Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Władczyni czarodziejskiego pędzla Z okazji jubileuszu znanej ukraińskiej artystki Ludmyły Zadorożnej

Слово Просвіти, №21 за 2012 рік

Hałyna KYRPA Bardzo często łapię się na myśli, jak niełatwo pisać o człowieku, którego blisko znasz i bezgranicznie kochasz. Myśli napływają jedna przed drugą, niczym fale na brzeg, i człowiek gubi się, którą z nich przepuścić naprzód. Kim ona — Ludmyła Zadorożna — jest dla mnie? Siostrą? Przyjaciółką? A może powietrzem, dzięki któremu oddycha się i prosto, i swobodnie? Jednego jestem pewna na sto procent — bez niej raczej nie udałoby mi się dowiedzieć najważniejszego o prawdziwej (a nie udawanej) przyjaźni i miłości między ludźmi, o wzajemnym wsparciu, oddaniu i poświęceniu. Stała się dla mnie uosobieniem bezinteresownych relacji i świadectwem tego, że w przyjaźni nie może być ani obłudy, ani podstępów, ani nieufności. Że prawdziwa przyjaźń to bodaj najcenniejsza rzecz na świecie (dokładnie tak, jak twierdził w listach do swojego ucznia Mychajła Kowalynskiego Hryhorij Skoworoda). Jej niezawodne ramię nie raz czułam w najcięższych momentach swojego życia… Urodziła się Ludmyła Zadorożna 14 maja 1942 roku w malowniczej wsi Skibynci na Winnicczyźnie. Właśnie tam po raz pierwszy obudziło się w niej pragnienie malowania. I okazało się ono na tyle uparte, że swój pierwszy rysunek dziewczynka wydrapała gwoździem na metalowym łóżku. Najbardziej pociągały ją proste książeczki dla dzieci z obrazkami, które mogła oglądać godzinami. Cudem i odkryciem była dla niej także otaczająca przyroda — i dziecięce oczy odbierały tam pierwsze lekcje wpatrywania się i zachwytu jej pięknem. Do dziewczynki, spostrzegawczej i pełnej miłości do życia, każda wiosna, lato, jesień i zima przynosiły coś nowego, i zawsze — jak po raz pierwszy. Otwierała okna swego serca na oścież – dla śniegów, deszczów, strumyków, kwiatów i ptaków, bo wszystko było dla niej cudem i odkryciem. Z czasem rodzina przeprowadziła się na przedmieścia Kijowa, Wodohin. Tam Lusia ukończyła siedmioklasową szkołę. A ponieważ cały czas rysowała, ojciec wsparł ją w wyborze zawodu: „Lubi rysować, to niechaj dalej rysuje…”. Tak oto, otrzymawszy ojcowskie błogosławieństwo, dziewczyna przez pięć lat zdobywała wykształcenie w Kijowskiej Szkole Sztuki Stosowanej (1961). Z wdzięcznością do dziś wspomina wspaniałych wykładowców: Jewhena Swiatśkiego, Anatolija Kazancewa, Ninę Han. Potem była pracownia artystyczna. Następnie zatrudniła się na stanowisku artysty-dekoratora w Narodowym Muzeum im. T. H. Szewczenki. Jednocześnie młoda artystka studiowała na wydziale grafiki oddziału wieczorowego Ukraińskiego Instytutu Poligraficznego im. Iwana Fedorowa, gdzie wykładali niezwykli specjaliści Florian Jurjew i Wałerij Łamach, współpracowała z wydawnictwami i czasopismami dla dzieci. Do jej dorobku graficznego należą oryginalne pocztówki wydane przez wydawnictwo „Mystectwo”, piękne ilustracje w czasopismach „Malatko” i „Soniasznyk”, oprawa artystyczna kilku książek dla dzieci w wydawnictwie „Weselka” (Łesi Ukrainki, Jakiwa Szczohołiwa, Dmytra Czerednyczenki). Do dziś pozostał niewydany jedynie unikatowy zbiór „Pieśni o miłości”, którym Ludmyła właściwie zademonstrowała głęboką wiedzę i zrozumienie ukraińskiego folkloru. Na początku lat 80. Ludmyła przechodzi na pracę twórczą i całkowicie oddaje się sztuce, głównie malarstwu. To do dziś jej najbardziej ulubiony żywioł. Świadczy o tym dwanaście wystaw indywidualnych artystki, które zawsze stawały się wydarzeniem w świecie sztuki. Zarówno Dom Artysty, jak i Ukraiński Fundusz Kultury, przedstawicielstwo ONZ w Kijowie, Narodowe Muzeum im. T. H. Szewczenki, czy Galeria Sztuki Akademii Kijowsko-Mohylańskiej na czas jej wystaw jakby ożywają, zmieniając się w świąteczne sale. Co więcej, wiele płócien artystki stale zdobi kolekcje muzealne i prywatne w Niemczech, Francji, Japonii, Ameryce, Kanadzie, Czechach, Syrii, Portugalii. Obcowanie z obrazami Zadorożnej rodzi poczucie zagadki, przesyconej czarem poezji. Jakoś od razu ogarnia poczucie, że piękna wokół jest wiele, że jest ono różnorodne i niepowtarzalne, że można się w nim zanurzyć z głową, zapominając o szaro-przykrej monotonii dnia codziennego, i dzięki temu stawać się lepszym. A potem przekonujesz się, że to piękno rzeczywiście potrafi zatrzymać chwilę i przemienić ją w wieczność. Fantazyjny świat Ludmyły Zadorożnej niewidzialnie przenika do świata realnego, ale nie niszczy go, a wręcz przeciwnie – czyni go delikatniejszym, życzliwszym, bardziej atrakcyjnym. Świat iluzji jakby zwraca nam rzeczywistość inną stroną, gdzie ludzka dusza spragniona szuka pierwotnego piękna i doskonałej harmonii, i znajduje ją w duszach traw i kwiatów, a ledwie poczuwszy to wszystko na dotyk, zamiera z niewysłowionego szczęścia. Paleta pejzaży Zadorożnej jakby nasycona jest ciszą z tysiąca tonów i półtonów. Jaka plastyka ruchów w drzewach z „Siedniowskich krajobrazów”! Wydaje się, że zaraz oderwą się od ziemi i popędzą w świat, niosąc w oddalenie swoje niepokoje, światło i czystość. Jej kwiaty i drzewa poprzez swoje pozorne milczenie jakby przekazują nastrój twórcy. Kwiaty i drzewa są jak żywe. Potrafią do woli smucić się i radować, śpiewać i szeptać, marzyć i żegnać się (czyli przekwitać), patrzeć w niebieski błękit i łowić swoje odbicia w lustrach kałuż. Kobieta, która namalowała to wszystko, bez wątpienia posiada wrażliwą duszę poety i nienaganny słuch muzyczny. Bo kiedy wędrujesz od jednego obrazu do drugiego, to jakby stąpasz boso po trawie i słyszysz szelest wiatru w gałęziach bzu, śpiew leśnych dzwonków i konwalii, spadanie sierpniowych jabłek. A jeszcze wszędzie wyczuwa się niewidzialną obecność człowieka, który ciepłą ręką przygarnia do siebie każdą gałązkę czy źdźbło. I słychać ledwo uchwytny oddech Boga. Czasem jej drzewa przypominają delikatną koronkę, którą aż czuje się w dotyku. Nie na darmo przecież świętej pamięci historyk sztuki Wołodymyr Pidhora, oglądając wystawę, powiedział: „Czyż pani maluje? Pani jakby wycałowuje swoje prace!”. Jej ulubione „postacie” – deszcze, wieczory, noce, śniegi, słońca, łodzie, domy, koguty – zawsze są inne i zawsze nastrojowe („Dwoje”, „Dwa słońca”, „Dwa koguciki”, „Zimowy zmierzch”). Ma niezwykły dar odczuwania nastroju żywej przyrody, dlatego tak łatwo jej raz po raz odpowiadać na wołanie drzew i kwiatów, okien i skwerów i odgadywać ich tajemnice. Przypominam sobie, jak kiedyś do późna kopaliśmy u nas we wsi ziemniaki, aż skradła nas noc. I choć byliśmy bardzo zmęczeni, Lusia nie mogła sobie pozwolić na zmarnowanie szczęśliwej okazji – właśnie bujnie kwitły aksamitki. Cała grządka płonęła ich kwiatem-ogniem! Lusia postawiła przed grządką krzesło i sztalugę i zabrała się do ich malowania. Wydawało się, że nie maluje, a odprawia jakiś magiczny obrzęd czarów. Do dziś mam przed oczami to niezwykłe widowisko – na wpół baśniowe, na wpół realne: piękna kobieta, zapomniawszy o całym świecie – w świetle księżyca! – przenosi na płótno piękno aksamitek, pełne nocnej tajemnicy! Ważna strona twórczości Ludmyły Zadorożnej to obrazy-poematy, obrazy-mity, symboliczne i głęboko filozoficzne w swej istocie („Dażboh”, „Trzcinowa”, „Wiosenna bajka”, „Requiem”). Oto, powiedzmy, „Drzewo życia” (1967) – w czterech rzędach namalowano wzgórza, niczym kozackie mogiły. Na najwyższym – jak na rozstaju wiatrów i niepogód – nagie, rozgałęzione drzewo. Czyżby to Ukraina? Oto ona ożywa-odradza się błękitnymi pędami – nowymi nadziejami. To obraz-historia, obraz-pamięć, obraz-symbol. Jest jeszcze jedno niezapomniane wrażenie z obrazów Lusi. We wrześniu 1993 roku pisarka Olha Mak, odwiedziwszy Ukrainę po pięćdziesięciu latach emigracji, po raz pierwszy zapoznała się z twórczością Ludmyły Zadorożnej. Po powrocie do domu, do Kanady, napisała mi w liście: „Zaczynam zazdrościć Lusi, że potrafi pędzlem przedstawić to, do czego słowo jest nieprzydatne”. Ludmyła Zadorożna niezwykle kocha Siedniów, gdzie przez wiele lat odbywały się plenery ukraińskich artystów. Tam, w Siedniowie, narodził się jej piękny cykl „Sami sobie w swojej zagrodzie” – wzruszający do łez hymn o prostym człowieku. Tutaj jakby zamarła mądra wieczność. Prawdziwe, nieupiększone niczym ludzkie bytowanie. „Ja to bym wszystkie babcie we wsiach namalowała! Jest w nich coś tak pięknego, co odchodzi, czego już nie ma” – mówi Lusia, a głos jej drży. O, oczywiście, gdyby tylko mogła – nie pominęłaby żadnej babci ani dziadka, przyjrzałaby się każdemu uśmiechowi, każdej zmarszczce! Do ich oczu i rąk! Gdyby tak ten cykl, jak i resztę obrazów Zadorożnej wydać w formie albumu i pokazywać światu wysokie wzorce współczesnego ukraińskiego impresjonizmu. I gdyby nasi włodarze rozumieli, jakie unikalne dziedzictwo posiadamy, to takie rzeczy działyby się właśnie z ich inicjatywy… A póki co, nie włodarze, a inni dostrzegają Lusię i kochają ją — bliscy, przyjaciele, koledzy. Ci, którym zawsze jej brakuje. Świadectwem tego są „Księgi wpisów” z jej rozmaitych wystaw. Ileż w nich ciepłych słów podziękowania! Oto najbardziej charakterystyczne z nich: „…Jestem zachwycona Pani obrazami… Patrząc na Pani wspaniałe zimy, martwe natury z kwiatami, czuje się rodzimą przyrodę, jej różnobarwność i różnorodność. Pani „ukrainki” wywołują nostalgię za przeszłością, którą zna się tylko z opowieści mamy…” (W. H. Bilawśka) „Zawsze byłem szczerym zwolennikiem Pani talentu. Takim pozostaję i po obejrzeniu wystawy…” (Wołodymyr Kutkin, artysta) „…Własny język artystyczny, własny charakter pisma, którego z nikim nie pomylisz. Dziękujemy za dobrą energię zawartą w dziełach!” (Hałyna Zubczenko, artystka-monumentalistka, z córką Jarosławą) „…Pani seria „Pokój naszej ziemi” — to arcydzieło filozoficznego rozumienia jedności człowieka i przyrody, Wszechświata. Uzdrawiające pędy ludowych tradycji sztuki wyrosły w Pani malarstwie bujnym kwieciem. Właśnie przez takich artystów jak Pani, Ukraina przemawia do świata: „Patrzcie, jaka jestem!” (Nela Zabłocka) „…Wystawa bardzo piękna. Ale powiedzieć tylko tyle, to będzie bardzo mało. Ona zapala duszę jasną siłą. Z każdego obrazu strumieniuje żywa twórcza myśl Twojej duszy i ziemi naszej Ukrainy. Drzewa, kwiaty, ludzie — to i mikrokosmos, i makrokosmos tego świata. Wierzę w niezniszczalność ludzkiego ducha! Będziesz żyła wiecznie na Ukrainie i w swoich dziełach…” (H. Z. Ponomarenko, artysta) Z bólem serca zauważam, że wielu z tych ludzi już nie ma na świecie, choć pozostała na zawsze ich szczerość. Dodam od siebie: bardzo chciałbym żyć w świecie Ludmyły Zadorożnej, gdzie nie ma ani krzty próżności — wśród ludzi z zamyślonymi spojrzeniami, wśród kwiatów z barwnymi oczami, wśród drzew z wrażliwymi duszami. W świecie wrażliwości i dobra, gdzie zawsze łatwo znaleźć porozumienie. Ten świat wzbogaca nasze dusze. To — świat-zacisze, świat-cud, świat-natchnienie. Nigdy się w nim nie zgubimy i nie staniemy się obcymi. A nasze serca, być może, nawet zakwitną, jak nuty na obrazie Ludmyły Zadorożnej. Choćby na czas tego „koncertu”, który zwie się życiem…

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn