Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Wziąłem na swoje barki cały świat

Слово Просвіти, №21 за 2012 рік

Mykoła TOMENKO. Praktyczny wiek. Mówią, że uczciwemu trudno przeżyć w podstępnym, w praktycznym wieku. Jeśli nie umiesz chodzić naokoło — to uważaj, że nie jesteś mężczyzną. Wyprzedzą cię w wyścigu. Ci, którzy byli bliscy — stają się obcy… Strasznie — pędzą gdzieś wagony, w których nie widać ani duszy… Nie jestem z tymi, którzy rwą i chwytają, którzy depczą pod siebie, żeby iść… Jest wielka Prawda, która zna istotę wielkiego celu. I za wszystko przychodzi czas zapłaty, jakkolwiek byś się nie maskował… Pozostaje nie to, co zdążyłeś wziąć, a tylko to, co ludziom oddałeś. Skrzynia. Ku pamięci brata Jewhena. Otworzyłem wieko starej matczynej skrzyni. Kredą i ołówkiem zapisano tam dzień, miesiąc i rok urodzenia moich sióstr i braci. A ja nie pamiętam ich. Jednego tylko brata zostawiła mi ta wojna, która utykając na jego nodze, poszła do grobu… Podniosłem jedną odzież, drugą, a na dnie skrzyni pozostał zwój płótna, który kiedyś matka bieliła nad rzeką. Zwój matczynego smutku tak i pozostał przez nikogo nie rozwinięty… Kamień. Tutaj matka często prała koszule i biła o kamień ciężkim drewnianym kijanką, a kamień słuchał tylko, marszcząc swoje wypukłe czoło. Zdaje mi się, że nawet teraz widzę, jak kołyszą się na sznurku moje płócienne spodenki, i jak strzały słyszę uderzenia kijanki o ciężkie białe płótno… Idę do kamienia — do rzeki mojego dzieciństwa… do rzeki matczynych myśli, dokąd odpłynęły jej siła i uroda… A kamień taki sam, jak i wtedy — tylko zmarszczek przybyło na wysokim jego czole… Jego strzegą zielone bagnety turzycy i ostre włócznie trzciny… A on, zapewne, wciąż jeszcze czeka, kiedy przyjdzie do niego moja matka i przykryje go czerwonym, z wesołymi kogutami RĘCZNIKIEM… Na pastwisku. Ku pamięci brata Jewhena. Na pastwisku — placu mojego dzieciństwa — każdy kamyczek, każdy rowek, ba, nawet każdy oset, który kłuł mnie w nogi — jest bliski. Krowa nasza lubiła chodzić w szkodę, a ja pilnowałem jej, w tym czasie, gdy chłopcy dośniewały pod drzewem sny… Siedział bocian przy kominie i, zdawało się, wołał na śniadanie. Lecz pewnego razu, obudziwszy się, zdziwiłem się — słońce już podeszło wysoko, patrzę — na pastwisku pasą się jakieś żelazne potwory z czarnymi krzyżami… Nie pamiętam wszystkiego dokładnie, tylko przypominam sobie: kiedy spadł głęboki śnieg, schowaliśmy krowę w stóg słomy. Kiedy zaś rano prosiliśmy o mleko — na rzęsach matki zadrżały łzy. W tym miejscu, gdzie stała nasza krowa, leżał wielki zakrwawiony bagnet… my, kiedy na mój przyzbie siadają ciocie i łuskają ziarna na święta… Oj, nie wybieram się! Niech jeszcze bociany wysiedzą dzieciątka swoje u mnie koło komina — tylko wybielcie mnie, wybielcie, no, choć przed świętem, bo jakże, przecież jak nie jest, choć staruszka, a jednak — dom. Matka zbierała nasiona. Matka zbierała nasiona malw, aksamitek, astrów i ciasno zawiązywała w węzełki — każde osobno, i kładła w kredensie, aż na tę górną półkę, gdzie wrzeciona stare walały się, kłębki jakieś, szpulki, stare zardzewiałe gwoździe… Były tam jeszcze i zeszłoroczne węzełki… Matka, choćby jak była zajęta, nigdy jesienią nie zapominała zebrać nasion — jeszcze za ciepła, jeszcze za słoneczka. Stanie, bywało, pod domem i trze w dłoniach suche główki kwiatów, które już przekwitły swoje… Śpieszyła się matka, żeby nie wysiały się w ziemię te nasionka… Myśmy nawet nie wyobrażali sobie swojego czyściutkiego domu bez malw, aksamitek, piwonii, astrów, powojów… Tyle tych węzełków zawiązała matka w swoim życiu! A tyle kwiatów wzeszło!.. A tej ciepłej jesieni kwiaty osypały się… nasionka wpadły w ziemię… Po raz pierwszy… bez mamy… Gdzieś jeszcze do dziś, zapewne, leżą te węzełeczki, przez nikogo nie rozwiązane… Cudzy ból. Umierało dziecko. Na rękach u matki. I roczku jeszcze nie miało. Ani rady, ani porady. Bezsilni oboje, ojciec i matka. A ono przecież jeszcze takie maleńkie, jak źdźbło w polu. Chyli bezsilnie główkę. Chyli… * * * Siedzą dziadek z babcią pod kwitnącą gruszą i milcząc patrzą na bramę, która ma lada chwila się otworzyć: i wejdzie najdroższy gość — młodość. Marii. A ty jesteś taka piękna, jak wtedy, kiedy się spotkaliśmy, jakby wczoraj. Lata — niczym łabędzie na wodzie, gdzie pozostały marzycielskie topole. A ty jesteś taka, jakby nie było i wzruszeń, i długich dni rozłąki – stoisz, niczym topola za wsią, i w ślad za wiatrem wyciągasz ręce. W tobie — i matczyny śmiech, i płacz, w tobie — moja nadzieja i trwoga. Jeśli zaś ja słowem zraniłem, — to wybacz, wybacz, bo nie wybaczy mi droga. Ja będę iść w wiatr i w burzę i wracać będę w śnieżyce, lecz nie zapomnę ja twojej łzy w jasną chwilę przejmującej ulgi. * * * Jakby i nie żył na tym świecie. Nie dziwcie się, naprawdę bowiem tak jest… Tyle zakwitał i mdlał w życie już pod ochronę wzięty mak. Jakby i nie moje płynęły te rzeki, jakby i nie biegałem ja po ziemi. Odleciały już gdzieś na wieki jasne moje radości i żale. Jakby i nie mnie w białym domu, jak hulał w bujnym kwiecie maj, nisko tak schyliwszy, rodzona matka czule mówiła “Wstawaj…” A sama legła, legła na wieki W czerwoną — aż piekącą — siniznę… Tylko to nie odejdzie na wieki… — będzie w sercu wiek nosić syn. — Dzie-ci-no-o! — wyrwało się u ojca, i on upadł na drewniane łóżko, wbił głowę w poduszkę, żeby nie słyszeć tego krzyku, i bił ciężkimi, jak kamień, pięściami o drewniane deski, jakby zaganiał w nie swój ból, jak niepodatne gwoździe… Skrzypnęły drzwi, na co nikt nie zwrócił uwagi… Matka przyciskała do piersi dziecię, które topniało, jak świeczka… A na progu — starcy… Pewnie, oni wszystko zrozumieli… Postali milcząc, postali i ponieśli w swoich wielkich pustych torbach wielki ludzki ból po całej Ukrainie… A ojciec więcej nie krzyczał. I nie wbijał już w suche deski swojego bólu — on jakby odpływał gdzieś daleko-daleko… Na jakiejś biało-białej chmurce… Słodka błogość rozlewała się po całym ciele… A czyjś głos zza pleców: — I gdzie to było? — Nie wczoraj i nie dzisiaj. Było. Na Ukrainie… Po drodze w wieczność. Po drodze w wieczność szło dwoje: Słońce i Cień. Cień miał zwyczaj wybiegać naprzód, kiedy Światło szło w rozmyślaniach o kwiatach i drzewach… Cień pierwszy przybiegał do Strumienia. I pierwszy pił tę chwilę, którą Natura tworzyła wiekami. Lecz od tego nie przestawał być Cieniem. A Światło na nosidłach radości rozchlapywało z pełnych wiader szczęście, zalewało ziemię świergotem ptaków, a z kielichów tulipanów częstowało przechodniów… Mykoła Tomenko urodził się 25 maja 1937 roku we wsi Jarosławka w rejonie szpolańskim w obwodzie czerkaskim. Stąd wyruszył w wielki świat. Później pisał: “W mojej wsi, która pachnie macierzanką, // Gdzie ścieżka zagubiła się między trawami, — // Ja pierwsze słowo wymówiłem tam: “mama!” // I świat na barki cały sobie wziąłem”. Ukończył Kijowski Uniwersytet Państwowy im. Tarasa Szewczenki. Pracował w wydawnictwach, redakcjach gazet i czasopism, w Ministerstwie Kultury i Sztuki. Autor około dwóch tuzinów książek poezji, prozy, sztuk, piosenek, wśród nich “Dzika grusza”, “Między brzegami dni”, “Wiśniowy kwiat”, “Droga do chleba”, “Książeczka pracy matki” i in. Czołowi kompozytorzy Ukrainy stworzyli do jego wierszy ponad 60 popularnych piosenek. Mykoła Danyłowycz jest zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, laureatem nagród literackich im. Hułaka-Artemowskiego, im. W. Mysyka, im. D. Łucenki. 30 maja o 18.30 w Kijowskim Domu Artysty odbędzie się wieczór literacko-artystyczny, poświęcony 75-leciu pisarza, na który gościnnie zaprasza wszystkich chętnych.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn