiedle typu miejskiego Dolna Duwanka, rejon swatowski), 2. miejsce Wołodymyr Pozniakow (Gimnazjum w Swatowem) i Wiktor Szkuta (osiedle typu miejskiego Dolna Duwanka), 3. miejsce — Zofia Czumak (Swatowska ZOSz nr 6) i Ołeksij Kożuszko (osiedle typu miejskiego Dolna Duwanka). Określono zwycięzców pozostałych nominacji. Zwycięzcy otrzymali dyplomy laureatów, proświtiańskie «Kobzarze», nagrody pieniężne (1. miejsce — 500 hrywien, 2. — 400, 3. — 300). Dla swoich szkół zwycięzcy otrzymali solidny «Krótki objaśniający słownik języka ukraińskiego» Wydawnictwa Centrum «Proświta» oraz zestawy płyt CD. Kolejny V Swystunowski Festiwal Poezji T. H. Szewczenki odbędzie się 22 maja 2013 roku. Ponadto postanowiono zwrócić się do Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki z prośbą o nadanie Swystunowskiemu Festiwalowi statusu ogólnopaństwowego i ogółoproświtiańskiego.
Tłumaczenie maszynowe
„Pochowajcie i wstawajcie, kajdany porwijcie!” — pod takim hasłem w Użhorodzie odbyły się obchody 151. rocznicy powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki na Ukrainie oraz upamiętnienie ofiar represji politycznych. Organizatorzy zgromadzenia — Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, Ukraińska Partia Ludowa, Ludowy Ruch Ukrainy. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele „Batkiwszczyny”, Ukraińskiej Platformy „Sobór”, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów oraz obwodowych organizacji społecznych Związku Ukrainek i „Bojkowszczyzna XXI wieku”. Tradycyjnie upamiętnienie Szewczenki rozpoczęło się pochodem od Użhorodzkiego greckokatolickiego soboru katedralnego do pomnika Wielkiego Kobziarza, gdzie odbył się wiec ze złożeniem kwiatów. „Dzisiaj czcimy nie tylko Tarasa Szewczenkę, ale i ofiary represji politycznych, wspominamy bohaterów, modlimy się i zapalamy świece pamięci, wszak mówił prorok: „Pochowajcie i wstawajcie, kajdany porwijcie!” Wszyscy musimy mieć słowo Szewczenki w swoim sercu, w swojej duszy, aby nie stać się odstępcą czy sprzedawczykiem, o których poeta mówił: „Sławnych pradziadów wielkich prawnuki marne…”, — zaznaczył prowadzący zgromadzenie, przewodniczący obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Wołodymyr Pipasz. Przewodniczący Użhorodzkiej organizacji miejskiej UPL Jarosław Kyrłyk wezwał do godnego niesienia w swoich sercach wiecznego słowa Kobziarza, wcielania jego testamentów w życie. I wtedy na Ukrainie rzeczywiście spełni się proroctwo Szewczenki: „I na odnowionej ziemi wroga nie będzie — supopostata, a będzie syn i będzie matka, i będą ludzie na ziemi”. Przewodniczący frakcji „Batkiwszczyna” w Zakarpackiej radzie obwodowej Andrij Serbajło opowiedział o represjach na Ukrainie i wezwał do jednoczenia się przeciwko złu. „Niestety, i dziś aktualne są słowa T. Szewczenki, które wyraźnie charakteryzują obecną władzę, tak zwaną elitę państwową, „milczącą” inteligencję oraz większość obywateli, która „milczy, wybałuszywszy oczy”. Przy pomniku Kobziarza rozbrzmiewały pieśni do słów Tarasa Szewczenki, a także jego wiersze, które deklamowała Ksenija Chomenko. Uczestników wiecu inspirował również wspaniały śpiew Marjany Sawczur. Na zakończenie uroczystości wszyscy uczestnicy wykonali „Testament” pod kierownictwem Jarosława Kyrłyka — dyrygenta chóru im. A. Wołoszyna Użhorodzkiego greckokatolickiego katedralnego soboru Podwyższenia Krzyża Świętego i zapalili świece pamięci Wielkiemu Kobziarzowi oraz ofiarom represji politycznych. Z OŚWIADCZENIA uczestników wiecu narodowego: „Ogłaszamy stanowczy PROTEST przeciwko polityce kolonialnego, antyukraińskiego i antynarodowego, oligarchicznego reżimu Janukowycza/Azarowa/Tabacznyka, skierowanej na ustanowienie dyktatury, niszczenie wszystkiego, co ukraińskie, rozłam i mankurtyzację społeczeństwa, wykorzenienie moralności, degradację gospodarki oraz rozkwit korupcji, „budowę państwa „dzikiego kapitalizmu”, gdzie bogaci będą jeszcze bogatsi, a biedni — jeszcze biedniejsi. Nie takiej Ukrainy pragnie naród ukraiński. Nie o takiej Ukrainie marzył T. Szewczenko, o taką nie walczyli patrioci. Dlatego żądamy zaprzestania antyukraińskiej i antynarodowej polityki, represji politycznych, uwolnienia więźniów politycznych”. Wł. inf.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Na ostrzu epoki», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. Przeradza się on jedynie w warunkach, gdy kraj, a wraz z nim i jego język, popadają w zależność od innego kraju, innego narodu, innego języka. W tym przypadku język metropolii pełni na terytorium pokolonialnym rolę niszczycielską: deformuje je, niszczy, wypiera, co oznacza — niszczy także samą duszę narodu”. Współczesna sytuacja językowa na Ukrainie to skutek długotrwałej polityki kolonizatorskiej Petersburga i Moskwy na Ukrainie, a tę politykę adepci kolonializmu dla własnego panowania chcą przedstawić nam jako misję kulturotwórczą i zakonserwować na wieki. Przykro, że są jeszcze Ukraińcy, którzy pomagają piątej kolumnie na Ukrainie. Z goryczą Anatolij Pohribnyj konstatuje: „Oto właśnie ona, nasza chroniczna sytuacja, kiedy nawet rodzonego brata nie jednoczy ani Ukraina, ani język ukraiński. Jeden pielęgnuje Ukrainę jako największą świętość, drugi — wykorzenia ją w sobie; jednemu najdroższy jest język ojczysty, drugi — zrusyfikowuje swój kraj; jeden pragnie wznieść własne, silne państwo ukraińskie, drugi — gorliwie ciągnie je pod władzę innego”. Dają o sobie znać przerzuty kolonializmu — niewolnicza służalczość. Do Ukraińców, którzy przerażają się tym, że można dbać o swój naród, o swój język, o swoją kulturę narodową, Anatolij Pohribnyj zwraca się z pytaniem: „Dlaczego, dlaczego mają wyraźny punkt odniesienia narodowego własnego państwowotwórstwa (a ma on związek także z rzeczami związanymi z etyką) Polacy i Chorwaci, Czesi i Bułgarzy, Gruzini i Estończycy, Rosjanie i Słowacy, Słoweńcy oraz Węgrzy, nie mówiąc już o dziesiątkach tych europejskich i pozaeuropejskich narodów, które już dawno państwowo się utwierdziły i imponująco rozwinęły właśnie na podstawie narodowej, i dlaczego niemało osób u nas… do tej pory nie wiadomo czego obawia się tego narodowego punktu odniesienia, a nawet go odrzuca?”. I w tym samym miejscu Anatolij Pohribnyj dodaje, wyróżniając tę myśl kursywą: „Ja jeszcze i jeszcze raz powtórzę: pozanarodowych, beznarodowych, powściągliwie, lekko narodowych itp. punktów odniesienia tworzenia i utwierdzania własnych państw społeczeństwa obywatelskiego nie znał, nie zna i nie może znać żaden normalny współczesny kraj, zwłaszcza tak rozwinięty, jak jakikolwiek z zachodnioeuropejskich”. To po co się lękać, jeśli ktoś z nieżyczliwych orientację na swoje narodowe, bronienie swojego narodowego zaczyna nazywać nacjonalizmem? Nikt nam i naszym dzieciom oraz wnukom nie zbuduje demokratycznej, bogatej, wysokokulturowej Ukrainy, jeśli nie my sami. Wszyscy, którzy przychodzą na naszą ziemię, wiedzą tylko jedno, jak mawiał Taras Szewczenko: „Dzierż i daj, i prosto w raj, choćbyś całą rodzinę zabrał!”. Jednak ludzie z zewnątrz powinni w końcu wiedzieć: Ukraina — to nie odłamek byłego Związku Radzieckiego, nie wieża Babel, to państwo Ukraińców, wywalczone przez naszych przodków w ciężkiej, wielowiekowej, krwawej walce dla potomnych. W nim, nawiasem mówiąc, może być miejsce dla wszystkich, którzy chcą dołożyć także swój rozum i ręce do jego rozwoju i rozkwitu, a nie dla własnego zysku. Ukraina póki co pozostaje pod każdym względem humanitarną półruiną. A to determinuje także jej degradację gospodarczą. Bo kultura i gospodarka są nierozerwalnie związane. Poziom gospodarki narodowej zależy od poziomu kultury narodowej. Tego nie chcą rozumieć ci, którzy zawłaszczyli, zagarnęli gospodarkę pod siebie, dla własnych niepomiernych zysków. Trwała i trwa walka o Ukrainę. I grzechem jest stać z boku, czekać, co z tego wyjdzie. Przyszłość zależy od nas. I niekoniecznie trzeba rzucać się na ambrazurę. Przykładem dla nas powinien służyć Anatolij Pohribnyj. „Oto jadąc do Ługańska, — wspomina on, — miałem w przedziale trzech sąsiadów… Mówili oni po rosyjsku, ja tylko po ukraińsku, — no, myślę, niczego ja tym nie demonstrowałem, a po prostu mówiłem sobie i tyle, jak zawsze w każdej sytuacji z ludźmi z Ukrainy i na Ukrainie, — i oto niedługo zauważyłem: najpierw jeden też po ukraińsku się odezwał, potem — drugi, potem (naprawdę z trudnościami) trzeci. I oto już i konduktorka zaczęła po ukraińsku odpowiadać. Oto wam i Donbas, który niektórzy uważają już za beznadziejnie rosyjskojęzyczny!”. Wystąpienia Anatolija Pohribnego zebrano w pięciu obszernych książkach. To szczera, bezpośrednia, przyjacielska rozmowa z narodem ukraińskim, z każdym z nas, z naszym sumieniem. Uderza w nich encyklopedyczna wiedza autora o przedmiocie swojej rozmowy. Właściwie jest to fachowy, istotny dialog z całą Ukrainą, bo ileż tu zamieszczono wypowiedzi z listów naszych współobywateli — mądrych, życzliwych, a nawet ukrainożerczych! Ale tych bolesnych, jednak jasnych rozważań wielkiego patrioty Anatolija Pohribnego nasza młodzież już nie zna, bo i za jego życia wychodziły one, z wyjątkiem pierwszej książki, w znikomych nakładach — tysiąc egzemplarzy! Trzeba wydać ponownie. Nie, nie jako zabytek historyczny, a jako naszą najostrzejszą broń. Nawet nie wszystko, a chociażby „Po zaczarowanym kole wieków” czy wybrane rozdziały z jego błyskotliwych wystąpień. Nie ma środków? A czyż jesteśmy już tacy biedni? Ja kładę tysiąc hrywien, ktoś jeszcze setkę, dziesiątkę. I wydamy w milionowym nakładzie. Słowo Anatolija Pohribnego musi dotrzeć do każdego Ukraińca, do każdej młodej osoby, jeśli nie chcemy stracić Ukrainy. Iwan Juszczenko. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Anatolij Hryhorowycz bardzo szanował chór ludowy „Homin” i jego kierownika Leopolda Jaszczenkę. Pieśni na cześć „ludowego profesora”. Na tym wieczorze po raz pierwszy wręczono dyplomy laureatów nagrody imienia A. Pohribnego. Dyplom nr 1 otrzymał dziennikarz radiowy Wasyl Marusyk, który dziesięć lat redagował cykle radiowe jubilata. Na wieczorze wystąpili Anatolij Mokrenko, Iwan Dracz, Pawło Mowczan, Mykoła Nesterczuk, Ołeksandr Szepniwski, Wasyl Czepurnyj.
Tłumaczenie maszynowe
Jarosława WELYCZKO, redaktor naczelna tygodnika „Audytoria”, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, wyróżniona w dziedzinie edukacji Ukrainy. Z archiwum rodzinnego. Przede mną arkusz pożółkłego papieru, drobno zapisany równym, kaligraficznym pismem: „Stanymyr, 1899 rok. Do świetnego wydziału Towarzystwa „Proświta” we Lwowie…”. Ten dokument archiwalny to sprawozdanie przewodniczącego miejscowej „Proświty”, pierwszego ukraińskiego zarządcy szkoły początkowej w Stanymyrze na Lwowszczyźnie, Wasyla Herczaniwskiego, o otwarciu czytelni „Proświty” we wsi Sołowe. Wpatruję się w młode, piękne twarze na fotoportretach, które znajdują się w Izbie-muzeum wiejskiej szkoły. Tutaj rodzina Herczaniwskich mieszkała na przełomie XIX i XX wieku. Ile czasu upłynęło, a mieszkańcy Stanymyru zachowali dobrą pamięć o swoich nauczycielach i działaczach! Czytam i odczytuję na nowo perełki słów: „Oświadczam, że i dalej moje starania będą oddawane, tak jak dotychczas, cichej, niegłośnej pracy na polu oświecenia naszego ruskiego rolnika oraz podnoszenia go tak moralnie, jak i materialnie, oraz by wychować go na chwałę naszej drogiej matki-Ukrainy”. Z wielkiej miłości do własnego narodu, świadomości obywatelskiego i zawodowego obowiązku, młode małżeństwo Wasyl i Maria Herczaniwscy, ukończywszy seminarium nauczycielskie, opuściło ciepłe rodzinne gniazdo i pojechało do wiejskiej szkoły, gdzie oprócz podstawowej pracy nauczycielskiej założyło czytelnię „Proświty”, kasę wzajemnej pomocy — w imię najszlachetniejszego celu: wyprowadzić z ciemności zniewolony własny lud, nauczyć czytania i pisania oraz godności narodowej dzieci, podarować im wiarę i nadzieję na własne państwo ukraińskie! To tylko jeden przykład z wielkiej pracy działaczy społecznych, ale dla mnie jest on najdroższy, bo to byli moi pradziadek i prababcia. Od świadomości do czynu. Nawet w czasach największej ciemności są ludzie, którzy zapalają świece, „gdy jeszcze gwiazda nie zagrała”. Historia Ukrainy jest bogata w olbrzymów ducha. Właśnie tacy ludzie 8 grudnia 1868 roku założyli we Lwowie Towarzystwo „Proświta”. Zadania organizacji jasno i mądrze sformułował student Uniwersytetu Lwowskiego Andrij Siczynski w przemówieniu na zebraniu, na którym ogłoszono powstanie nowej organizacji: „Każdy naród, który chce osiągnąć samodzielność, musi dbać o to, aby niższe warstwy społeczeństwa, masy ludowe podnieść do tego stopnia oświaty, aby ta masa ludowa poczuła się członkiem organizmu narodowego, odczuła swoją obywatelską i narodową godność oraz uznała potrzebę istnienia narodu jako odrębnej indywidualności narodowej…”. Czyż nie w tym tkwi pierwotna przyczyna naszych nieszczęść, że Ukraińcy do tej pory nie poczuli się owym „członkiem organizmu narodowego”, a najgorsze — tego nie uświadomiła sobie tak zwana elita. Gdyby na czele państwa stali mężowie stanu, dzisiaj moglibyśmy mówić o sprawiedliwym, pełnym i nieodwracalnym utwierdzeniu języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia bogatego i szczęśliwego kraju. Bo „czyja mowa, tego i władza”. I właśnie od przywódców narodu, od ich patriotyzmu i moralności zależy duchowe zdrowie społeczeństwa, a zatem gospodarka i dobrobyt narodu. I dopóki każdy Ukrainiec nie uświadomi sobie odpowiedzialności przed przeszłością i przyszłością, dopóki nie zidentyfikuje się ze swoim narodem, dotąd nie wyjdziemy z tej jamy, w której się znajdujemy. Tym bardziej, że mamy przykłady ofiarnej pracy, poświęcenia, mądrości, męstwa i heroicznej walki swoich ojców i dziadów — nie dla osobistej korzyści, a po to, aby ich potomkowie, czyli my z wami, szczęśliwie żyli w swoim bogatym, niepodległym państwie. Oni zrobili wszystko, co od nich zależało, nam pozostało całkiem niewiele — napełnić gmach państwowy dumnym ukraińskim duchem i uczciwą pracą. Pierwszym krokiem na tej drodze jest pragnienie poznania historii swojego narodu i swojego rodu. Naszej młodzieży bardzo często brakuje właśnie tej świadomości. I tylko wtedy, gdy człowiek uświadamia sobie, że za jego plecami są pokolenia uczciwych i mężnych przodków, że ci przodkowie mieli kiedyś potężne państwo, a potem przez wieki wywalczali wolność swojej zniewolonej ziemi, nie będzie już mógł być biernym obserwatorem duchowej i materialnej degradacji narodu. A od świadomości przejdzie do konkretnych działań. Do źródeł. W czasie, gdy powstał zacytowany na początku artykułu dokument, Towarzystwo „Proświta” działało w Galicji już trzydzieści jeden lat, a do 1914 roku pracowało tu już 75 filii, 2944 czytelnie, 2664 biblioteki, a Towarzystwo liczyło 197 035 aktywnych członków. Działalność „Proświty” trwała także po pierwszej wojnie światowej. Masowo budowano domy ludowe. „Proświta” dała życie towarzystwom „Silśkyj Hospodar”, „Sojuz Ukrajinok”, „Ridna Szkoła”, „Płast”, Centrum Naukowo-Literackiemu Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, organizowała święta ludowe, chóry, kółka dramatyczne, założyła muzea, drukarnie, szkoły ludowe, kursy handlowe, organizacje gospodarcze „Centrosojuz” i „Masłosojuz”. Na grobie Tarasa Szewczenki. Kaniów. Na Ukrainę Wschodnią „Proświta” z wiadomych przyczyn dotarła później, ale rozprzestrzeniała się bardzo aktywnie i szybko. W 1905 roku filie założono w Kijowie, Jekaterynosławiu, Odessie, Kamieńcu Podolskim, Żytomierzu, Czernihowie, a także na Kubaniu, w Baku, we Władywostoku. Kierowali nimi wybitni pisarze i uczeni — Borys Hrinczenko, Łesia Ukrainka, Mychajło Kociubynski, Mykoła Arkas. Z działalnością „Proświty” związane są imiona tysięcy znanych i nieznanych intelektualistów. To „Proświta” wraz z organizacjami patriotyczno-sportowymi wychowała młodzież, która bez wahania stanęła w szeregach Ukraińskich Strzelców Siczowych, Ukraińskiej Armii Halickiej oraz Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Do dziś nazywa się je najbardziej intelektualnymi armiami świata. Potężny opór wobec brutalnej rosyjsko-bolszewickiej kolektywizacji w latach 20. i 30. ubiegłego wieku na centralnych, wschodnich i południowych ziemiach ukraińskich, a potem na przyłączonych zachodnioukraińskich, świadczy o tym, że Ukraińcy czuli się wolnymi i dumnymi gospodarzami na swojej ziemi. A czy mogliby tyle lat w okrutnych warunkach walczyć powstańcy w latach 1940–1950, gdyby nie mieli wysokich dążeń do wolności, zaszczepionych przez prawdziwą elitę narodu — przywódców tych ruchów? Nic więc dziwnego, że miłość do wolności i wykształcenie zniewolonego narodu przerażały okupantów. Rosyjskie wojska carskie, wkraczając do Lwowa w 1914 roku, przede wszystkim opieczętowały archiwa i kancelarię „Proświty”. Polacy, zajmując Lwów w 1918 roku, aresztowali przewodniczącego „Proświty” Iwana Kyweliuka. W 1939 roku bolszewicy urządzili masowe aresztowania działaczy „Proświty”, a później niemieccy okupanci rozstrzelali w Babim Jarze Ołenę Telihę, zamęczyli w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen Ołeha Olżycza, zniszczyli wielu innych przywódców narodu. Ale to właśnie reżim sowiecki przerwał działalność „Proświty” i na długie lata pogrążył naród ukraiński w ciemności komunistycznego piekła. Te owoce bezduchowości zbieramy do dziś… Jednak naród wychowany przez „Proświtę” nie dał się całkowicie zniszczyć ani zasymilować. W więzieniach, na zesłaniu, na wygnaniu, na obczyźnie oraz na rodzinnej „nie swojej ziemi” Ukraińcy zachowali niezłomnego ducha, ojczyste słowo i ideę państwowej niepodległości.
Pod koniec lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku na aukcji ceramiki hawareckiej, zorganizowanej przez Towarzystwo Lwa na dziedzińcu Bernardynów we Lwowie, zebrała się młodzież. Tam po raz pierwszy wybrzmiało wezwanie młodego inżyniera z Zjednoczenia Produkcyjnego „Kineskop” Ihora Melnyka, aby stworzyć Towarzystwo Miłośników Języka Ojczystego. W warunkach strasznego totalitarnego reżimu, pod czujnym okiem oprawców z KGB, Kompartii i Komsomołu, na prawdziwy czyn zdolni byli tylko nieliczni, a i ci za wolną myśl trafiali do radzieckich więzień i obozów koncentracyjnych. „Gdzie teraz wy, kaci mojego narodu?” — pytał Wasyl Symonenko i w wieku 28 lat wcale nie dobrowolnie odszedł z życia. W niewyjaśnionych okolicznościach zginęła Ałła Horska. W więziennym karcerze przyjął śmierć Wasyl Stus. Przywdziewała „purpurowy płaszcz” i szła „na was” Lina Kostenko — a potem przez dziesięciolecia pisała swoje genialne utwory „do szuflady”. Na 25 lat więzienia zamiast wyroku śmierci został „amnestowany” obrońca praw człowieka Łewko Łukjanenko. Bardziej miłosierny okazał się system radziecki (a może los?) dla braci Horyniów, Wiaczesława Czornowoła, Mychajła Osadczego, Iryny i Ihora Kalynciów, którzy z więzień jednak wyszli żywi i od razu kontynuowali walkę, wydając samizdatowe „Ukraiński Wiestnik”, „Jewszan-zillia”, „Kafedrę”… Strasznie było nawet brać do rąk zakazane wydawnictwa, ale nie czytać ich już było niemożliwością. Strasznie było rozszyfrowywać i powielać nagrania magnetofonowe nielegalnych zebrań Grupy Helsińskiej, ale o tym, żeby tego nie robić, nie mogło być mowy. Niebezpiecznie było zbierać podpisy za państwowością języka ukraińskiego — za to mogli skreślić z listy studentów instytutów, zwolnić z pracy… Ale, być może, nadszedł taki czas, kiedy pojawiło się coś silniejszego od strachu. Czy to wybuch w Czarnobylu zmusił do zastanowienia się nad sensem życia, czy nowe pokolenie dojrzało do poczucia obowiązku wobec swojego narodu… Co jest największą wartością w życiu? — pytał siebie nie jeden. Najpierw, co przychodziło na myśl, było „zdrowie”, a kiedy rozmyślało się nieco dłużej, dochodziło się do innych wniosków. Po co zdrowie niewolnikowi? Żeby jeszcze lepiej pracować na swojego właściciela? Po co zdrowie zakutemu w kajdany więźniowi? Żeby przedłużyć swoje męki? Wolność osobista i wolność narodu — oto bez czego nie można być człowiekiem! I tylko własne sprawiedliwe państwo zdoła zapewnić twoją wolność! Takie myśli pokonywały wątpliwości i strach oraz dodawały sił. 13 czerwca 1988 roku narodowo świadoma społeczność zebrała się we Lwowie na zebranie założycielskie Towarzystwa Języka Ojczystego, aby odrodzić duchowe ognisko ukraińskości. …W tamtym dniu mżył deszcz, ale przy Klubie Budowniczych na ulicy W. Stefanyka, w którym miało odbyć się zebranie, zebrały się setki ludzi. Brama była zamknięta. Pogłoska o tym, że sekretarz komitetu miejskiego Kompartii Adam Martyniuk (ten sam, jeśli ktoś nie wie, który tak mocno zasiadł w Ukraińskim parlamencie) zabronił zebrania, wywołała gniew i oburzenie. Ktoś zaczął zbierać podpisy pod telegramami protestacyjnymi do „ojca pieriestrojki” M. Gorbaczowa. A obok — rejonowy oddział MSW, milcząco snują się ponurzy strażnicy porządku… W powietrzu zawisł niepokój. Niezdecydowane spojrzenia zatrzymały się na postaciach znanych i szanowanych ludzi: jak postąpią oni? Patriarchowie ukraińskiej kultury Mykoła Kołessa i Roman Iwanyczuk, nie wahając się, składali swoje podpisy! I wtedy do petycji wyciągnęły się setki rąk. Ktoś zaproponował, aby pójść do pomnika Iwana Franki i tam, pod gołym niebem, przeprowadzić konferencję założycielską. Ktoś wzywał do zorganizowania pikiet przed budynkiem komitetu miejskiego partii. Tłum ruszył. Szliśmy po radę do Kamieniara. Nie mając doświadczenia w przeprowadzaniu akcji publicznych, wyszedł na trybunę Ihor Melnyk. Po raz pierwszy przemawiali przed tak wielkim tłumem Iwan Makar, Jarosław Putko, Pawło Szeremeta, Wasyl Repetyło. Magicznie działały na wzburzony lud wystąpienia Mychajła Horynia, Iryny Kalyneć, Romana Krypjakewycza, Hanny Iwanickiej. Trudno przypomnieć sobie dzisiaj wszystkich, którzy występowali na tym pierwszym improwizowanym wiecu. Zresztą, wtedy mało kogo z nich znałam „z twarzy”. Ale czułam, jak w tym czasie tłum stawał się społecznością, mówcy — liderami, słowo oznaczało czyn. Jak u Wasyla Stusa — „Niewolnicy dorastają do synów swojej Ukrainy-matki…” Ciąg dalszy nastąpi. W czasie światowego kryzysu (wszyscy mówią: gospodarczego, a ja twierdzę — moralnego, wszak właśnie nieprzestrzeganie elementarnych norm moralności zrodziło wszystkie nieszczęścia, i nie tylko w ukraińskim społeczeństwie) chcę zwrócić uwagę czytelników na rolę „Proświty” w naszym życiu — wczoraj, dziś, jutro. Chrystyna Sobol, Jarosława Wełyczko, Nadija Lubomudrowa, Jarosław Pitko, Chrystyna Bursztynska, Roman Iwanyczuk
Tłumaczenie maszynowe
Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ
Dar poetów (jak wszystkie dary, gorzki). — Całą niecelowość wierszy rozumieć. Je. Płużnyk to osobowość graficznie wyrazista: światopoglądowo, psychologicznie, estetycznie, stylistycznie. A jednocześnie, jakkolwiek dziwnie, trudno poddaje się wyczerpującej charakterystyce: świadectwo złożoności.
* * *
Był to chłopiec łagodny i cichy, Jak sosnowy w bezwietrze las… (Dla jakiej radości i pociechy Każdy z nas w dni przyszedł i rósł).
A siedemnasty minął, spotkał Narzeczoną, — kulę za Dnieprem. — Obracaj się, ziemio, bez ustanku! Przygotujcie, przygotujcie brom!
Ach, ten chłopiec łagodny i cichy, Co nad stepem wczesny ból rozpostarł! Dla jakiej radości i pociechy Każdy z nas przychodzi i rośnie?
* * *
Zacisnął zęby. Blady-blady! Za jarem wieś płonęła. Ktoś kolbą w plecy, — idź! — Was niemało!
Sucho kichnął stary nagan (Pierwsza nuta nowej gamy…) Nadwieczorny kładł się mgła Nad żytami.
Ktoś jeden zagwizdał matczysz. Na taczanki! — i szukaj, gdzie wiesz! Pole, pole! Czemu ty milczysz, — Nie łkasz?
Jako poeta, zdumiewająco oryginalny, do nikogo niepodobny. Wolny od wpływów, choć i bliski neoklasykom. Ale ta bliskość jest organiczna, a nie narzucona. Mimo że poeta w jednym z wierszy próbował zdystansować się od „arbitrów metrum i helleńskiego kunsztu”. Tak, Płużnyk to zjawisko rzadkie w tym sensie, że jego nauczycieli określić trudno. Poeta bez źródeł? Mało prawdopodobne. Poszczególne nazwiska Płużnyk wspomina. O reszcie możemy tylko zgadywać. Lecz gdybyśmy nawet znali je z imienia, wcale nie dodałoby to zrozumienia. Wszystkie domieszki i „obce” ciała nie zostawiły po sobie wyraźnego śladu. To znaczy rozpuściły się w magmie czy też tyglu tej skrajnie napiętej i skupionej na sobie duszy. Jakkolwiek brzmi to głośno, gdy mowa o poecie, który nazywał siebie smutnookim marzycielem, chłopcem cichym i łagodnym. Inni byli w określeniach bardziej kategoryczni: romantyk, pesymista, sceptyk, pesymistyczny sceptyk, sceptyczny pesymista, nawet radykalny sceptyk i tragiczny ironista. Najdziwniejsze, że wszystko to prawda. Ale prawdą jest też to, że prawda nie cała. To tylko świadectwo różnego stopnia zbli-
* * *
Szara mżawka za oknami. Noc… Pokój. I dzisiaj takie, jak wczoraj… Przewracam Rabindranatha Tagore.
Przez szczeliny okiennicy noc z zewnątrz: Losie ludzki, dziwna jakaś ty, — Na stronach cudzego utworu Prawdę swoją szukać!
* * *
Mądrości nie nauczyć się cudzej, Trzeba mylić się samym. …Ile słów zostało od Troi, Co zabrał sobie na ody Rzym?
A jednak wczytajcie się w każdy przecinek, Każdy przemawiać będzie wers: Lepiej mylić się samemu, Niż cudzych nauczywszy się błędów!
* * *
Jaka nuda kreślić wersy… Darmo, że żar myśli w nich rozlany!.. Dar poetów (jak wszystkie dary, gorzki) — Całą niecelowość wierszy rozumieć.
Zajmij się ogniem — i nagle ochłoń, zaschnij atramentem na jakimś wierszu… Dziwny ogień! — Żeby nie powiedzieć gorzej…
* * *
Marzenia od serca odciął, — Korzeń wyczerpują gałęzie. …Mało przeżyć życie, — Trzeba życie zrozumieć.
Może i poeci tylko ci, Co za młodu już siwi… …Marzenia zaś moje złote, Marzenia zaś moje nieszczęśliwe!
* * *
Dziewczynkę spotkałem kiedyś małą Tam, gdzie ziemię Dnieprem rozłupano: Wybierała z wody w garść Sine złoto…
żenia do tajemniczego minerału, który powstał w wyniku oddziaływania różnych czynników, w tym i literackich. Próba nazwania z imienia jego dziwacznych wtrętów, linii, rozgałęzień, wzorów. Może najtrafniej wyraził się Rylski: „zranione serce”. Jednym z najczęściej używanych słów Płużnyka jest ból. To już za nim idą — cisza, uciszenie, zmęczenie, małość, pokora. W sumie one tworzą mikroklimat życia, biednego w fakty, bogatego pod względem intensywności wewnętrznej pracy. Płużnyk — poeta paradoksów. Deklaruje równowagę, by ukryć swoją nierównowagę, nurt uczuć i myśli, zagonionych w głębiny świadomości. Im bardziej twierdzi o spokoju, tym mniej mu wierzysz. Centralny nerw jego poezji — agonia „małego ludzkiego serca”. Ona jest w nieśmiertelnej harmonii z rewolucjami i wojnami — tak wykrzykuje Płużnyk w „Galilei”. Nie spieszmy się z nim zgadzać. To sarkazm rozpaczy, który skorzystał z wykrzyknika jako tarczy. W rzeczywistości zaś Płużnyk drwi z siebie i z nas — wszelkim wstrząsom przeciwstawiał realne cierpienie realnej świadomości (W. Derżawin). Bez wątpienia, to cierpienie wzmacniało się jeszcze suchotami — biczem rodziny Płużnyków. Zaostrzało i bez tego ostrą reakcję na okrucieństwo i krew epoki. Ludzka śmierć dla Płużnyka — obwał świata. Katastrofa wszechświatowa. Te makrotragedie w miniformie porażają tym bardziej, że podane są w sposób zdystansowany, celowo spokojnym tonem. Ale to spokój na granicy załamania, co stało się w „Galilei”, gdzie nawet brak rymu w poszczegól-
I takie wtedy niebo było bezkresne. Pomóż mi, wuju, troszkę!.. …A u niej samej oczu nie ma — Bławaty.
Hej, dziewczynko! Najlepsza z moich chimer! Czy dostało sięż tobie to złoto! …Już mi się nie śmiać teraz Po staremu, bezsensownie-młodo…
* * *
To prawo: zamrą czerwonozyli, — Rozerwie się równy szereg dni; Poprowadzą do cichej mogiły Kilka dusz znajomych i bliskich.
Ktoś porzuci sławę i dostatki, Ktoś suchoty dzieciom i długi… Jak u przyjaciół nie zarobisz wspomnienia, Może nie zapomną wrogowie!..
Ależ ty wszystkich równasz, płyto, Napisem rzeźbiarskiego pióra: Urodził się był N.N. wtedy to, I wtedy to umarł… etc…
* * *
Kwitną myśli, a na słowa skąpiej… Ja wiem sam — rosnę. Zmieniam liść. …Niechaj, komu nie leniwie, pisze, Że oto, powiedzmy, zagorzały pesymista…
Ja zaś czuję tak: powiem — bo muszę! — Choć coś swojego, niewypowiedzianego przez nikogo; Kiedy wersom jakimś powierzać duszę, — Tylko takim!
A tam niechaj, komu nie leniwie, pisze, W słowach nudę rozwodząc gęstą… Kwitną myśli i na słowa skąpiej… Rosnę.
* * *
Noc… a łódź — jak srebrny ptak!.. (Co słowa, kiedy serce pełne!) …Nie spiesz, nie leć po lśniących światach, Moja mała niepewna łodzi!
I nad nami, i pod nami płoną światy… I na dole, i w górze głębiny… O, jakiż piękny ty, Świecie jedyny!
nymi strofach uwydatnia ogólny stan pobudzenia. Dramaturgia tego bodaj najlepszego ukraińskiego poematu, jak i „kadrowość” fabularnych wierszy Płużnyka — od jego zamiłowania do teatru. Lecz przede wszystkim, oczywiście, od fenotypu, w szczególności nastawienia wzroku na cudzą biedę, która odbierana jest jako własna. Płużnyk wiedział o sobie więcej, niż mógł powiedzieć: Może i poeci tylko ci, Co za młodu już siwi… W tej intensywności bólu, nie zawsze wypowiedzianego, ale zawsze obecnego, odczuwalnego nawet w skrytości, wymownego i w latentnych formach — rozwiązanie zagadki zauważonej: absolutnej naturalności poety. Ból uniemożliwia fałsz. Dlatego Płużnyk — „najlakoniczniejszy z ukraińskich poetów” (L. Nowyczenko). On i to wyjaśnił z właściwą mu szczerością: „Im mniej słów,
* * *
Jak wszystko żywe, płyną piaski pustyni, Ich cichy szelest, jak i plusk wody, Czaruje duszę… Marzycielu, patrz! — Najlepiej słychać je spod sufitu.
Więc nie pakuj walizek! Map nie ruszaj! Umiej zamknąć oczy i czekać, — Może i twoja z tych najbogatszych dusz, Co umieją wszechświat słuchać z pokoju.
* * *
W. Pidmohylnemu
Stanęła noc nad górami. Zatoka W bezgłosie szarym przygasa… Tylko jedna gwiazda, blada i wysoka, Marzycielskie wskazuje niebiosa…
Czas spokoju… a dusza w trwodze… O, dziecko przestraszone i słabe! W ciszy tej, co stanęła na progu, Strasznie jej podsłuchać siebie!
* * *
Dwie równoleżniki, dwa południki — I oto kwadrat. Żyj! Twórz! Umieraj! Tu twardy cień. Tu, drżący i mętny, Zamknął się świat. Tu — Tygrys, Eufrat i Raj.
Nadejdzie czas, — i ty odnajdziesz Ewę… Czas przeminie, — i pokój utracisz ty… I przekroczysz granicę (urojoną czy zmysłową) Jakiejś długości czy szerokości.
I będzie znowu: dwa południki, Dwie równoleżniki — kwadratowy raj. I twardy cień… I drżący oraz mętny Nieśmiertelny świat… Żyj! Twórz! Umieraj!
* * *
Strzeż się nieba nocnego! Pustki jego niemej Mało wzroku twego, i wiele — Jeśli duszę otworzysz jej!
Zaczaruje. Uśpi. Zrujnuje. Skąd?.. Po co?.. Na wieki… Dokądś… …I miota się, miota się na próżno Twój niespokojny duch… Strzeż się!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
to łatwiej się wyrazić”. Jego lakoniczność to lakoniczność strumienia, który sam wykuwa sobie jedyną możliwą drogę: tę, na którą pozwala krajobraz. Wewnętrzny strumień uczuć porusza się w ten sam sposób, instynktownie wyczuwając najwygodniejszą drogę, a poecie pozostaje jedynie je utrwalić, nie przejmując się przy tym zbytnio — czy to dobrze, czy źle. Stąd ulubiony zabieg — puenta, urywanie wersu, spazmatyczność języka, nerwowość refleksji, obroty wokół odcieni emocji, niuansowanie, charakterystyczność szczególnej, Płużnikowskiej intonacji, która prozę obraca w czyste złoto poezji — impresjonizm w jego osobistym wydaniu. Te 8- i 12-wersowe impresje wykonane są z wysokim artyzmem. Płużnik z taką upartością nie nazywa zabójców i zabitych („A kto z nich winny, a kto z nich prawy! — Spod jednakowych strzech!”), tak natarczywie używa
* * *
Co serca wcześnie poznane uciechy! Co myśli późno zważony ciężar! Minęło! Żyj niemy i cichy… Wspominając, mara…
Oto i wszystko, co dni ci zostawiły: Zmęczenie, zmarszczki oraz stare listy. …Ach, doświadczenie, pocieszycielu niemiły, Nawet spóźniony — zawsze w porę jesteś ty!
* * *
Im mniej słów, tym łatwiej się wyrazić. Zgarniaj, poeto, ich zaspy całe! Hasaj w kole swoim, wiewiórko… Ach, marny bieg! Ach, marny trud bez celu!
Co wyrazisz? Cudzej głowy O ludzkim sercu domysły gotowe? Smutek światowy W skali powiatowej?
Twórz! Twórz!
* * *
Mijają dni… Mijają lata… Serce zmianom otwarte… I smutek nie taki, i radość nie ta… Haj-haj, Heraklicie!
Ach, mądrość cytatowa — mądrość gorzka! Ona nie góry porusza! …Czegoż ty czekasz? — Prędzej do biurka: Tam — książka.
Przewracaj, przewracaj, przewracaj strony Dawno, dawno pożółkłe! …Tyś był młody… Tyś był smukły… Siła bujała w ciele…
Ależ płyną, mijają lata… Czas i góry porusza. …I smutek nie taki, i radość nie ta… I tylko niezmienna książka!
* * *
Na szerokim wiedzie się świecie: Pożądane szczęście — hen, hen! …Tak przybył na szczęśliwe Tahiti Nieszczęśliwy Gauguin.
Oto on świat, którego dusza pragnęła — Odwieczny prostoty kraj! …Ostrzem pędzla, niby ostrzem sztyletu, serce własne tłum i kraj!
Oto ona, głębia ostatnia, Wszystkich uczuć pierwocina!
wykrzykników, które są niespójne z demonstracją ciszy, małości i pokory, że jego wzniesiony do rangi filozoficznej indywidualizm odbierany jest — paradoksalnie! — jako wyraz niepokory. Było to niby solo, które przeciwdziałało, wchodziło w konflikt z chóralnym śpiewem. Brzmiało ono tym wyraźniej, że ostro wyróżniało się swoją odmiennością. Być może nie tyle bunt, co wewnętrzny gest, impulsywna reakcja na okrucieństwa epoki. Każdy z krótkich wierszy — tragedia w miniaturze. Było to i u Tyczyny, Falkiwskiego i innych. Ale tylko u Płużnika te tragedie jawią się jako wyraz totalnego bezsensu z punktu widzenia przeznaczenia człowieka. Płużnikowski tragizm wyczuwa się w samej fakturze tych wierszy, w ich uciętym zabiegu, który Rylski nazwał „systemem krótkiego uderzenia”. Płużnik buntuje się nie tylko przeciwko nieakceptowalnej niedosko-
…Wraca on z polowania… Spotyka go ona…
Dojrzewają owoce i terminy… Nieubłagana starość nadchodzi… Świecie cichy! Świecie szeroki! Łoże ludzi!
Przejrzyj! Przejrzyj, Gauguinie! Ty — na krawędzi. Ty — sam. Twórz! O, przejrzenie błogosławione, Na granicy nowej pory!
Przesiewajże horyzonty dalekie! …a kiedy dogonisz — On powiesi cię w jadalni, Nieunikniony Paryż…
I oczka mrużąc syte, Ziewać będzie, — voila! …Złote, dalekie Tahiti… Zapotrzebowana ziemia!
* * *
Ach, fletu głos nad rzeką — Ten błękitny dzień i dal, i ty! Z tobą, jasną taką, Jak głos fletu nad rzeką, Tak łatwo na oślep płynąć.
Opuszczajże łódź z wodą W rozlewisko błękitnego dnia! Toż to zachwyt — być młodą; Toż to spokój — płynąć z wodą; Toż to szaleństwo — żyć na oślep!
* * *
Milcz! Ja wiem. Za wszystkimi słowami — Zimny zmierzch, spustoszone ogrody… To nasza namiętność stanęła między nami, Nas rozłączając na zawsze!
Szalej, szalej od rozpaczy pijany! Co rozpacz ta?! Rzecz marna i pusta! …Jak późno my serca swoje zatrzymaliśmy! …Jak rozłączyliśmy wcześnie my usta!
O przyjacielu mój! Ostatnie tracę siły, W krainie tej wyobrażonej żyjąc, Gdzie obraz twój, utracony i miły, Gdzie głos twój... Milcz! Milcz! Milcz!
* * *
Ona zeszła do morza. Kto ona — Nawet samej jej obojętne odtąd… …Czyż nie wszyscy my — jedności echo W przemijającej i pustej odmianie?
nałości rzeczywistości, ale i przeciwko niedoskonałości człowieka, a zatem takich jak on sam — nie bohaterów i nie ofiar. „U silnych dni — niby posłuszna glina”, — mówi poeta. On jakby pogodził się ze swoją słabością. I mimo wszystko zostawia sobie prawo do doskonalenia: „Mało, mało chęci! Siły”. Gest odbierany jest jako pragnienie rozerwania kręgu. Z największą siłą ucieleśniło się to w „Galileuszu”. Ten poemat — poetycki szczyt Płużnika. Tutaj on rozlicza się z rzeczywistością i sobą. Wszystko, co fragmentarycznie zaznaczyło się w poprzednich wierszach, powstało w jedności sprzeczności, charakterystycznych dla stylu poety. I to przy wszystkich wahaniach: od udawanej pokory, ironii, samobiczowania — do wyzwania i dumy, cierpienia i bólu, protestu i krzyku rozpaczy. Ta grzechocząca mieszanka wybuchła z taką rzadką szczerością, że zapiera dech. Powtórzenia, zapętlenie wielu strof uwydatniają spazmatyczność spowiedzi człowieka, który chce, aby go usłyszano. Poszczególne urywki nawracają do tekstów biblijnych: Tak będzie: Przyjdą silni, szczęśliwi ludzie, A ziemia taka i nie taka: I maszyny wspaniałe wszędzie, I bez odcisków każda ręka. I oto usiądą oni na kwiecistych łąkach, I rozstąpi się czas. …I w krwi, na Golgocie w mękach ujrzą nas…
W tym poemacie objawiona jest piękna odwaga szczerości. Łamliwość grafiki, za którą bolesne szukanie prawdy w czasie wielkiego wstrząsu. O nie! Nie kopiejki brudne! Dajcie kawałeczek szczerości! O, gdyby sercem wyrosnąć Do bezgranicznej, jak ból, ciszy! Wydłużony ostatni wers daje niemal fizyczne odczucie owej bezgraniczności.
Leniwy ruch, — i oto pod nogi legł Przezroczysty wianek — rzucona chusta, I na smukłej łodydze wysokich nóg Kwitnie gorący, ciężki i pełny kwiat — Spokojny tors, dziewiczo-nagi!
Spada fala… Niemieją brzegi… I znowu plusk... I cichnie znowu… To palcami różowej nogi Ona uspokaja otchłań turkusową.
I otwiera objęcia jej swoje Ta wielkość wód, wszystkim wiatrom otwarta, — Zdaje się, wraca Afrodyta W biały szum, który zrodził ją!
* * *
Sądź mnie sądem twoim surowym, Współczesny! — Potomkowie bezstronni Wybaczą mi i błędy i wahania, I późny smutek, i radość przedwczesną, — Im przemawiać będzie moja spokojna szczerość.
Galileusz
(Urywek z poematu)
Ach, ta jesień! To z nią stale tak: Ściśnie serce w mały kawałek, — I oto dni — Niby szary tyfusowy barak, A za oknami plamy kawek.
Hej, spokojni, doświadczeni! Wszelacy! Wy! Czyje szczęki niby obcęgi! — Ja cichutki, cichutki… Ciszej od trawy. W ogóle ja bardzo cichutki.
Nie potrzeba, oczywiście, takiej bredni Tym, co mają układ nerwowy dobry! No, a ja, kto jada raz na trzy dni, Inaczej nie mogę!
Może, i naprawdę takim mieszczaninem jestem, Że cały ból mój — płaszcz bez waty; Tylkoż, może, to z tego, że ja stamtąd, Gdzie prawo — nie po raz umierać!
Co ja mogę o sobie powiedzieć jeszcze? Być szczerym — nie wszystkim się uda! — Chyba to, że pod szarym wieczornym deszczem Gdzieś na rogu wyć by i wyć.
Tak, jak wyje na księżyc głodny wilk, Silny przodek psa! Nie zamilkł, Nie zamilkł, Nie zamilkł, Głos wspomnień wszelakich!
Ale milcząco przechodzą oni, Każdy każdemu zawsze daleki… Tak, to jest to, co dręczyło Płużnyka przez całe jego krótkie życie: samotność jako sieroctwo, ostre poczucie wyobcowania między ludźmi. Zdaniem W. Derżawina, żadnemu z poetów świata nie udało się tak naturalnie wyrazić uczucia nudy, zwątpienia i beznadziei, jak udało się to Płużnykowi. Ale i bunt. Specyficzny, płużnykowski: „Wierzę — łza samotna kaleki waży więcej, niż przemowy, bilanse i tysiące wierszy i dramatów”. Ale i sarkazm: „Ach, ta nieśmiertelna harmonia — Rewolucja, głód i wojny, i małego ludzkiego serca agonia”. Jako poeta nadzwyczaj wrażliwy, Płużnyk przewidział swoją przedwczesną śmierć: I coraz częściej pustynia śnieżna Mi się przywiduje… Witaj, pustynio! Tam, w tej sołowieckiej pustyni, urwała się ta rzadka (i nie tylko w ukraińskich wymiarach) nuta. Przez przeszłość i każdą chwilę nową, Przez miłość słyszę i książkę — Au-u! — wilczy okrzyk. Tak, jak wyje dzikus czarnoskóry gdzieś W obojętne uszy przyrodzie... Ach, ja wiem, dzikus ten schował się cały W moim sercu na spodzie! Tak, jak wyli kiedyś i moi dziadowie, Nazywając wycie to śpiewem, Kiedy śpiewów cudzych ślady Zalewały czerwonym piwem! Hej! Ale przecież cichutki ja... I mnie po cichutku wyć W martwe uszy nudnych kijowian Pod jesienny chłodny wiatr… I taki ja nędzny cały, I ubogo mi, ubogo… I Tyczyna, i Rylski, i Ołeś… I nikogo-nikogo… No, komu opowiem ja o wczesnym bólu I o wierze mojej w ból ten, Kiedy marzenie ogólne — żeby osiem niedziel I na jednym tygodniu z rzędu! I nie trzeba nikomu żadnych słów: Miliard dziewięćdziesiąt cztery przemowy! Głównie — zarobił i zjadł, I żeby trochę zdrowy! No, na czorta, wbiwszy się w siwy płaszcz, Kołnierzykiem zasłoniwszy szyję, W gąszcz dawnych prostytutek i nowych aut Gdzieś na rogu bezsensownie wyję: — Niech będzie wola twoja, Czasie mój, Na ziemi zmęczonej tej! Robaczek mały ja Na twojej obojętnej ręce… Oj, spadłyż to spadły krwawe rosy Na cichutkie-ciche pola… Mój narodzie! Ciemny i bosy! Niech święci się twoje imię! Niech rozkwitną nowe żyta Pysznym kwieciem nowej sławy! Hej, ty, męko moja święta, Czasie krwawy! Zabitym synom twoim I wszystkim tym, Co będą zabici, Żeby powstać w nieśmiertelnym micie, Wszystkim Im — Hosanna!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kach XV—XVI w.), błędnie nazywają wschodnich Słowian „Chazarami”, a ich ziemie „Chazarią” lub „prowincją Chazarii”. Należy zaznaczyć, że błąd dotyczący chazarskiego pochodzenia naddnieprzańskich Słowian był rozpowszechniony nie tylko wśród zagranicznych, ale i rodzimych autorów, przy czym w XVIII—XIX w. Nawet w tak zwanej „Historii Rusów”, wydanej w Moskwie w 1846 r., jej autor, nazywając słowiańskich wojowników „kozarami”, twierdzi, że później Grecy przemianowali ich „z kozarów na kozaków, i taka nazwa na zawsze już przy nich pozostała”. Przy tym autor „Historii Rusów” do „kozarów” zalicza także napad Rusów na Konstantynopol w 860 r., a także samego kijowskiego księcia Askolda, nazwanego tutaj „zwycięskim w wojnach”. Podobna myśl często spotykana jest w literaturze XVII—XVIII w. Tak, w kronice hadziackiego pułkownika Hryhorija Hrabianki (koniec XVII—pocz. XVIII w.) twierdzi się, że „naród małoruski, nazwany kozakami”, pochodzi „od kozarów” i że „ich, kozaków, praojcowie — to kozarzy”, a także, że „naród słowiański albo kozarzy” „przekształcili się z kozarów w kozaków”. Co więcej, autor twierdzi, że „od kozarów małoruscy wojownicy niewiele zmienili: zmienili nazwę, zamiast kozarami nazywają się kozakami”. A o wyprawie na Konstantynopol i chrzcie w IX w. Hrabianka donosi tak: „Kagan z ochotą poddał się namowom i z wielkim wojskiem kozarskim… ruszył na stołeczny gród Konstantynopol. I wziąłby go, gdyby nie został pokonany cudowną nieprzezwyciężoną siłą Przenajświętszej Bogurodzicy… Po tym strasznym zwycięstwie nad kozarami pod Konstantynopolem… wkrótce kozarzy, pogodziwszy się z Grekami po chrześcijańsku, zaczęli od chersończyków przyjmować wiarę i, spowinowaciwszy się z nimi, postanowili u siebie prawosławno-katolicki dogmat głosić. I przy tym zamiarze swoim twardo stali”. Także Hrabianka pisze, że Chazarzy „nadal władali Kijowem oraz innymi ruskimi ziemiami, szczodry haracz z nich zbierając”. W innym dokumencie — konstytucji P. Orlika z 1710 r. o przodkach ukraińskich kozaków twierdzi się, jakoby „naród kozacki, dawny i odważny, wcześniej zwany kozarskim, początkowo wzniósł się nieśmiertelną sławą, szerokimi posiadłościami i heroicznymi czynami, których nie tylko sąsiednie narody, ale i sama Wschodnia (Bizantyjska) Imperium na morzu i na lądzie bała się na tyle, że Wschodni Imperator, zamierzywszy udobruchać ten naród, połączył się z nim ścisłym sojuszem”. I że naród ten był wtedy nawrócony do „wiary prawosławnego wschodniego obrządku, którą kiedyś odważny kozacki naród był oświecony przez kozarskich książąt od Konstantynopolskiego Apostolskiego tronu. I odtąd aż do dziś (nasz naród) twardo w niej trwa, nigdy nie zaniepokojony cudzoziemską religią”. Bez wątpienia, ani „Historii Rusów”, ani kroniki H. Hrabianki, ani Konstytucji P. Orlika nie sposób w tym przypadku rozpatrywać jako poważnych źródeł. Jednak przytoczone cytaty świadczą o tym, na ile wskazany błąd był rozpowszechniony aż do XVIII—XIX w., że nawet w dokumentach politycznych jako ogólnie uznany fakt odbijało się błędne wyobrażenie o chrzcie w IX w. nie Rusi, a „Chazarii”, i że rzekomo przez „chazarskich kaganów” chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się na Rusi. Tutaj historia rodzimego prawosławia zaczyna się nie od Włodzimierza, a na długo przed nim, od jakiegoś „kozarskiego księcia”, który przyjął prawosławie od Patriarchatu Konstantynopolitańskiego. Tutaj widzimy związek z legendą Żywota Panońskiego o chrzcie „chazarskiego kagana” przez św. Cyryla, posłanego przez konstantynopolitańskiego patriarchę. Więc jeśli nawet rodzimi autorzy dopuszczali się podobnych błędów, to czego oczekiwać od zagranicznych kompilatorów i kopistów żywotów świętych, którzy byli mało zaznajomieni z historią Chazarii i Rusi, i dlatego z pełną powagą donosili o chrzcie w 860—862 r. „chazarskiego kagana” i jego poddanych.Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij SZYMYŁO, zastępca przewodniczącego „Towarzystwa pamięci księcia Askolda”, m. Kijów. Kontynuacja. Pocz. w numerze 20 z 2012 r.
Z greckich źródeł wiadomo, że skutkiem wyprawy Rusów w 860 roku na Konstantynopol było zawarcie traktatu pokojowego między Rusią a Bizancjum. Jednym z punktów tego traktatu była kwestia chrztu Rusów. Podobne świadectwa o pierwszym chrzcie na Rusi w IX w. spotykamy u wielu autorów bizantyjskich, w szczególności u patriarchy Focjusza, Nikity Paflagończyka, Konstantyna Porfirogenety, Cedrena, Skylitzesa, Zonarasa, Leona Gramatyka, Michała Glykasa i innych. Z tych źródeł wiemy, że chrzest przyjęli ci Rusowie, którzy przeprowadzili wyprawę na Carogród. A „Powieść minionych lat” oraz inne rodzime kroniki przywódcą tych wypraw jednoznacznie nazywają kijowskiego księcia Askolda. Najszczegółowiej wspomniane wydarzenia opisano w Latopisie Nikonowskim, który przekazał nam wiadomości wczesnego ruskiego kronikarstwa. Ponadto świadectwa o wyprawie Rusów na Carogród i przyjęciu chrześcijaństwa spotykamy także w innych rodzimych źródłach. Nawet tak późne z nich, jak Latopis Hustyński, Latopisarz Mazurinski, Chronograf redakcji zachodnioruskiej i inne zachowały pamięć o tym wydarzeniu. Wzmianki spotykamy również w Księdze Stopniowej, Synopsisie Kijowskim i innych dziełach. Nawet Statut Cerkiewny św. księcia Włodzimierza odzwierciedla fakt przyjęcia chrześcijaństwa na Rusi za św. patriarchy Focjusza. Greckie źródła donoszą, że w wyniku zawarcia między Rusią a Bizancjum traktatu pokojowego z Konstantynopola do Rusów wysłano chrześcijańską misję oświeceniową, która z powodzeniem ochrzciła ruskiego księcia oraz niektórych z jego bojarów, drużynników i poddanych. Przy tym Konstantyn Porfirogeneta i inni autorzy bizantyjscy uściślają, że chrzest ten nastąpił na specjalnie zwołanym wiecu po długich dysputach religijnych i pokazanym przez greckiego misjonarza cudzie z niepalącą się Ewangelią. Opisy te blisko korespondują z doniesieniami Latopisu Nikonowskiego, gdzie w rozdziale pod nagłówkiem „O księciu ruskim Askoldzie” nie tylko informuje się o przyjęciu przez Rusów i ich księcia chrześcijaństwa, ale także uściśla się, że chrzest został dokonany w wyniku cudu z Ewangelią, która nie spłonęła, a samo to wydarzenie ma bezpośredni związek z kijowskim księciem Askoldem. Te same wydarzenia opisane są w tekstach żywotów św. Cyryla (Konstantyna Filozofa) i panońskich, oraz innych, w szczególności w rocznikach z Colberty i kazaniu Banduriego. Z nich dowiadujemy się, że cud z niepalącą się Ewangelią dokonali Cyryl i Metody podczas swojej tak zwanej „misji chazarskiej”, która miała miejsce w latach 861—862. W wyniku tego cudu ochrzcili się wtedy pogański kagan i około 200 rodzin. Przy tym legenda włoska uściśla, że bracia sołuńscy misję nawracania pogan na chrześcijaństwo przeprowadzili nie w samej Chazarii, a w „prowincji chazarskiej”, a kazanie Banduriego uzupełnia, że św. Cyryl (Konstantyn Filozof) ochrzcił wtedy ruskiego księcia-kagana, prawda, błędnie nazwanego Włodzimierzem. Jednak takie błędne mieszanie dwóch chrztów Rusi z lat 860. i 980., czyli za Askolda i Włodzimierza, spotyka się w wielu źródłach epoki po Włodzimierzu. Nawet Statut Cerkiewny św. księcia Włodzimierza miesza te dwa wydarzenia i donosi, że Włodzimierz przyjął chrzest od patriarchy Focjusza, który żył 100 lat przed Włodzimierzem i za którego Ruś rzeczywiście przyjęła chrzest w latach 860. W latopisach Twerskim i Woskriesienskim donosi się, że Konstantyn Filozof, a w „Powieści minionych lat” po prostu Filozof, głosił chrześcijaństwo kijowskiemu księciu Włodzimierzowi. W ten sposób, pomimo chronologicznych niedokładności, staroruski latopis zachował pamięć o udziale świętych Cyryla i Metodego w chrzcie Rusi w IX w. Zdaniem akad. W. Łamanskiego, podobne mieszanie wydarzeń pierwszego i drugiego chrztu Rusi świadczy o tym, że autorzy tych opisów korzystali ze źródeł, które do nas nie dotarły, ale przez nieznajomość szczegółów chrztu za Askolda błędnie przełożyli je jako chrzest za Włodzimierza. Ponadto, uważali akad. A. Szachmatow, akad. B. Rybakow i inni, w XII w. staroruskie teksty latopisów poddane zostały istotnej redakcji ze strony kopistów (tak zwana „redakcja Mścisława z 1118 roku”). Szczególnej cenzurze poddano doniesienia o pierwszym chrzcie Rusi w IX w., które, na korzyść dynastyczno-politycznych interesów Rurykowiczów, sztucznie przenoszono na wydarzenia chrztu Włodzimierza. To właśnie wywołało zamieszanie. Ale jakkolwiek by było, zestawiając wspomniane bizantyjskie i rodzime świadectwa o chrzcie Rusów w latach 860. oraz szczegóły tak zwanej „misji chazarskiej” Cyryla i Metodego, prawdziwą jest wersja, że pierwszy chrzest na Rusi w IX w. przeprowadzili właśnie ci słowiańscy oświeciciele. W żywocie św. Cyryla (Konstantyna Filozofa) zaznacza się, że wraz z bratem chrzcił pogan — kagana chazarskiego i jego ludzi, więc niektórzy historycy wyciągnęli wniosek, że bracia chrzcili plemiona chazarskie. Tę myśl obala fakt, że Chazarowie w tamtym czasie nie byli poganami, a monoteistami (głównie żydami), a judaizm już od długiego czasu był oficjalną religią Kaganatu Chazarskiego. Co więcej, zdaniem S. Pletniowej, chazarsko-żydowscy kaganowie byli tak fanatycznie przywiązani do swojej nowej wiary, że właśnie w tym czasie prowadzili w kraju wojny religijne. Całkowicie oczywistym jest, że od św. Cyryla chrzciły się wtedy nie chazarskie, a jakieś inne plemiona. Cyryl i Metody rzeczywiście jeździli w składzie poselstwa chazarskiego do miasta Itil, być może nawet brali udział w dyspucie z żydowskimi arcykapłanami, jednak misja ta była czysto dyplomatyczna i okazała się nieudana. O tym w liście do Chasdaja ibn Szapruta świadczy również chazarsko-żydowski kagan Józef. Nawracania kagana chazarskiego na chrześcijaństwo w latach 860—861, o którym mowa w późniejszych redakcjach żywota św. Cyryla, historia nie zna. Jak zaznacza S. Pletniowa, „chrystianizacja Chazarii w ogóle nie odpowiadała kaganowi, ponieważ w istocie oznaczała ideologiczne podporządkowanie sąsiednim państwom chrześcijańskim i, co najważniejsze, potężnemu Cesarstwu Bizantyjskiemu”. Dlatego od czasów przymusowego wprowadzenia w Chazarii judaizmu chrześcijaństwo, które miało tu dawne korzenie i rozgałęzioną organizację cerkiewną (siedem eparchii na czele z hierarchami), znajduje się w nierównych warunkach z nową religią państwową. Zdaniem S. Pletniowej, po niedawnej nadzwyczajnej tolerancji religijnej w kaganacie nie pozostał żaden ślad. Z tą opinią zgadza się M. Artamonow, który zaznacza, że wraz z wprowadzeniem w Chazarii judaizmu „ograniczenia religijne i prześladowania rozszerzyły się nie tylko na chrześcijan, objęły one także muzułmanów”. Co więcej, w kraju na tle religijnym rozpoczęła się okrutna wojna domowa. S. Pletniowa zauważa, że „nowa religia nie zjednoczyła, a wręcz przeciwnie, rozdzieliła i tak już chwiejny twór państwowy, kierowany przez Chazarów. Przyjęcie judaizmu przez kagana, króla i całą elitę itilską oderwało ich od arystokracji chazarskiej. Między arystokracją itilską a prowincjonalną rozpoczęła się walka o władzę i wpływy w kaganacie. Walka prowadzona była bezlitośnie, ginęli w niej nie tylko „fronderzy”, ale i wybitni przedstawiciele żydowskiej wierchuszki”. Zatem mówić o przyjęciu przez kagana chazarskiego chrześcijaństwa w latach 860. nie ma podstaw. Może chodzić jedynie o chrzest wschodniosłowiańskich plemion pogańskich, które do tego czasu długo pozostawały w ścisłym sojuszu wojskowo-politycznym z Chazarią i tylko błędnie, z dawnej pamięci, zostały nazwane przez późniejszych autorów żywota św. Cyryla „Chazarami”. Zdaniem W. Łamanskiego, „wszystkie plemiona słowiańskie, które płaciły daninę Chazarom, nazywano wspólnym imieniem Chazarów, dokładnie tak, jak później zaczęto nazywać imieniem Rusi”. Przypomnijmy, że zgodnie z „Powieścią minionych lat”, w takiej czy innej formie zależności daninnej od Chazarii przez pewien czas pozostawały wschodniosłowiańskie ziemie Polan, Siewierzan, Radymiczów i Wiatyczów. Tak i w samej Chazarii, donoszą autorzy arabscy Abulfeda, al-Bakri i inni, Słowianie stanowili znaczną część ludności kaganatu. Dlatego, jak uważa Łamanski, dla zachodnich hagiografów „cały ten wielki kraj od Derbentu na północny zachód do Kijowa i dalej był Chazarią”. Podobne wyobrażenie o ziemiach wschodnich Słowian kształtowało się nie bez udziału samych Chazarów. Tak, kagan chazarski Józef w liście do skarbnika kalifa kordobańskiego, opisując Chazarię, przyłączył do niej także znaczną liczbę ziem wschodniego słowiańszczyzny, które pozostawały w zależności daninnej od niej. Co więcej, nawet w niektórych źródłach bizantyjskich i włoskich XIV—XV w. pod terminem „Chazaria” wspomina się Krym i Nadczarnomorze, a samo Morze Czarne nazywane jest Chazarskim. Dlatego nie dziwi, że kopiści żywotów św. Cyryla (teksty których dotarły do nas tylko w odpisach
Pomnik Cyryla i Metodego w Mukaczewie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ruska nazwa Malyj Halycz). Mówi się, że przez pewien czas był tam pochowany Mazepa. Do dziś dwie dzielnice miasta noszą jego imię. W Gałaczu stoi pomnik Mazepy autorstwa rzeźbiarza Gheorghe Tenasego. A w Połtawie i Kijowie nijak nie można doprowadzić do tego, by postawiono gotowy pomnik.
— Dokąd jeszcze lubi Pan podróżować?
— W zeszłym roku byłem w Rydze, na Łotwie. Niestety, nie ma już Ojara Wacietisa, mojego przyjaciela. Za to żyje i ma się dobrze Knuts Skujeniks, znakomity łotewski poeta i tłumacz, który siedział w obozach razem z Ukraińcami, nauczył się naszego języka i tłumaczy na ukraiński. Żyje również Imants Auzins, Imants Ziedonis. To niezwykle ciekawy świat. Miałem szczęście, że miałem z jednej strony skrzydło kaukaskie — Armenię, Gruzję, Azerbejdżan, a z drugiej — bałtyckie. Jedno gorące skrzydło, a drugie zimne. Utrzymuję z nimi kontakty. Niestety, zmarł wielki litewski poeta, prozaik i dramaturg Justinas Marcinkevičius, niezwykle interesujący człowiek. Żyje i ma się dobrze Mikolas Karčiauskas, mój przyjaciel. Kiedy Raul Czilaczawa był ambasadorem Ukrainy na Łotwie, tłumaczył wiele łotewskich książek na język ukraiński i gruziński, a gruzińskich i ukraińskich na łotewski. Wtedy nawiązał się u nas dobry kontakt. Z córką i wnuczką pojechaliśmy do Gruzji, do przyjaciółki mojej córki, wnuczki Jurija Oliferowicza Zbanackiego. Kiedy tam przyjechaliśmy, zaprosiliśmy moich gruzińskich przyjaciół. Spotkaliśmy się z przewodniczącą Związku Pisarzy Gruzji Makwalą Gonaszwili, gruzińskimi pisarzami, dyplomatami. Potem pojechaliśmy na górę Mccchetę... na górę Mtacminda, gdzie pochowano pisarzy, naukowców, artystów, bohaterów narodowych Gruzji, oddaliśmy hołd przed Otarem Czyladze, moim przyjacielem, Nodarem Dumbadze, Giorgim Leonidze, Simonem Czikowanim i innymi pisarzami. Kiedy w Kijowie było mi ciężko, leciałem do Gruzji. Odbył się wieczór spotkań, przyszli gruzińscy pisarze, tłumacze, Ukraińcy z diaspory. Było dla mnie ważne, by rozstrzygnąć, czy nasze media piszą prawdę o Gruzji, zwłaszcza o jej dwóch obliczach. Tak to właśnie wygląda. Dla młodzieży, dla siłowików, dla armii M. Saakaszwili stworzył bardzo piękny kraj. Ale żeby poznać prawdziwe życie, trzeba pójść na targ. Tam z jednej strony jest wielki przepych, a z drugiej — jak i u nas — biedni ludzie. Wraz z Lesią Zbanacką pojechaliśmy do Surami, gdzie mieszkała Łesia Ukrainka, i odwiedziliśmy muzeum naszej wybitnej poetki. Powitała nas niezwykle interesująca kobieta, Nino Salakaja. Wychowała się w muzeum Łesi Ukrainki, jej rodzice tam pracowali. Dla niej Łesia Ukrainka to coś swojego, bliskiego.
— Gdzie za granicą podobało się Panu najbardziej?
— Tam, gdzie byłem najmłodszy. We Włoszech — to 1962 rok, miałem wtedy 26 lat. Florencja, Rzym, Neapol — niezwykłe miasta. Miałem cel — obejrzeć włoskie filmy. Raz chciałem pójść, ale kagiebiści, którzy byli w naszej brygadzie, mnie nie puścili. Drugi raz nikomu nie powiedziałem, tylko Wiktorowi Kostiuczence. W nocy poszliśmy z nim na przedmieście Rzymu i oglądaliśmy film „La Notte” (Noc) Antonioniego. Niewiele rozumieliśmy, ale było interesująco. Przyszliśmy, usiedliśmy, nagle dach się rozsunął, gwiaździste niebo nad głową… Kiedy wróciliśmy na Ukrainę, znalazłem angielski tekst tego filmu i zmusiłem żonę, która znała angielski lepiej ode mnie, oraz jej nauczycielkę, by go przetłumaczyły. Taka była miłość do kina.
— Jeśli porównać najwyższych przedstawicieli różnych państw, co można powiedzieć?
— Kiedy niedawno razem z Jewhenem Stankowyczem podpisywaliśmy list w obronie Anatolija Melnyka, byłego dyrektora generalnego muzeum sztuki, którego właśnie odwołano, rozmawialiśmy o tym, jak trudno jest porozumieć się zachodniemu światu ze wschodnim. Na przykład Wiktor Janukowycz po koncercie Kobzona jedzie na spotkanie z Angelą Merkel. A ona dwa-trzy dni wcześniej była w Bayreuth — znakomitym niemieckim mieście, gdzie odbywają się festiwale muzyki Wagnera. Zachował się tam teatr z tamtych czasów, nawet krzesła skrzypią tak, jak za czasów Wagnera. I oto Janukowycz przyjeżdża z Miżhirii, gdzie ma setki hektarów ziemi, wyszukane żyrandole, baseny itd., a ona — z mieszkania komunalnego, skąd kieruje ogromnym państwem. Jak trudno tym dwóm światom zejść się razem! To zadziwia. Żyjemy w bardzo skomplikowanym wymiarze i jeszcze długo nie będziemy się rozumieć, dopóki to nie zbliży się do jakiejś średniej wielkości. Chodzi właśnie o przywódców państw. Zwykli ludzie dobrze się rozumieją.
— Jak zagraniczni Ukraińcy oceniają niepodległość?
— Różnie. Jedni przyjmują ją sceptycznie, inni machnęli ręką, mówiąc, że z tej Ukrainy nigdy nic dobrego nie będzie. Ale to wszystko jest błędne. Trzeba szukać możliwości, realnie coś robić w tym kraju.
Rozmawiała Nadija KYR’JAN
Tłumaczenie maszynowe
W numerze 18 tygodnika opublikowaliśmy wybór wierszy znanego poety i usłyszeliśmy wiele odzewów — dobrych i... różnych. Czytelnicy pytali nas też o takie rzeczy: jaki jest dzisiaj Iwan Dracz? Czytajcie, a dowiecie się. Iwan Dracz — Bohater Ukrainy, ma wiele państwowych odznaczeń, był przewodniczącym NRU, Ukraińskiej Ogólnoświatowej Rady Koordynacyjnej, Kongresu inteligencji ukraińskiej, a obecnie kieruje Towarzystwem „Ukraina-świat”. Znany jest w wielu wcieleniach. Kiedyś, gdy był już deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy, laureatem wielu nagród literackich, jedna kobieta, zobaczywszy w moich rękach jego książkę, zapytała: „Co, Dracz jeszcze pisał wiersze?” W istocie, kimkolwiek by był, pozostawał przede wszystkim poetą. Dyskutuje się, czy był konformistą, czy nonkonformistą, czy komuś zdradzał, czy nie — podobno bowiem dobrze czuje się pod każdą władzą. Jedno jest bezsporne: nigdy nie zdradził rodzinnych Telieżyńców, gdzie ma swoje korzenie, ani swojej skrzydlatej muzy.
W latach 60. burzliwie wtargnął w poezję, zadziwiając wszystkich niezwykłymi, epatażowymi, często fantasmagorycznymi obrazami, wynosząc swoich współwieśniaków, prostych wieśniaków-pracowników czy artystów na poziom kosmiczny: A na sprężystym sznurze, zwieszone za mankiety, // Przypięte ostrymi gwiazdami, w niebo szły spodnie („Ballada o wypranych spodniach”). Dyrektor Ogólnoukraińskiego Centrum «Proświta» Wasyl Kliczak wspomina: „Kiedy w czasach studenckich czytaliśmy poemat Iwana Drача «Nóż w słońcu», zastanawiałem się, co może oznaczać wyrażenie «Ukraińskie konie nad Paryżem». Później ten obraz wyjaśnił reżyser filmowy Jurij Illjenko. Okazuje się, że film Paradżanowa «Cienie zapomnianych przodków» Francuzi nazwali po swojemu. Szedł w paryskich kinach z szalonym powodzeniem, ludzie już od wieczora ustawiali się tam w kolejkach po bilety. Wtedy pisarka Marietta Szahinian pisała reportaże w «Izwiestiach», m.in. o tym, że film ukraińskich kinematografistów «Ognennyje kony» jest niezwykle popularny. W Moskwie dziwiono się: skąd taki sukces ukraińskiego filmu, i to jeszcze we Francji, w Paryżu. Wtedy zrozumiałem tę metaforę Iwana Drача”. Nawiasem mówiąc, jeden z rozdziałów poematu „Nóż w słońcu” poświęcony jest mistrzowi ludowej twórczości Zaliznjakowi, który z gliny wyrabiał wspaniałe konie. Prace ukraińskich mistrzów także podbijają świat zdumiewającą sztuką. Dlatego ten obraz jest wieloznaczny. Niemiecka książka Drача nosiła taki tytuł: „Ukrainische Pferde über Paris”. Być może w tej metaforze mieści się także jego skrzydlaty koń… Poeta Mykoła Worobjow w swoim czasie tak ocenił wpływ tego wybitnego szестdziesiątnika, który przebudził wielu: „Całkowicie rozbić tego domu mu się nie udało. Ale dobre jest i to, że dzieci mogą przebiegać przez dziurę, która pozostała po tym, jak był młody”. Dziś Iwan Drач, jak w młodości, łamie ustalone kanony, dosiadając skrzydlatej muzy, i nie zapomina o nauce, którą odebrał w Telizhencach. Kiedyś w swoich zdumiewających balladach z zachwytem opowiadał o życiowej mądrości rodaków, ich wysokich wartościach moralnych, zwłaszcza o babie Korupczysze w „Balladzie o węzełkach”: Była kiedyś u mnie baba Korupczycha, // Do dziś świecą mi jej ręce. // Była baba Korupczycha ciemna, niepiśmienna, // Do dziś świecą mi jej ręce. // Kto był głodny, przychodził do Korupczychy — // Ona każdego obdarowywała węzełkiem… // A pochowali ją w pożyczonej chustce, // Bo swoje węzełki sama zawiązała. W wierszu „Notacja samemu sobie” z nowego zbioru „Siwym koniem” poeta jakby przypomina sobie tę naukę: Kiedy jest ci bardzo gorzko // Poszukaj, komu jeszcze gorzej // Tylko wpatruj się gwiazdą //
Do cierpiącego podejdź // Powiedz mu słowo czułe // Choć ból ci duszę gnębi // Zapytaj go: „Jak twoje sprawy // Mądra moja głowo?"
I wyciąga wniosek: najważniejsze, że go pokrzepiłeś // a sam siebie na pewno pokrzepiłeś…
W wierszu „Sny matki w mieście” pisał:
Widzę matkę, jak z pokoju // Przechodzi na balkon // I no, żąć i motykować… // Do jej snu idzie Księżyc-motyka. //
Obmotykuje wszystkie chodniki, // Wszystkie asfalty, wszystkie mosty, // Otula wszystkie sny i czary // Od ciemności do jasności. //
By rosło wszystko, co się narodziło, // By wyrosło to, co się nie zrosło… // I nawet wtedy, gdy // Wyciera wnuczce czułe smarki, // Lecz tęsknota wisi jak mana, // Już i ja stoję jak krzak ziemniaka, // I ona mnie otula…
W najnowszym tomiku poeta równie bolśliwie odczuwa troski swoich wiejskich rodaków, którzy wciąż nie doczekali się „poprawy życia już dziś”, oraz ich miłości do ziemi:
Babka z dziadkiem czołgają się na ogród // Zwycięzcy wojny światowej // Ukraiński ogrodowy naród // Na brzuchu, jak plastuni, pełzną nasi wojacy // Kule przy przyzbie leżą // Bose nogi swoje wychodziły // Na brzuchu naprzód, na łąkę // Pną się starzy ostatkiem sił // Ostatni ogrodowy bunkier – ich dot // Lato lataj, zimę zimuj // Na perzy, bieluń, na ostrożeń // Serce rwą jak zawleczkę z granatu…
Iwan Dracz, jak jego rodacy, przez całe życie uprawia swój ogród, choć bywa to bardzo ciężkie. A jednak wzbija się w niebo, rozpostarłszy skrzydła, które podarował mu los. O jego wędrówkach po ukraińskiej diasporze jest nasza rozmowa.
— Iwanie Fiodorowiczu, gdzie najlepiej żyje się Ukraińcom za granicą?
— Chyba w Kanadzie. Jest ich tam dużo, ponad milion, wielka ukraińska wspólnota. Liczba rodaków wpływa też na jakość życia. W USA Ukraińców jest być może jeszcze więcej, ale są rozproszeni po terytorium. W Kanadzie natomiast są bardziej skupieni. Niedawno, w grudniu, byłem w USA na zaproszenie amerykańsko-ukraińskiej Fundacji „Ukraina-USA” z okazji obchodów 20-lecia Niepodległości. Wręczono mi nagrodę za udział w przeprowadzeniu referendum sprzed 20 lat. Tę Fundację kieruje Nadija Makkonel. Udało mi się odwiedzić dwa muzea: Edgara Allana Poe i Walta Whitmana. Spotkania ze mną odbyły się w Nowym Jorku, Filadelfii i Waszyngtonie. Był tam również mer Kijowa Popow. Ukraińcy, niestety, nadal nie mają tam wspólnego zdania. Ludzie, z którymi się spotykałem, bardziej sprzyjają melnykowcom. A banderowcy, zwłaszcza Askold Łozynski, wzywali, by nie przychodzić na spotkanie z Draczem. Ale kto chciał, ten przyszedł. W Nowym Jorku ucieszyłem się, że spotkałem Jewhena Stachowa, ostatniego młodogwardzistę, jak o nim pisano. Była doktor nauk filozoficznych, działaczka społeczna Marta Bohaczewska oraz Rostysław Chomiak, propagandysta Łypyńskiego, starszy Pelenski, Hanna Bojczuk-Szczepko, córka wybitnego malarza, monumentalisty Mykoły Bojczuka, i inni. Bibliotekarz, literaturoznawca, dziennikarz Mychajło Sztohryn zaprosił mnie na spotkanie na uniwersytecie w Urbana-Champaign w stanie Illinois. W tym ukraińskim ośrodku często organizuje się spotkania z Ukraińcami.
— Niedawno byli Państwo w Rumunii. Jakie wrażenia z podróży?
— Tak, w dniach szewczenkowskich byłem na Bukowinie Południowej. Tam bardzo życzliwi są Generalny Konsul Ukrainy w Suczawie Wasyl Bojeczko z żoną Nadiją. Byliśmy na szewczenkowskim święcie, spotykaliśmy się z Ukraińcami. Wieś nazywa się Negostina. Powiedziałem: skoro tak gościnnie przyjmują nas w Negostinie, to gdzie tu znaleźć Hostynę, żeby zobaczyć, jak tam może być. Czyżby było jeszcze lepiej? Bardzo podoba mi się architektura bukowińskich cerkwi rumuńskich. Przypomina naszą Bukowinę. Przecież na Ukrainie jest tylko jedna trzecia Bukowiny, dwie trzecie są w Rumunii. Chciałoby się, żeby nasze ukraińskie prawosławie było na takim poziomie, jak tam. To coś nadzwyczajnego, bardzo bliskiego, domowego. Jestem zakochany w rumuńskim prawosławiu. Te cerkwie mają szczególną architekturę. Ich napisy, mozaiki, freski, zdobienia są dla nas niezwykłe. U nas zdobienia są wewnątrz, a u nich na zewnątrz, cerkwie są niezwykle piękne. Rumunom się poszczęściło, wreszcie są zjednoczeni wokół jednego Kościoła, w jednym państwie, NATO ich objęło, otuliło, wkłada tam wielkie pieniądze.
W 1763 roku w pobliżu Dragomirny na Bukowinie schronienie w klasztorze Świętego Ducha znalazł Paisij Wełyczkowski (1722–1794). To znany ukraiński święty prawosławny, starzec, asceta. Przełożył z greki na język cerkiewnosłowiański księgę „Dobrotolubie”, która stała się ulubioną lekturą duchową wśród mnichów i świeckich. W tamtym czasie wywierał duży wpływ na prawosławie w wielu krajach, w tym na powstanie Optiny Pustyni i na ukształtowanie instytucji starców. W swoim czasie starcami byli Lew Tołstoj, Fiodor Dostojewski, Hryhorij Skoworoda. Była to instytucja tak zwanych „starszych”, którzy uczyli ludzi. Ten wpływ przetrwał do dziś.
Poziom życia w rumuńskich miastach jest wyższy niż u nas, a w odległych wsiach nawet niższy niż u naszych Huculi. W delcie Dunaju mieszka również część Ukraińców. Na przykład koło Gałaca (dawna
Tłumaczenie maszynowe
Hałyna KYRPA Bardzo często łapię się na myśli, jak niełatwo pisać o człowieku, którego blisko znasz i bezgranicznie kochasz. Myśli napływają jedna przed drugą, niczym fale na brzeg, i człowiek gubi się, którą z nich przepuścić naprzód. Kim ona — Ludmyła Zadorożna — jest dla mnie? Siostrą? Przyjaciółką? A może powietrzem, dzięki któremu oddycha się i prosto, i swobodnie? Jednego jestem pewna na sto procent — bez niej raczej nie udałoby mi się dowiedzieć najważniejszego o prawdziwej (a nie udawanej) przyjaźni i miłości między ludźmi, o wzajemnym wsparciu, oddaniu i poświęceniu. Stała się dla mnie uosobieniem bezinteresownych relacji i świadectwem tego, że w przyjaźni nie może być ani obłudy, ani podstępów, ani nieufności. Że prawdziwa przyjaźń to bodaj najcenniejsza rzecz na świecie (dokładnie tak, jak twierdził w listach do swojego ucznia Mychajła Kowalynskiego Hryhorij Skoworoda). Jej niezawodne ramię nie raz czułam w najcięższych momentach swojego życia… Urodziła się Ludmyła Zadorożna 14 maja 1942 roku w malowniczej wsi Skibynci na Winnicczyźnie. Właśnie tam po raz pierwszy obudziło się w niej pragnienie malowania. I okazało się ono na tyle uparte, że swój pierwszy rysunek dziewczynka wydrapała gwoździem na metalowym łóżku. Najbardziej pociągały ją proste książeczki dla dzieci z obrazkami, które mogła oglądać godzinami. Cudem i odkryciem była dla niej także otaczająca przyroda — i dziecięce oczy odbierały tam pierwsze lekcje wpatrywania się i zachwytu jej pięknem. Do dziewczynki, spostrzegawczej i pełnej miłości do życia, każda wiosna, lato, jesień i zima przynosiły coś nowego, i zawsze — jak po raz pierwszy.
Otwierała okna swego serca na oścież – dla śniegów, deszczów, strumyków, kwiatów i ptaków, bo wszystko było dla niej cudem i odkryciem. Z czasem rodzina przeprowadziła się na przedmieścia Kijowa, Wodohin. Tam Lusia ukończyła siedmioklasową szkołę. A ponieważ cały czas rysowała, ojciec wsparł ją w wyborze zawodu: „Lubi rysować, to niechaj dalej rysuje…”. Tak oto, otrzymawszy ojcowskie błogosławieństwo, dziewczyna przez pięć lat zdobywała wykształcenie w Kijowskiej Szkole Sztuki Stosowanej (1961). Z wdzięcznością do dziś wspomina wspaniałych wykładowców: Jewhena Swiatśkiego, Anatolija Kazancewa, Ninę Han. Potem była pracownia artystyczna. Następnie zatrudniła się na stanowisku artysty-dekoratora w Narodowym Muzeum im. T. H. Szewczenki. Jednocześnie młoda artystka studiowała na wydziale grafiki oddziału wieczorowego Ukraińskiego Instytutu Poligraficznego im. Iwana Fedorowa, gdzie wykładali niezwykli specjaliści Florian Jurjew i Wałerij Łamach, współpracowała z wydawnictwami i czasopismami dla dzieci. Do jej dorobku graficznego należą oryginalne pocztówki wydane przez wydawnictwo „Mystectwo”, piękne ilustracje w czasopismach „Malatko” i „Soniasznyk”, oprawa artystyczna kilku książek dla dzieci w wydawnictwie „Weselka” (Łesi Ukrainki, Jakiwa Szczohołiwa, Dmytra Czerednyczenki). Do dziś pozostał niewydany jedynie unikatowy zbiór „Pieśni o miłości”, którym Ludmyła właściwie zademonstrowała głęboką wiedzę i zrozumienie ukraińskiego folkloru. Na początku lat 80. Ludmyła przechodzi na pracę twórczą i całkowicie oddaje się sztuce, głównie malarstwu. To do dziś jej najbardziej ulubiony żywioł. Świadczy o tym dwanaście wystaw indywidualnych artystki, które zawsze stawały się wydarzeniem w świecie sztuki. Zarówno Dom Artysty, jak i Ukraiński Fundusz Kultury, przedstawicielstwo ONZ w Kijowie, Narodowe Muzeum im. T. H. Szewczenki, czy Galeria Sztuki Akademii Kijowsko-Mohylańskiej na czas jej wystaw jakby ożywają, zmieniając się w świąteczne sale. Co więcej, wiele płócien artystki stale zdobi kolekcje muzealne i prywatne w Niemczech, Francji, Japonii, Ameryce, Kanadzie, Czechach, Syrii, Portugalii. Obcowanie z obrazami Zadorożnej rodzi poczucie zagadki, przesyconej czarem poezji. Jakoś od razu ogarnia poczucie, że piękna wokół jest wiele, że jest ono różnorodne i niepowtarzalne, że można się w nim zanurzyć z głową, zapominając o szaro-przykrej monotonii dnia codziennego, i dzięki temu stawać się lepszym. A potem przekonujesz się, że to piękno rzeczywiście potrafi zatrzymać chwilę i przemienić ją w wieczność. Fantazyjny świat Ludmyły Zadorożnej niewidzialnie przenika do świata realnego, ale nie niszczy go, a wręcz przeciwnie – czyni go delikatniejszym, życzliwszym, bardziej atrakcyjnym. Świat iluzji jakby zwraca nam rzeczywistość inną stroną, gdzie ludzka dusza spragniona szuka pierwotnego piękna i doskonałej harmonii, i znajduje ją w duszach traw i kwiatów, a ledwie poczuwszy to wszystko na dotyk, zamiera z niewysłowionego szczęścia. Paleta pejzaży Zadorożnej jakby nasycona jest ciszą z tysiąca tonów i półtonów. Jaka plastyka ruchów w drzewach z „Siedniowskich krajobrazów”! Wydaje się, że zaraz oderwą się od ziemi i popędzą w świat, niosąc w oddalenie swoje niepokoje, światło i czystość. Jej kwiaty i drzewa poprzez swoje pozorne milczenie jakby przekazują nastrój twórcy. Kwiaty i drzewa są jak żywe. Potrafią do woli smucić się i radować, śpiewać i szeptać, marzyć i żegnać się (czyli przekwitać), patrzeć w niebieski błękit i łowić swoje odbicia w lustrach kałuż. Kobieta, która namalowała to wszystko, bez wątpienia posiada wrażliwą duszę poety i nienaganny słuch muzyczny. Bo kiedy wędrujesz od jednego obrazu do drugiego, to jakby stąpasz boso po trawie i słyszysz szelest wiatru w gałęziach bzu, śpiew leśnych dzwonków i konwalii, spadanie sierpniowych jabłek. A jeszcze wszędzie wyczuwa się niewidzialną obecność człowieka, który ciepłą ręką przygarnia do siebie każdą gałązkę czy źdźbło. I słychać ledwo uchwytny oddech Boga. Czasem jej drzewa przypominają delikatną koronkę, którą aż czuje się w dotyku. Nie na darmo przecież świętej pamięci historyk sztuki Wołodymyr Pidhora, oglądając wystawę, powiedział: „Czyż pani maluje? Pani jakby wycałowuje swoje prace!”. Jej ulubione „postacie” – deszcze, wieczory, noce, śniegi, słońca, łodzie, domy, koguty – zawsze są inne i zawsze nastrojowe („Dwoje”, „Dwa słońca”, „Dwa koguciki”, „Zimowy zmierzch”). Ma niezwykły dar odczuwania nastroju żywej przyrody, dlatego tak łatwo jej raz po raz odpowiadać na wołanie drzew i kwiatów, okien i skwerów i odgadywać ich tajemnice. Przypominam sobie, jak kiedyś do późna kopaliśmy u nas we wsi ziemniaki, aż skradła nas noc. I choć byliśmy bardzo zmęczeni, Lusia nie mogła sobie pozwolić na zmarnowanie szczęśliwej okazji – właśnie bujnie kwitły aksamitki. Cała grządka płonęła ich kwiatem-ogniem! Lusia postawiła przed grządką krzesło i sztalugę i zabrała się do ich malowania. Wydawało się, że nie maluje, a odprawia jakiś magiczny obrzęd czarów. Do dziś mam przed oczami to niezwykłe widowisko – na wpół baśniowe, na wpół realne: piękna kobieta, zapomniawszy o całym świecie – w świetle księżyca! – przenosi na płótno piękno aksamitek, pełne nocnej tajemnicy! Ważna strona twórczości Ludmyły Zadorożnej to obrazy-poematy, obrazy-mity, symboliczne i głęboko filozoficzne w swej istocie („Dażboh”, „Trzcinowa”, „Wiosenna bajka”, „Requiem”). Oto, powiedzmy, „Drzewo życia” (1967) – w czterech rzędach namalowano wzgórza, niczym kozackie mogiły. Na najwyższym – jak na rozstaju wiatrów i niepogód – nagie, rozgałęzione drzewo. Czyżby to Ukraina? Oto ona ożywa-odradza się błękitnymi pędami – nowymi nadziejami. To obraz-historia, obraz-pamięć, obraz-symbol. Jest jeszcze jedno niezapomniane wrażenie z obrazów Lusi. We wrześniu 1993 roku pisarka Olha Mak, odwiedziwszy Ukrainę po pięćdziesięciu latach emigracji, po raz pierwszy zapoznała się z twórczością Ludmyły Zadorożnej. Po powrocie do domu, do Kanady, napisała mi w liście: „Zaczynam zazdrościć Lusi, że potrafi pędzlem przedstawić to, do czego słowo jest nieprzydatne”. Ludmyła Zadorożna niezwykle kocha Siedniów, gdzie przez wiele lat odbywały się plenery ukraińskich artystów. Tam, w Siedniowie, narodził się jej piękny cykl „Sami sobie w swojej zagrodzie” – wzruszający do łez hymn o prostym człowieku. Tutaj jakby zamarła mądra wieczność. Prawdziwe, nieupiększone niczym ludzkie bytowanie. „Ja to bym wszystkie babcie we wsiach namalowała! Jest w nich coś tak pięknego, co odchodzi, czego już nie ma” – mówi Lusia, a głos jej drży. O, oczywiście, gdyby tylko mogła – nie pominęłaby żadnej babci ani dziadka, przyjrzałaby się każdemu uśmiechowi, każdej zmarszczce!
Do ich oczu i rąk! Gdyby tak ten cykl, jak i resztę obrazów Zadorożnej wydać w formie albumu i pokazywać światu wysokie wzorce współczesnego ukraińskiego impresjonizmu. I gdyby nasi włodarze rozumieli, jakie unikalne dziedzictwo posiadamy, to takie rzeczy działyby się właśnie z ich inicjatywy… A póki co, nie włodarze, a inni dostrzegają Lusię i kochają ją — bliscy, przyjaciele, koledzy. Ci, którym zawsze jej brakuje. Świadectwem tego są „Księgi wpisów” z jej rozmaitych wystaw. Ileż w nich ciepłych słów podziękowania! Oto najbardziej charakterystyczne z nich: „…Jestem zachwycona Pani obrazami… Patrząc na Pani wspaniałe zimy, martwe natury z kwiatami, czuje się rodzimą przyrodę, jej różnobarwność i różnorodność. Pani „ukrainki” wywołują nostalgię za przeszłością, którą zna się tylko z opowieści mamy…” (W. H. Bilawśka) „Zawsze byłem szczerym zwolennikiem Pani talentu. Takim pozostaję i po obejrzeniu wystawy…” (Wołodymyr Kutkin, artysta) „…Własny język artystyczny, własny charakter pisma, którego z nikim nie pomylisz. Dziękujemy za dobrą energię zawartą w dziełach!” (Hałyna Zubczenko, artystka-monumentalistka, z córką Jarosławą) „…Pani seria „Pokój naszej ziemi” — to arcydzieło filozoficznego rozumienia jedności człowieka i przyrody, Wszechświata. Uzdrawiające pędy ludowych tradycji sztuki wyrosły w Pani malarstwie bujnym kwieciem. Właśnie przez takich artystów jak Pani, Ukraina przemawia do świata: „Patrzcie, jaka jestem!” (Nela Zabłocka) „…Wystawa bardzo piękna. Ale powiedzieć tylko tyle, to będzie bardzo mało. Ona zapala duszę jasną siłą. Z każdego obrazu strumieniuje żywa twórcza myśl Twojej duszy i ziemi naszej Ukrainy. Drzewa, kwiaty, ludzie — to i mikrokosmos, i makrokosmos tego świata. Wierzę w niezniszczalność ludzkiego ducha! Będziesz żyła wiecznie na Ukrainie i w swoich dziełach…” (H. Z. Ponomarenko, artysta) Z bólem serca zauważam, że wielu z tych ludzi już nie ma na świecie, choć pozostała na zawsze ich szczerość. Dodam od siebie: bardzo chciałbym żyć w świecie Ludmyły Zadorożnej, gdzie nie ma ani krzty próżności — wśród ludzi z zamyślonymi spojrzeniami, wśród kwiatów z barwnymi oczami, wśród drzew z wrażliwymi duszami. W świecie wrażliwości i dobra, gdzie zawsze łatwo znaleźć porozumienie. Ten świat wzbogaca nasze dusze. To — świat-zacisze, świat-cud, świat-natchnienie. Nigdy się w nim nie zgubimy i nie staniemy się obcymi. A nasze serca, być może, nawet zakwitną, jak nuty na obrazie Ludmyły Zadorożnej. Choćby na czas tego „koncertu”, który zwie się życiem…
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TOMENKO. Praktyczny wiek. Mówią, że uczciwemu trudno przeżyć w podstępnym, w praktycznym wieku. Jeśli nie umiesz chodzić naokoło — to uważaj, że nie jesteś mężczyzną. Wyprzedzą cię w wyścigu. Ci, którzy byli bliscy — stają się obcy… Strasznie — pędzą gdzieś wagony, w których nie widać ani duszy… Nie jestem z tymi, którzy rwą i chwytają, którzy depczą pod siebie, żeby iść… Jest wielka Prawda, która zna istotę wielkiego celu. I za wszystko przychodzi czas zapłaty, jakkolwiek byś się nie maskował… Pozostaje nie to, co zdążyłeś wziąć, a tylko to, co ludziom oddałeś. Skrzynia. Ku pamięci brata Jewhena. Otworzyłem wieko starej matczynej skrzyni. Kredą i ołówkiem zapisano tam dzień, miesiąc i rok urodzenia moich sióstr i braci. A ja nie pamiętam ich. Jednego tylko brata zostawiła mi ta wojna, która utykając na jego nodze, poszła do grobu… Podniosłem jedną odzież, drugą, a na dnie skrzyni pozostał zwój płótna, który kiedyś matka bieliła nad rzeką. Zwój matczynego smutku tak i pozostał przez nikogo nie rozwinięty… Kamień. Tutaj matka często prała koszule i biła o kamień ciężkim drewnianym kijanką, a kamień słuchał tylko, marszcząc swoje wypukłe czoło. Zdaje mi się, że nawet teraz widzę, jak kołyszą się na sznurku moje płócienne spodenki, i jak strzały słyszę uderzenia kijanki o ciężkie białe płótno… Idę do kamienia — do rzeki mojego dzieciństwa… do rzeki matczynych myśli, dokąd odpłynęły jej siła i uroda… A kamień taki sam, jak i wtedy — tylko zmarszczek przybyło na wysokim jego czole… Jego strzegą zielone bagnety turzycy i ostre włócznie trzciny… A on, zapewne, wciąż jeszcze czeka, kiedy przyjdzie do niego moja matka i przykryje go czerwonym, z wesołymi kogutami RĘCZNIKIEM… Na pastwisku. Ku pamięci brata Jewhena. Na pastwisku — placu mojego dzieciństwa — każdy kamyczek, każdy rowek, ba, nawet każdy oset, który kłuł mnie w nogi — jest bliski. Krowa nasza lubiła chodzić w szkodę, a ja pilnowałem jej, w tym czasie, gdy chłopcy dośniewały pod drzewem sny… Siedział bocian przy kominie i, zdawało się, wołał na śniadanie. Lecz pewnego razu, obudziwszy się, zdziwiłem się — słońce już podeszło wysoko, patrzę — na pastwisku pasą się jakieś żelazne potwory z czarnymi krzyżami… Nie pamiętam wszystkiego dokładnie, tylko przypominam sobie: kiedy spadł głęboki śnieg, schowaliśmy krowę w stóg słomy. Kiedy zaś rano prosiliśmy o mleko — na rzęsach matki zadrżały łzy. W tym miejscu, gdzie stała nasza krowa, leżał wielki zakrwawiony bagnet… my, kiedy na mój przyzbie siadają ciocie i łuskają ziarna na święta… Oj, nie wybieram się! Niech jeszcze bociany wysiedzą dzieciątka swoje u mnie koło komina — tylko wybielcie mnie, wybielcie, no, choć przed świętem, bo jakże, przecież jak nie jest, choć staruszka, a jednak — dom. Matka zbierała nasiona. Matka zbierała nasiona malw, aksamitek, astrów i ciasno zawiązywała w węzełki — każde osobno, i kładła w kredensie, aż na tę górną półkę, gdzie wrzeciona stare walały się, kłębki jakieś, szpulki, stare zardzewiałe gwoździe… Były tam jeszcze i zeszłoroczne węzełki… Matka, choćby jak była zajęta, nigdy jesienią nie zapominała zebrać nasion — jeszcze za ciepła, jeszcze za słoneczka. Stanie, bywało, pod domem i trze w dłoniach suche główki kwiatów, które już przekwitły swoje… Śpieszyła się matka, żeby nie wysiały się w ziemię te nasionka… Myśmy nawet nie wyobrażali sobie swojego czyściutkiego domu bez malw, aksamitek, piwonii, astrów, powojów… Tyle tych węzełków zawiązała matka w swoim życiu! A tyle kwiatów wzeszło!.. A tej ciepłej jesieni kwiaty osypały się… nasionka wpadły w ziemię… Po raz pierwszy… bez mamy… Gdzieś jeszcze do dziś, zapewne, leżą te węzełeczki, przez nikogo nie rozwiązane… Cudzy ból. Umierało dziecko. Na rękach u matki. I roczku jeszcze nie miało. Ani rady, ani porady. Bezsilni oboje, ojciec i matka. A ono przecież jeszcze takie maleńkie, jak źdźbło w polu. Chyli bezsilnie główkę. Chyli… * * * Siedzą dziadek z babcią pod kwitnącą gruszą i milcząc patrzą na bramę, która ma lada chwila się otworzyć: i wejdzie najdroższy gość — młodość. Marii. A ty jesteś taka piękna, jak wtedy, kiedy się spotkaliśmy, jakby wczoraj. Lata — niczym łabędzie na wodzie, gdzie pozostały marzycielskie topole. A ty jesteś taka, jakby nie było i wzruszeń, i długich dni rozłąki – stoisz, niczym topola za wsią, i w ślad za wiatrem wyciągasz ręce. W tobie — i matczyny śmiech, i płacz, w tobie — moja nadzieja i trwoga. Jeśli zaś ja słowem zraniłem, — to wybacz, wybacz, bo nie wybaczy mi droga. Ja będę iść w wiatr i w burzę i wracać będę w śnieżyce, lecz nie zapomnę ja twojej łzy w jasną chwilę przejmującej ulgi. * * * Jakby i nie żył na tym świecie. Nie dziwcie się, naprawdę bowiem tak jest… Tyle zakwitał i mdlał w życie już pod ochronę wzięty mak. Jakby i nie moje płynęły te rzeki, jakby i nie biegałem ja po ziemi. Odleciały już gdzieś na wieki jasne moje radości i żale. Jakby i nie mnie w białym domu, jak hulał w bujnym kwiecie maj, nisko tak schyliwszy, rodzona matka czule mówiła “Wstawaj…” A sama legła, legła na wieki W czerwoną — aż piekącą — siniznę… Tylko to nie odejdzie na wieki… — będzie w sercu wiek nosić syn. — Dzie-ci-no-o! — wyrwało się u ojca, i on upadł na drewniane łóżko, wbił głowę w poduszkę, żeby nie słyszeć tego krzyku, i bił ciężkimi, jak kamień, pięściami o drewniane deski, jakby zaganiał w nie swój ból, jak niepodatne gwoździe… Skrzypnęły drzwi, na co nikt nie zwrócił uwagi… Matka przyciskała do piersi dziecię, które topniało, jak świeczka… A na progu — starcy… Pewnie, oni wszystko zrozumieli… Postali milcząc, postali i ponieśli w swoich wielkich pustych torbach wielki ludzki ból po całej Ukrainie… A ojciec więcej nie krzyczał. I nie wbijał już w suche deski swojego bólu — on jakby odpływał gdzieś daleko-daleko… Na jakiejś biało-białej chmurce… Słodka błogość rozlewała się po całym ciele… A czyjś głos zza pleców: — I gdzie to było? — Nie wczoraj i nie dzisiaj. Było. Na Ukrainie… Po drodze w wieczność. Po drodze w wieczność szło dwoje: Słońce i Cień. Cień miał zwyczaj wybiegać naprzód, kiedy Światło szło w rozmyślaniach o kwiatach i drzewach… Cień pierwszy przybiegał do Strumienia. I pierwszy pił tę chwilę, którą Natura tworzyła wiekami. Lecz od tego nie przestawał być Cieniem. A Światło na nosidłach radości rozchlapywało z pełnych wiader szczęście, zalewało ziemię świergotem ptaków, a z kielichów tulipanów częstowało przechodniów… Mykoła Tomenko urodził się 25 maja 1937 roku we wsi Jarosławka w rejonie szpolańskim w obwodzie czerkaskim. Stąd wyruszył w wielki świat. Później pisał: “W mojej wsi, która pachnie macierzanką, // Gdzie ścieżka zagubiła się między trawami, — // Ja pierwsze słowo wymówiłem tam: “mama!” // I świat na barki cały sobie wziąłem”. Ukończył Kijowski Uniwersytet Państwowy im. Tarasa Szewczenki. Pracował w wydawnictwach, redakcjach gazet i czasopism, w Ministerstwie Kultury i Sztuki. Autor około dwóch tuzinów książek poezji, prozy, sztuk, piosenek, wśród nich “Dzika grusza”, “Między brzegami dni”, “Wiśniowy kwiat”, “Droga do chleba”, “Książeczka pracy matki” i in. Czołowi kompozytorzy Ukrainy stworzyli do jego wierszy ponad 60 popularnych piosenek. Mykoła Danyłowycz jest zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, laureatem nagród literackich im. Hułaka-Artemowskiego, im. W. Mysyka, im. D. Łucenki. 30 maja o 18.30 w Kijowskim Domu Artysty odbędzie się wieczór literacko-artystyczny, poświęcony 75-leciu pisarza, na który gościnnie zaprasza wszystkich chętnych.
Tłumaczenie maszynowe
Nie spieszcie się. Nie spieszcie się. Zatrzymajcie się. Podajcie jej rękę — tam na skraju drogi babcia stoi, aż do ziemi się zgięła… Całe życie swoje długie przeszła, a drogi przejść nie może… Stary bocian przy ciepłym kominie. Będąc małym, bywało, witałem krowę ze stada, zielona trawa na podwórku, żłób, do którego przywiązywaliśmy krowę. Siano pachnące w żłobie. Mama z wiadrem się spieszy… A przy kominie, jeszcze ciepłym, zawsze stał stary bocian i zdawało się, że skrzydłem podsuwał pod siebie okrągłolicy księżyc, który właśnie przed chwilą oświetlił mamę i krowę, i cielątko z białą kropką na czole… i mnie z popękanymi od całodziennego biegania nogami, które któż wie kiedy widziały obuwie… Tato, kogucik śpiewa! Tarasowi. Już dawno było po północy. Słodko się spało. Kiedy słyszę: — Tato, kogucik śpiewa! Tyle zdziwienia było, tyle radości świeciło się w oczętach dziecka… Podsunąłem krzesło, na którym leżał zegarek, — wskazówki pokazywały początek czwartej nad ranem… — Słyszysz, tato, kogucik śpiewa. Ja pójdę do niego! Realnie oceniłem sytuację i jakoś aż łaskotliwie zrobiło się pod samym sercem. Nie od tego, że kogucik śpiewa, a od tego, że obudził emocje w duszy dziecka. Kiedy jeszcze usłyszysz w kamiennym worku miasta, żeby kogucik zaśpiewał… Zresztą, nie tak daleko z synem uciekliśmy od miasta — zaledwie byliśmy w Domu Pracy Twórczej, gdzie obok gospodarni ludzie trzymali kozy, króliki, kury… Kogucik śpiewa! Słyszałem jak muzykę słowa synka. Kogucik swoim nieskomplikowanym kukurykaniem obudził zorzę, obudził dziecięcą wyobraźnię, rozbudził moje dzieciństwo… Elektryczki, samochody, motocykle… Wszystko to ryczy i huczy… A oto kogucik — śpiewa… Zatem istnieje wieczna potrzeba go słuchać. Nawet w środku nocy. Nie doczekawszy rana, synek wybiegł na podwórko i zaniósł okruchy chleba kogucikowi… Niech ryk pociągów, huk samochodów, odrzutowych samolotów na wieki wieków nie zagłuszy głosu kogucika, aby dzieci z radości się budziły i budziły nas: — Tato, kogucik śpiewa! Pobielcie mnie. A teraz ja się zestarzałam. Trzy słupy podpierają moją ścianę z zewnątrz. Trzy słupy podpierają moją ścianę od wewnątrz. Trzy świece zostały na pokuciu, trzy łyżki spoczywają w glinianej misce i trzy cienie co noc przychodzą do mnie… A ja jeszcze nie zamierzam upaść, bo: miło mi i przyjemnie, kiedy słoneczko przygrzewa, kiedy jaskółki świergoczą pod strzechą, kiedy kwiaty kwitną pod oknami
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
drogi, podnosząc liście”, a matka siedzi sobie sama i wspomina dzieci, którym matka “komu zimno, komu wietrznie // komu wietrznie, komu nigdy // odwiedzić nikomu” (wiersz “Odwiedzić matkę”). Repertuar koncertowy składał się z ukraińskich pieśni ludowych, wśród nich szeroko znanych, popularnych, które w nowoczesnej aranżacji dyplomanta wielu festiwali Andrija Szustia zabrzmiały zdumiewająco nowatorsko: “Czarne brwi, piwne oczy”, “Oj czyje to żyto, czyje to pokosy”, “Mgła jarem po dolinie”, “Oj w wiśniowym sadzie słowik świergotał”. I mniej znanych ogółowi, z repertuaru Nadiji Bojaniwskiej. Ale wszystkie one — perełki, oszlifowane przez wspaniałych mistrzów. Koncert odbył się w Małej Sali Pałacu “Ukraina”, sala była przepełniona, a nastrój po koncercie — podniosły, natchniony. Wszak dusza każdego, pomimo życiowych kłopotów i problemów, potrzebuje tego, co wysokie i piękne, co daje człowiekowi sztuka. Właśnie takie koncerty trzeba transmitować w radiu, telewizji zamiast prymitywu, którym nas codziennie karmią. Życzymy artystom nowych wybitnych sukcesów i osiągnięć! Ze słowem-dedykacją wystąpiła proświcianka, pracownik naukowy muzeum “Literackie Naddnieprze” Natalja Wasyłenko, która przez długi czas bada twórczość Iwana Manżury. Zespół pieśni “Głosy Ukrainy” pod kierownictwem Marka Namusa wykonał szereg utworów. Wszystkim obecnym podarowano książkę z pieśniami ludowymi w zapisach Iwana Manżury, współczesnymi utworami muzycznymi do jego słów oraz dedykacjami dla niego. Nawiasem mówiąc, znaczną część swojego życia temu tematowi poświęcił także wieloletni przewodniczący Siczysławskiej “Proświty”, obecnie nieżyjący Wołodymyr Zaremba. Właśnie jego pióra jest powieść o Iwanie Manżurze. Wołodymyr Iwanowycz przyczynił się także do odsłonięcia w centrum obwodowym tablicy pamiątkowej poświęconej etnografowi i folkloryście. Niedawno w Rubaniwśkym odbyło się tradycyjne święto poezji, poświęcone Iwanowi Manżurze, a w muzeum “Literackie Naddnieprze” eksponowana jest wystawa tematyczna. W Bolechowie przy Ratuszu
Tłumaczenie maszynowe
Nadiya KYRYJAN Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI “Zakwitła koło chaty gwiazda // pochylił ciężką głowę słonecznik // żółte ścierniska trąbią i trąbią…” — słowami z poezji Mykoły Worobjowa ukraińska artystka Hałyna Stefanowa, laureatka wielu nagród, rozpoczęła wieczór poświęcony Dniu Matki, który zorganizowało Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Była to prawdziwa magia wysokich sztuk: muzyki, słowa artystycznego i w pewnym stopniu sztuk plastycznych, ponieważ poezje Mykoły Worobjowa są “malowane”, choć nie pędzlem, a słowem. A wszyscy uczestnicy wydarzenia — ludzie wysoce profesjonalni, twórczy, prawdziwi entuzjaści swojej pracy. I główna postać — solistka Nadiya Bojaniwska, niestety bardziej znana za granicą niż na Ukrainie, posiadaczka “kryształowego głosu”, jak o niej mówią, a ona uważa, że pieśnią rozmawia dusza. I kameralna orkiestra symfoniczna pod batutą znanego dyrygenta Serhija Didka, laureata międzynarodowych konkursów. I jeden z orkiestrantów Maksym Bereżniuk, który wirtuozersko włada ponad pięćdziesięcioma dętymi instrumentami ludowymi, zaprezentował cząstkę swojego talentu — wykonał melodię na fletni Pana i sopiłce. I wspaniałe artystki-koleżanki Nadii Bojaniwskiej Oksana Hordijec i Hanna Bułuj. Hałyna Stefanowa subtelnie dobrała i stworzyła kolaże z poezji Mykoły Worobjowa oraz utalentowanie je przeczytała — nie wiem, czy brzmiały one gdzieś tak pięknie i stosownie, jak na tym koncercie. Widzowie jakby zobaczyli, jak “chata do chaty czerwone jabłko toczy // poplątało się światło złotymi rogami // ogień polano struga… // żurawim gardłem oddycha wiadro… // wiatr okna skubie // trzepocze po Serhij DOWHAL, przewodniczący Dniepropetrowskiego (Siczesławskiego) obwodowego zjednoczenia “Proświty” Zdjęcie autora Urodzony w 1851 roku na Charkowszczyźnie, wybitny ukraiński poeta, folklorysta i etnograf wiele lat przeżył na Naddnieprzu. Właśnie tutaj badał perły ustnej twórczości ludowej. A rozpoczął tę drogę od błogosławionej wsi Rubaniwśke w obecnym rejonie wasylkiwskim. Przy wsparciu Iwana Hryhorowycza Wasyłenki i jego matki Kateryny Pawliwny (ihumenii Jełyzawety) obszedł prawie całą Południową Ukrainę, zbierając bogaty materiał folklorystyczny: bajki, pieśni, dumy, przysłowia, powiedzonka… Tylko pieśni w naddnieprzańskich stepach Iwan Manżura zebrał ponad tysiąc. W Rubaniwśkim od dłuższego czasu działa zbudowana jeszcze w 1896 roku przez Katerynę Wasyłenko Cerkiew Opieki pod kierownictwem księdza Wasyla
Tłumaczenie maszynowe
Marija KOWALCZUK, m. Iwano-Frankiwsk
Obwodowe organizacje Proświty i Żinoczej Hromady obchodziły w tym roku Święto Matki w sali aktowej cerkwi Chrystusa Króla w Iwano-Frankiwsku. Święto pobłogosławił ojciec Jozafat, a rozpoczęło się ono gaiwką „Wiosna zmartwychwstała”, którą wykonali wychowankowie Szkoły Muzycznej nr 1 pod kierunkiem znanego proświtiańskiego tria Wiwczarenków. Mała Romoczka Mykytczuk z Horodenkiwszczyzny grała na bandurze, na której kiedyś grała jej babcia. Tetiana Bećka z Uhrynowa, która wzięła na wychowanie czworo dzieci, cieszyła się występami swoich pupili. Natalocz ka Nieczitajło wydała na święto swój tomik wierszy „Rodzi się dzień”, a niektóre z nich zostały już położone na muzykę; wykonała je na scenie Julia Hrobelna. Własną kompozycję muzyczną przedstawiła Weronika Tereszkun.
Wszystkich zebranych powitali przewodnicząca obwodowej organizacji Żinocza Hromada Myhajlina Bodnar, przedstawiciel kultury litewskiej w Kałuszu Witautas Wajtekaukas oraz przewodniczący obwodowej Proświty Stepan Wołkowecki, który poinformował, że Proświta opracowuje projekt Nowej Ukraińskiej Rodziny, przewidujący organizację Pielgrzymki w ostatnią niedzielę czerwca w Mariampolu, jedynym miasteczku na Ukrainie noszącym imię Najświętszej Bogurodzicy.
Tłumaczenie maszynowe
Pyszniego, który wkłada wiele wysiłku w upamiętnianie pamięci niestrudzonego folklorysty. Siczesławscy prosvityanie co roku w maju oddają hołd pamięci Iwana Manżury. Tym razem uroczystości rozpoczęły się w Parku Sewastopolskim w stolicy obwodu, przy prowizorycznym grobie (dokładne miejsce prawdziwego pochówku jest nieznane) z pomnikiem Iwana Manżury. Przybył tu także Wasyl Pyszny z Rubanowskiego, który odprawił panichidę.
Tłumaczenie maszynowe
Marta GRINDA, członkini rady Halickiego Rejonowego Zrzeszenia „Proświty”, m. Lwów
Co roku z nadejściem wiosny Halickie Zrzeszenie „Proświty” ze Lwowa rozpoczyna tradycyjne wędrówki. Tym razem droga prowadziła na Zakarpacie. Nasza delegacja liczyła 49 uczestników. Wycieczkę zorganizowała sekretarz zrzeszenia Marija Kozak, na czele delegacji stanął przewodniczący rejonowej „Proświty” Stefan Horecznyj. W Użhorodzie przyjęli nas serdecznie przewodniczący Zakarpackiej „Proświty” Wołodymyr Pipasz i jego zastępca Oleh Hołyk. Zakarpaccy pobratymcy zorganizowali wycieczkę, podczas której złożyliśmy kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki i pokłoniliśmy się pierwszemu prezydentowi Karpackiej Ukrainy, proświtianinowi Awhustynowi Wołoszynowi. Następnie odbyło się spotkanie w Domu Ludowym. Wołodymyr Pipasz opowiedział o historii i teraźniejszości zakarpackich proświtian. W imieniu Halickiej „Proświty” przemówił Stefan Horecznyj, były więzień polityczny, ukraiński patriota; wystąpili także pisarz Pawło Czuczka, były więzień polityczny ze Lwowa Bohdana Pylypczuk, przedstawicielka Ligi Kobiet Myrosława Kusznir, starszy pracownik naukowy Muzeum Hruszewskiego we Lwowie Olha Manjuk.
Odwiedziliśmy Zamek Użhorodzki — jeden z najstarszych zabytków historyczno-architektonicznych Zakarpacia, gdzie obecnie mieści się Państwowe Zakarpackie Muzeum Krajoznawcze, Katedralny Sobór Krzyżowo-Wzniesienny oraz inne miejsca historyczne. Piękno Karpat oczarowało nas, dodając sił do nowych wędrówek.
Tłumaczenie maszynowe
Ałła JEHOROWA, centrum prasowe Zaporoskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Ludowy chór „Zaporoscy Kozacy” oraz delegacja zaporoskiej „Proświty” na czele z Ołehem Tkaczenką odwiedzili Iwano-Frankiwsk z okazji obchodów 350-lecia miasta. Zaporożców powitał kierownik artystyczny iwanofrankiwskiego chóru „Czerwona kalina” Wołodymyr Zwarun. Spotkanie twórcze odbyło się w Domu Ludowym iwanofrankiwskiej „Proświty”. Iwanofrankiwczycy pokazali gościom muzea: pisanek i sztuki ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobryńskiego w Kołomyi, walki wyzwoleńczej im. Stepana Bandery w Kosowie, Iwana Franki w Kryworówni, Narodowy Rezerwat „Dawny Halicz”, klasztor w Hoszowie oraz inne wybitne miejsca regionu. „Zaporoscy Kozacy” wystąpili w Iwano-Frankiwskim Narodowym Uniwersytecie Technicznym Ropy i Gazu, w Iwano-Frankiwskim Kolegium Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Rolniczego, porozmawiali z proświtianami z Halicza (przewodniczący Halickiego Rejonowo-Miejskiego Zjednoczenia „Proświty” Ołeksandr Bieregowski), Bołechowa (przewodniczący miejskiego zjednoczenia Bohdan Melnyk), wsi Tiapcze w rejonie dolińskim (przewodniczący Dolińskiej Rejonowej Organizacji „Proświty” Wasyl Olijnyk) oraz Kałusza. Delegacja zaporoskiej „Proświty” wzięła udział w obchodach 350-lecia Iwano-Frankiwska, a chór ludowy „Zaporoscy Kozacy” stał się uczestnikiem Międzynarodowego Festiwalu Etnograficzno-Folklorystycznego „Rodosław”. Władze lokalne obwodu iwanofrankiwskiego wspierały proświtian podczas ich podróży. Frankiwczycy poparli inicjatywę ludowego chóru „Zaporoscy Kozacy” dotyczącą zbiórki środków na wykonanie i ustawienie pomnika w Zaporożu z okazji 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Przewodniczący zaporoskich proświtian Ołeh Tkaczenko podziękował Galicjanom za gościnność i opowiedział o szczerej trosce spadkobierców zaporoskich kozaków o los państwa ukraińskiego i jego języka. Przewodniczący Prykarpackiej „Proświty” Stepan Wołkowecki zaznaczył, że wymiana dorobku kulturalnego i doświadczeń między wschodnimi a zachodnimi regionami Ukrainy jest bardzo ważna.
Tłumaczenie maszynowe
W wielu mitologiach mówi się o tym, że Bóg stworzył człowieka z gliny. I nie bez powodu. Glina ma nie tylko cudotwórczą moc i niewiarygodne właściwości, ale także niepowtarzalne brzmienie. To jakby żywy organizm, który naprawdę ma duszę, to muzyka ziemi. Weźcie do rąk glinianą okarynę (zozulycię)… Od razu czujecie język dawnego instrumentu muzycznego, tajemnicę czasów trypolskich i oddech ziemi. O tym mowa w Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki na wystawie „Muzyka Ziemi”. Tutaj przekonujesz się, że muzyka gliny ma nie tylko zdumiewające odcienie barwowe, ale niesie w sobie głęboki duchowy pokład tysiącleci. Oto kolekcja ceramicznych instrumentów muzycznych z wielu krajów świata. I wszystkie one zostały ucieleśnione w ukraińskiej glinie z Opiszni. Stworzyli tę kolekcję Jurij Myrko, Dmytro Biłokiń oraz Serhij Kazmin. Ulana WOLIROWSKA Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKA Według słów dyrektor generalnej Centrum Switłany Dolesko, wystawa wywołała nie lada rezonans wśród zwiedzających, szczególnie zainteresowała się nią młodzież oraz zagraniczni goście. A wszystko zaczęło się przypadkiem. Jurij Myrko odwiedził wystawę ceramiki, gdzie jego uwagę przykuły fotografie różnorodnej gliny w stanie naturalnym. Wydała mu się ona piękniejsza, doskonalsza od samych wyrobów ceramicznych, które były na wystawie. Mistrz zastanowił się nad tym, że powierzchownie wykorzystujemy zasoby darowane nam przez ziemię. Od tego czasu Jurij zaczął badać glinę. Z czasem dołączyli do niego ludzie o podobnych poglądach Dmytro Biłokiń i Serhij Kazmin, których interesowała muzyka oraz ceramiczne instrumenty muzyczne. Tak powstała wspólna idea połączenia dźwięków ziemi i powietrza. Rozpoczęła się praca archiwalna. Mistrzowie szukali już znanych instrumentów muzycznych różnych kultur, badali instrumenty z gliny, a co najciekawsze — tworzyli własne. Dlatego na wystawie każdy eksponat to swoista praca autorska. Podczas otwarcia zorganizowali improwizowany koncert na oryginalnych instrumentach, wśród nich — utar, shivaya, marakasy, didgeridoo i inne. Didgeridoo to instrument dęty aborygenów Australii, który ma bardzo szeroki zakres barwowy. Był popularny w latach 80. XX wieku u szamanów. Dzięki temu instrumentowi człowiek wchodził w trans. Wykorzystują go w szkołach duchowych, aby osiągnąć doskonałość, zlać się z naturą, do medytacji. Didgeridoo przypomina fujarkę, stworzono go jako prototyp mistycznego tęczowego węża. Jest tu także klasyczny chiński instrument xun (xuan), ma on ponad 7 tysięcy lat. Według legendy został wynaleziony w dziwny sposób z dawnej miotanej broni myśliwskiej. Podczas polowania dawni ludzie obwiązywali sznurkiem kamień lub kawałek gliny i rzucali nim w zdobycz. Kiedy kamień leciał, wydawał świszczący dźwięk. Człowiek domyślił się, by zrobić otwory różnej wielkości, aby uzyskać różne brzmienie. Najstarszy instrument w kolekcji to ghatam. Przypomina garnek na wodę. Wykorzystuje się go jako bęben. Ważną rolę odgrywają sznurowe podstawki-kręgi pod glinianymi garnkami, które regulują dźwięk. Więc jeśli pod ceramiczny instrument położy się taką podstawkę, dźwięk będzie bardziej dźwięczny i wyrazisty. Udu to afrykański gliniany bęben-garnek, który wydaje niski, przeciągły dźwięk. Według wierzeń Afrykańczyków to język przodków. Przedstawiona jest także okaryna — instrument muzyczny, właściwy wielu kulturom, w tym ukraińskiej. Okaryna w tłumaczeniu oznacza „gąsiątko”, ponieważ kształt instrumentu przypomina głowę gąsiątka. W głębokiej starożytności zozulycia była używana do pogańskich obrzędów i świąt. Nawiasem mówiąc, na świecie, w szczególności we Włoszech, Austrii, USA, tradycyjnie odbywają się festiwale poświęcone okarynie. Ogółem na wystawie jest ponad 50 najróżniejszych modyfikacji instrumentów. Niestety, typowo ukraińskich tutaj nie ma. Ale chłopakom zaproponowano stworzenie kolekcji czysto ukraińskich instrumentów muzycznych, więc następna kolekcja będzie zachwycać. Ołeh TKACZENKO, przewodniczący komitetu organizacyjnego festiwalu, przewodniczący Zaporoskiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Na brzegu Dniepru i Konki, słynnego kozackiego „Wielkiego Ługu”, wieś Skelky w rejonie wasyliwskim obwodu zaporoskiego witała gości i uczestników drugiego obwodowego festiwalu wiejskich dziecięcych zespołów chóralnych „Śpiewający Step” (organizatorzy i założyciele — Zaporoskie Zjednoczenie Obwodowe „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki). Różnorodność pieśni przyjemnie poruszała duszę słuchaczy. Każdy zespół chóralny dowodził swojej niepowtarzalności i kunsztu. I rozbrzmiewała szczera pieśń nad Dnieprem. Wykwalifikowane jury było skrupulatne i w końcu wyłoniło zwycięzców. Dyplom za udział w festiwalu otrzymały: dziecięcy zespół chóralny „Jedyna rodzina” ze wsi Nowomykołajiwka, szkoła z internatem (33 uczestników), kierownik artystyczny Wiktor Iwanowycz Ostapenko; dziecięcy chór pieśni ukraińskiej „Dżereło” zakładu komunalnego „Wierchniotersiański” z wizytą w światowej sławy scytyjskim kurhanie „Kurhan Sołocha” oraz „Mamaj Surka”. Drugie miejsce wywalczył zespół chóralny uczniów klas 5—8 Azowskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. w rejonie jakymiwskim (38 uczestników), kierownik artystyczny Anatolij Semenowycz Janew, nagrodzony wycieczką do Kamiennej Mogiły, która znajduje się pod Melitopolem. Zdobywca pierwszego miejsca — „Sandżanci” z Rady Wiejskiej Fruktowe w rejonie melitopolskim obwodu zaporoskiego, chór zbiorowy Rady Wiejskiej Fruktowe (szkoły we Fruktowem i Dolynśkem), kierownik artystyczny Maryna Arkadijiwna Petrowa, Tetiana Fokardi, którzy otrzymali główną nagrodę festiwalu — wycieczkę na wyspę Chortyca. Uczestnicy i goście festiwalu skosztowali kozackiego kulesza i nacieszyli się pokazowym występem koła sztuk walki szkoły „Spas”. Mali dżury i kozaczki teatralnie, ale po dorosłemu wprawnie władali kozacką szablą, włócznią, szczodrze dzielili się z obecnymi swoimi umiejętnościami. Festiwal uświetniły dzieła mistrzów sztuki dekoracyjno-użytkowej. Leonid ANDRIJEWSKIJ, dyrektor wydawnictwa „Krynycia”, artysta ludowy Ukrainy, laureat nagrody im. Szewczenki
Jubileuszowy wieczór twórczy Tetiany Majdanowycz w kijowskim Domu Pisarzy rozpoczął się uroczyście i świątecznie. W wykonaniu młodszego chóru „Zironka”, którym kieruje Diana Żdanowa, zabrzmiała pieśń „Krajina Ukrajinija” z poetycko-muzycznej książki jubilatki „Kalynowyj ptach” (2006), do której muzykę napisała kompozytorka Ludmyła Łewczenko (Butuchanowa). Ta pieśń w wykonaniu uczniów szkoły muzycznej nr 33 rejonu sołomiańskiego miasta Kijowa stała się prawdziwym wstępem do całego wieczoru poetyckiego, któremu T. Majdanowycz nadała wiosenny tytuł „Powertennia Kalynowoho ptacha”. Czytano także wiersze z tej książki: Bohdan Myronow — uczeń 1. klasy szkoły nr 178, Jura Załużnyj — uczeń 2. klasy szkoły nr 57, Kjara Nesterak — uczennica 2. klasy z Zurychu, Szwajcaria, a uczennice Kijowskiego Liceum Humanistycznego Olha Wasiunyk i Mariam Halsztian odegrały dialog z poematu „Chrystos i Prometej”. Jednak najgoręcej sala słuchaczy przyjmowała śpiewaków z oddziału chóralnego szkoły muzycznej nr 33, którym kieruje zasłużony działacz kultury Ukrainy, wyróżniający się pedagog Iryna Petriwna Żdanowa, która wraz z występem starszego chóru „Suzirja”, którym dyrygowała osobiście, przygotowała jeszcze całe „konstelacje” solistów: od pierwszoklasistki Iryny Mychajłowej (pieśń „Deń narodżennia”), uczennic Dinary Herejchanowej (pieśń „Diwczynka i kłen”), Diany Tychoniuk („Nebesa nad Kyjewom”) — aż po absolwentki szkoły muzycznej nr 33, już studentki szkoły muzycznej Julii Płaksiuk (pieśń „Kalynowyj ptach”) oraz studentkę Akademii Muzycznej Dianę Żdanową („Preczysta Maty”). Mistrzowsko i z natchnieniem akompaniowała zarówno młodym śpiewakom, jak i zespołom chóralnym Olha Szewczuk, wieloletnia wykładowczyni 33. szkoły muzycznej. Jako wydawca wiem, jak trudno w naszych czasach wartościowej ukraińskiej książce trafić do swojego zainteresowanego czytelnika, do rodziców i dzieci, którzy szukają takiej literatury, do nauczycieli i uczniów w mieście i na wsi, gdyż tutaj są i finansowe, i organizacyjne przeszkody, zniszczona dystrybucja książek, brak środków na działania reklamowe itp. Wspaniałe wykonanie przez uczniów szkoły muzycznej nr 33 pieśni z książki T. Majdanowycz „Kalynowyj ptach” skłoniło mnie do ostatecznej realizacji dawnego zamiaru — przekazania Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” 500 egzemplarzy tej książki, którą wydało wydawnictwo „Krynycia”. To nie pierwsza książka dla dzieci Tetiany Majdanowycz. W „Weselce” ujrzał światło dzienne jej zbiór poezji „Kwiatnewyj doszcz” oraz baśnie w prozie „Kałyna cwite pizno”. W swoim monograficznym badaniu o twórczości T. Majdanowycz „Taka bude nam Ukrajina, jaki u nas budut sercia” (posłowie do poematu „Chrystos i Prometej”, 1999), zaznaczałem, że ona „nigdy nie pisała na żądanie czasu czy w zależności od okoliczności politycznych, nie podąża za modą w poezji na fali ekstrawaganckich obrazowych i formalnych współczesnych poszukiwań”, że to prawdziwy talent, „który jest prawdziwie ukraiński, bo pracuje dla duchowego wzrostu Ukrainy”. Zachwycałem się stworzonym przez nią szczególnym stylem poetyckim, który wyłonił się z głębin twórczości ludowej — jej oryginalną świecką poezją duchową, która jest jak „świeca łaskawa”, „żywa rosa”. Poetka potrafi w jakiś zdumiewający sposób wznieść ludzką duszę w niebo i pomóc jej się tam utrzymać, nawet jeśli temat jej utworu jest oficjalny, suchy, ciężki. Niechże jej „Kalynowyj ptach” na mocnych skrzydłach leci przez Ukrainę, aby dotrzeć do najdalszych zakątków, do najaktywniejszych wielbicieli patriotyczno-duchowego ukraińskiego słowa i pieśni.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
navczalno-vykhovnyi kompleks” — nie, poprawnie: zespół edukacyjno-wychowawczy „Kompleks”…
Poprawiona wersja tłumaczenia:
kompleks edukacyjno-wychowawczy”, kierownik artystyczny Ludmiła Mykołajiwna Kopasowa; zespół chóralny „Pierwiosnek”, Szkoła Ogólnokształcąca w Skelkach, wieś Skelki, rejon wasylowski; zespół chóralny „Śpiewanka”, wieś Bilenke, rejon zaporoski, Bilenkowska szkoła ogólnokształcąca I–III stopnia, kierownik artystyczny Margaryta Andrijiwna Preobrażenska; oraz chór „Wesołe nutki” Szkoły Ogólnokształcącej z internatem w Matwijiwce, wieś Matwijiwka, rejon wilniański, kierownik artystyczny Olena Anatoliwna Osypowa — otrzymali dyplomy „Za odwagę i chęć zwycięstwa”. Zespół najmłodszych uczestników, klas 1–4 Azowskiej Szkoły Ogólnokształcącej I–III stopnia, rejon jakimowski, kierownik artystyczny Anatolij Semenowycz Janiew, otrzymał dyplom „Nagroda sympatii publiczności”.
Trzecie miejsce zajął zespół chóralny „Perła”, miasto Huliajpole, Państwowa Specjalistyczna Szkoła Ogólnokształcąca nr 3 w Huliajpolu (kierownik artystyczny Walentyna Tymoszenko), nagrodzony wycieczką krajoznawczą do stolicy Scytii — Kamiennego Horodyszcza, z
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Narybuta, i Hryhorija Weriowki, i kompozytora Anatolija Paszkewycza, i patriarchy Mstysława. Historia pradawnego państwa Ukrainy w pieśniach ludowych i dumach wyłania się z tej książki. Autor opowiada o pradawnej Kamiennej Mogile, stanowisku w Mezynie i innych znamienitych miejscach naszej Ojczyzny, a wszystko to raz po raz łączy pieśń; autor prowadzi wywód od źródeł ukraińskiej sztuki muzycznej aż po czasy współczesne. Opowiada młodym o kobzie, lirze („Rady dla młodego lirnika”), najstarszych instrumentach muzycznych, zachęca do gry na nich, przekazuje swoje doświadczenie. Wasyl Neczepa objechał z kobzą i lirą pół świata, od Ameryki po Australię, i wszędzie jego pieśń znajdowała oddźwięk, a początkujący mali Ukraińcy zaczynali trącać struny i przystrunki kobzy. W książce znajduje się około dziesięciu autorskich monospektakli, powiedzmy, ja z wielkim zainteresowaniem czytałem „Historię pradawnego państwa Ukrainy w pieśniach ludowych i dumach”. Powtarzam, książka Neczepy jest niezwykle aktualna w naszych dniach, w czasach nowego najazdu wrogich sił na Ukrainę, wzywa do świadomości narodowej, solidarności, jedności. Książka Wasyla Neczepy jest bogato ilustrowana, zamieszczono w niej szereg prac znanych artystów: Marczuka, Łopaty, Kłymenki i innych, a także liczne fotografie. Czasami wydaje się, że jest ich za dużo, u kogoś może powstać wrażenie autorskiego samouwielbienia, narcyzmu. Ale po pierwsze, one istotnie uzupełniają tekst, malują krajobrazy kozackiej posiadłości Neczepów i jego okolicy, a zresztą są interesujące same w sobie. Radzę każdemu, komu trafi się na drodze książka „Ród kozacki wspaniały”, nabyć ją lub wypożyczyć w bibliotece, odrodzi ona waszą ukraińską pamięć, obudzi w sercu dumę z ziemi, na której żyjemy, z narodu, do którego należymy.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Юрій МУШКЕТИК Таку книгу могла написати тільки по-справжньому талановита людина. Тут і широта інформатики — простотаки енциклопедизм, і ліризм — цільність душі, і гранична правдивість. А ще — глибинний патріотизм, який іде від серця, любов до рідного краю, рідної землі, до отієї “малої батьківщини”,
Фото Олександра Литвиненка без якої немає нас праведних. Її передали Василю Нечепі предки — діди та батьки, сусіди, добрі навчителі. Василь Нечепа закономірно пишається своїм козацьким родом, дідами та батьками, дядьками, тітками — всі вони відтіля, з козацького поля, від запорожців, від чумаків. Село Носівка під Ніжином давнє, козацьке, там були дві козацькі сотні, й вони перші повстали проти узурпатора Петра І, коли він почав ліквідовувати козацькі свободи, давнини, як вони їх називали. …І ось їде чумак Василь Нечепа (Петро) з валкою по Україні. “Краса яка. Увечері весь степ дивовижно змінюється: дихає, повниться пахощами, свіжий, широкий, як морські хвилі, вітерець з Дніпра ледве коливається на верхівках трави. Вся музика, що наповнювала день, стихає, і виникає інша… Іноді далекий крик птаха, як срібло, вибивається в повітря”. Чернігів, Ніжин, Прилуки, Пирятин, Лубни, Хорол, ріка Десна, Сула, Самара — аж до самого моря. Трави обіч дороги коням по гриву, далі коні — тарпани, промчали степом, орел ширяє у високості. Красива дорога. Але й важка. Розбійники напали на валку, і чумаки стають збройно до бою, і проти татарської ватаги також, і заподужає чумак”. Щиро змальовує Василь Нечепа шлях своїх предків. І — пісні. Пісні всю дорогу. Чумацькі, козацькі, родинні. А знає їх Нечепа… мабуть, більше за нього не знає ніхто. І вливається нам у серце Україна.
Але не тільки лірикою наповнена книга. Нечепа розповідає про своїх вчителів Олександра Сапігу, Леоніда Пашина, Олександра Корнієвського, Миколу Домонтовича і інших недавніх і давніх, великих майстрів, від них усіх він вчився гри на кобзі та лірі, вчився любові до рідної мелодії, і прагне, щоб ця музика не вмерла в Україні. Розповідає про нинішніх — Володимира Перепелюка, кобзаря Георгія Ткаченка, кобзаря-лірника Павла Чемерського, Олексія Чуприка, лірника Антина Штепу… А загроза втрати рідної мелодії є, нині все українське топчеться, знищується, його витісняє московська попса, всі оті шлягери, репи, де ні душі, ні змісту. І влада, на жаль, підтримує це. Українська історія обкрадена, обшмульгана. Нечепа розуміє це й намагається обстояти її. Його концепція України — України героїчної, стражденної, творчої. І він звертається до її світочів, до її високих постатей. Найперше — до Шевченка. Оповідь про великого Тараса перевита його віршами, його піснями, автор розповідає про велику любов українців до свого генія, власні прозріння від Шевченка. Адже все те, що сказав Шевченко — правдиве, іноді про того чи того діяча, про ту чи ту подію ми прочитуємо фоліанти, де все заплутане, де все не ясне, а прочитуємо Шевченка, і все стає зрозумілим. Чи то буде Хмельницький, чи то Семен Палій, чи-то Петро Дорошенко. Іноді здається: навіщо це все переповідає Нечепа, адже ми все це знаємо. Але його оповідь входить у концепцію єдиної України, минулої, нинішньої і майбутньої. Її доповнюють авторські оповіді про інших знаних людей: Олександра Довженка з піснями його матері й Олександра Білаша з власними піснями, і народних художників Івана Марчука та Да-
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny
Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”. Na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek. Na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57. Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Korespondent Ulana WOLYKOWSKA. Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. 1 2 0 2 1. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301221. Nakład w maju — 25 500. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe