Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Korzeń i skrzydła Iwana Dracza

Слово Просвіти, №21 за 2012 рік

W numerze 18 tygodnika opublikowaliśmy wybór wierszy znanego poety i usłyszeliśmy wiele odzewów — dobrych i... różnych. Czytelnicy pytali nas też o takie rzeczy: jaki jest dzisiaj Iwan Dracz? Czytajcie, a dowiecie się. Iwan Dracz — Bohater Ukrainy, ma wiele państwowych odznaczeń, był przewodniczącym NRU, Ukraińskiej Ogólnoświatowej Rady Koordynacyjnej, Kongresu inteligencji ukraińskiej, a obecnie kieruje Towarzystwem „Ukraina-świat”. Znany jest w wielu wcieleniach. Kiedyś, gdy był już deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy, laureatem wielu nagród literackich, jedna kobieta, zobaczywszy w moich rękach jego książkę, zapytała: „Co, Dracz jeszcze pisał wiersze?” W istocie, kimkolwiek by był, pozostawał przede wszystkim poetą. Dyskutuje się, czy był konformistą, czy nonkonformistą, czy komuś zdradzał, czy nie — podobno bowiem dobrze czuje się pod każdą władzą. Jedno jest bezsporne: nigdy nie zdradził rodzinnych Telieżyńców, gdzie ma swoje korzenie, ani swojej skrzydlatej muzy. W latach 60. burzliwie wtargnął w poezję, zadziwiając wszystkich niezwykłymi, epatażowymi, często fantasmagorycznymi obrazami, wynosząc swoich współwieśniaków, prostych wieśniaków-pracowników czy artystów na poziom kosmiczny: A na sprężystym sznurze, zwieszone za mankiety, // Przypięte ostrymi gwiazdami, w niebo szły spodnie („Ballada o wypranych spodniach”). Dyrektor Ogólnoukraińskiego Centrum «Proświta» Wasyl Kliczak wspomina: „Kiedy w czasach studenckich czytaliśmy poemat Iwana Drача «Nóż w słońcu», zastanawiałem się, co może oznaczać wyrażenie «Ukraińskie konie nad Paryżem». Później ten obraz wyjaśnił reżyser filmowy Jurij Illjenko. Okazuje się, że film Paradżanowa «Cienie zapomnianych przodków» Francuzi nazwali po swojemu. Szedł w paryskich kinach z szalonym powodzeniem, ludzie już od wieczora ustawiali się tam w kolejkach po bilety. Wtedy pisarka Marietta Szahinian pisała reportaże w «Izwiestiach», m.in. o tym, że film ukraińskich kinematografistów «Ognennyje kony» jest niezwykle popularny. W Moskwie dziwiono się: skąd taki sukces ukraińskiego filmu, i to jeszcze we Francji, w Paryżu. Wtedy zrozumiałem tę metaforę Iwana Drача”. Nawiasem mówiąc, jeden z rozdziałów poematu „Nóż w słońcu” poświęcony jest mistrzowi ludowej twórczości Zaliznjakowi, który z gliny wyrabiał wspaniałe konie. Prace ukraińskich mistrzów także podbijają świat zdumiewającą sztuką. Dlatego ten obraz jest wieloznaczny. Niemiecka książka Drача nosiła taki tytuł: „Ukrainische Pferde über Paris”. Być może w tej metaforze mieści się także jego skrzydlaty koń… Poeta Mykoła Worobjow w swoim czasie tak ocenił wpływ tego wybitnego szестdziesiątnika, który przebudził wielu: „Całkowicie rozbić tego domu mu się nie udało. Ale dobre jest i to, że dzieci mogą przebiegać przez dziurę, która pozostała po tym, jak był młody”. Dziś Iwan Drач, jak w młodości, łamie ustalone kanony, dosiadając skrzydlatej muzy, i nie zapomina o nauce, którą odebrał w Telizhencach. Kiedyś w swoich zdumiewających balladach z zachwytem opowiadał o życiowej mądrości rodaków, ich wysokich wartościach moralnych, zwłaszcza o babie Korupczysze w „Balladzie o węzełkach”: Była kiedyś u mnie baba Korupczycha, // Do dziś świecą mi jej ręce. // Była baba Korupczycha ciemna, niepiśmienna, // Do dziś świecą mi jej ręce. // Kto był głodny, przychodził do Korupczychy — // Ona każdego obdarowywała węzełkiem… // A pochowali ją w pożyczonej chustce, // Bo swoje węzełki sama zawiązała. W wierszu „Notacja samemu sobie” z nowego zbioru „Siwym koniem” poeta jakby przypomina sobie tę naukę: Kiedy jest ci bardzo gorzko // Poszukaj, komu jeszcze gorzej // Tylko wpatruj się gwiazdą // Do cierpiącego podejdź // Powiedz mu słowo czułe // Choć ból ci duszę gnębi // Zapytaj go: „Jak twoje sprawy // Mądra moja głowo?" I wyciąga wniosek: najważniejsze, że go pokrzepiłeś // a sam siebie na pewno pokrzepiłeś… W wierszu „Sny matki w mieście” pisał: Widzę matkę, jak z pokoju // Przechodzi na balkon // I no, żąć i motykować… // Do jej snu idzie Księżyc-motyka. // Obmotykuje wszystkie chodniki, // Wszystkie asfalty, wszystkie mosty, // Otula wszystkie sny i czary // Od ciemności do jasności. // By rosło wszystko, co się narodziło, // By wyrosło to, co się nie zrosło… // I nawet wtedy, gdy // Wyciera wnuczce czułe smarki, // Lecz tęsknota wisi jak mana, // Już i ja stoję jak krzak ziemniaka, // I ona mnie otula… W najnowszym tomiku poeta równie bolśliwie odczuwa troski swoich wiejskich rodaków, którzy wciąż nie doczekali się „poprawy życia już dziś”, oraz ich miłości do ziemi: Babka z dziadkiem czołgają się na ogród // Zwycięzcy wojny światowej // Ukraiński ogrodowy naród // Na brzuchu, jak plastuni, pełzną nasi wojacy // Kule przy przyzbie leżą // Bose nogi swoje wychodziły // Na brzuchu naprzód, na łąkę // Pną się starzy ostatkiem sił // Ostatni ogrodowy bunkier – ich dot // Lato lataj, zimę zimuj // Na perzy, bieluń, na ostrożeń // Serce rwą jak zawleczkę z granatu… Iwan Dracz, jak jego rodacy, przez całe życie uprawia swój ogród, choć bywa to bardzo ciężkie. A jednak wzbija się w niebo, rozpostarłszy skrzydła, które podarował mu los. O jego wędrówkach po ukraińskiej diasporze jest nasza rozmowa. — Iwanie Fiodorowiczu, gdzie najlepiej żyje się Ukraińcom za granicą? — Chyba w Kanadzie. Jest ich tam dużo, ponad milion, wielka ukraińska wspólnota. Liczba rodaków wpływa też na jakość życia. W USA Ukraińców jest być może jeszcze więcej, ale są rozproszeni po terytorium. W Kanadzie natomiast są bardziej skupieni. Niedawno, w grudniu, byłem w USA na zaproszenie amerykańsko-ukraińskiej Fundacji „Ukraina-USA” z okazji obchodów 20-lecia Niepodległości. Wręczono mi nagrodę za udział w przeprowadzeniu referendum sprzed 20 lat. Tę Fundację kieruje Nadija Makkonel. Udało mi się odwiedzić dwa muzea: Edgara Allana Poe i Walta Whitmana. Spotkania ze mną odbyły się w Nowym Jorku, Filadelfii i Waszyngtonie. Był tam również mer Kijowa Popow. Ukraińcy, niestety, nadal nie mają tam wspólnego zdania. Ludzie, z którymi się spotykałem, bardziej sprzyjają melnykowcom. A banderowcy, zwłaszcza Askold Łozynski, wzywali, by nie przychodzić na spotkanie z Draczem. Ale kto chciał, ten przyszedł. W Nowym Jorku ucieszyłem się, że spotkałem Jewhena Stachowa, ostatniego młodogwardzistę, jak o nim pisano. Była doktor nauk filozoficznych, działaczka społeczna Marta Bohaczewska oraz Rostysław Chomiak, propagandysta Łypyńskiego, starszy Pelenski, Hanna Bojczuk-Szczepko, córka wybitnego malarza, monumentalisty Mykoły Bojczuka, i inni. Bibliotekarz, literaturoznawca, dziennikarz Mychajło Sztohryn zaprosił mnie na spotkanie na uniwersytecie w Urbana-Champaign w stanie Illinois. W tym ukraińskim ośrodku często organizuje się spotkania z Ukraińcami. — Niedawno byli Państwo w Rumunii. Jakie wrażenia z podróży? — Tak, w dniach szewczenkowskich byłem na Bukowinie Południowej. Tam bardzo życzliwi są Generalny Konsul Ukrainy w Suczawie Wasyl Bojeczko z żoną Nadiją. Byliśmy na szewczenkowskim święcie, spotykaliśmy się z Ukraińcami. Wieś nazywa się Negostina. Powiedziałem: skoro tak gościnnie przyjmują nas w Negostinie, to gdzie tu znaleźć Hostynę, żeby zobaczyć, jak tam może być. Czyżby było jeszcze lepiej? Bardzo podoba mi się architektura bukowińskich cerkwi rumuńskich. Przypomina naszą Bukowinę. Przecież na Ukrainie jest tylko jedna trzecia Bukowiny, dwie trzecie są w Rumunii. Chciałoby się, żeby nasze ukraińskie prawosławie było na takim poziomie, jak tam. To coś nadzwyczajnego, bardzo bliskiego, domowego. Jestem zakochany w rumuńskim prawosławiu. Te cerkwie mają szczególną architekturę. Ich napisy, mozaiki, freski, zdobienia są dla nas niezwykłe. U nas zdobienia są wewnątrz, a u nich na zewnątrz, cerkwie są niezwykle piękne. Rumunom się poszczęściło, wreszcie są zjednoczeni wokół jednego Kościoła, w jednym państwie, NATO ich objęło, otuliło, wkłada tam wielkie pieniądze. W 1763 roku w pobliżu Dragomirny na Bukowinie schronienie w klasztorze Świętego Ducha znalazł Paisij Wełyczkowski (1722–1794). To znany ukraiński święty prawosławny, starzec, asceta. Przełożył z greki na język cerkiewnosłowiański księgę „Dobrotolubie”, która stała się ulubioną lekturą duchową wśród mnichów i świeckich. W tamtym czasie wywierał duży wpływ na prawosławie w wielu krajach, w tym na powstanie Optiny Pustyni i na ukształtowanie instytucji starców. W swoim czasie starcami byli Lew Tołstoj, Fiodor Dostojewski, Hryhorij Skoworoda. Była to instytucja tak zwanych „starszych”, którzy uczyli ludzi. Ten wpływ przetrwał do dziś. Poziom życia w rumuńskich miastach jest wyższy niż u nas, a w odległych wsiach nawet niższy niż u naszych Huculi. W delcie Dunaju mieszka również część Ukraińców. Na przykład koło Gałaca (dawna

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn