Strona · s. 1strona oryginału ↗
Na ostrzu epoki
Слово Просвіти, №21 за 2012 рік
W dużej studiu koncertowym Domu Nagrań Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (ul. Pierwszomajskiego 5-A), w cyklu bezpośrednich audycji „Radio «Kultura» przedstawia”, 17 maja odbyła się prezentacja książki „Życie i czyn Anatolija Pohrybnego”, poświęconej działalności wybitnego uczonego, doktora nauk filologicznych, publicysty i działacza społecznego profesora Anatolija Pohrybnego. Imprezę prowadziła Liubow Hołota. Jak wiadomo, „Proświta” ogłosiła rok 2012 rokiem Anatolija Pohrybnego, ponieważ 3 stycznia tego roku skończyłby on 70 lat, a w październiku mija 5 lat, odkąd pożegnaliśmy się z tym słonecznym człowiekiem, proświtianinem, który był duszą wielkiej organizacji społecznej. Od czasu wydania książki odbyło się kilka wieczorów, m.in. w NSPU, Narodowym Muzeum im. T. H. Szewczenki, w mieście Szostka w obwodzie sumskim, we Lwowie i in. Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” ma nadzieję, że ideę tę podejmą ukraińscy proświtianie z tych obwodów, w których nierzadko bywał A. H. Pohrybnyj, jego ziomkowie z obwodu czernihowskiego, koledzy-naukowcy, członkowie Towarzystwa Pedagogicznego im. Waszczenki, studenci i aspiranci, dziennikarze i wydawcy jego książek z zakresu literaturoznawstwa, wszyscy niebojąwi się, którzy pamiętają cykle radiowe „Porozmawiajmy po ukraińsku” i „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”, które przez dziesięć lat tworzył w bezpośrednim eterze krajowego radia publicysta, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Anatolij Hryhorowycz Pohrybnyj. Tematy, które opracowywał gruntownie i wszechstronnie, są dziś aktualne jak nigdy, więc — „ducha nie gaśćmy!”, a niech oddanie i konsekwencja naszego towarzysza, pamięć o nim dodadzą nam sił w codziennej pracy.
Iwan Juszczuk, profesor
Anatolij Pohribnyj — działacz społeczny i państwowy, znakomity literaturoznawca, profesor wyższych uczelni, polityk. Ja jednak zatrzymam się na jednej z jego ipostaz — ipostazy językoznawcy-socjologa, dla której poświęcił nie jeden tom badań literaturoznawczych. I tu podjął się zadania być może najważniejszego dla naszych czasów: budził zniekształcone, podeptane przez kolonizatorów poczucie godności narodowej, szacunek do samego siebie, wszczepiał wiarę. „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”. Przez stulecia uczono nas, natarczywie wbijano nam do głów, że my, Ukraińcy, jesteśmy ludźmi drugiej kategorii, że nie mamy ani własnej historii, ani własnego narodu, ani własnego języka, nawet imienia własnego nie mamy. Wychowywano niewolników. Kto uświadamiał sobie, że jest Ukraińcem, troszczył się o los swojego narodu, bronił ojczystego języka, tego piętnowano znakiem niepewnego małorosyjskiego separatysty,
a potem ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalisty. Kolonizatorzy najbardziej obawiają się takich ludzi, bo oni kształtują naród, skłaniają ludzi do zastanowienia nad przyszłością swoją oraz swoich dzieci i wnuków. 16 lipca 1990 roku Rada Najwyższa jeszcze Ukraińskiej SRR przyjęła Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy — dokument programowy, w którym jasno określono obowiązki państwa wobec narodu ukraińskiego: „Ukraińska SRR zapewnia odrodzenie narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej i tradycji, osobliwości narodowo-etnograficznych, funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego”. Lecz nawet po proklamowaniu niepodległości Ukrainy dawna kolonialna nomenklatura, która pozostała na swoich nagrzanych miejscach, zaprogramowana na tłumienie wszystkiego, co ukraińskie, po prostu ignorowała i ignoruje te postanowienia Deklaracji. Ci, którzy w Konstytucyjną noc głosowali przeciw nadaniu językowi ukraińskiemu statusu państwowego, i po przyjęciu Konstytucji
POETYCKA ANTOLOGIA «STRZAŁA»
IWAN DRACH DZIŚ I ZAWSZE
PĘDZLE I PIÓRA
12–13
s. 6 · strona oryginału ↗
Zakończenie. Początek na str. 1. Przeradza się on jedynie w warunkach, gdy kraj, a wraz z nim i jego język, popadają w zależność od innego kraju, innego narodu, innego języka. W tym przypadku język metropolii pełni na terytorium pokolonialnym rolę niszczycielską: deformuje je, niszczy, wypiera, co oznacza — niszczy także samą duszę narodu”. Współczesna sytuacja językowa na Ukrainie to skutek długotrwałej polityki kolonizatorskiej Petersburga i Moskwy na Ukrainie, a tę politykę adepci kolonializmu dla własnego panowania chcą przedstawić nam jako misję kulturotwórczą i zakonserwować na wieki. Przykro, że są jeszcze Ukraińcy, którzy pomagają piątej kolumnie na Ukrainie. Z goryczą Anatolij Pohribnyj konstatuje: „Oto właśnie ona, nasza chroniczna sytuacja, kiedy nawet rodzonego brata nie jednoczy ani Ukraina, ani język ukraiński. Jeden pielęgnuje Ukrainę jako największą świętość, drugi — wykorzenia ją w sobie; jednemu najdroższy jest język ojczysty, drugi — zrusyfikowuje swój kraj; jeden pragnie wznieść własne, silne państwo ukraińskie, drugi — gorliwie ciągnie je pod władzę innego”. Dają o sobie znać przerzuty kolonializmu — niewolnicza służalczość. Do Ukraińców, którzy przerażają się tym, że można dbać o swój naród, o swój język, o swoją kulturę narodową, Anatolij Pohribnyj zwraca się z pytaniem: „Dlaczego, dlaczego mają wyraźny punkt odniesienia narodowego własnego państwowotwórstwa (a ma on związek także z rzeczami związanymi z etyką) Polacy i Chorwaci, Czesi i Bułgarzy, Gruzini i Estończycy, Rosjanie i Słowacy, Słoweńcy oraz Węgrzy, nie mówiąc już o dziesiątkach tych europejskich i pozaeuropejskich narodów, które już dawno państwowo się utwierdziły i imponująco rozwinęły właśnie na podstawie narodowej, i dlaczego niemało osób u nas… do tej pory nie wiadomo czego obawia się tego narodowego punktu odniesienia, a nawet go odrzuca?”. I w tym samym miejscu Anatolij Pohribnyj dodaje, wyróżniając tę myśl kursywą: „Ja jeszcze i jeszcze raz powtórzę: pozanarodowych, beznarodowych, powściągliwie, lekko narodowych itp. punktów odniesienia tworzenia i utwierdzania własnych państw społeczeństwa obywatelskiego nie znał, nie zna i nie może znać żaden normalny współczesny kraj, zwłaszcza tak rozwinięty, jak jakikolwiek z zachodnioeuropejskich”. To po co się lękać, jeśli ktoś z nieżyczliwych orientację na swoje narodowe, bronienie swojego narodowego zaczyna nazywać nacjonalizmem? Nikt nam i naszym dzieciom oraz wnukom nie zbuduje demokratycznej, bogatej, wysokokulturowej Ukrainy, jeśli nie my sami. Wszyscy, którzy przychodzą na naszą ziemię, wiedzą tylko jedno, jak mawiał Taras Szewczenko: „Dzierż i daj, i prosto w raj, choćbyś całą rodzinę zabrał!”. Jednak ludzie z zewnątrz powinni w końcu wiedzieć: Ukraina — to nie odłamek byłego Związku Radzieckiego, nie wieża Babel, to państwo Ukraińców, wywalczone przez naszych przodków w ciężkiej, wielowiekowej, krwawej walce dla potomnych. W nim, nawiasem mówiąc, może być miejsce dla wszystkich, którzy chcą dołożyć także swój rozum i ręce do jego rozwoju i rozkwitu, a nie dla własnego zysku. Ukraina póki co pozostaje pod każdym względem humanitarną półruiną. A to determinuje także jej degradację gospodarczą. Bo kultura i gospodarka są nierozerwalnie związane. Poziom gospodarki narodowej zależy od poziomu kultury narodowej. Tego nie chcą rozumieć ci, którzy zawłaszczyli, zagarnęli gospodarkę pod siebie, dla własnych niepomiernych zysków. Trwała i trwa walka o Ukrainę. I grzechem jest stać z boku, czekać, co z tego wyjdzie. Przyszłość zależy od nas. I niekoniecznie trzeba rzucać się na ambrazurę. Przykładem dla nas powinien służyć Anatolij Pohribnyj. „Oto jadąc do Ługańska, — wspomina on, — miałem w przedziale trzech sąsiadów… Mówili oni po rosyjsku, ja tylko po ukraińsku, — no, myślę, niczego ja tym nie demonstrowałem, a po prostu mówiłem sobie i tyle, jak zawsze w każdej sytuacji z ludźmi z Ukrainy i na Ukrainie, — i oto niedługo zauważyłem: najpierw jeden też po ukraińsku się odezwał, potem — drugi, potem (naprawdę z trudnościami) trzeci. I oto już i konduktorka zaczęła po ukraińsku odpowiadać. Oto wam i Donbas, który niektórzy uważają już za beznadziejnie rosyjskojęzyczny!”. Wystąpienia Anatolija Pohribnego zebrano w pięciu obszernych książkach. To szczera, bezpośrednia, przyjacielska rozmowa z narodem ukraińskim, z każdym z nas, z naszym sumieniem. Uderza w nich encyklopedyczna wiedza autora o przedmiocie swojej rozmowy. Właściwie jest to fachowy, istotny dialog z całą Ukrainą, bo ileż tu zamieszczono wypowiedzi z listów naszych współobywateli — mądrych, życzliwych, a nawet ukrainożerczych! Ale tych bolesnych, jednak jasnych rozważań wielkiego patrioty Anatolija Pohribnego nasza młodzież już nie zna, bo i za jego życia wychodziły one, z wyjątkiem pierwszej książki, w znikomych nakładach — tysiąc egzemplarzy! Trzeba wydać ponownie. Nie, nie jako zabytek historyczny, a jako naszą najostrzejszą broń. Nawet nie wszystko, a chociażby „Po zaczarowanym kole wieków” czy wybrane rozdziały z jego błyskotliwych wystąpień. Nie ma środków? A czyż jesteśmy już tacy biedni? Ja kładę tysiąc hrywien, ktoś jeszcze setkę, dziesiątkę. I wydamy w milionowym nakładzie. Słowo Anatolija Pohribnego musi dotrzeć do każdego Ukraińca, do każdej młodej osoby, jeśli nie chcemy stracić Ukrainy. Iwan Juszczenko. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Anatolij Hryhorowycz bardzo szanował chór ludowy „Homin” i jego kierownika Leopolda Jaszczenkę. Pieśni na cześć „ludowego profesora”. Na tym wieczorze po raz pierwszy wręczono dyplomy laureatów nagrody imienia A. Pohribnego. Dyplom nr 1 otrzymał dziennikarz radiowy Wasyl Marusyk, który dziesięć lat redagował cykle radiowe jubilata. Na wieczorze wystąpili Anatolij Mokrenko, Iwan Dracz, Pawło Mowczan, Mykoła Nesterczuk, Ołeksandr Szepniwski, Wasyl Czepurnyj.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
