Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №21 за 2014 рік

16 s. · 26 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Zwycięstwo Petra Poroszenki

Dmytro PAWŁYCZKO Powszechne zwycięstwo Petra Poroszenki w pierwszej turze wyborów prezydenckich 25 maja, odniesione w Ukrainie i za granicą, gdzie mieszkają obywatele Ukrainy, oznacza, że plan Putina, by podzielić naród ukraiński na zwalczające się obozy euromajdanowców i zwolenników promoskiewskiej polityki agenta Kremla Janukowycza, poniósł porażkę. Zwycięstwo Poroszenki to zwycięstwo narodowo-wyzwoleńczych energii wielu pokoleń Ukraińców, zwycięstwo Niebiańskiej Setki Majdanu. To demonstracja duchowej jedności narodu, który ostatecznie i na zawsze wybrał europejski kierunek swojego narodowego i państwowego rozwoju. Zwycięstwo Poroszenki to gwarancja zwycięstwa ukraińskich Sił Zbrojnych nad diwersantami i terrorystami wysłanymi przez Putina, którzy po okupacji Krymu próbują zdobyć i podporządkować sobie wschodnie, kozackie i górnicze obwody Ukrainy. Czy Petro Poroszenko, Prezydent Ukrainy, zdoła unieść ciężar swoich pierwszych pilnych, różnorodnych, a zarazem równoczesnych zadań? To znaczy: unieszkodliwić, ukarać i wypędzić katów Ukrainy z Ługańszczyzny i Donieczczyzny, zorganizować wybory nowego parlamentu, zapewnić bezwizowy reżim dla obywateli Ukrainy na granicach z Unią Europejską. Petro Poroszenko jest zdolny nawet do czegoś więcej, ale do tego potrzebni są nie tylko naród, który na niego głosował, lecz także wszyscy przeciwnicy Poroszenki w wyborach, wszystkie proukraińskie partie i organizacje społeczne, wszystkie twórcze i naukowe siły Ukrainy, cała ludność Ukrainy powinna się zmobilizować i stanąć obok niego, by wykonać jego priorytetowe decyzje. Teraz wreszcie wszelkie ambicje wodzów zostały stłumione: partie socjaldemokratyczne, liberalne i nacjonalistyczne powinny zrozumieć, że naród w osobie Petra Poroszenki dostrzegł wybitnego, ogólnonarodowego lidera naszego. Teraz należy go wspierać wszystkimi naszymi myślami i czynami, wszystkimi siłami narodu walczącego o wolność. Petro Poroszence do wsparcia potrzebna jest każda dobra myśl o nim, każda modlitwa za niego, każdy szlachetny czyn ku czci i kolejnym jego zwycięstwom. Będąc zaufaną osobą Petra Poroszenki, występując na licznych wiecach i zebraniach z wezwaniami do poparcia go w wyborach prezydenckich, za każdym razem przypominałem sobie i przeżywałem jego pierwsze przemówienie w pierwszym dniu Majdanu, kiedy powiedział: „Jesteśmy narodem europejskim, wracamy z moskiewskiej niewoli do swojej ojczyzny Europy i nikt nas nie zdoła zatrzymać!” Petro Poroszenko to człowiek o napiętej i przenikliwej myśli, który naświetlił motywy i cel Majdanu. On zaś jest działaczem, energiczną osobowością, która nie poprzestaje na hasłach i apelach, lecz szuka sposobów realizacji swojego słowa mówcy. Spośród partyjnych przywódców Majdanu Petro Poroszenko wyróżnia się swoim pozapartyjnym statusem. Prawie wszystkie jego przemówienia na Majdanie to swego rodzaju sprawozdania z tego, co właściwie zrobił, by zapoznać liderów Unii Europejskiej z duchem Majdanu, w ogóle z narodowo-wyzwoleńczą walką Ukraińców, skierowaną na zdobycie niezależnej od Moskwy państwowości. Jeszcze przed tym, jak został Prezydentem Ukrainy, Petro Poroszenko zaczął pracować jako budowniczy naszego europejskiego, demokratycznego bytu. Ważną cechą Petra Poroszenki jako polityka jest jednoczący magnetyzm jego szlachetnego charakteru. Ani jednego słowa kompromitującego czy poniżającego swoich przeciwników wyborczych nie usłyszano od Poroszenki. A przecież wiedział, czytał, jak kłamliwie i bezczelnie próbował ktoś z jego byłych przyjaciół przedstawiać go wyborcom. Charakter i postępowanie Petra Poroszenki wzywają ukraińskich polityków do jedności. Nie mógł powiedzieć Witalijowi Kliczkowi: „Dziękuję. Nie potrzebuję niczyjej pomocy, sam wspiąłem się na górę”. Nie mógł tak powiedzieć, bo nie był obdarzony zarozumiałą ambicją. Nie mógł tak powiedzieć, bo rozumiał, że w walce o europejską doskonałość naszego państwowego bytu potrzebuje pomocy. Połączenie Petra Poroszenki z Witalijem Kliczkiem w jeden zespół to unikalny, pouczający w naszej długiej historii waśni między książętami, hetmanami, nacjonalistycznymi wodzami i naszymi chwalebnymi dysydentami fakt. W dużej mierze dzięki temu jeden został Prezydentem, a drugi – burmistrzem Kijowa. Każdy z nas, kto kocha swoją ojczyznę, dziś jest zobowiązany pomagać Prezydentowi Ukrainy, a rzeczywistość daje ku temu mnóstwo możliwości – od ofiary materialnej na wzmocnienie naszej armii po ofiarę własnego życia na polu walki z okupantami. ROK BORYSA HRINCZENKA Z ROSY I WODY, PANI ZINAJDO!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

To były demokratyczne, otwarte wybory

Na konferencji prasowej Komitetu Wyborców Ukrainy w agencji UNIAN 26 maja 2014 r. przeanalizowano przedterminowe wybory Prezydenta Ukrainy. Dyrektor generalny KWU Ołeksandr Czernenko zaznaczył: „Najważniejsze — obywatele Ukrainy zrobili zdecydowany krok ku umocnieniu swojego państwa: masowo przyszli na wybory, przeprowadzili je demokratycznie i tym samym pokrzyżowali plany wrogów państwa, którzy chcieliby w ogóle zerwać wybory. Petro ANTONENKO Potwierdziło to 4 tysiące wolontariuszy KWU, którzy 25 maja pracowali podczas wyborów w całym kraju. Chyba nigdy nie bywa idealnych wyborów, drobne naruszenia odnotowano również obecnie. Ale, jak zauważył O. Czernenko, właśnie teraz można powiedzieć, że wreszcie dochodzimy do naprawdę demokratycznego, uczciwego wyrażenia woli obywateli, i niech to będzie dobrym początkiem dla kolejnych procesów wyborczych. Ucieszyła wysoka aktywność obywateli. Wciąż trwa ustalanie oficjalnych wyników głosowania. Według wstępnych danych frekwencja wyborców była niższa niż w niektórych wyborach, ale ma to swoje wyjaśnienie. Po raz pierwszy wybory odbyły się na okupowanej części terytorium Państwa Ukraińskiego: Krym jest czasowo okupowany przez Rosję. Ukraina oficjalnie uznała to za zagarnięcie części swojego terytorium i nie przeprowadzała tam wyborów, i nie mogła tego robić. Kolejnym czynnikiem jest rozszalały separatyzm na Donbasie: znaczną część obwodów donieckiego i ługańskiego obecnie nie kontroluje ukraińska władza, albo znajduje się ona pod kontrolą separatystów, czyli terrorystów i buntowników, albo sytuacja zmienia się tam codziennie i co godzinę, a w niektórych gorących strefach trwa operacja antyterrorystyczna, działania bojowe. W tych warunkach KWW wspólnie z miejscową władzą konkretnie decydowała, w których okręgach Donbasu można przeprowadzić głosowanie, a gdzie zostanie ono po prostu zablokowane przez separatystów i może dojść do poważnych konfrontacji. Była to przemyślana decyzja, ponieważ także tam, gdzie uważano, że głosowanie można przeprowadzić, zostało ono udaremnione przez buntowników z automatami w rękach. Doszło do pogromów obwodowych komisji wyborczych, ich samowolnego zamykania, niszczenia kart do głosowania i innej dokumentacji wyborczej, bezpośrednich gróźb wobec życia członków komisji i wyborców. Ogółem w obwodzie donieckim głosowanie odbyło się w 7 okręgach, w ługańskim — Panie Jurij, jakie wrażenia wywarły na Panu nasze wybory, czy zauważył Pan jakieś naruszenia? — W noc przed wyborami doszło do przykrego incydentu — ktoś wrzucił do lokalu obwodowej komisji wyborczej „koktail Mołotowa”. Pożar ugaszono. Na tym obwodzie nie byłem ja, lecz moi przyjaciele, którzy opowiedzieli, że dalej wszystko tam było w porządku. Ja z przyjacielem Jurijem Hryszczynem objechałem 14 obwodów wyborczych w Chersoniu i obwodzie. Panowała miła, przyjacielska atmosfera, wszystko przebiegało na wysokim poziomie, ludzie aktywnie głosowali, nawet stali w kolejkach. Wyborcy w Chersoniu mówią po rosyjsku, ale nikomu to nie przeszkadzało w porozumiewaniu się. Zadałem jednemu rosyjskojęzycznemu wyborcy prowokacyjne pytanie: „Czy nie chciałby Pan, żeby Chersońszczyzna stała się rosyjska?” Odpowiedział: „Ja sam jestem russkij, no moskali tu nam nie trzeba, my chcemy sami zaprowadzić porządek w naszym domu”. Inni ludzie mówili podobnie. Chersoń w żółto-błękitnych barwach, z flagami. Exit-polle przeprowadzali niezaangażowani ludzie, stawiali znaczki naprzeciw kandydata, którego wymieniała dana osoba; większość, jak widzieliśmy, głosowała na Poroszenkę. Spodobało mi się, że ludzie są zainteresowani wyborami, wierzą, że będzie pokój i spokój. Wybiliśmy atut z ręki niektórym państwom: prezydent, na którego oddano ponad 50 %, jest teraz całkowicie legitymowany. Podobało mi się, że Poroszenko oświadczył: jest całkowicie zadowolony z pracy Jaceniuka i nie ma podstaw szukać innego premiera. Mam nadzieję, że nie będzie zgarniał wszystkich „pod siebie”, jak robił wcześniej, lecz zbierze zespół tech- — w dwóch turach, i to tylko ćwierć okręgów Donbasu. Ale także w tych okręgach lokale wyborcze nie otwarły się wszędzie, a nawet tam, gdzie głosowanie się odbywało, pojawiło się mniej niż połowa wyborców. Zatem łącznie na Donbasie zagłosowało około 5 % wyborców. Tak więc na ogólny procent frekwencji w kraju wpłynęło tych minus 4 miliony wyborców Donbasu i 1,2 miliona Krymu. Ale wybory są ogólnonarodowe, zaznaczył szef KWW, i dla ich wyniku nie ma znaczenia liczba dotycząca tych czy innych regionów. Ogólnie w państwie nie działało nieco ponad 5 % lokali wyborczych. I to zrekompensowano wysoką frekwencją w innych obwodach; w szczególności aktywnie głosowały Kijów i Odessa, które wcześniej się tym nie wyróżniały. Tym razem w wielu miastach w lokalach wyborczych stały długie kolejki. Choć świadczyły one o wysokiej aktywności wyborców, wywołały uzasadnione narzekania ludzi. KWW wyjaśnił kolejki szeregiem przyczyn. Główna — w wielu miejscowościach odbyły się również wybory lokalne. Stolica także od dwóch lat jest bez legitymowanej przedstawicielskiej władzy. Dlatego kijowianie wybierali nie tylko Prezydenta, a także burmistrza miasta, Radę Miejską Kijowa, rady rejonowe.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Czekoladowa Ukraina SPOJRZENIE Jewhen BARAN

Cztery głosowania jednocześnie! Ogólnie rzecz biorąc, zauważył O. Czernenko, w przyszłości prawdopodobnie nie warto łączyć wyborów ogólnokrajowych z lokalnymi. W tym roku oczekuje się przedterminowych wyborów parlamentarnych. Jeśli chodzi o wybory lokalne, wyjaśnił O. Czernenko, odpowiadając na pytanie, na jaką kadencję wybrano kijowskie władze miejskie, to kolejne powinny odbyć się w październiku 2015 roku. Zatem władze stolicy wybrano na półtora roku, a to niesprawiedliwe wobec kijowian, gdyż mieszkańcy miasta nie są winni, że poprzedni reżim blokował wybory w stolicy. Nie jest wykluczone, że parlament podejmie decyzję o przedterminowych wyborach władz lokalnych również tej jesieni. Jeśli będą tego wymagały interesy państwa, trzeba będzie na to pójść, ale będzie to bardzo trudne, zaznaczył O. Czernenko. Dlatego trzeba bardzo poważnie się przygotować, aby wybory lokalne przeprowadzić tak samo zorganizowanie, jak te prezydenckie. Majdan zdecydowanie nakreślił nasz europejski wybór. Potwierdziły to również wybory prezydenckie, w których Ukraina zagłosowała za niepodległością, integralnością państwa, demokracją. Najpierw o pozytywach. Zatem wybory Prezydenta odbyły się w jednej turze. Jest szansa, by mniej więcej ustabilizować sytuację polityczną i gospodarczą na Ukrainie. Jest szansa, by zatrzymać wojnę na Południowym Wschodzie. Wiecie, jak nazywają doniecką i ługańską quasi-republiki: Ługandonia i Donbabwe. Istoty tego ludowego sarkazmu to nie rozwiązuje, tak samo jak nie chroni ukraińskich żołnierzy przed śmiercią. Teraz o wątpliwościach. Nowym przywódcą państwa zostaje Petro Poroszenko, ukraiński polityk-oligarcha czy oligarcha-polityk, właściciel firmy cukierniczej „Roshen”. Parafrazuję swoje własne słowa, które napisałem na swojej stronie na „Facebooku”: „Ile byś nie zjadł czekolady, a do wyjścia idziesz z innym produktem”. Nie zrozumiał mnie Bohdan Rubczak, zamieszczając taki komentarz: „Dlaczego cała Ukraina uważa poprzedni zawód prezydenta za nieprzyzwoity? Prezydent Carter, błyskotliwy humanista, miał farmy orzeszków ziemnych i nikt z niego nie chichotał”. Tę uwagę też spróbowałem wyjaśnić: „Istota nie tkwi w przyzwoitości czy nieprzyzwoitości zawodu Prezydenta. Istota tkwi w nieufności, którą wywołuje każdy Prezydent na Ukrainie. Złamać ten stereotyp będzie niełatwo, tutaj obietnice już nie pomogą. Tutaj potrzebne są osobista odpowiedzialność i zmiany”. Trochę liryki. W 2004 roku w rosyjskich kanałach telewizyjnych pojawił się wykonawca z Kamerunu, niejaki Pierre Narcisse ze swoim hitem „Czekoladowy zajączek”. Pamiętamy? „Ja szokoładnyj zajac — Ja łaskowyj merzawiec — Ja sładkij na wsie sto — O — o — o. — I gub twoich kasajas — Ja taju tak legko — Ja taju tak legko…”. Nie chcę być Kasandrą, nie z moim nazwiskiem i chłopsko-filologiczną biografią. Jednak sytuacja jest taka, że Nowy Prezydent ze starą polityczną twarzą może wpaść w tę samą pułapkę, co „ludowy prezydent” Juszczenko. Kumoterstwo zjadło niemal idealny patriotyczny zamysł. Rola Poroszenki w tym zbezczeszczeniu wyników Pomarańczowej Rewolucji do końca nie jest wyjaśniona. A czekoladowy piedestał, jak i czekoladowa maska, są tylko czekoladowymi i niczym więcej. Póki co dzieją się rzeczy niesłychane w swojej przejrzystej absurdalności. Odwołam się do bolesnego. Ostatnio spotkałem swojego studenta, chłopaka utalentowanego, który pisze wiersze. Wydał już pierwszy tomik poetycki, uczy się na dwóch kierunkach — filologii i filozofii na dwóch uczelniach wyższych. Ma 20 lat. Otrzymał wezwanie do wojska. Chłopak kończy 4. rok i planuje iść na studia magisterskie. Ale tam jest przerwa. Między 1 a 25 lipca, kiedy przestaje być studentem, a datą przyjęcia na studia magisterskie. Jest to jedyne, późne dziecko rodziców, ojciec ma już ponad 70 lat, mama pod 60. Nie mówię, że nie potrzebuje on doświadczenia wojskowego. Ale czy wszystkie skrajności naszej indywidualnej krótkowzroczności będziemy nazywać patriotycznym obowiązkiem? Komu stanie się lżej, jeśli to dziecko wyślą na Południowy Wschód, który ma wszelkie szanse stać się naszą Czeczenią, „dzięki” „bratniej Rosji”. Chociaż dobrze powiedział Witalij Portnikow: Rosji nie ma, jest okupant. Takie banalne problemy też trzeba rozwiązywać Prezydentowi. I nie kiedyś, a już. On sam ma czworo dzieci i jego chłopak za kilka lat będzie młodzieńcem w wieku poborowym. Tak samo rośnie syn u mnie, dlatego mnie to również boli. Poroszenko nie jest liderem narodowym i nigdy nim nie był. Jego wybór na stanowisko można przypisać wojnie. Wszystko można przypisać wojnie. Naród okazał się mądrzejszy od polityków. Po raz kolejny. Ale ten Prezydent, jak i wszyscy poprzedni, też ma szansę stać się takim liderem. A Ukraina — stać się Państwem, a nie Czekoladową Republiką. Nie chcę w to wierzyć. Chcę, aby to wreszcie się stało.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ukraińcy w USA są najlepsi

Ukrainiec z pochodzenia Jurij Darmohraj, hetman Ukraińskiego Wolnego Kozactwa w USA, który obecnie mieszka w mieście Buffalo w stanie Nowy Jork (USA), był obserwatorem wyborów w Chersoniu. Podzielił się z naszym korespondentem swoimi wrażeniami i życzeniami. technokratów-fachowców, ludzi, którzy nie bawią się w politykę, a jednocześnie dysponują budżetem państwa, i będą pracować dla kraju. Wtedy to, czego oczekują ludzie, nadejdzie szybciej, niż myślimy. — Władzę trzeba nie tylko wybierać, ale i stale kontrolować. Jak to robi się w USA? — W USA Konstytucję stworzono 250 lat temu i zgodnie z nią żyje się do dziś, są pewne poprawki, ale ogólnie ona zadowala. U nas jest takie stanowisko — kontroler. To osoba bezpartyjna, moralna, która kontroluje wydatkowanie państwowych pieniędzy na wszystkich szczeblach. Nawiasem mówiąc, kontrolerem Buffalo już po raz trzeci jest Ukrainiec Petro Myhajliw. Informuje ludzi o możliwych naruszeniach. Władza stale składa sprawozdania przed ludźmi. Wszyscy ściśle przestrzegają praw. Na przykład burmistrz Tonawandy, spożywszy na przyjęciu napój alkoholowy, usiadł za kierownicą samochodu. Zatrzymał go policjant. Burmistrza za ten przypadek odwołano ze stanowiska, wyznaczono wybory przedterminowe. — Czy Ukraińcy w USA zachowują się tak samo? — Amerykański instytut przeprowadził badania, które grupy emigrantów wykazały się najlepiej. Okazali się nimi Ukraińcy: wśród nich jest najmniej przestępców, najwięcej pracowitych ludzi itd. Chcę wierzyć, że na Ukrainie wreszcie pojawiła się taka władza, że ludzie tutaj również będą żyć najlepiej. W tym celu trzeba wychowywać naszą młodzież w duchu patriotyzmu. Rozmawiała Nadija KYRJAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Cesarz i pluskwa, czyli Koniec ziemskiej historii

Bronisław HRYSZCZUK, Chmielnicki Boisz się, Narcyzie, jest ci złowrogo, nic nie zauważyłeś? Tak, szanowny, świat jest pełen śmierci, siedzi ona na każdym płocie, stoi za każdym drzewem, i nie pomogą wam wasze mury i sypialnie, i kaplice, i kościoły, zagląda ona w okna, śmieje się, zna doskonale każdego z was, w środku nocy słyszycie, jak się śmieje pod waszymi oknami, wymieniając was po imieniu… Hermann Hesse, „Narcyz i Złotousty” Raz po raz wpatruję się w twarz tak znajomą (a zarazem obcą!) przywódcy państwa, sterownika ogromnego mocarstwa… czy to wodza, czy führera, czy chana? Czy cesarza, czy demiurga, czy kogoś tam jeszcze, jakiegoś wszechmocnego władcy? Zapewne w tej chwili, w tej historycznej chwili, ów demiurg-cesarz sam sobie wydaje się bardzo piękny, zwłaszcza że, powtarzamy, właśnie teraz, gdy władca świata, zadarłszy głowę, odprowadza wzrokiem lecące eskadry nad krymskim, odwiecznie ruskim niebem. Pod morskim wiatrem po jego wystającym policzku spływa skąpa męska łza (właściwie morski wietrzyk nie ma tu nic do rzeczy: z cesarzami tak się zdarza na paradach!). On przecież nie jest winien temu, że, jak wszyscy poprzedni dyktatorzy, po prostu uwielbia działania wojenne, czy to lądowe, czy morskie i powietrzne, jak to dzisiaj, gdy zwyczajowa łza zwyczajowo spływa po mongoloidalnym policzku, a władca odwraca się właśnie tym zwilgotniałym policzkiem do kamery telewizyjnej, aby robotnicy wszystkich państw i państewek zobaczyli, jak pięknie płacze prawym okiem, tym właśnie, które w każdej chwili gotowe jest dać przednią kończynie sygnał do strzału (bo lewe oko zawsze jest zwyczajowo przymrużone, także zawsze na straży, także gotowe na „pli!” — czy to z kałasznikowa, czy z samobieżnej „katiuszy”, czy z jądrowej walizki). Czuje na swoich wytrenowanych barkach ciężar ziemi, którą zwą Rosją. Wszystkie te lasy i zagajniki, doliny i pagórki, pola nieuprzątnięte od zeszłorocznych i przedzeszłorocznych plonów, plantacje ziemniaków i buraków cukrowych zarośnięte chwastem, zatrute rzeki, jeziora, strumyki, świętobliwe morze, święty Bajkał — ach, nie starcza rąk na to wszystko, myśli (on, zasadniczo, jest dziedzicznym koczownikiem albo pasterzem, albo pastuchem). A tu, widzicie, oprócz matuszki Rosji spadł jeszcze na barki Krym. I Ukraina kontynentalna czeka nie może się doczekać rosyjskiego wyzwoliciela. I Polska czeka, i Węgry, i Francja, i Belgia, i cała Bałtyka ustawiły się w kolejce, jak po zupę z wodnistej kaszy… a wy mówicie o jakichś nieuprzątniętych, zaniedbanych plantacjach; czyż cesarz ma myśleć o własnych latyfundiach, kiedy cały świat woła o pomoc! Czyż porzuci to wszystko, te półgłodne kraje bałtyckie i Skandynawię, gdzie, nawiasem mówiąc, cierpią od ciągłego niedojadania i niedopijania cesarza jedynokrwiści krewni, którzy kiedyś zdołali się ożenić… albo wyjść za mąż… Odprowadza wzrokiem klucze myśliwców, nasłuchuje ukochanych przez serce dźwięków radziecko-rosyjsko-michałkowskiego hymnu i rozmarza daleko o Europie (z Ukrainą już rzekomo wszystko jasne, Ukraina to podobno już przebyty etap), oto ona, ta Europa, zupełnie blisko, wystarczy ruchem głowy przywołać adiutanta z walizką… Ale nie, cesarz nie wezwie żadnego adiutanta. Trzeba najpierw należycie przygotować wszystkie odpowiednie służby, a to zajmie niejeden rok; być może dłużej, jak to zajęło w przypadku Ukrainy, i kiedy te służby starannie opracują wszystkie te europejskie scenariusze, on, być może, jeśli wypadnie wolna od spraw państwowych chwila, zajmie się historią. Europejską i światową. Żeby nie wpaść w jakąś anegdotyczną sytuację, podobnie jak nieraz wpadał w nią jego przyjaciel, profesor, znawca poezji (hm… otruć go dla urozmaicenia, czy co?). Bo Włochy czy Francja to nie Ukraina. Chochły sami zbyt wiele nie szanują własnej historii. Jak powiedział w związku z aneksją Krymu jeden nasz przywódca państwowy: no cóż, pohałasują w Europie i w ONZ, najwyżej rok czy dwa pohałasują… a ziemiczka i tak pozostanie nasza, rosyjska. Na zawsze! Chochły więc wybaczą cesarzowi i Noworosję, i republiki donieckie i ługańskie. A Europa… Nie, dopóki nie pozna, choćby pobieżnie, żywotów wszystkich ich dyktatorów, wodzów, uczonych, dotąd nawet nie wypada się jąkać o wyzwoleniu Europy. A jednak… A jednak wszyscy ci dyktatorzy byli bardzo bezpiecznymi, bardzo nieodpowiedzialnymi podmiotami! I Azjata Pol Pot, i Europejczycy Salazar i Mussolini, i Ceaușescu, i dziesiątki innych działaczy. Dlatego tak haniebnie, tak plugawie kończyli swoje życie. Weźmy dla przykładu tego samego Nicolae Ceaușescu. Trudno wyobrazić sobie bardziej beztroskiego władcę. Jego żona pozwalała sobie co tydzień latać do Paryża do jakiegoś tam znanego fryzjera. Na osobistym odrzutowcu. A jakie miała stroje! W jakich prawdziwie carskich pałacach przebywała ta nienasycona kobieta! A jakie… No, dość już podsycać namiętności. Dość wyliczać fakty. Warto przypomnieć tylko jeden, zamykający: jego, beztroskiego, lekkomyślnego władcę, już podstarzałego fauna, jak i jego przepiękną połowę, rozstrzelano… nawet nie w toalecie, gdzie wypada moczyć wszelkich banderowców wraz z ich pomocnikami, lecz po prostu pod żołnierskim szaletem. I to w takie święto. Boże Narodzenie! Zdaje się, że był to tysiąc osiemset osiemdziesiąty dziewiąty rok. Prawda, egzekutorom starczyło rozumu, w przeciwieństwie do beztroskiego Nicolae, który przynajmniej jakoś przykrywa brezentem ciała zabitych, żeby nikt nie wiedział, co tam, pod tym podejrzanym całunem, sterczy, bo przecież nieudolnym telereporterom wystarczy jeden pretekst, żeby się rozgadać! Ceaușescu nie wiedział, jak należy odwrócić sprawę. Gdyby wiedział, to w ogóle nie byłoby żadnej „sprawy”. On, cesarz, władca świata (sama nazwa tego władztwa zobowiązuje!), oczywiście się domyślał, że Nicolae marzył o jakiejś wielkiej Rumunii, o jej dawnej historii. Ale… co to za „dawna historia”? W składzie cesarstwa rzymskiego? Kiedy na terytorium dzisiejszej Rumunii mieszkali jeszcze dziwaczni ludzie, Dakowie, kiedy to potężny Rzym deportował do tych ziem wszelkich wolnościowców-poetów, na przykład jakiegoś Nazona albo Julię, córkę cesarza, zakochaną w nim… Choć coś tu, najwyraźniej, pomieszałem, trzeba będzie (dopóki moi gorliwi oprawcy przypadkiem naprawdę nie pospieszyli się i nie otruli tego chłopa) zapytać o to swojego dawnego przyjaciela, znawcę poezji, sławnego profesora. Ale powiedzcie, na litość, co to za zesłanie: dwóch czy trzech, czy nawet dziesięciu buntowników-spiskowców? Hm… Jak na cesarza (i jego poprzedników), dlaczego by przy okazji nie wspomnieć o całym czeczeńskim narodzie? Albo o krymskotatarskim. Wątpisz w jego lojalność? Od razu ten naród – hurtem, jak bydło, do wagonów towarowych i prosto gdzieś na bezkresne stepy Kazachstanu. Albo na niezmierzoną Syberię. Albo na Sołowki. Nasze imperium, dzięki Bogu wszechmogącemu, jest taki, że lasów, pól i rzek mamy co niemiara. Nie to co jakaś tam Rumunia. Albo gdzie indziej. To bez znaczenia. Najważniejsze, żeby na tym podejrzanym terytorium mieszkało przynajmniej dwóch-trzech Wielkorusów. Albo choćby Małorusów. My w każdym razie wprowadzimy tam czołgi. Żeby naszym dwóm-trzem współplemieńcom spało się spokojnie. Nawet wtedy, gdy nikt nas o to nie poprosi, gdy tym Wielkorusom i Małorusom także bez moskiewskich czołgów wiedzie się nieźle. (Ach, nie potrzebujecie żadnego wsparcia? Wtedy zorganizujemy wasze wezwanie-wołanie o pomoc. Albo, dla większej przekonywalności, zabijemy jakiegoś Wielkorusa, żeby była zgodna z prawem podstawa do najazdu: przecież – „nasi są bici, alarm!”). Niech wiedzą Tatarzy, jak przez wieki grabili moskiewskie, twerskie, suzdalskie i inne ziemie. Słyszycie? Przez wieki byliśmy wasalami, niewolnikami najpierw Złotej Ordy, a potem, prawie do początków panowania Piotra Pierwszego, my, Moskale, byliśmy na posyłki u chanów krymskich, uniżenie wypraszając u nich tak zwany jarłyk – pozwolenie na własne mieszkanie-istnienie na zagarniętych przez nas terytoriach-ulusach (zagarniętych nie bez krwawego wsparcia tejże samej Ordy). Oto widzicie, jak dopadł was nieunikniony bumerang naszej zemsty. Aż w dwudziestym wieku! I to, mam nadzieję, nie ostatnia deportacja, zwłaszcza teraz, po aneksji ukraińskiego Krymu. A niech chochły oburzają się, że my, władcy świata, ukradliśmy im wszystko: historię, religię, kulturę i nawet ich historyczną nazwę – Ruś. Widocznie wasza historia-religia-kultura leżała źle, więc ją podebraliśmy! Nie, choćby kto tam co mówił, my rzeczywiście zapożyczyliśmy od swoich ordyńskich praprzodków wiele chlubnego, do dziś z tego korzystamy! I od ugrofinów coś tam zapożyczyliśmy. Z miru po nitce, jak się mówi, a nagiemu… słowiańska haftowana koszula. Ktoś powie – „smirytelnaja rubaszka”. Bo to wcale nie kaftan bezpieczeństwa, lecz raczej ratunek. Nieprzypadkowo o osobach szczególnie szczęśliwych, tych, które jakimś cudem uniknęły zguby, mówi się w narodzie: urodził się w koszuli! A właściwie to nie koszula, lecz cały parasol. Oczywiście ochronny. Oto ona, ta niewidzialna kopuła, nad jego głową. Lazurowa, prawie przezroczysta. Pod tą kopułą beztrosko szybują czarne kruki bombowców albo ostrokrzydłe sylwetki kadłubów myśliwców. I on jakoś myśli, że od tego czasu, gdy święta nazwa – Ruś, którą swego czasu rzekomo ukradli… właśnie od tego czasu los państwa układał się szczęśliwie dla narodu. Przez tyle wojen, które w ciągu rodzimej historii przeszli – przeciw Niemcom, Polakom, Szwedom, Turkom, Francuzom… Ta nazwa jest dla nich, Wielkorusów, jakby także osłoną-parasolem, swoistym Pokrowem Matki Bożej. On oczywiście jest pragmatykiem, rozumie, że samego abstrakcyjnego pokrowa jest za mało, ale przecież on, cesarz, ma prawo do choćby jednego poetyckiego obrazu, choćby jednej mizernej metafory, bo nie tylko pan profesor zasłużył na to prawo. Nie tylko Neron potrafi brzdąkać na lirze czy kitharze, jak Kuczma na sześciostrunowej gitarze, nie tylko bezbożny Kaligula czy boski August, nie tylko wszyscy ci Cezarzy, Klaudiusze i Tyberiusze ze wszystkimi swoimi ojkumenami… Ha-ha, byle się nie chwalili tymi ojkumenami, bo jakie są ich rozmiary? Ogonek zająca na mapie – i tyle! Gdyby wiedzieli, że istnieje na świecie takie państwo jak Sowietski… On ma na myśli, na razie, tylko Rosję (Ruś)… A tu, proszę, wymyślili sobie jakąś tam wielką Rumunię, kierowaną przez Nicolae Ceaușescu… Też mi bóstwo się znalazło. Zamiast postawić na należny poziom służbę bezpieczeństwa, zamiast przydzielić do każdego pracownika jeszcze tajnego agenta, zamiast wiernych środków masowego przekazu, zamiast oddanych tobie artystów, śpiewaków, pisarzy, rzeźbiarzy, akademików, laureatów leninowskich, noblowskich, zamiast rozgałęzionej po całym państwie i na całym świecie siatki szpiegowskiej, bez której w ogóle nie da się zapewnić bezpieczeństwa państwa, bezpieczeństwa jednostki, oni, proszę, bawią się w wielką Rumunię! No i się przegrali, o rany. O Małorosji i jej niedawnym wodzu, o ciężarówkach wywiezionych przez niego pieniędzy, złotych sztabek, diamentów i szafirów na kilka rocznych (albo dziesięcioletnich) budżetów państwa, o carskich pałacach dla kochanek, odalisek i nałożnic cesarz, władca świata, już nawet nie wspomina, bo ten przyjaciel (co? i nadal nie otruliście?!) nie wiedział nawet, jak urządzić dalsze dostatnie życie własnym nałożnicom! Władcy planety oczywiście wiadomo bez tajnych agentów-donosicieli, że wszyscy, jak się mówi, chodzimy pod Bogiem. Jeden, wspólny los czeka i pasterza, i chana. Wszystkich spotka hanba. Mimo to jednak: gdy czasem pytają ciekawscy ludzie, co dla nich, zwykłych śmiertelników, ma oznaczać jego nazwisko, on, skromnie spuszczając oczy, odpowiada: „To przecież proste, moje nazwisko pochodzi od słowa PUT. Pamiętacie, jak mówił Chrystus? »Ja jestem drogą i prawdą, i życiem…« Ech, dokąd mnie poniosło!” – nagle opamiętał się cesarz, bo na chwilę uświadomił sobie, że ów wymarzony przez niego globalny planetarny (planetarny!) ciężar lada chwila może pęknąć na miliardy odłamków. Dzięki ruchowi palca jego prawicy… I władca świata, cesarz, napiwszy się, podobnie jak upiór czy pluskwa, ludzkiej krwi, natychmiast pęknie pod odłamkami kontynentu, nawet mokrego miejsca nie zostanie. Bo to miejsce od razu pochłonie radioaktywny pył, tak podniośle opiewany i sławiony przez nowego cesarskiego mieszkańca piekła, Goebbelsa, to znaczy D. Kisielowa, rosyjskiego medialnego mitotwórcę i hymnopisarza. I tego hymnopisarza (jak zresztą i tę pluskwę) nikt już nawet nie wspomni. Nikt. Nigdy. Bo nastanie koniec ziemskiej historii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w wodzie, a dlatego go nie zauważają, ścigając się w swojej wielkości. Za wzorzec służy tu chrześcijańska hierarchia, na której szczycie stoi Bóg, przed którym wszyscy są równi. Wszyscy są niewolnikami Bożymi. Przed jego obliczem trzeba zapomnieć o swojej dumie, która otrzymała nazwę pychy, niezależności, wolności i tym podobnych „wymyślów” bezbożników, pamiętać jedynie o grzechu pierworodnym i dążyć całym swoim (i nie tylko swoim) życiem do odkupienia tego grzechu. Wszyscy muszą uświadamiać sobie swoją naturalną winę przed batiuszką, za którą on może w każdej chwili choć ukrzyżować, choć zabić, i dziękować, padając na twarz, jeśli pozwolił pożyć jeszcze dzień i nie ukarał! I kajać się, kajać się, odkupować swoją winę całym swoim życiem, każdym swoim oddechem! Dysydenci, miłośnicy wolności, rosyjscy humaniści, pisarze, działacze walczyli i walczą z ludzkimi wadami, z niedoskonałością władzy tymi samymi fanatycznymi metodami. Oni we wszystkim są maksymalistami — i w służbie, i w anarchii, i w twierdzeniu, i w przeczeniu. Dlatego nie dziwi, że wszystkie osiągnięcia władczych i kulturalnych kręgów Rosji jednakowo łatwo wpisują się w historię wielkiego imperium, łatwo zmieniając swój znak z „minusa” na „plus”. Wszyscy oni w ostatecznym rozrachunku są połączeni wspólnym imperialnym, totalitarnym mianownikiem: fanatyzmem. Kluczowym dla określenia Imperium Rosyjskiego jest słowo „wielki”. Tutaj wszystko jest wielkie: samo imperium, jego historia, kultura, język, bohaterowie, zwycięstwa… Chcecie śmiertelnie obrazić Rosjanina, niezależnie od jego wieku, statusu społecznego, wykształcenia, poziomu kulturalnego — napomknijcie mu, że rosyjskie nie jest wielkie, nie jest wspaniałe, nie jest najlepsze i nie jest najpotężniejsze. On wam od razu pokaże, dlaczego właśnie trzeba szanować rosyjską kulturę, historię i tym podobne, dlaczego trzeba padać przed nią na twarz. Bo trzeba się jej bać. Bać się i szanować. Innych podstaw do szacunku Rosjanie nigdy nie uznawali i nie uznają. Jednak najważniejszym i najdawniejszym cywilizacyjnym odkryciem Carstwa Moskiewskiego był swoisty przepis na integrację i asymilację narodów, przekształcenie ich w ofiarnych żołnierzy imperium. Historia od dawnych czasów zna szereg różnych sposobów podbijania podbitych narodów, które wydałyby się nam teraz dzikością i maniakalnym zboczeniem. Przypomnijmy tylko janczarów, których jako małe dzieci zabierano rodzicom i przekształcano w bezlitosnych zabójców. To była nieliczna gwardia podludzi, rosyjskie zaś imperium wymyśliło sposób nie zniewolenia, a pełnej i ostatecznej asymilacji całych narodów. Był to permanentny proces przywłaszczania, integracji coraz to nowych terytoriów i kultur, ich historii i przyszłości, który miał centralne zadanie: stworzenie rosyjskiej wersji każdej z tych kultur, podporządkowanie ich dotychczasowej historii sensownemu zakończeniu — włączeniu w imperialny świat. Proces przypominał biblijną przypowieść o synu marnotrawnym. Według tego archetypowego wątku każdy naród w składzie imperium jedynie tymczasowo i beznadziejnie błąkał się po świecie, dopóki nie powracał do „taty” — rosyjskiego imperium. Właśnie na tej przypowieści opierało się bardzo popularne wyobrażenie o „przedhistorii”, później wykorzystane przez bolszewików w swojej wersji imperium. Każdy naród był doprawdy poganinem, którego życie jest jedynie szeregiem błędów i błąkań, dopóki nie uzna jedynego boga, ojca-cara.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Czym jest raszyzm?

Andrij KRAWCZENKO, kandydat nauk filologicznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki. W Rosji wszystko jest inaczej. Za tragiczne błędy w jej historii od wieków uważa się momenty demokratyzacji władzy, osłabienia dyktatury, które postrzegane są jako narodowa katastrofa. Tradycje, historia, kultura, samoświadomość narodu zawsze były, są i będą chemicznie czystym totalitaryzmem. Dojście do władzy kolejnego dyktatora nie jest „historycznym nieporozumieniem” czy fatalnym przypadkiem. Nie. Jest to absolutnie prawidłowe i nieuniknione zjawisko, które za każdym razem, z odpowiednimi historycznymi korektami, panuje na terenach Imperium Rosyjskiego od co najmniej 6 wieków. To nie jest władza, która przestępczo pasożytuje na ludzkich cierpieniach. To zadziwiający stop specyficznego systemu bezsensownego zarządzania i społeczeństwa, które czuje się śmiertelnie chore bez dyktatora. Jeszcze ze szkoły pamiętam mądrą sentencję, przypisywaną komuś z klasyków marksizmu: „Niewolnik, który uświadomił sobie, że jest niewolnikiem, jest już w połowie wolny”. Przytaczano ją na kursie historii starożytnej, podczas omawiania powstania Spartakusa. W Rosji zaś, jeśli w ogóle można sobie wyobrazić powstanie, to nie przeciwko niewolnictwu, a wręcz przeciwnie, przeciwko wolności. Rosjanie nie chcieli i nie chcą uświadamiać sobie swojego niewolnictwa. Znane są dawne, podręcznikowe przykłady, które weszły nawet do klasyki literatury, jak rosyjscy chłopi przyjmowali zniesienie poddaństwa. Stało się to tragedią, światopoglądowym kolapsem, utratą sensu bytu, zniszczeniem wszystkich fundamentów… Płaszczenie się przed władzą, dobrowolne, natchnione niewolnictwo, hołdowanie, służalczość — to zjawisko, którego nie sposób zrozumieć postronnemu obserwatorowi. Nie na darmo A. Fiet pisał: „Rozumem Rosji nie pojąć”… Pod koniec ubiegłego roku rosyjska agencja informacyjna lenta.ru zrealizowała ciekawy projekt „31 kontrowersyjnych pytań z historii Rosji”. Jedna z publikacji to świadectwa historyczne o obyczajach Carstwa Moskiewskiego. Oto niektóre wymowne cytaty. XVI w., Giles Fletcher, angielski dyplomata: „Nie ma sługi ani niewolnika, który bardziej bałby się swojego pana lub który przebywałby w większym niewolnictwie niż tutejszy prosty lud”. Jednak i wśród szlachty uważano za normę padanie na twarz przed wyższymi rangą, „nazywanie się i podpisywanie chłodami, czyli ich poddanymi lub niewolnikami”. XVII w., Adam Olearius, niemiecki historyk, podróżnik i dyplomata: „Niewolnikami i poddanymi są oni wszyscy. Zwyczaj i charakter mają taki, że przed określoną osobą poniżają się, okazują swoją niewolniczą duszę, biją pokłony znamienitym ludziom, nisko schylając głowę — aż do samej ziemi i rzucając się nawet do jej nóg”. Koniec XVII w., Jan Janszoon Struys, holenderski podróżnik i szkutnik: „Tak przywykli do swojego niewolnictwa, że otrzymawszy wolność po śmierci swojego pana lub z jego dobroci, znów sprzedają się w niewolę”. Jego zdaniem niewolnicza psychologia tak mocno zakorzeniła się w Rosji, że chłopi po prostu nie potrafili żyć inaczej. Jednak ten autor (jak i wielu innych, wcześniejszych i późniejszych) w swoich notatkach odnotowuje także swoistą ucieczkę od niewolnictwa — pijaństwo. Społeczeństwo aktywnie ratowało się przed naciskiem władzy w równoległej rzeczywistości alkoholizmu: „Nazywają wódkę winem i uważają ją za najbardziej honorowy napój; piją ją bez wyboru mężczyźni i kobiety, duchowni i świeccy, szlachta, mieszczanie i chłopi, przed i po jedzeniu, przez cały dzień…” XIX w., Astolphe de Custine, francuski monarchista, autor książki „Rosja w 1839 roku”: „O wszystkich Rosjanach, jakiekolwiek stanowisko by zajmowali, można powiedzieć, że upajają się swoim niewolnictwem”, „Imperium Rosyjskie to więzienna dyscyplina zamiast ustroju państwowego”, „tutaj działają i oddychają tylko za pozwoleniem imperatora lub na jego rozkaz”. Wygląda na to, że jest to ten porządek, ta stabilność, za którymi dzisiaj tak nostalgicznie tęskni „russkij mir”, za które gotów jest walczyć z całym światem, który uparcie nie chce zrozumieć — jakie to szczęście: natchnienie, radośnie służyć rosyjskiemu imperatorowi! Powiecie, że to było dawno? Zgadzam się, dość dawno. Obecnie rosyjska władza już nie chłoszcze batami w stajniach swoich poddanych. Czasy się zmieniają, w końcu to XXI wiek! Jednak co nieco pozostaje trwałe, takie samo jak w XV wieku, swobodnie konwertując się na atrybuty najnowszych technologii. Powiedzmy, według danych sondażu fundacji „Obshchestvennoye Mneniye”, ponad 70% Rosjan chce być oszukiwanymi przez media, dwie trzecie ankietowanych uważa, że informacje oficjalnych rosyjskich źródeł antenowych o wydarzeniach ostatnich dni na Krymie są obiektywne, większość populacji uważa za normalne zniekształcanie informacji w interesie państwowym, a 72% spokojnie odnosi się do cenzury. (http://comments.ua/world/459721- bolee-70-rossiyan-hotyat-bit-obma- nutimi.html)… “Tmy nizkich istin nam doroże nas wozwyżajuszczij obman!” — sprawiedliwie pisał Puszkin. Jak sądzicie, jaki los spotkał dziennikarzy lenta.ru dzisiaj, w 2014 roku? Prawidłowo. Ich wszystkich zwolniono. Jeszcze zanim pod koniec marca w Dumie Państwowej wniesiono pod obrady ustawę o karaniu za umniejszanie autorytetu Rosji, ZSRR, Imperium Rosyjskiego, Federacji Rosyjskiej oraz jej sił zbrojnych. Kara na razie przewidywana jest administracyjna, jednak dla adekwatnego wcielenia ducha prawa warto by powrócić do tradycji: batogami w stajni, czy też w parkingu biura… Czyżby przeciwko tak rażącemu stanowi rzeczy nikt nie protestował? Dlaczego nie — bojowników o wyzwolenie narodu rosyjskiego jest cała plejada, wszyscy oni są bohaterami, wszystkim im oddaje się wysoki szacunek, przy czym przede wszystkim władza. Dziwne, ale wielu orędowników na polu walki z odwieczną dyktaturą władza z czasem kanonizuje i przekształca w ikony “russkogo mira” — czego warci są sami dekabryści! I nie ma tu żadnego paradoksu, bo sprawa wcale nie dotyczy zderzenia dwóch nieprzejednanych biegunów — autokracji i liberalizmu. Prawdę mówiąc, i biegunów tu żadnych nie ma, wszystko odbywa się w ramach “jednej i niepodzielnej” autokracji. Dyktatura zawsze rodzi niezadowolonych. W Rosji można to uważać nawet za swoisty historyczny atrybut imperium: z władzy niezadowoleni są wszyscy. Jest ona bezlitośnie krytykowana, ganiona, wyśmiewana, budzi oburzenie. Zapytajcie jakiegokolwiek Rosjanina, czy podobają mu się działania władzy — a odpowie wam tak, że uszy zwiędną. Jeśli zaś w odpowiedzi usłyszeliście aprobatę — nie wierzcie, po prostu wzięto was za “obcego”. Krytyka może być wesoła, a może — ponura, aż do nieukrywanej nienawiści. Czasem jej stopień może osiągać nawet zmianę władzy. Ale to tylko powierzchowne wrażenie: zmiana władzy oznacza w Rosji zmianę imperatora z jednego na drugiego. Zmianę złego cara na dobrego. Była, co prawda, jedna historyczna próba obalenia cara, ale wszystkim wiadomo, czym się skończyła. Nie była ona nawet wtedy szczególnie popularna w narodzie, a dzisiaj sama tylko wzmianka o tym, że można żyć bez imperatora, wywołuje nieukrywaną agresję przeciętnego Rosjanina. Nawet przekonani liberałowie formują swoje wyobrażenie o demokracji z elementów autokratyzmu. Wszelkie najbardziej rewolucyjne rosyjskie projekty społeczne są swoistymi “herezjami” totalitaryzmu. Nigdy nie wychodzą one poza jego ramy, rozpatrując autokratyczną władzę jako genetyczną właściwość społeczeństwa, z utratą której ludzkość zginie jako gatunek biologiczny. Fanatyczne służenie władzy, obojętnie jakiej — duchowej czy świeckiej — rodzi takie samo fanatyczne zaprzeczenie. Jednak w obu przypadkach niezmiennym pozostaje organiczny wytwór totalitarnej władzy: fanatyzm. Maniakalna koncentracja na jednej idei, jednej namiętności, w ofierze którym wolno składać wszystko. Dla Rosjan to służenie, wysługiwanie się, samopoświęcenie, poniżenie i lokajstwo przed władzą, idea chłopstwa, poddaństwa, niewolnictwa. Brzmi niezbyt atrakcyjnie, ale imperium już dawno nauczyło się wychowywać dumnych sługusów i majestatycznych lokajów, którzy żyją w swoim służalstwie jak ryba w wodzie. Wybitna ukraińska poetka Ołena Teliha, którą rozstrzelali niemieccy faszyści w Babim Jarze, mówiła, że każdy świadomy Ukrainiec prędzej czy później musi wyjaśnić swoje stosunki z Moskwą. Dzisiaj pojęcie “Ukrainiec” istotnie się rozszerzyło, bo przed zagrożeniem nuklearnego apokalipsy każdy człowiek na Ziemi zmuszony jest wyjaśnić swoje stosunki z Moskwą. Wśród tej niemałej grupy — i sami Rosjanie. Opadła zasłona nad przerażającym zjawiskiem cywilizacyjnym, dotąd zamkniętym, zamaskowanym, tajnym. Tym zjawiskiem, które dzisiaj jest zdolne jednym naciśnięciem na nuklearny guzik zniszczyć ludzkość. Dość łudzić się iluzją, że kulturalny, wykształcony naród tymczasowo popadł pod wpływ zbrodniczej władzy, nagle znalazł się w niewoli patologicznych ludobójców. Nic podobnego! On nawet nie wychodził spod tego wpływu. To nie faszyzm, który na kilka dziesięcioleci zaćmił kraje Europy władzą zbrodniczych reżimów, obcych swoim narodom, krajom, historii, kulturze, tradycjom.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie zajmie należnego miejsca w strukturze imperium. Jednak fabuła tej przypowieści otrzymała istotne uzupełnienie. W świecie bandyckim istnieje okrutny obrzęd „związania krwią”, kiedy neofitę zmusza się do zabicia kogoś w obecności świadków, aby już nie mógł wyprzeć się zbrodni. Wśród narodów Imperium Rosyjskiego od dawna kultywowano podobny „obrzęd”, który można by nazwać „związaniem zdradą”. Naród nowo nawrócony do imperium zdradzał pod straszliwym naciskiem swoje obyczaje, świątynie, przodków. „Swoimi” okazywali się tylko nowi panowie, wszyscy inni — wrogami (bo kto przecież będzie szanował zdrajców?), a zdradzona ojczyzna budziła patologiczną nienawiść. Mścić się z taką nieludzką okrutnością, jak zdrajca, nie będzie żaden janczar. Bo janczar się nie mści. On po prostu jest nieludzki. A zdrajca się mści, jest nieludzki w swojej zemście, której podlega cały świat, ale najbardziej — rodzina zdradzona ojczyzna. Właśnie ta nienawiść do zdradzonej ojczyzny jest najtrwalszym gruntem jedności narodów Imperium Rosyjskiego. „Obcokrajowcy” nigdy w nim nie osiągną statusu „tubylców”, jednak nie niszczy to jedności państwowej, lecz służy jako zbędny bodziec do wysługiwania się władzy imperialnej. Pokolenie za pokoleniem tacy zdrajcy, którym „czapka płonie”, wychowują swoje dzieci. I trudno znaleźć bardziej fanatycznych wychowawców zmiany „wiernopoddanych” niż odstępcy. Kult siły, przywództwa, nienawiści, zemsty, zbiorowej poręki, fanatycznego wiernopoddaństwa, nietolerancji dla odmiennego myślenia — oto ten konglomerat, solidny fundament, na którym opiera się „jedność” ludności imperium. Niemało takich „nowo nawróconych” na imperialną kulturę zna także historia Ukrainy. Nieprzypadkowo Szewczenko pisał o Ukrainie: „Gorzej niż Lach twoje dzieci cię krzyżują”. Na to właśnie imperium postawiło historyczną stawkę i ta się wypłaciła. Idea światowej ekspansji imperialnej nie jest nowa. Wszystkie bez wyjątku wielkie dyktatury dążyły do opanowania świata. Lecz tylko Państwo Moskiewskie ze swoim wiekowym „zaawansowanym doświadczeniem” planowego doprowadzania każdego narodu do zdrady i przemieniania go we wiernopoddanych imperialnych pachołków daje samej Rosji wszelkie podstawy, by liczyć na powodzenie w tej sprawie. Można obliczyć przybliżoną średnią prędkość rozprzestrzeniania się „russkiego miru” po świecie. To mniej więcej 100 km na stulecie. Technologia jest prosta: na przygranicznych ziemiach obcego państwa powoli osiedlają się Rosjanie. Oni wszyscy bez wyjątku zawsze, w każdych warunkach, w każdym kraju zachowują się jak gospodarze, zdobywcy. Dwa-trzy pokolenia — i ta przygraniczna ziemia niemal automatycznie przechodzi do kategorii „isconno russkich”. Historia zostanie starannie i gruntownie poprawiona, wrogie zabytki i dokumenty zniszczone, miejscowi tubylcy albo podbici, albo wysiedleni — i problem rozwiązany. Pozostanie przeprowadzić albo referendum jak na Krymie, albo po prostu bezczelnie wkroczyć wojskami — i przywrócić sprawiedliwość historyczną! Jeszcze parę setek lat — i Królewiec przejdzie do kategorii ziem isconno russkich, i zostaną znalezione absolutnie niezbite dowody, że Immanuel Kant był Rosjaninem lub „zrusyfikowanym Niemcem”. I w rosyjskich szkołach jego odpowiednio poprawione dziedzictwo naukowe będzie wykładane jako chwała wielkiej rosyjskiej nauki. Oczywiście trzeba będzie zniszczyć ponad połowę tego dziedzictwa, ale przecież jest to usprawiedliwione tak wysokimi interesami państwowymi, że nie tylko Kanta, można dla tego zniszczyć miliony ludzi! Nawiasem mówiąc, o Kancie wspomniałem nieprzypadkowo. Już istnieją interesujące próby w tym kierunku, dzieła M. Zagoskina, J. Siemionowa… Osobno, ze względu na specyfikę obecnej sytuacji w Ukrainie, należy wspomnieć o kwestii językowej. Imperialna koncepcja praw języka rosyjskiego dla zwykłego człowieka także jest „nie do pojęcia umysłem”. Żyjąc całe życie w przeważnie rosyjskojęzycznym środowisku Kijowa, w dzieciństwie wstydziłem się mówić po ukraińsku w obecności ludzi, a później wyrobiłem sobie stałe przekonanie, że ludność rosyjskojęzyczna będzie uważać się za brutalnie zdyskryminowaną do chwili, gdy na terytorium, na którym mieszka (obojętne, w jakiej części świata), pozostanie choćby jeden człowiek, książka, gazeta, szyld, napis itp. w innym, nierosyjskim języku. Przy tym do języka tubylców zawsze będzie się odnosić lekceważąco, z pogardą, jak do czegoś nieprzyzwoitego, czym posługiwać się co najmniej wstyd. To kolejne niezwykle ważne asymilatorskie „odkrycie” Imperium Rosyjskiego. Mimo że język ukraiński na całym świecie uchodzi za jeden z najbardziej melodyjnych. Dla Rosjan imperialnego pokroju to w ogóle nie jest język: „zepsuty ruski”, plebejski, chamski, cielęcy „dialekt”, który „pohańbia wielki język rosyjski”. Dopiero w ostatniej dekadzie sytuacja zaczęła się zmieniać, jednak wystarczył jeden ruch imperialnej maszyny propagandowej, by wiernopoddańcze wojsko imperium na terytorium Ukrainy natychmiast zaostrzyło problem do stanu brutalnej konfrontacji. Na całym terytorium Krymu — para-trójka niedomkniętych ukraińskich szkół, kilka ukraińskich gazet i szyldów wśród oceanu języka rosyjskiego na ulicach, w biurach, w eterze, w prasie. A te kilka szkół i gazet to śmiertelna, nieludzka dyskryminacja nieszczęsnych nosicieli języka rosyjskiego, którzy mogą raz na kilka miesięcy gdzieś przypadkowo usłyszeć lub przeczytać coś po ukraińsku! Federacja Rosyjska, podobnie jak każde imperium, zbudowana jest na kłamstwie. Historycy twierdzą, że Rosja przez cały czas swojego istnienia nie dotrzymała żadnego traktatu międzynarodowego, ogłaszając wszystkich dookoła zdrajcami. Można w tym wątpić, gdyby nie świeży przykład rosyjskich „gwarancji” nienaruszalności granic Ukrainy. Dobrowolnie pozbyliśmy się trzeciej na świecie pod względem siły broni jądrowej, a w zamian otrzymaliśmy „dżentelmeńską” umowę. Niewiele czasu minęło, a mamy okazję zbędnie odczuć całą głębię rosyjskiego humanizmu, szlachetności i wierności. „Frajera nie zostawią — siebie nie będą poważać!” — oto ta dewiza rosyjskiej strefy, która jest gwiazdowym zasadą budowy polityki imperialnej od nie jednego stulecia. I biada nam, jeśli uwierzymy, że ta decyzja rosyjskich władz rzekomo zasadniczo różni się od woli narodu. Uwierzymy w to — i bardzo szybko będziemy mieli to samo, co z „gwarancjami” nienaruszalności granic. Imperium Rosyjskie ma prawo do całego świata i bezwarunkowego władania planetą. Sam Bóg istnieje za zgodą i przyzwoleniem cara (nieprzypadkowo athoniccy starcy obłożyli anatemą także patriarchę Cyryla i samego batiuszkę Putina). Drogi carskie są niezbadane, dlatego w nie trzeba po prostu wierzyć. Niech to ma postać bezczelnego, straszliwego kłamstwa — to i tak jest święta prawda! Nie przystoi wielkiemu imperatorowi, wielkiemu narodowi, potężnej humanitarnej kulturze zniżać się do tego, by udowadniać swoje prawo jakimś żałosnym zdrajcom, różnym volunteerom, żydo-banderowcom! Dlatego faszyzm jest dalece mniej niebezpiecznym zjawiskiem niż raszyzm. Narodowy socjalizm powstał stosunkowo niedawno jako czysto spekulacyjna i niezbyt starannie skrojona utopia polityczna, w jego zestawie „środków wpływu” na umysły były zaledwie kilka potężnych narzędzi. Natomiast w raszyzmie paleta jest bogatsza, wypracowana przez stulecia, a cały naród, wychowany na od dawna przepisanej historii, faktycznie — na micie. Naród, który fanatycznie służy nie idei, lecz panu, naród, który urodził się niewolnikiem, dumny ze swojej niewoli, niesie ją całemu światu jako największy skarb, jako boską prawdę. Przekonać ten naród, który zabłądził w kosmiczny z epoki kamienia, o błędności jego wyobrażeń, a choćby zachwiać fanatyczną wiarą w dobrego cara — naiwne dziecięce marzenia! On będzie walczył, bezlitośnie niszcząc wrogów. A przyjaciół nie miał i nigdy mieć nie będzie. Nieprzypadkowo mówi się: za cokolwiek Rosjanie by się nie wzięli — zawsze wychodzi im automat Kałasznikowa. Wydawałoby się, że takie pokojowe zjawisko, jak internet — a tu imperium wystąpiło ze swoją tradycyjną inicjatywą: w 2013 roku rząd Rosji ogłosił utworzenie oddziału do wojny informacyjnej w składzie sił zbrojnych FR. Budżet — 70 miliardów dolarów (http://www.day.ki- ev.ua/uk/article/ekonomika/krim- rosiyska-kiberstrategiya-viyni). Ukrainie połowa takiego budżetu na wszystkie siły zbrojne — i uważalibyśmy się za niepokonanych! Ten fakt, jak i wiele innych, podobnych, jednoznacznie świadczy: Rosja rozpoczęła wojnę. A to, że świat nie może się zmusić do uwierzenia w to — jego problemy. Nie było i nie ma żadnej Ukrainy, żadnego tatarskiego Krymu! Od wieków należały do Rosji, i tylko przez zdrajców-volunteerów tak długo istnieją osobno. Londyn, Paryż, Berlin, Oslo — co tam jeszcze? — też są terytoriami „isconno russkie”, tylko jeszcze o tym nie wiedzą. Nic, wkrótce się dowiedzą! Cały świat należy do imperatora, bo to nie świat, to Russkij Mir! Zaczyna się „staринная забава” — gra w rosyjską ruletkę. Tylko zamiast nabojów rewolwerowych — rakiety jądrowe. Czy już nie zaczyna się? Uwierzymy w uczciwe szlachetne słowo uczciwych rosyjskich polityków, którzy przez całą historię imperium ani razu go nie dotrzymali? …Dziś nie tylko każdy świadomy Ukrainiec musi określić się w stosunkach z Moskwą. Dziś musi to zrobić każdy świadomy i nieświadomy obywatel planety. I nie czas rywalizować o władzę, o większe zyski, o lepszą kajutę na statku, który tonie. Wybór jest prosty: raszyzm albo humanizm. Świat rozpadł się na dwie nie do pogodzenia połowy i trzeciej nie ma. Imperium Rosyjskie kieruje się bolszewicką zasadą: „Jeśli wróg się nie poddaje, to się go niszczy”. Dlatego wybór jest jeszcze prostszy: raszyzm albo życie. Czy odważymy się to uświadomić?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Problemy Ukraińców Krymu oczami Andrija Szczekuna

O nim świat dowiedział się w trudnych czasach krymskiego konfliktu. Andrija Szczekuna wraz z innymi aktywistami krymskiego Euromajdanu porwała prosto na ulicy, w biały dzień, tak zwana krymska samoobrona, na wzór krymskich ludzi-łowców z czasów średniowiecza. Torturowano ich przez 11 dni, po czym więźniowie odzyskali wolność. W tych dniach w Kijowie krymscy przesiedleńcy przygotowują I Ogólnoukraiński zjazd przymusowych przesiedleńców z Krymu, którego celem jest zwrócenie uwagi opinii publicznej na problemy Krymczyków zmuszonych opuścić rodzinne strony. Jednym z organizatorów zjazdu jest Andrij Szczekun. Jedenaście dni niewoli nie złamało go. — Andriju, ja także pochodzę z regionu, gdzie bycie Ukraińcem jest trudne, z Doniecczyzny. Jak odkrył Pan dla siebie ukraińskość? — Zainteresowanie ukraińskim życiem zacząłem podczas studiów na Taurydzkim Uniwersytecie w Symferopolu. Studiowałem filologię ukraińską. Wtedy nasz wykładowca Maria Iszczuk, która była pierwszym przewodnikiem OUN na Krymie, zdołała wciągnąć mnie wraz z przyjaciółmi w pracę. Razem z Ołeksandrem Iwanciem, obecnie znanym badaczem historii Krymu, byłem członkiem młodzieżowej organizacji „Zarewo”. Wtedy też wstąpiłem do „Proświty”. Potem pracowałem jako nauczyciel języka i literatury ukraińskiej w Bakczysaraju, stworzyłem organizację społeczną „Krymskie Centrum Współpracy Biznesowej i Kulturalnej „Ukraiński Dom”. Swoją działalność prowadziłem w trzech kierunkach: informacyjnym, kulturalnym i edukacyjnym. W 2001 roku stworzyłem towarzystwo „Ukraiński Dom” przy Bakczysarajskiej Szkole Ogólnokształcącej nr 4, w której pracowałem. Ministerstwo Oświaty Krymu bardziej przeszkadzało, niż pomagało. Jednak całkowicie zakazać naszej pracy nie mogło. W 2008 roku zostałem mianowany dyrektorem państwowego wydawnictwa „Taurija” w Symferopolu. Ale państwo pieniędzy na książki nie przydzielało, mimo państwowego programu „Ukraińska książka”. „Taurija” nie trafiła do programu za premierostwa Julii Tymoszenko, tym bardziej po niej. Dopiero w 2011 roku na wydawnictwo przydzielono 50 tysięcy. Ale zrobiono to w celu rozdysponowania środków państwowych. Otrzymałem pieniądze, po czym zmuszono mnie do napisania wniosku o zwolnienie. Chcieli, żebym napisał z własnej woli, jednak takiej woli nie miałem. Uzgodniliśmy, że odejdę za zgodą stron. Dyrektor, który przyszedł po mnie, po prostu rozdał te pieniądze potrzebnym osobom i nie zapomniał o sobie. Po tym założyłem i kierowałem prywatnym przedsiębiorstwem wydawniczym o tej samej nazwie — „Taurija”. Wydawaliśmy ukraińskojęzyczną gazetę „Dumka” — jedyną prywatną ukraińskojęzyczną gazetę. Rozdawaliśmy ją bezpłatnie. Podczas Krymskiego Euromajdanu zwiększyliśmy nakład „Dumki” do 10 tys. egzemplarzy, a nawet zrobiliśmy jeden nakład 20 tys. i przywieźliśmy ten numer na kijowski Majdan. Było to 19 stycznia. Nie otrzymałem ani kopiejki na wydawanie z budżetu państwowego czy lokalnego — wszystkie środki zarabiałem działalnością społeczną. Oprócz gazety otworzyliśmy ukraińską księgarnię w Symferopolu — jedyną na półwyspie. Sprzedawaliśmy książki, ukraińskie symbole. Dopiero w zeszłym roku usłyszeli mnie w radiu „Swoboda” kanadyjscy Ukraińcy i pomogli mojej szkole. Kupili klasy komputerowe, tablice. — Byli Pan jednym z organizatorów Krymskiego Euromajdanu. — Na majdan w Symferopolu wyszli jeszcze 24 listopada. Bywało wszystkiego: prowokacje, groźby, jednak to nic w porównaniu z tym, co nastąpiło po rosyjskiej okupacji Krymu. Podczas okupacji walczyliśmy. Pomagaliśmy naszym wojskowym, rozpowszechnialiśmy ulotki. To wielu się nie spodobało. 9 marca przyjechałem na dworzec w Symferopolu odebrać komplet ukraińskich flag (z nimi zawsze są problemy), i zatrzymali mnie samoobroniarze Krymu. Moje zdjęcia zostały rozwieszone po Symferopolu, poza tym puszczano je nawet na ekranach reklamowych w marszrutkach jako zdjęcia szczególnie niebezpiecznego nacjonalisty. Rozpoznano mnie. Dobrze, że zdążyłem wcześniej wywieźć rodzinę. Potem trzymali nas w piwnicy. Bili. Początkowo nawet nie spodziewaliśmy się, że wyrwiemy się stamtąd żywi. Przesłuchiwano mnie prądem elektrycznym. Ten fakt uzyskał międzynarodny rozgłos. 10–12 kwietnia byłem na posiedzeniu OBWE w Wiedniu, opowiadałem o torturach prądem elektrycznym. — Co interesowało porywaczy? — Pytano o działalność „Prawego Sektora” na Krymie, gdzie PS prowadzi szkolenia, gdzie są jego bazy, kto je finansuje. Interesowano się finansowaniem ukraińskich szkół i Krymskiego Euromajdanu. „Przecież zagranica wam pomaga, gdzie pieniądze?”. Nie mogli uwierzyć, że jesteśmy na samofinansowaniu. Wszystkie pytania zadawano po pobiciu. Oprawców nie widziałem, mieli maski. Mówili po rosyjsku z wyraźnym akcentem — albo Czeczeńcy, albo miejscowi Ormianie. — Teraz to wszystko już za nami… Jednak zamiast jednych problemów pojawiły się inne… — W Bachczysaraju zostało mi trzypokojowe mieszkanie. Nie mogę do niego wrócić. Problem mieszkaniowy udało się tymczasowo rozwiązać. Znaleźli się dobroczyńcy, którzy zaproponowali niewielki dom pod Kijowem na rok. A państwo nie pomaga. Osobiście zwracałem się do urzędników na ulicę Komarowa 7 (Główny Zarząd Pracy i Ochrony Socjalnej KMPA, tam znajduje się punkt pomocy dla uchodźców z Krymu. — Aut.), rezultaty — zero. Do tej pory władze nie określiły naszego statusu. Ponieważ jesteśmy przeważnie uchodźcami politycznymi — działaczami społecznymi, przedstawicielami partii politycznych, po prostu Krymianami, którzy uważają się za obywateli Ukrainy. — Nie chcecie zaangażować organizacji międzynarodowych? — Myślimy o tym, i nie tylko o międzynarodowych, lecz także o ukraińskich. Dla skutecznej pomocy trzeba zjednoczyć wszystkich, kto może pomóc Krymowi i jego mieszkańcom, którzy nie poddali się okupacji. Myślę, że nasze doświadczenie przyda się wszystkim ludziom, którzy są zmuszeni opuścić rodzinny dom wobec zagrożenia ich bezpieczeństwa. Rozmawiał Wadym DŻUWAHA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Mandat dla Prezydenta: wymiar humanistyczny

Wybór prezydenta państwa to wybór spośród wielu kandydatów tej osoby, która w opinii większości wyborców jest godna i wyraża zgodę na przyjęcie mandatu, na zostanie mandatariuszem — „osobą, która przyjęła mandat, obdarzoną mandatem”. Te prastare terminy z łaciny przypomniały się dlatego, że w naszą świadomość celowo i wytrwale wpajano inne sformułowania, kształtowano inne trwałe związki pojęć, modele ocen społecznych. Każdego dnia słyszało się przede wszystkim pojęcia władza prezydencka, prawa prezydenta i tylko rzadko, dekoracyjnie, mowa była o obowiązkach prezydenta. Jednak wybory demokratyczne to jedynie osiągnięcie pewności co do mandatariusza — osoby, która przyjmie na swoje barki mandat — „polecenie, zadanie wykonywania określonego kręgu obowiązków, działań”. Pawło HRYCENKO, językoznawca, doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Niechęć naszych wysokich urzędników do zrozumienia swoich realnych funkcji i obowiązków umożliwiła fenomen Janukowycza, „rodziny” i Meżyhirji, który w swej istocie leży poza granicami zdrowego rozsądku i norm cywilizowanego bytu: lekceważąc mandat narodu, Janukowycz całą energię podporządkował okradaniu i niszczeniu narodu, aby nawet nasi praprawnukowie przez całe życie spłacali to, co zostało pożyczone (a trzeba oddawać z odsetkami!), ukradzione i wywiezione z Ukrainy przez „rodzinę”. Janukowycz poświadczył całkowite zniszczenie mechanizmu państwa, poprzez całkowitą demoralizację i cynizm swojego otoczenia, rządu, parlamentarnej większości regionalnej praktycznie wykrwawił Państwo. Jednak wiadomo, że jedna osoba, choćby obdarzona nieograniczoną i niekontrolowaną władzą, nie mogłaby przez długi czas w tajemnicy dokonywać gigantycznych przestępstw gospodarczych. Do tego potrzebna była służalczo-oddana ogólnopaństwowa grupa przestępcza — tak zwana pionowa struktura władzy. Na każdej ukradzionej narodowi hrywnie, na każdym pożyczonym w międzynarodowych funduszach i później wywiezionym za granicę dolarze — widnieją podpisy i zgody urzędników różnych szczebli, dziesiątki tajnych postanowień i uzgodnień, tajne protokoły i polecenia. Nie robił tego sam Janukowycz, robiła to armia bezkręgowych, okrutnych wykonawców-opryczników o nieograniczonych prawach. Dlatego też rosły według planów Meżyhirji pałace i wille wczorajszych biedaków z prezydenckiej czeladzi (która obdzierała nie tylko „dla szefa”, ale i dla siebie ukochanej!), a przy tym biegła na wyścigi do mikrofonów i kamer telewizyjnych, aby obwieścić narodowi o „polepszeniu” naszego życia, po raz kolejny „polepszając” swoje dochody i bezpiecznie chowając (już) swoje, „potem i krwią (czyją?) zdobyte” w dalekich, nieprzejrzystych rajach podatkowych… Wymodelowanie głębi cynizmu klanu Janukowycza jest po prostu niemożliwe: wszystkie transakcje przechodziły „ekspertyzy” pod kątem zgodności z prawem, były wizowane, uzgadniane w różnych komitetach, podpisywane przez setki urzędników państwowych, byle tylko „zalegalizować” antynarodowe przestępstwa gospodarcze! Jakie państwo zbudowaliśmy? Do jakiej przepaści doprowadziliśmy naród i zrzucamy w bezdenną nieodwracalność to poszczególne osoby, to rodziny, a to całe regiony. Ogłoszone i reklamowane zwycięstwa Janukowycza okazały się głębokim oszustwem: nie stał się Prezydentem Ukrainy, bo nie zdołał zagwarantować jej terytorialnej i ogólnopaństwowej całości, nie zdołał zachować spokoju w Państwie, za to próbował ukraść narodowi jego język, rozdeptać wymarzone i psychologicznie przygotowane euroaspiracje narodu, sprowokował napięcie i z całych sił rozdmuchiwał ognisko putinowskiej agresji przeciwko narodowi ukraińskiemu; nie stał się prezydentem choćby dla swojej „rodziny”, bo dla wyhodowanych przez niego orląt przestępczego gniazda już przygotowana jest ukraińska i międzynarodowa klatka, a zapłata za zbrodnie i wiarę w „ojca-szefa” nie każe na siebie długo czekać… Taki los czeka każdego mandatariusza, który nie potrafi właściwie ocenić treści mandatu jako obowiązku i widzi w mandacie prezydenta tylko nieograniczone prawo i możliwość materialnego uszczęśliwiania tylko jednego obywatela-wyborcy — samego siebie! Uświadamianie sobie głębi zdrady interesów narodowych przez pierwsze osoby państwa oraz ich otoczenie jest dla Ukraińców szczególnie trudne również dlatego, że Ukraina w swojej przeszłości znała inne rozumienie treści mandatu narodowego. Tradycje demokratyzmu w ukraińskim społeczeństwie zakładały wybory starszyzny kozackiej, hetmanów, ich rozliczalność przed wspólnotą. Warto przypomnieć Konstytucję Państwa Ukraińskiego, znaną jako Konstytucja Filipa Orlika (z 1711 roku), która do dziś nie straciła swojego znaczenia ani ogólną orientacją na uczciwość, demokratyzm i ochronę praw narodu, ani treścią poszczególnych postanowień, skierowanych na umocnienie państwowości Ukrainy i kościelne usamodzielnienie Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, zaprzeczenie jakiejkolwiek korupcji, ochronę biednych, tworzenie warunków dla uczciwej pracy i wzrostu gospodarczego. I wszystko to miał gwarantować hetman, który przy tym nie miał dostępu do kasy wspólnotowej, nie mógł korzystać z dóbr należących do wspólnoty, natomiast był zobowiązany zapewniać naukę biednym i sierotom, opiekować się wdowami, starymi kozakami, dbać o pokój i porządek w państwie. Czyż po 300 latach od uchwalenia tej Konstytucji zmieniły się nasze oczekiwania i nadzieje, a rola hetmana-prezydenta jawi się inaczej? Nie, nie zmieniły się. Co więcej, właśnie niezgodność z tymi wymaganiami, zuchwałe naruszenie przez Janukowycza i jego „pionową strukturę” zasad demokratycznego, wolnego, zorientowanego na ideały sprawiedliwości życia społecznego, rozpaliły narodowy Majdan, rzuciły pod kule najemników Niebiańską Sotnię. Wolnościowe nastawienie, poczucie wewnętrznej wolności — to niewytępialny kod genetyczny każdego Ukraińca: za wolność, godność narodową i honor naród jest gotowy na tymczasowe ograniczenia ekonomiczne, byle mieć możliwość samodzielnego wybierania swojej przyszłości, budowania życia godnego wolnego człowieka. Dla strategicznie myślącego Prezydenta Ukrainy Konstytucja Filipa Orlika powie znacznie więcej niż liczne wnioski międzynarodowych ekspertów od prawa konstytucyjnego, do których przyzwyczailiśmy się zwracać po rozum, po aprobaty i rady: wszak w tym dokumencie zakumulowane jest doświadczenie, nierzadko krwawo-bolesne, wielu pokoleń naszych przodków, którzy poprzez zniewolenie i zakazy wywalczali i wymarzyli swoją Ukrainę, wymarzyli Państwo Humanizmu i Sprawiedliwości! Dla Ukraińców właśnie taka Ukraina była i pozostaje jedyną pożądaną rzeczywistością, chociaż komuś może się to wydawać marzeniem-utopią. Otrzymawszy w spadku po „poprzednikach” Państwo ze skomplikowaną gospodarką, w której wiele gałęzi należy reanimować, a jeszcze więcej — przekształcać, rozbudowywać, nowo wybrany Prezydent Ukrainy ma nad czym głęboko się zastanowić, aby zaproponować jasny i zrozumiały dla wszystkich i każdego z osobna plan wyjścia z głębokiego kryzysu, odejścia od przepaści. Musi to być naukowo zweryfikowany, dobrze opracowany dokument strategiczny naszego odrodzenia, a nie sytuacyjnie sprowokowany plan działań, przypominający chwytanie się brzytwy. Właśnie takie impulsywne kroki widzimy w działaniach tymczasowej władzy, która reaguje na dobrze zaplanowane codzienne wyzwania i problemy, wpadając w putinowską strategiczną pętlę. Pokonując każdego dnia nowe zaplanowane przeszkody, Ukraina żyje według scenariusza sąsiada, wykonując lub obiecując zrealizować te kroki i zmiany, których żąda sąsiad-planista i które celowo niszczą niezależność i integralność Ukrainy. Uświadomienie sobie tego, według czyjego generalnego scenariusza rozgrywają się wydarzenia na Ukrainie, da siłę oporu, możliwość ujawnienia się niestandardową strategią działań. Ważne jest, aby zrozumieć także działania sąsiadów-oponentów, ponieważ niewystarczające jest stwierdzenie faktu agresji i aneksji Krymu, trzeba to zrozumieć i wyjaśnić całej wspólnocie. W związku z tym ostatnim należy jeszcze raz wyraźnie uświadomić sobie, co stoi lub stało za słowami kremlowskich wodzów w narzuconej przez Rosję wojnie przeciwko Ukrainie. Zrozumiałe jest, że prawdziwych planów — pełnego podporządkowania Ukrainy Rosji w akceptowalnym dla tej ostatniej formacie, który może się zmieniać, przekształcać, być różnie (nawet atrakcyjnie) nazywany — nikt w Rosji ogłaszać nie zamierza. Zamiast tego istnieje możliwość wykorzystania wypróbowanej retoryki o bratnim narodzie, wspólnych korzeniach („ruskiego miru”), wspólnej walce w przeszłości przeciwko wspólnym wrogom, jedności języka i prawosławia, retoryki, która wielokrotnie stawała się podporą moralnie niedoskonałych projektów państwowo-politycznych. Własne rosyjskie i znaczna część ukraińskich środków masowego przekazu, które zostały zawłaszczone (sprzedane przez „pionową strukturę”) przez tituszki rosyjskich służb specjalnych, miały możliwość przez kilka ostatnich lat bez przeszkód każdego dnia rozpowszechniać we wszystkich regionach Ukrainy informacje, które niszczyły całość Państwa Ukraińskiego, dyskredytowały, podważały narodowe orientacje wartościowe, wypleniały ze świadomości pamięć historyczną. Przygotowywano grunt pod wydarzenia teraźniejszości: albo poprzez wewnętrzny rozłam, niezgodę, albo przy zewnętrznej agresji doprowadzić do wchłonięcia Ukrainy przez Rosję. Najczęściej apelowano do problemów językowych, konieczności ochrony ludności rosyjskojęzycznej: pod tymi hasłami odbyła się aneksja Krymu i trwają spekulacje w innych regionach Ukrainy. Wiadomo, że prawdziwym celem „obrońców” języka rosyjskiego na Ukrainie nie jest ochrona praw naszych obywateli do korzystania z tego języka w różnych sferach komunikacji (bo takie prawa są realizowane w pełni, co potwierdza codzienna praktyka!), a niedopuszczenie do pełnoformatowego funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego na Ukrainie, wzmocnienia jego roli jako integratora społeczeństwa, czynnika jego wzmocnienia; ich cel polega na czymś innym: osiągnięciu odczuwalnej niestabilności językowej w kraju, stworzeniu potężnego źródła napięcia i jednocześnie odwróceniu od ukraińskiego rdzenia ideowego — rozbudowy Niepodległego Państwa Ukraińskiego — maksymalnie dużej liczby obywateli. Samo pojęcie ludność rosyjskojęzyczna jest z istoty etnograficzne (warto je stosować podczas spisu ludności, w sondażach socjologicznych, opisach etnografii, kultury regionów), jednak nie ma ono treści prawnej ani politycznej. Obywatele innych państw, poza Rosją, nie są i nie mogą stać się obiektem ochrony prawnej ze strony Rosji na tej podstawie, że ci obywatele są rosyjskojęzyczni (lub uważają się za rosyjskojęzycznych); podstawą do troski o los kogokolwiek jest jedynie status obywatela Rosji (oto dlaczego w tak przyspieszonym tempie dokonuje się zamiana w „Rosjan” obywateli Ukrainy na okupowanym Krymie: dla kolejnych manipulacji politycznych Rosji potrzebni są legitymiczni rosyjscy obywatele Krymu!). Dzisiejsze roszczenia językowe Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy to przykład absurdalnego, wymyślonego pretekstu do realizacji innych planów, z językiem w żaden sposób niepowiązanych. Na początku burzliwych lat 90. takiej sofistycznej zmianie treści pojęcia ludność rosyjskojęzyczna światowa wspólnota nie nadała należytego znaczenia. I dopiero później, kiedy „ochronę rosyjskojęzycznych” obywateli innych suwerennych państw Rosja wykorzystała jako pretekst do gróźb, nacisku politycznego i szantażu, jednocześnie podsycając rosyjskojęzyczne protesty w różnych poradzieckich suwerennych państwach, stało się jasne, że pojęcie ludność rosyjskojęzyczna to nie figura retoryczna, nie nieścisłość terminologiczna, a broń ofensywna do ekspansji politycznej, gospodarczej i terytorialnej, pretekst do długotrwałych konfliktów międzypaństwowych, przygotowane naboje do przyszłych wojen. Dlatego nie o język chodzi! Dlatego wszelkie kroki do wprowadzenia języka rosyjskiego jako drugiego języka państwowego na Ukrainie czy nadania mu mitycznego specjalnego statusu są skrajnie ryzykowne. Właśnie na taki rezultat do dziś liczą kremlowscy stratedzy, rozpatrując go jako ważny krok na drodze demontażu niezależności Ukrainy, wzmocnienia (dziś już nieukrywanego) protektoratu Rosji nad Ukrainą aż do jej całkowitego wchłonięcia (po bratersku!). Stworzenie sytuacji, w której na Ukrainie będą dwa języki państwowe (realnie dominować będzie rosyjski), oznacza przekształcenie Ukrainy w marionetkowe quasi-państwo z pozornym centrum w Kijowie i realnym — w Moskwie; oznacza to zniszczenie Ukrainy jako samodzielnego państwa, być może poprzez etap jej fragmentacji i federalizacji. Podstawą rozwiązania kwestii językowej na Ukrainie muszą stać się: po pierwsze, ogłoszenie nienaruszalności zapisu Konstytucji Ukrainy o języku ukraińskim jako jedynym państwowym (artykuł 10 Konstytucji Ukrainy), czym zostaną zdjęte spekulacje wokół kwestii języka państwowego; po drugie, uchylenie ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, która od początku obiektywnie była uznawana za konfliktogenną i antyukraińską. Dziś istnieje alternatywny projekt ustawy, stworzony przez grupę roboczą pod kierownictwem Ł. M. Krawczuka, w którym zdjęto spekulacje wokół języka rosyjskiego, konstruktywnie uzgodniono umocnienie i rozprzestrzenianie języka ukraińskiego jako państwowego ze wsparciem wszystkich innych języków Ukrainy, włącznie z rosyjskim. Należy twardo uświadomić sobie, że kwestie budownictwa językowego należą do wysokokosztowych i ekonomicznie nieopłacalnych. Budowanie czy zmiana infrastruktury rozpowszechniania czy umacniania języka jakiejkolwiek mniejszości narodowej, jak i radykalne przekształcanie sfer użycia języka ukraińskiego, wymagają znacznych nakładów finansowych, których nie wydzielano wcześniej, nie ma teraz i nie przewiduje się w najbliższym czasie. Dlatego wszystkie plany budowy języka należy przede wszystkim atestować na tle budżetu narodowego, i dopiero potem, wyraźnie określając priorytety i odnosząc je do realnych możliwości ekonomicznych, brać się za ich realizację. Dziś nie można obiecywać szybkich zmian językowych, językowego raju. Za to można i trzeba zaprzestać spekulacji wokół kwestii językowych, nie wykorzystywać ich jako sposobu rozwiązywania problemów, które z językiem nie mają żadnego związku. Nie warto również spodziewać się, że wszystkie mniejszości narodowe zamieszkujące Ukrainę będą mogły mieć należytą pomoc finansową ze swoich metropolii, co pozwoliłoby w pełni zaspokoić ich żądania językowe. Daleko nie wszystkie metropolie mają takie możliwości, do tego pieniędzy za darmo nikt nie daje, trzeba je obowiązkowo zwracać albo ukraińskimi ziemiami, albo tanią siłą roboczą dla metropolii, albo innymi priorytetami narodowymi. Kiedy sąsiednie państwa celowo kierowały, na przykład na Zakarpacie czy Bukowinę, różnorodne inwestycje (otwierając nieukraińskie placówki oświatowe, upraszczając uzyskanie obywatelstwa innego państwa), to tym samym po sąsiedzku odłamywały od ukraińskiego narodowego bochna niemały kawałek dla siebie. Tak, sąsiedzka pomoc Węgrów — we wspieraniu węgierskich szkół (chociaż one od dawna funkcjonowały na Zakarpaciu bez zagranicznej opieki!), tworzeniu centrum hungarystyki, wydawaniu węgierskich paszportów obywatelom Ukrainy (wbrew ukraińskiemu ustawodawstwu!) — dziś ma „logiczne” przedłużenie w nieprzyjaznych antyukraińskich akcjach. Do tego czas na żądania i pretensje wybrano właśnie „po sąsiedzku” — w momencie osłabienia Ukrainy w wyniku agresji Rosji, kiedy małymi siłami można stworzyć jeszcze jedno ognisko napięcia na Ukrainie, zdobyć szybkie zwycięstwo dla siebie. Dziś na Krymie, na Południu i Wschodzie Ukrainy rosyjska bratersko-sąsiedzka pomoc (zawsze wybiórczo-celowa, zorientowana na swoich, sprawdzonych!) przekształciła się w krwawą konfrontację, liczne ludzkie tragedie, w perspektywę wieloletniego konfliktu. I to jest również zapłatą za rosyjskie inwestycje w rosyjskojęzyczne projekty na Ukrainie, zapłatą za łatwowierność wobec cynicznej propagandy, za szczerą wiarę w ideę „ruskiego miru”; w końcu, to te odwieczne trzydzieści srebrników, którymi płacili

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

aktywistom ruchu na rzecz rosyjskojęzyczności Ukrainy, na rzecz przeciwstawiania się najmniejszym przejawom czegokolwiek ukraińskiego na ukraińskiej ziemi… Uruchamiając kolejne antyukraińskie programy informacyjne, wykonawcy nie ukrywają ideowego pokrewieństwa z tak odległymi w czasie ocenami, nie troszczą się, by choćby odnowić stare słowne szablony: tak jak w latach 40. XIX wieku w Imperium Rosyjskim przekonywano o sprzeczności z naturą i niemożliwości powstania Ukrainy, formowania się ukraińskiego narodu, że małorosyjski separatyzm to nieudany wymysł Polaków, tak i teraz na najwyższych rosyjskich szczeblach władzy powtarzają dla łatwowiernych myśli, że Ukraińców i Ukrainę wymyślili bolszewicy, że to ci sami Rosjanie. Dlatego przypomnijmy (i nie tylko łatwowiernym, ale i producentom tych „objawień”), że także w carskiej Rosji istniała nauka, znane były i inne poglądy na Ukrainę, na nasz naród i nasz język, który był rozpowszechniony nie tylko w Galicji. Przypomnijmy, że jeszcze w 1851 roku w Rosyjskim Cesarskim Towarzystwie Geograficznym w Petersburgu rozpoczęto fundamentalny projekt naukowy, którego zadaniem było dokładne określenie granic rozpowszechnienia języków wschodniosłowiańskich i ich dialektów. U źródeł tego projektu stał absolwent Uniwersytetu Charkowskiego Izmaił Sreznewski, później akademik, a patronowała realizacji tego zamysłu rodzina imperatora. Zatem nie ma wątpliwości, że opis ludności, w szczególności wskazanie na język stałego porozumiewania się, wyznanie, jak i wypełnianie ankiet językowych, były maksymalnie szczegółowe. Następstwem opracowania tych materiałów stała się pierwsza mapa rozpowszechnienia języka ukraińskiego, którą w 1871 roku przygotował Kostiantyn Mychalczuk. O wysokiej dokładności odtworzenia granic rozpowszechnienia języka ukraińskiego świadczy choćby to, że na terenach etnicznie mieszanych podano odsetek ludności ukraińskojęzycznej. Że nie były to materiały specjalnie dobrane przez ukraińskich separatystów (według nowej terminologii — ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów), a jedynie obiektywne odtworzenie badanej sytuacji językowo-kulturowej, wskazuje i to, że nikt ze specjalistów Cesarskiej Rosyjskiej Akademii Nauk czy Towarzystwa Geograficznego nie poddał najmniejszym wątpliwościom mapy i wniosków-komentarzy do niej, nie podważył wniosków dotyczących rozpowszechnienia i osobliwości języka ukraińskiego w Rosji tego okresu. Bolszewicy po swojemu przekrawali przestrzenie byłego Imperium Rosyjskiego; i już przy pierwszych ich próbach ustroju administracyjnego od ukraińskojęzycznych terenów odcięto wielkie terytorium Kubania, Stawropolszczyzny, Woroneszczyzny, Kurszczyzny, a z czasem, pod koniec II wojny światowej, także Brześciznę i dawne ukraińskojęzyczne areale na wschodnich ziemiach Polski. Władców nie interesowały losy ludzi, ich odwieczny język i kultura, bo wszystko można było usprawiedliwić sytuacją, wyższą celowością. Przez długi czas po rewolucji 1917 roku na Woroneszczyźnie, Kubaniu działał system ukraińskojęzycznej edukacji — od szkoły początkowej do wyższych zakładów pedagogicznych włącznie, była rozwinięta miejscowa ukraińskojęzyczna prasa, ukraiński teatr, zachowywała się ukraińska ludowa tradycyjna kultura, świadomość etniczna, prowadzono badania ukrainoznawcze. Te tereny, chociaż administracyjnie odeszły do Rosji, pozostawały cząstkami poza-ukraińskiej Ukrainy, gdzie to, co ukraińskie, było chronione. Do tego jeszcze tliła się wiara w oświadczenia partyjnych wodzów o wartości i nienaruszalności tego, co narodowe, o jego priorytetowości, że to, co międzynarodowe, wyrasta z tego, co narodowe. Jednak wszystko płynie, wszystko mija… Niszczenie ukraińskiego narodu zaczęło się od ograniczeń i zakazów języka ukraińskiego, kultury, przepisywania historii, wypleniania nosicieli ukraińskości na Ukrainie i poza Ukrainą. Po inteligencji przyszła kolej na wyniszczenie ukraińskich rolników… Dzisiaj mapa z 1871 roku — unikalny dokument, który ma liczne potwierdzenia w innych świadectwach historycznych — skłania do rozmyślań, przypominając gorącym głowom, że granice rozpowszechnienia języka i osiadłości jego nosicieli to nie tylko linia na mapie, to linia ludzkich losów, pamięci pokoleń. I Morze Azowskie, którego akwatorium nijak nie udaje się dzisiaj cywilizowanie zdemarkować z sąsiadem, było wewnątrz-ukraińskim, a nie pogranicznym, i żywiło wszystkich, i chroniło, a nie niszczyło rybaków — znowuż przez nieistniejącą linię-granicę! Mapa przypomina o państwowej odpowiedzialności za Ukraińców poza Ukrainą, jak i o wziętych na siebie obowiązkach świętego przestrzegania tych państwowych granic, w których powstała w 1991 roku Ukraina jako niepodległe Państwo. …Kiedy dzisiaj obrońcy języka rosyjskiego i rosyjskojęzycznych obywateli (poza granicami Rosji) apelują do stworzonych przez nich samych mitów o nienaturalności języka ukraińskiego, jego wąskiej regionalności (zakorzenieniu tylko w przestrzeni Galicji) czy strukturalnej nierozwiniętości, to staje się oczywiste nie tylko elementarna nieznajomość przez nich historii nauki w Rosji, historii etnicznej terenów, które teraz wchodzą w skład Rosji, ale i głęboka polityczna niespójność. Wszak Rosja, ogłosiwszy się sukcesorką ZSRR, powinna wziąć i odpowiedzialność — choćby moralną! — za niszczenie języka ukraińskiego na terenach współczesnej Rosji, za ludobójstwo, wielkie głody. Niestety, wszystko wskazuje na coś przeciwnego: przerzuty imperialnych ambicji dzisiejszych władców Rosji nie pozwalają im wznieść się do poziomu odpowiedzialności za przeszłość, do obiektywnych samoocen i wewnętrznego oczyszczenia. Dlatego, w sposób naturalny, nie ma co oczekiwać od Rosji odpowiedzialności za dzisiejszą skryto-nieskrytą agresję przeciwko Ukrainie, za zuchwałą aneksję Krymu, za zbrodnie przeciwko człowiekowi i ludzkości. Taka pozycja przywódców Rosji — całkowicie niespójna i zakłamana — rzuca długi, gęsty cień na rosyjskość w ogóle, na język rosyjski i kulturę, co wymaga od każdego z nas subtelnego rozgraniczenia rosyjskiej władzy i rosyjskiego narodu z jego językiem, kulturą. Nowa historyczna misja Ukrainy — stać się oparciem dla rosyjskiego narodu w jego podążaniu drogą wywyższenia i oczyszczenia ze współczesnego politycznego zombowania. To ta nowa rzeczywistość, w której Prezydent Ukrainy otrzymuje mandat od swojego narodu, stając do walki z jakościowo odmiennymi od poprzednich i złożonymi okolicznościami; z podobnym już dzisiaj zetknął się cywilizowany świat. Humanitarne, ogólnoludzkie problemy są dzisiaj ważniejsze od gazu i ceny na niego. Dlatego zwyczajowo elastyczny stan dyplomacji — aż do „czego sobie życzycie” — musi zastąpić twarda postawa, nieugiętość w bronieniu Ukrainy — jej terytorialnej integralności, języka ukraińskiego jako jedynego państwowego, osiągnięć narodowej kultury, historycznej pamięci. Tylko na gruncie twardej wiedzy historycznej retrospektywy ukraińskiego narodu (naszego wielowiekowego doświadczenia, osiągnięć i porażek, realizacji marzeń i gorzkich rozczarowań) i dokładnego prognozowania perspektywy (przy nieustępliwym przestrzeganiu wyznaczającego celu — budowy Niepodległego Ukraińskiego Państwa na zasadach wolności jednostki, demokracji i sprawiedliwości społecznej) możliwe jest wypełnienie przez Prezydenta Ukrainy mandatu narodu! Tylko takiego Prezydenta-mandatariusza poprze ukraiński naród!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Daciukowie z Żydyczyna. Wytrwałość w ukraińskim duchu, pielęgnowana przez „Proświtę”

Minęło czterdzieści dni, odkąd w przedświątecznym tygodniu 2014 roku we wsi Żydyczyn krewni, przyjaciele i towarzysze broni odprowadzili w ostatnią drogę jednego ze znanych na Wołyniu weteranów UPA – banderowca Ławrentija Jakowycza Daciuka, który zdobył bojowy hart w wieku 15 lat w heroicznej Kołkowskiej Republice Ludowej. Swój wybór podjął świadomie, wiernie trzymał się uformowanych w młodym wieku przekonań także po sześcioletniej katordze w Gułagu i wyróżniał się aktywną patriotyczną postawą do ostatnich dni życia. Jego los jest bogaty w znaczące spotkania: znał Romana Szuchewycza, Kłyma Sawura, Ołeksija Brysia… W wywiadzie na pytanie, skąd u niego taka miłość do Ukrainy, odpowiadał lakonicznie: „W naszej wsi była silna »Proświta«”. Z uwagi na procesy postmajdanowe oraz współczesne dramatyczne realia, aktualna jest potrzeba skłonienia czytelnika do przemyślenia biografii politycznej tej nieprzeciętnej osobowości jako swoistej lekcji narodowej godności i honoru. Olesja KOWALCZUK, zasłużona nauczycielka Ukrainy, członkini rady Wołyńskiej Obwodowej „Proświty”, laureatka nagrody im. B. Hrinczenki. Na powstańczą przyszłość wpłynęła rodzina i… ulica. O rodzinie rolniczej, pobożnej, narodowo świadomej nieco później. A na razie – o jego rodzinnej ulicy, którą nazywają we wsi swojsko: „Na Jamkach” (wbrew oficjalnej nazwie imienia Szczorsa), a odpowiednio przystanek autobusowy przy niej ogłaszany jest jako „Jamki”. Do niedawna często wchodził tu do autobusu i wychodził z niego, opierając się na dwóch laskach, on – ubrany w upowskie umundurowanie i wyszywaną koszulę siwy mężczyzna, który miał pseudonim Jewhen, przyjęty na cześć Konowalca w czasach swojego dalekiego ounowskiego podziemia, a w świecie zwany Ławrykiem Kuprijancewym. Stąpał ciężko, schody pokonywał z ogromnym wysiłkiem i kategorycznie odmawiał jakiejkolwiek próby pomocy. Kierowcy cierpliwie czekali, aż ta czynność się zakończy, a bywało, że żartowali życzliwie, ostrzegając obecnych w salonie: „Zaraz ma być powstańczy przystanek »Jamki«. Dł-u-u-gi powstańczy przystanek. Nie denerwujcie się”. Kiedy zaś czasem wyrywało się komuś z niecierpliwych działkowiczów gniewne „przywyk uпрямый died ot nieczego diełat’ biespłatno katat’sia i nie styditsia wsiech zadierżywat’”, w odpowiedzi ktoś zawsze stawiał krzywdziciela do pionu. A jeździł ten „uparty dziadek”, pokonując niemoc z niewiarygodnym wysiłkiem, nie tylko na wszelkie wydarzenia polityczne, ale także obowiązkowo na ceremonie składania kwiatów pod pomnikami Szewczenki i Łesi Ukrainki, na spektakle w teatrze oraz na koncerty ukraińskich wykonawców. Obowiązkowo bywał na słynnym „Banderstadzie”, gdzie swoimi opowieściami uskrzydlał przyszłych bohaterów Niebiańskiej Sotni. Zdążył przed ciężką operacją, będąc zupełnie osłabionym chorobą, postać na Euromajdanach w centrum obwodowym i rejonowym. Nie być tam nie mógł – tak był wychowany i cała jego ulica dobrze o tym wiedziała. Tutaj, jak wspomina sąsiad i rówieśnik Wsewołod Nastenko w swoim szkicu „Przeszłość i teraźniejszość Żydyczyna” (Łuck—2004, wydawnictwo „Wołyńska Obwodowa Drukarnia”), ulubioną zabawą 10-letnich dzieci była „marszówka” z pieśnią na ustach: „My hajdamacy, wszyscy my jednakowi, wszyscy my nienawidzimy pęt i jarzm”. Mały Ławryk znał na pamięć wiele fragmentów z repertuaru „prośwician”, amatorów sceny. Tacy żyli w każdym obejściu, a próby odbywały się najczęściej w domu Daciuków, gdzie ulicznym dzieciakom pozwalano być w roli publiczności. Tak do niego przyszedł Szewczenko ze swoimi tekstami „Rozrytej mogiły”, „Najmyczki”, „Nazara Stodoli”, Iwan Kotlarewski, Borys Hrinczenko, Iwan Karpenko-Karyj. Wspólne śpiewy wyszkolonego pod batutą psalmisty, byłego dowódcy 30. kurenia strzeleckiego armii URL Wasyla Babiczenki, proświciańskiego chóru w ciepłe wieczory odbywały się nie raz pod otwartym niebem. Działała też specjalna taktyka zachęcająca do udziału w dziecięcym chórze – za pewne sukcesy nagradzano słodkimi nagrodami. Tak samo włączano dzieci do korzystania z solidnego księgozbioru biblioteki proświciańskiej, który liczył ponad półtora tysiąca wydań dzieł wybitnych pisarzy, którzy opracowywali ukraińską tematykę historyczną: A. Kaszczenki, A. Czajkowskiego, B. Łepkiego, M. Staryckiego i, oczywiście, Wielkiego Kobziarza. Pod decydującym wpływem „Proświty” rozwijały się zarówno wiejska cerkiew, jak i szkoła, w której bystry chłopiec był wśród najlepszych uczniów. Aktyw proświciański osiągnął niemal niemożliwe: całe nauczanie w sześcioletniej szkole prowadzone było w języku ukraińskim, a polskiego uczono jako przedmiotu. Dzień szkolny rozpoczynał się od modlitw, a kończył wykonaniem hymnu „Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń”. Uczniowie słuchali referatów, z którymi w miejscowej „Proświcie” występowali znani działacze społeczni i intelektualiści – Modest Łewycki, Iwan Własowski, wykładowca Łuckiego Gimnazjum Ukraińskiego (ŁGU) oraz przewodniczący Łuckiej Powiatowej „Proświty”, poseł Sejmiku Łuckiego, koncesjonariusz wspomnianego gimnazjum Jewhen Petrykiwski. W połowie lat 30. dorosła młodzież jamczańska weszła w ounowskie podziemie: banderowskie i melnykowskie. O udziale w walce o Ukrainę świadczą losy sąsiadów Daciuków: okrutnych prześladowań doznał od władz polskich, a potem radzieckich P. J. Nastenko – założyciel i kierownik kółka dramatycznego przy „Proświcie”, rozstrzelano go w więzieniu w Łucku, Iwan Szemetyło, zginęli w UPA Dmytro Małachowski i Petro Sołtys, a ich rodziny deportowano na Sybir. Wielkim wstrząsem dla 13-letniego nastolatka była rozprawa enkawudzistów z podziemowcami we wsi Wyszków (zaledwie 2 km od wspomnianej ulicy) 22 maja 1941 roku, gdzie zginęli współmieszkańcy Luba Bachiw, Petro Petruk, Hryhorij Pasicznyk, również wyszkoleni przez „Proświtę”. Kiedy dobrze znana piękność Luba wyszła z bramy podpalonej stodoły na wezwanie do poddania się, ale tylko po to, by wykrzyknąć „Sława Ukrainie” i rzucić się z powrotem w płomienie, wywołała w młodej duszy nieme przyrzeczenie, by koniecznie wziąć do ręki broń, aby walczyć z okupantami. I w rezultacie – przy wsparciu wuja-podziemowca – pobyt w składzie ochrony w heroicznych Kołkach w 1943 roku, dokąd trafił podczas przeprawy amunicji promem przez Styr. (Dla nie do końca zorientowanych – informacja: Republika Kołkowska – powstańcza republika o powierzchni około 2,5 tysiąca km2, która powstała w kwietniu 1943 r. na wyzwolonym przez oddziały od nazistów terytorium Okręgu Generalnego Wołyń-Podole w rejonie, który obejmował miejscowości dzisiejszego rejonu maniewickiego).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...go, Rożyszczeńskiego, Kiwerećkiego powiatów obwodu wołyńskiego, Radziwiłowskiego powiatu obwodu rówieńskiego. Jej granice zmieniały się w czasie wojny. Republika istniała do 4 listopada, kiedy przy pomocy regularnych oddziałów frontowych (artylerii, czołgów i lotnictwa) Republikę Kołkowską zniszczyła armia nazistowska. Według relacji naocznych świadków żołnierze, którzy brali udział w zniszczeniu Republiki Kołkowskiej, byli ubrani w niemieckie mundury, jednak mówili po rosyjsku. Świadkowie tamtych wydarzeń przypuszczają, że byli to własowcy). Rodzinne gniazdo — biologiczne i duchowe Jego mieszkańcy zostali zarejestrowani na zdjęciu rodzinnym z Syberii oraz na dokumencie typowym dla rodziny wołyńskiej o wyraźnie narodowym charakterze — archiwalnym zaświadczeniu: „Na podstawie postanowienia Specjalnego Zebrania UMGB obwodu wołyńskiego z dnia 25.05.49 r. (protokół nr 29) z wsi Żydyczyn, rejonu kiwercowskiego obwodu wołyńskiego, do kraju chabarowskiego z konfiskatą mienia wysiedleni na osiedlenie specjalne, licząc termin od 10.06.49 r.: Daciuk Jakiw Iwanowycz, ur. 1896 r., Daciuk Iryna Wasyliwna, ur. 1894 r., Daciuk Nieonila Jakiwna, ur. 1926 r., Daciuk Anna Jakiwna, ur. 1930 r., Daciuk Sofija Jakiwna, ur. 1933 r. Zwolnieni z osiedlenia specjalnego 7 kwietnia 1956 r. Aktu spisu mienia w aktach sprawy brak. Na podstawie Ustawy URSR z dnia 17.04.91 wszyscy w sprawie zrehabilitowani. Podstawa: akta archiwalne nr R-175”. Oczywiście syberyjskie zesłanie było hojnym darem sowieckiej władzy dla rodziny za syna — więźnia politycznego z wyrokiem 25 lat, którego status został mu przypisany już po ukończeniu Łuckiej Szkoły Pedagogicznej w 1948 roku. Chciał zostać nauczycielem od najmłodszych lat, a to marzenie umocniło się w Kołkach, gdzie bardzo uważnie podchodzono do kształtowania ukraińskiego szkolnictwa. Jak wspomina Jewhenija Zlobina, działaczka Ogólnoukraińskiego Kobiecego Towarzystwa im. Oleny Teligi, z kierownictwem Republiki Kołkowskiej uzgadniano działalność szkół także w jej odległym rodzinnym rejonie turijskim (wsi Osa, graniczącej z bohaterskim Wowczakiem). Nauczyciel informował dzieci o realiach kołkowskich na codziennych apelach z odmawianiem „Ojcze nasz” oraz hymnu cerkiewno-świeckiego, a uczył według grubego, uniwersalnego podręcznika samizdatowego „Małe przyjaciele”, zawierającego lektury z języka, literatury, historii i arytmetyki. Bardzo interesował się pracą wychowawczą z żołnierzami, ich moralnością i odpowiedzialnością polityczną. Dowódcy szczególnie starannie przekonywali, że ukraiński żołnierz, nawet w obliczu groźby śmierci głodowej, nie pójdzie siłą odbierać komuś jedzenie. Za mародерство przewidziano najsurowsze kary. Mimo to kołkowscy powstańcy stale mieli odczuwalną pomoc materialną od miejscowej ludności. Szczególnie cenione było płótno, które farbowano na zielono i używano w celach maskujących. Ze starej lnianej tkaniny zeskrobywano „watę” do opatrywania rannych. Rodzice poparli syna w jego wyborze, tym bardziej że został on uznany za zadanie z Kołek, kiedy republikę rozgromiono, a osłabionego tyfusem Lawrina (napił się wody zatrutej przez czerwonych partyzantów-dywersantów) deportować razem ze zdrowymi współtowarzyszami za granicę nie wypadało… A oto „służbowy” wykaz ojca Jakowa Iwanowycza: zamożny gospodarz, właściciel kilku hektarów ziemi uprawnej, łąk koszonych i lasów, aktywny bojownik za Dzień Niepodległości, 2013 r. ...ukrainizacja cerkwi prawosławnej św. Mikołaja w Żydyczynie w latach 20.–30., wieloletni regent chóru cerkiewnego, który przy uporczywym wsparciu księdza z Morhajewa opanowywał ukraińskie teksty pieśni liturgicznych. Matka — Jaryna Wasyliwna — uosobienie nieskończonej cierpliwości i mądrości, zdawałoby się cała pochłonięta domowymi zajęciami, opieką nad dziećmi, które często chorowały (dwoje trzeba było pochować), a jednocześnie na bieżąco znająca wszystkie zainteresowania rodziny. Łzy stanęły w oczach Ławrentija, gdy wspominał, jak czekała do rana na jego powrót z zadań organizacyjnych OUN i ani razu mu nie wyrzuciła. Wiele dla kształtowania światopoglądu znaczyły kontakty z takim autorytetem rodzinnym, jakim była mądra i piękna ciotka Natalka — siostra ojca, aktywistka Proświty, która uczestniczyła w wychowaniu swojego wnuka Ihora Kolujki — znanego młodego polityka niepodległej Ukrainy. Starsza siostra Neonila, podobnie jak brat, odznaczała się niezwykle silnym charakterem. W dniu wywózki rodziny na Syberię, przebywając we wsi Huszcza, gdzie już uczyła, poczuła niewypowiedziany niepokój na sercu i pobiegła do domu. Konwojent bardzo się ucieszył i zaczął wpychać ją na samochód, na którym byli już krewni. Ona jednak rzuciła się do przyjaciółki, żeby się pożegnać. W odpowiedzi na taką niesubordynację oburzony stróż porządku zaczął siarczyście kląć, nazwał ją suką, a ona podbiegła do niego i z rozmachu wymierzyła mu policzek. W drodze do Kowla rozwścieczony taką niesłychaną zuchwałością kagiebista co jakiś czas zatrzymywał kolumnę z deportowanymi i żądał, by dziewczyna przesiadła się na inny samochód, bo, jak mówił, temu jest ciężko jechać z powodu przeładowania. Mama Jaryna domyśliła się, że córkę chcą zastrzelić za próbę ucieczki, i oświadczyła, że zgadza się przesiąść zamiast niej. Propozycję odrzucono i na tym jakoś się skończyło. Taką samą stanowczość charakteru Nila przejawiała także na zesłaniu w Kraju Chabarowskim, za co wzywano ją do komendantury na meldunek częściej niż innych. Bywało, że idąc tam nocą dwa kilometry tajgą, widziała, jak na gałęzi cedru świeci oczami ryś, i prosiła: „Skocz, zwierzaku, na moje ramiona i rozszarp mnie. Nie mogę już znosić upokorzeń”. Dla dumnej dziewczyny najcięższą próbą było właśnie deptanie przez zesłańców ludzkiej godności. Bardziej niż ciężka praca na wyrębach w urochisku Kii uderzał barak, w którym 27 rodzin zesłańców musiało mieszkać bez żadnego podziału przestrzeni. A tu, na nieszczęście, po uszy zakochał się w żydyczyńskiej pięknej młody majster Żora — nowo przybyły absolwent uczelni. Obojgu wykształconym ludziom interesująco było rozmawiać ze sobą i Nila uwierzyła, że wkrótce się pobiorą i ukochany będzie mógł jakoś wziąć jej krewnych pod opiekę. Jednak współpracownicy zorganizowali prawdziwe prześladowanie swojego romantycznie usposobionego kolegi: „Wstyd! Komsomolec związał się z bandą... L. Daciuk z siostrami Zofią i Hanną, 2003 rok …„ровкой!”. Jakiej obróbki musiał doznać ten młodzieniec, nietrudno się domyślić — aż po groźby oddania do sądu pod pretekstem rzekomego sprzeniewierzenia mienia. Rodzinę Daciuków pilnie przewieziono 200 kilometrów od Kiji — do zakładu leśno-przemysłowego (osada Sita), gdzie pomogli im się urządzić u staroobrzędowca, który miał komórkę. Ich wspólnota uratowała Daciuków przed śmiercią głodową. Jednak cała rodzina niewymownie cierpiała moralnie: ciężarna Nila postanowiła odebrać sobie życie. Ale wspólnymi siłami udało się ją przed tym ustrzec, i na świat w domu staroobrzędowców przyszła na świat mała Anhełka, a nieszczęsny ojciec jednak zdołał odnaleźć swoją niedoszłą żonę, i zdobył się jedynie na przekazanie położnicy dziecięcego kocyka z karteczką: „Dbaj o siebie i naszą córeczkę”. Dziewczynka urodziła się osłabiona: matka, wycieńczona ciężkimi robotami w łagrze i szkorbutem, w czasie ciąży oślepła, a do tego niemowlę gryzły pluskwy. Trzeba było kłaść spać zawiniętą w prezent od rodziców dziecko na parapecie, gdzie pasożyty nie wytrzymywały chłodu. A maleństwo musiało… Po 10 latach odnajdzie ich matka Heorhija, będzie obdarzać wnuczkę gorącą miłością w listach i prezentami, potępiając syna, który do tego czasu zupełnie zbłądził, za nieuczciwość. Historie dwóch młodszych sióstr L. Daciuk, lipiec 2006 r. Hanny i Zofii są szczęśliwsze, maluchy przystosowywały się łatwiej, choć przy ciężkich robotach, piłując dziecięcymi rękami drewno opałowe (polana do kotłów i transportu), cierpiały fizyczne katusze ponad miarę. Długa droga do domu. Droga do domu jest procesem długim, ale zakończonym sukcesem. Pierwszy dobry cud spotkał Ławrentija Dacziuka w Incie (Republika Komi), gdzie odbywał karę po długich nocnych męczarniach podczas śledztwa w łuckich więzieniach po aresztowaniu. I oto pod koniec 1954 roku — zwolnienie. Stalin już nie żył, rozpoczęło się potępianie kultu jednostki i na tym tle w Moskwie zareagowano na skargę, którą więzień wysłał do Prokuratora Generalnego nieco wcześniej. Wiedząc, że podczas śledztwa nie było żadnych dowodów jego udziału w podziemiu (zmysł konspiracyjny oskarżony miał znakomity), Ławrentij domagał się rewizji sprawy, choć w duchu był nastawiony na odsiedzenie 25 lat. Ale!.. Skrzydlaty tym długo oczekiwanym, choć nie do końca spodziewanym finałem, pieszo dociera z Łucka do rodzinnej wsi, do rodziny, a okazało się, że jej tam już dawno nie ma. Wyrabia paszport, jedzie szukać swoich na Chabarowszczyznę, wspólnie zarabiają na drogę do domu. Najpierw dla rodziców, a po roku — także dla młodszych. Główny organizator powrotu przywozi ze sobą do Żydyczyna również młodą żonę. Spotkanie z nią — piękną dziewczyną o podobnym losie spod Iwano-Frankiwska — to kolejny cud zesłany przez los. Prawdę mówiąc, dalej nie wszystko szło tak gładko. Miejscowe władze miały wskazówki z góry, by nie pozwalać „politycznym” mieszkać we wsi. Musiał ze swoją wybranką wyjechać na zarobki do Karagandy, gdzie już pracowali zwolnieni współwieśniacy-więźniowie polityczni. Tam w 1957 roku urodził się syn Myrosław, a córka Ola dwa lata później przyszła na świat w Żydyczynie. To właśnie ona i bratanica Ławrentija Angelina dostarczyły wiele informacji i materiałów fotograficznych oraz wyraziły zgodę na przygotowanie tej publikacji, za co autor wyraża im szczerą wdzięczność. Królestwo Niebieskie i wieczna pamięć jednemu z najlepszych obywateli nie tylko Wołynia, ale całej Ukrainy (nieprzypadkowo trumnę przykryto flagą narodową, a niosły ją młode ręce z „Prawego Sektora”, a do grobu opuszczano pod salwę z kozackich armat).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

podarowane przez Iwana Czerewatenkę 1000 karbowańców na wydanie książek oświatowych dla ludu. Równolegle z Wydawnictwem Borysa Hrinczenki w 1898 roku w Petersburgu założono „Dobroczynne towarzystwo wydawania książek użytecznych i tanich”. Na 1901 rok „Dobroczynne towarzystwo…” stało na solidnym fundamencie finansowym. Hrinczenko po przeprowadzce do Kijowa przekazał sprawę wydawania książek oświatowych dla ludu właśnie „Dobroczynnemu towarzystwu…”. Dzięki staraniom przede wszystkim Borysa Hrinczenki ukraiński ruch oświatowy dla ludu objął całą Ukrainę. W ciągu dziesięciu lat ruch ten odniósł takie sukcesy i osiągnął taką geografię rozpowszechnienia: w latach 1894—1903 wydano w Kijowie 62 książki oświatowe dla ludu; w Wydawnictwie B. Hrinczenki — 48 i prawie 30 w innych wydawnictwach Czernihowa; w Petersburgu „Dobroczynne towarzystwo…” wydało 29 książek; w Charkowie — 26; w Odessie — 13; w Czerkasach — 16; w Moskwie — 8; w Połtawie — 6. Po jednej (pierwszej) książce na 1903 rok ukazało się w Sumach, Łubniach, Łucku, Berdyczowie, Żytomierzu, Jekaterynodarze, Krzemieńczuku, dwie w Rostowie nad Donem. Prawie w każdym mieście wydawniczym znajdziemy ślad i rękę Borysa Hrinczenki, który przestał już robić to, co możliwe, a robił to, co trzeba, i miał potwierdzoną cyframi sławę „Wielkiego Oświeciciela”. Nie podaję tutaj tytułów utworów oświatowych dla ludu, wydanych we lwowskiej „Proświcie”, około 50 w „Dzwinku”, w innych wydaniach i wydawnictwach Galicji i Bukowiny. W 1904 roku w Petersburgu Dmytro Doroszenko wydał zbiór opinii o książkach oświatowych dla ludu wraz z indeksem bibliograficznym „Narodnaja ukrainskaja litieratura”. W zbiorze podano 189 tytułów książek oświatowych dla ludu oraz opinii o nich w prasie. Oczywiście, kompilator nie pretendował do należytej kompletności. Indeks „Narodnaja ukrainskaja litieratura” D. Doroszenko ułożył na wzór indeksu Ch. D. Alczewskiej „Czto czitat narod”, tylko podaje wyłącznie ukraińskie wydania, aby „ułatwić… trud osób pragnących pomóc ludowi w sprawie zapoznania go z książkami beletrystycznymi i popularnonaukowymi w języku ludowym”8. Ciąg dalszy nastąpi. __________________ 1 W. Jaremenko. Nieizwiestnyje pisma B. D. Grinczenko. // Raduga. — 1963. — nr 12. — s. 160. 2 Nina Nasełeweć. Łysty B. Hrinczenka [do I. M. Rudenka] // Siwerjanśkyj litopys. — 1997. — nr 1—2. — s. 156—157. 3 Tamże, s. 157. 4 Tamże, s. 159. 5 Iwan Franko. Z ostatnich desiatilit XIX wiku. // Franko I. Twory: U 50 t. — T. 41. — K., 1984. — s. 514. 6 Dr Myron Korduba. Narodno-proświtna dijalnist B. Hrinczenka. // Na mohyłu Borysa Hrinczenka. Try promowy. — Czerniwci, 1910. — s. 21. 7 Ju. Kowaliw. Istorija ukrainśkoji literatury: kineć XIX—poczatok XXI st.: u 10 t. — K., 2013. — T. 1. — s. 38. 8 D. Doroszenko. Narodnaja ukrainskaja litieratura. Sbornik otzywow na narodnyje ukrainskije izdanija. — S.-Pietierburg, 1904. — s. 5.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Od autora «teorii małych czynów» do Wielkiego Oświeciciela narodu ukraińskiego (działalność oświatowa Borysa Hrinczenki)

Wasyl JAREMENKO, profesor, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Walka B. Hrinczenki z cenzurą jest po prostu zdumiewająca. Ta walka to nieodłączna część jego życia, o czym sam mówi, już wstąpiwszy na drogę w wieczność. Na początku drogi w życie spowiadał się matce, Poliksenii Mykołajiwnie: “Dziękuję, że cieszysz się z moich sukcesów. Nie są one wielkie i każdy, kto pracuje na tym polu, na którym pracuję ja, musi wkładać dość dużo wysiłku tam, gdzie podobni pracownicy na innym polu nie wkładają go wcale lub prawie wcale. Cieszę się ze swoich sukcesów dlatego, że czerpię z nich nadzieję, iż nie odejdę z tego świata, nie zostawiwszy śladu dobrego, przewaliwszy się jak kłoda. We mnie tli się nadzieja, że choć małe, ale i ja rzucę ziarenko, i ono, być może, wzejdzie i wyda kłos”1. Tak spowiadał się przed matką, a w liście do siostry Apolinariji z 29 marca 1892 roku tak pouczał i zachęcał ją do pracy na rzecz oświecenia ludu: “…Dzieło służenia oświacie ludowej — wielkie dzieło! Od niego zależy szczęście milionów… Choć nasze wiedze są bardzo niewielkie, to jednak możemy nimi przynosić pożytek tym, którzy nawet takiej wiedzy nie mają. Oświecenie zaś ludu (prawdziwe oświecenie, a nie karczemna miejska “edukacja”) może być prowadzone wyłącznie tylko w tym języku, w którym ten lud mówi. Oświecenie w obcym języku to nie oświecenie, a psucie. To już dawno zrozumiano wszędzie w Europie Zachodniej, dawno już stało się to tam aksjomatem, i tylko w Rosji, z jej dzikimi azjatycko-tatarskimi obyczajami i pojęciami, z jej strachem przed każdym światłem, — jest możliwe jeszcze do dziś inne podejście do sprawy. Ale to minie i nadejdzie inny czas…” Odpowiadając na narzekania I. M. Rudenki, który był niezadowolony, że jego praca literacka jest mało produktywna, Hrinczenko pisał: “Można też wykonywać służebne dzieło całkiem uczciwie, nie biorąc darmo pieniędzy, ale jednocześnie powiedzieć sobie: moim celem w życiu jest prawdziwe dzieło — to praca dla kulturalnej oświaty mojego ludu, i ja codziennie będę wykonywał to dzieło, a wszystkie inne rzekome “dzieła” będę wykonywał tyle, ile bez nich nie mam możliwości się obejść”2. Główną rzeczą, według Hrinczenki, jest dokonanie wyboru, określenie głównego dzieła życia i rozpoczęcie pracy na jego rzecz, wtedy centrum całego życia przesunie się ku tej sprawie, a wszystko inne — zmaleje i zniknie: “Kiedy nawet moimi małymi siłami coś zrobiłem czy zrobię, to tylko dlatego, że zawsze staram się przestrzegać tej zasady, że dzieło mam jedno, a wszystko inne — to nie dzieła, a obłuda. To moja przykazanie…”3 On wcześnie dokonał swojego wyboru i pragnął “dobrze wypełnić go”. Ten wybór zobowiązywał do pracy na polu oświecenia ludu, a jego niwa wydała dobry plon. Borys Hrinczenko uważał popularne książki oświatowe za swoisty okres elementarzowy, po pokonaniu którego lud pracujący będzie mógł zbliżać się do “wyżyn ogólnoludzkiej kultury”4. Od początków nauczania (1881) B. Hrinczenko w praktycznej pracy odczuwał nieznośny brak ukraińskich książek do czytania szkolnego i ludowego. Nie czekając na lepsze czasy, kiedy osłabnie nacisk cenzury i pojawią się pieniądze na zakup książek do bibliotek szkolnych, zabrał się za tworzenie zbiorów z dawniejszych i nowych utworów ukraińskich pisarzy. Przepisywał je drukowanymi literami, własnoręcznie oprawiał i w ten sposób powiększał bibliotekę. Na Ukrainie sprawa tworzenia politycznego narodu państwowego, czy, jak przyjęło się i w naszych czasach mówić, “odrodzenia narodowego”, komplikowała się przepaścią między warstwą wykształconą, — wykształconą, rzecz jasna, nie tylko w języku i kulturze moskiewskiej, ale i na wielkomocarstwowej teorii trójjedynej formuły rosyjskiego szowinizmu — “prawosławie, samodzierżawie, oficjalna narodowość”, — a masą mało piśmiennego chłopstwa. Warstwa wykształcona — szlachta, duchowieństwo, nauczycielstwo, które zostało przekształcone w masową siłę rusyfikatorów narodu ukraińskiego, lekarze, weterynarze, agronomowie itd. — była postrzegana w ludzie jako “państwo”, a masa mało wykształconego chłopstwa — jako “chłopi”. Między tymi dwoma stanami, obcymi sobie językiem i statusem społecznym, była niemal nie do zasypania przepaść. Przedstawiciele jednego narodu sztucznie podzielili naród na pół: “szaleńczy, złotem obsypany, diamentami obszyty przepych — luksus, a obok niego i przez niego, straszniejsza od wszystkich strachów piekła Dantego, — ciemna, brudna, oszałamiająca, stoczona chorobami — nędza”. Zatem — wyciągał wniosek Borys Hrinczenko — stworzyć naród, czyli zjednoczyć, czy przynajmniej zbliżyć, państwo (inteligencję) i chłopstwo (chłopów). W jaki sposób? “Kiedy chcemy coś osiągnąć jako organizm narodowy, musimy z całej siły przystąpić do pracy oświatowej”. Całe to zrusyfikowane ukraińskie państwo jawiło się Borysowi Hrinczence, podobnie jak zrusyfikowane “rosyjskojęzyczne” chłopstwo, jako ludzie z wyrwaną duszą, skrajnie odnarodowieni, bo przestali być twórcami i nosicielami narodowej duchowości, narodowych wartości, którymi od czasów Rusi, historycznego państwa Polan-Ukraińców, były duma, krew i ojczysta ziemia. Hetman Iwan Mazepa, jak mówią, “w złocie kąpał się”, był najbogatszym człowiekiem na Ukrainie, ale skarbem dla niego była Ukraina, jej wolność, obyczaje, niezależność, — i zlekceważył wszystkie swoje bogactwa oraz carską łaskę Piotra I, — wsiadł na konia, “na ręce cugle, do boku szablę, na nogi stalowe strzemiona” — i poszedł zdobywać wolność swojemu narodowi. I ostatni “hetman” Ukrainy naszych czasów, “poprzednik” naszej ostatniej nadziei, już zaprzedał się moskiewskiemu nowożytnemu samodzierżcy, był gotowy sprzedać całą Ukrainę, i faktycznie ją sprzedał, żeby siedzieć na złotym sedesie, kąpać się w złotej wannie, chwytać za złote klamki, “jeść oczami” złoty bochenek chleba. Takie zwyrodnienie nastąpiło w ciągu jakichś trzystu lat. To już powstała nie elita i nie inteligencja, a drapieżna bandycka “profesura”, która wzbogaciła się na ciele i krwi ludowej. Jurodiwy w Chrystusie tzw. prezydent zapomniał o przykazaniu: “Nie gromadźcie skarbów na ziemi, a gromadźcie skarby w niebie, bo gdzie skarb wasz, tam i serce wasze”. I Hrinczenko marzył nie tylko o oświacie, ale i o takim Oświecicielu ludu, nauczycielu, który byłby zdolny swoją skromną pracą — oświecaniem mas, wygrywać najcięższe wojny o wolność i narodową niezależność Ukrainy. Współcześni uważali B. Hrinczenkę za jednego z najwybitniejszych działaczy na polu oświatowym. Iwan Franko za “najważniejszą zasługę” Borysa Hrinczenki uważał “tę działalność, którą rozwinął w Czernihowie, wydając przeważnie własnym kosztem, a potem przy wsparciu funduszu Czerewatynki, kilkadziesiąt popularnych książek, które same w sobie tworzą piękną bibliotekę i których największą część przyszło albo pisać, albo układać jemu samemu oraz jego żonie…”5. J. Ch. Czykałenko, na którego koszty B. Hrinczenko wydawał pierwszą codzienną ogólnoukraińską gazetę “Hromadska dumka” (1906), po jego śmierci zapisał w “Dzienniku”: “Wszystkim znane jest znaczenie B. D. Hrinczenki w dziele odrodzenia Ukrainy. Takiej upartej pracy, takiej energii nikt dotąd z ukraińskich działaczy nie wykazywał. W najgłuchsze czasy, kiedy wydawało się, że ruch ukraiński całkiem zgasł, on był niemal jedynym człowiekiem na Ukrainie, który nie stracił wiary w odrodzenie Ukrainy i całą swoją wielką energię, pracowitość zużył na to, aby obudzić obywatelstwo”. Dr Myron Korduba w referacie “Działalność oświatowa B. Hrinczenki”, wygłoszonym w Czerniowcach dwa tygodnie po pogrzebie, podkreślił, że “B. Hrinczenko należy do naszych najwybitniejszych działaczy na polu oświatowym. Wierny swojej zasadzie chwytał się każdej niezbędnie pilnej sprawy, zwłaszcza takiej, do której brakowało chętnych rąk”6. To był czas okrutnego prześladowania przez carską cenzurę prób tworzenia literatury oświatowej. Walka B. Hrinczenki przeciwko cenzurze — to osobna strona jego życia i walki, która wymaga osobnej rozmowy, a tutaj tylko powiemy, że walka z cenzurą skłoniła go do wysyłania swoich utworów, zwłaszcza oświatowych, do Lwowa, gdzie drukował je w wydawnictwach periodycznych i almanachach, w różnych wydawnictwach i organizacjach, zwłaszcza we lwowskiej “Proświcie”. Hrinczenko zwyciężył caratyzm w walce z cenzurą w jedynym natarciu “narodowego oporu”7 jeszcze w latach 80., a od 1890 r. miał jasny plan i system organizacji oraz prowadzenia działalności oświatowej. Zrozumienie potrzeby popularnych ukraińskich książek oświatowych, “tanich i pożytecznych”, wśród świadomego ukraiństwa ukształtowało się dawno. Epizodycznie spod pióra ukraińskich intelektualistów pojawiały się na świecie pojedyncze książeczki dla ludu. I dopiero od czasu przeprowadzki B. Hrinczenki do Czernihowa w styczniu 1894 r. rozpoczyna się stałe systematyczne wydawanie książek oświatowych w nowo założonym Wydawnictwie Borysa Hrinczenki. Przez siedem lat, do przeprowadzki B. Hrinczenki do Kijowa, ujrzało światło dzienne prawie 50 wydań zarówno na koszty samego B. Hrinczenki, jak i na po- W ostatniej autobiografii, napisanej na prośbę wydawnictwa „Czas” w Kijowie, na jakieś pięć miesięcy przed śmiercią Borys Hrinczenko pisał: „Chcę jeszcze powiedzieć o książkach oświatowych dla ludu. Ogromną potrzebę ich, oczywiście, nie tylko widziałem, ale odczuwałem codziennie w swojej pracy na wsi, a i po wsi. Ale cenzura niszczyła wszelkie próby stworzenia popularnej literatury — wszystko zabraniała, choć książki były bardzo niewinne. Wtedy, ucząc w Aleksiejewce, wraz z żoną odważyliśmy się wysyłać do cenzury co roku półtora tuzina rękopisów pod wszelkimi pseudonimami i nie od siebie, a na adresy swoich znajomych z różnych miejsc Rosji (im wysyłano rękopis, a oni już wysyłali go do cenzury). Tak poszło łatwiej i niemało tych rękopisów wydali kijowscy księgarze i mało kto wiedział, skąd one pochodziły”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Kengir: preludium wolności?

…W pomieszczeniu poczty osiedlowej ludzi niewielu. Oto dziadek wysyła niewielką paczkę. Często tu przychodzi — rozsyła książki swoim znajomym. Dziewczyna za szybą, przyjmując przekaz, odpowiada jednemu z odwiedzających po rosyjsku. Dziadek od razu reaguje: — Dlaczego nie mówi Pani w ojczystym języku? — Ale zapytano po rosyjsku — tłumaczy dziewczyna. — A jak ja będę do Pani mówił po angielsku? — nie ustępuje dziadek. I od razu przechodzi na język angielski. Dziewczyna na moment traci rezon, a potem uśmiecha się: — No już dobrze, Wołodymyrze Mychajłowyczu, mówcie po ukraińsku… W osiedlu Pobuzkie w rejonie hołowaniwskim, na Kirovohradszczyźnie, tego starszego mężczyznę znają wszyscy — nie daj Boże przy nim powiedzieć coś złego o Ukrainie, nigdy nie przemilczy, od razu staje w obronie. I choć lata już nie te (dziewięćdziesiątka na nosie), ale siły ducha i energii — młodzież pozazdrości. Były żołnierz UPA Wołodymyr Karatasz nie jest przyjezdnym z Zachodu, a pochodzi z tych stron, z Hołowaniwszczyzny, z Ukrainy Centralnej, jako 17-letni młodzieniec wstąpił do OUN, był strzelcem w sotni Stalowego, która działała w rejonach Hajsyna, Umania, Hajworona, Hołowaniwska. Za to, że otwarcie bronił Ukrainy, wraz z ojcem został przez Niemców skazany na rozstrzelanie. Ojca okupanci rozstrzelali, Wołodymyr zdołał uciec. Po przyjściu czerwonych za tę samą „winę” — że stanął w obronie Ukrainy — otrzymał osiem lat łagrów. Już w łagrach ponownie go aresztowano: z towarzyszami zjednoczyli się i potajemnie wytwarzali broń do obrony więźniów w razie potrzeby. Za to otrzymał nowy wyrok — rozstrzelanie. Pięć miesięcy spędził w celi śmierci, skąd osiem razy nocami wyprowadzano go niby na rozstrzelanie, ale za każdym razem, pokrążywszy korytarzami, przenoszono do innej celi. Po śmierci Stalina rozstrzelanie zamieniono na 25 lat więzienia. Odbywał je w specjalnym łagrze o zaostrzonym rygorze „Stiełag”, osiedle Kengir, w piaszczystej pustyni Kazachstanu. 60 lat temu właśnie tam wybuchło największe w historii GUŁAG-u powstanie. I pamiętne jest ono Wołodymyrowi Mychajłowyczowi nie tylko dlatego, że był jego aktywnym uczestnikiem, ale że właśnie w takie same majowe dni na barykadach Kengiru spotkał dziewczynę — Hannusię, przyszłą żonę. A wtedy stali się najwolniejszymi ludźmi w ZSRR. Switłana OREŁ, m. Kropywnycki Właśnie tak nazwał Ołeksandr Sołżenicyn uczestników powstania w Kengirze. Według różnych danych było ich od 7 do 13 tysięcy więźniów politycznych, z których trzy czwarte, jak twierdzi Wołodymyr Karatasz, to Ukraińcy. Powstanie wybuchło, ponieważ po śmierci Stalina władze objęły amnestią wielu więźniów GUŁAG-u, jednak nie dotyczyło to tych, którzy świadomie walczyli z systemem, a tym bardziej ukraińskich patriotów. Ich warunki w obozach nie tylko nie uległy złagodzeniu, ale stały się jeszcze surowsze. Kierownictwo i konwojenci traktowali więźniów gorzej niż niewolników. Ciężka praca w kopalniach (10-godzinny dzień pracy), ciągły głód, zakazy, za najmniejsze nieposłuszeństwo zmuszanie do kładzenia się lub siadania w błocie, wielkie białe numery na plecach. Podczas konwojowania – żadnych rozmów. W Wielkanoc 1954 roku kolumnę dziewcząt prowadzono z nocnej zmiany w cegielni do strefy obozu koncentracyjnego. Naprzeciw nim, równoległą drogą, szła do pracy kolumna chłopców. Pomimo przekleństw konwoju i szczekania psów, chłopcy zawołali: „Chrystus zmartwychwstał!”, a dziewczęta dźwięcznie odpowiedziały: „Prawdziwie zmartwychwstał!”. Wszak zarówno w strefie kobiecej, jak i męskiej byli przeważnie Ukraińcy! Jeden z konwojentów puścił serię z automatu w stronę męskiej kolumny – 13 osób zginęło na miejscu, pięciu z 33 rannych zmarło później w szpitalu. Wieść o tym zdarzeniu wstrząsnęła obozem koncentracyjnym i najwyraźniej stała się początkiem dojrzewania wielkiego powstania. Administracja, wyczuwając to, skierowała do strefy więźniów politycznych 600 kryminalistów, mając nadzieję na sprowokowanie wrogości i rzezi, aby mieć legalny powód do wprowadzenia wojska do strefy. Ale nasi chłopcy, Ukraińcy, wśród których był także Wołodymyr Karatasz, umiejętnie przeprowadzili z nimi rozmowy, wyjaśniając, że w razie czego potrafią się obronić, a o swoje prawa lepiej walczyć razem. I kryminaliści nie zawiedli. Przez wszystkie 40 dni powstania z ich strony nie było ani jednej zdrady. Powstanie rozpoczęło się 16 maja ogłoszeniem strajku generalnego. Kierownictwo obozu, pozornie ustępując, obiecało spełnić żądania, ale już wieczorem stało się jasne – to tylko słowa. Więźniowie wygonili całą straż i obsługę, zburzyli mury między punktami obozowymi, zajęli dziedziniec gospodarczy. Straż próbowała przeszkodzić temu seriami z karabinów maszynowych, nie obyło się bez ofiar, ale powstańcy podstępem i manewrami zdołali osiągnąć swój cel. Na wyzwolonym od czekistów terytorium faktycznie zorganizowano samorząd: na ogólnym wiecu wybrano komisję, która kierowała życiem wolnej republiki. Miała ona kierować przebiegiem powstania, utrzymywać porządek i dyscyplinę (o moralność dodatkowo dbali księża, których było wielu wśród więźniów; odprawiali nabożeństwa, odprowadzali zmarłych na miejsce wiecznego spoczynku, a nawet udzielili ślubu kilku parom), prowadzić negocjacje z przedstawicielami władz, dbać, aby wszystkie niezbędne do życia instytucje (kuchnia, szpital, łaźnia, magazyny, warsztaty) działały bez zakłóceń. Przez czterdzieści dni powstania nie było ani jednego przypadku grabieży, przemocy, kradzieży, konfliktów międzywyznaniowych czy narodowościowych. Powstańcy wydawali gazetki ścienne, plakaty, układali odezwy do żołnierzy i oficerów dywizji, która otoczyła „wolne terytorium”, ulotki do mieszkańców osady Kengir, które potem za pomocą latawców (wynalazek Japończyków, których w strefie było z dziesięciu) rozrzucali wśród budynków mieszkalnych. Wieloletni więzień, bojownik o niepodległą Ukrainę Mychajło Soroka (zmarł w 1971 roku w radzieckich obozach koncentracyjnych, spędziwszy tam ponad 30 lat) napisał hymn powstania w Kengirze – „W gorących stepach Kazachstanu”, który był bardzo popularny wśród powstańców. Zdarzały się wśród nich także barwne postacie, na przykład Hucułka Paraska, potężna dziewczyna, która mogła pokonać każdego chłopaka i jako dawca oddała dużo krwi rannym. Już 27 maja odbyły się negocjacje z przedstawicielami władz, na których oprócz kierownictwa obozu obecni byli ówczesny wiceminister MSW ZSRR generał S. Jegorow i naczelnik GUŁAG-u generał I. Dołgich. Powstańcy żądali: usunięcia upokarzających numerów z odzieży więźniów politycznych, likwidacji ograniczeń w korespondencji i paczkach, zezwolenia na widzenia z rodziną, skrócenia czasu pracy do ośmiu godzin, zdjęcia zamków z drzwi i krat z okien baraków, poprawy wyżywienia i warunków bytowych, zwolnienia nieletnich, osób starszych i chorych, pociągnięcia do odpowiedzialności karnej tych strażników, którzy rozstrzeliwali niewinnych ludzi, oraz rozpoczęcia rewizji spraw więźniów politycznych. Uczestnicy negocjacji niby na wszystko się zgadzali, ale nikt nie śpieszył się z podejmowaniem realnych kroków. Tymczasem wysepka wolności żyła własnym życiem. Miejscowi fachowcy uruchomili autonomiczne zasilanie elektryczne, inżynierowie konstruowali nadajnik radiowy, który powiadomiłby cały świat o wydarzeniach mających miejsce w powstańczym Kengirze. Chodziła pogłoska, że 22—23 czerwca udało się to zrobić i przekazano pierwszy komunikat. Wielu uważa, że właśnie to stało się kroplą, która przelała czarę goryczy władzy – nie mogła ona dopuścić, aby taka informacja się rozprzestrzeniała. Nawiasem mówiąc, wszyscy uczestnicy powstania w Kengirze, którzy przeżyli, podpisali ówczesnym władzom zobowiązania, że nie będą ujawniać tego, co się z nimi działo. W 1956 roku na Zachód zdołał przedostać się naoczny świadek Kengiru, węgierski lekarz Ferenc Varkonyi. On jako pierwszy opowiedział światu o Kengirze. Oczywiście nikt nie spodziewał się, że władze użyją czołgów; przeciwko nim bezsilna była broń, którą wcześniej przygotowali powstańcy. Prawie 700 trupów, wśród których były także dziewczęce, stało się ceną za 40 dni wolności. Świadectwa o tamtych wydarzeniach wraz z własnymi wspomnieniami i komentarzami Wołodymyr Karatasz zebrał w książce „Na barykadach Kengiru”, która ukazała się nakładem kilku osób o podobnych poglądach oraz samego autora w nakładzie zaledwie 500 egzemplarzy. Książka ta została laureatem obwodowej nagrody literackiej imienia Jewhena Małaniuka w kategorii „Publicystyka”. Drugie wydanie zrealizowało wydawnictwo „Ukraiński priorytet”, którego dyrektor Wołodymyr Szowkoszytnyj zaprezentował publikację studentom uniwersytetu pedagogicznego oraz szerokiej publiczności w obwodowej bibliotece imienia D. Czyżewskiego. “Runęły mury, które nas dzieliły, i spotkali się brat i siostra…” Kobiety podczas powstania w Kengirze to szczególny temat. Początkowo kryminaliści pragnęli jak najszybciej dostać się do strefy kobiecej, aby dobrze się zabawić. Ale chłopcy-więźniowie polityczni ostrzegli ich, że tam są nie po prostu “baby”, a ich matki, siostry, rodaczki, więc nie pozwolą ich skrzywdzić. Wśród członków komisji, która kierowała życiem wyspy wolności, były trzy kobiety. Dziewczęta brały udział we wszystkich pracach, nawet w wartowaniu, uszlachetniając męskie towarzystwo. W tamtych dniach Wołodymyrowi Karataszowi zapadła w duszę dziewczyna z Rohatynia Hanna Ludkewycz. Jej ojca zamordowano w Irkucku w “Ozerłagu”. Mama była na dożywotnim osiedleniu w Jakucku, a Hannusia z młodszą siostrą Marijką znalazły się w obozie w Kengirze. I chociaż obie zostały skazane na 25 lat, po powstaniu rozrzucono je po różnych obozach, ale Wołodymyr Mychajłowycz wszelkimi sposobami starał się utrzymywać kontakt z ukochaną. Po nieoczekiwanym zwolnieniu (jego sprawę rozpatrywał sam Leonid Breżniew, który po szczerej opowieści chłopca powiedział: “Takich ludzi trzeba nagradzać, a nie więzić!”) odnalazł Hannusię w Jakucji. Hanna Łukjaniwna wspomina wyrazisty epizod pierwszych dni powstania: — Rano 17 maja przy naszym baraku zaczęły się zamieszki: trzem chłopcom jakoś udało się uciec za strefę więzienia, ich, oczywiście, goniła ochrona. Dziewczęta szybko się zorientowały i zrobiły żywą zaporę, biorąc się pod ręce, a na piersiach — dłonie w zamek. Czekiści rozkazali się rozejść. Widząc, że nie słuchamy, obrzydliwie przeklinali i zagrozili, że będą strzelać. Stałyśmy. Zaczęli strzelać ponad głowami. Stało się strasznie, ale nie ustąpiłyśmy. Wtedy przyjechali strażacy i z węży strażackich polewali nas zimną wodą. Po pewnym czasie i automatczycy, i strażacy ustąpili i poszli w stronę warty. To nasze małe zwycięstwo dodało sił i nadziei, jeszcze bardziej zjednoczyło dziewczęta. Pierwsze ofiary powstania, które skosił karabin maszynowy podczas szturmu murów, dziewczęta obmyły z krwi, ubrały w wyszywane koszule. Wśród zabitych był jeden kryminalista i jeden Uzbek, im dziewczęta również znalazły wyszywane koszule. Za to muzułmanie i kryminaliści byli wdzięczni ukraińskim dziewczętom. Tych chłopców, którzy jako pierwsi złożyli głowy podczas powstania w Kengirze, w odróżnieniu od wielu więźniów GUŁAG-u, pochowano po ludzku. * * * Po zwolnieniu Wołodymyr Karatasz ukończył Uniwersytet w Odessie i przez 25 lat nauczał języka angielskiego w szkole. Razem z żoną zbudowali dom, wychowali dwoje pięknych dzieci, doczekali się wnuków. Przez wszystkie lata łączyła ich miłość, wspólna pamięć i gotowość w każdej chwili bronić Ukrainy. Niestety, Hanna Łukjaniwna odeszła już na tamten świat, ale Wołodymyr Mychajłowycz, choć został sam w gospodarstwie, gdzie wszystko zrobione jest własnymi rękami, jest taki sam — niezłomny duchem i niewzruszony, niczym skała, w swojej miłości do rodzinnej ziemi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

«…Narodziliśmy się z nim w sobie»: Taras Szewczenko

Sydir KIRALI, doktor nauk filologicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu Przyrodniczego Ukrainy Wspomnienia Iryny Żylenko „Homo feriens” (w tłumaczeniu z łaciny znaczy „Człowiek świętujący”) od razu zwróciły uwagę czytelników i badaczy ukraińskiej twórczości dokumentalnej. Ich największa wartość polega na tym, że autorka, bez szczególnego patosu, szczerze i otwarcie odtwarza te trudne czasy, kiedy ukraińscy szedesiątnicy w strasznych latach sowieckiego reżimu ratowali naszą mowę, kulturę, literaturę przed pełzającą rusyfikacją, uważając ją za narodową klęskę dla Ukrainy. Tarasa Szewczenkę po raz pierwszy wspomniano w drugim rozdziale „Pramuzyki” pierwszej księgi wspomnień, gdzie I. Żylenko rozmyśla nad tajemnicą ludzkich narodzin, życia i śmierci, a jednocześnie stara się zrekonstruować tajemnicę narodzin muzyki swojej duszy, która później przejdzie w jej poetyckie słowo. I. Żylenko opowiada o źródłach swojego „duchowego ukraińskstwa” i nazywa trzy jego główne składniki: obcowanie z babcią, przedstawicielką niewykształconego, ale mądrego i z natury inteligentnego ukraińskiego chłopstwa, ludową pieśń i poezję Tarasa Szewczenki. Przy tym poetka dokonuje istotnego doprecyzowania, że datę urodzin Kobzarza, mimo swojej słabej pamięci do liczb, znała od dzieciństwa i uznawała ją za prawdziwe święto. Tymczasem daty śmierci T. Szewczenki i daty „przeniesienia jego prochów z Moskwy” dla I. Żylenko nie istniały, „bo dla takich jak on nie ma śmierci”, pisała w liście do swojego męża W. Drozda z 9.03.1966 roku.* Dla I. Żylenko Taras Szewczenko to „święty człowiek”, dlatego pisarkę oburzały brutalne artykuliki o nim na łamach gazety „Kievskie Vedomosti” już w czasach niepodległej Ukrainy. Są wszelkie podstawy twierdzić, że właśnie dzięki Szewczence nie stała się człowiekiem „jednego dnia i jednej chwili”, lecz „pozostała wierna jednej ziemi, jednym przyjaciołom, jednej miłości i jednemu powołaniu”, że właśnie przez słowo Szewczenki, podkreśla I. Żylenko, w pełni pojęła swoje narodowe korzenie, które są „zanurzone tak głęboko, że oderwać się od nich można tylko w śmierci” [27]. Świadczy o tym jej zapis w dzienniku z 11.IV. 1961 roku: „…Długo stoję przed popiersiem Szewczenki… O ile pamiętam siebie — to imię i ta wielka dusza zawsze były ze mną i we mnie. Nie sposób przypomnieć sobie, kiedy po raz pierwszy usłyszałam jego wiersze i jego imię. Wydaje mi się, że urodziłam się z nim w sobie” [92]. Datowanie przez I. Żylenko znaczącego momentu wejścia Szewczenki jako poety i człowieka do jej świadomości — „urodziłam się z nim w sobie” — jest głęboko metaforyczne, w pewnym stopniu nawet uogólniająco-symboliczne. Sądzimy, że autorka nieprzypadkowo zwraca uwagę czytelnika na to, że dla jej rówieśników, jak zresztą dla obecnych i przyszłych pokoleń, Szewczenko był i jest czymś więcej niż poetą. Geniusz Szewczenki, jego miłość do Ukrainy i rodzimego narodu, podkreśla poetka, mają być na zawsze „z nami i w nas”. I. Żylenko świadomie podkreśla determinującą składową recepcji słowa Szewczenki w jego szerokim filozoficznym rozumieniu: bez uświadomienia sobie przez nas tej prostej prawdy, że myśli i dumy T. Szewczenki, jego umiłowanie wolności, ofiarność mają być w każdym „z nas w sobie”, ponieważ Ukraina jako państwo, a Ukraińcy jako pełnoprawny naród przy innych okolicznościach i wyborze innych kryteriów duchowych — nie zaistnieją! Przekonującym dowodem na to są nie tylko grudniowo-lutowe wydarzenia społeczno-polityczne na Ukrainie, lecz także faktyczna próba moskiewskich karłów-wodzów podbicia naszego kraju. Uroczystości szewczenkowskie w 1964 roku odbywały się, wspomina I. Żylenko, pod czujnym nadzorem „ideologicznych” bojowników KGB, a park przy pomniku Szewczenki w Kijowie „był otoczony milicją, „obcych” nie wpuszczano!”. A w innym świętym dla Ukraińców miejscu, w Kaniowie, „nie można było przez cały dzień podejść bliżej do pomnika. Od samego podnóża był otoczony. Nasi chłopcy chcieli położyć na mogile kalinę. Udało im się to dopiero późno wieczorem. Rzecz w tym, że miał przyjechać Skaba (działacz partyjny i państwowy. — S.K.) położyć wieniec. Z tego powodu na całej drodze do Kaniowa co dziesięć kroków stał milicjant!” [274]. Ukrainę zaczęło dusić komunistyczno-małanczukowskie sidło nieswobody i niewoli. I jakże to wszystko jest nam znajome! A mimo takich „zapobiegawczych” środków naród się buntował. Nieoczekiwaną sensacją tegorocznych świąt stało się także to, jak zaznacza I. Żylenko, że z powodu niedopatrzenia na zaproszeniu wydrukowano dwa cytaty z utworów Szewczenki, które, „złożywszy razem, można odczytać tak: „Karzę się, męczę się, ale nie kaję się… W rodzinie wolnej, nowej…” [309]. Niestety, jubileusz- Michajlina Kociubynska. Ani zachody z okazji uczczenia Kobzarza w czasach komunistycznych nie przekształcały się w farsę, która stawała się normą, i cała ta „pokazowa, pompatyczna, obłudna” impreza, słusznie podkreśla autorka wspomnień, trwała przez wiele lat. I. Żylenko była świadkiem tych straszliwych wydarzeń, gdy w 1964 roku po barbarzyńsku zniszczono unikalny szewczenkowski witraż w czerwonym budynku Uniwersytetu Kijowskiego, stworzony przez utalentowanego artystę O. Zalywachę we współautorstwie z A. Horską, L. Semykiną, H. Zubczenko, H. Sewruk. Na rozkaz rektora I. Szwecia, aby uniknąć publicznej dyskusji, „witraż rozbito, a na uniwersytet nikogo nie wpuszczano” [274]. Najbardziej obrzydliwe i bezgranicznie cyniczne było to, że cała ta orgia z pogromem odbywała się na oczach L. Semykiny, „której poradzono »убираться вон и не мешать«”. I. Żylenko przekazuje te straszne chwile niewyobrażalnego poniżenia nie tylko pamięci T. Szewczenki, ale też ludzkiej i narodowej godności: „Ludа aż poczerniała, mówi: »Jakby own rodzone dziecko krajano na oczach«. Opanas jeszcze bardziej osiwiał. To już nie żarty, nie zabawa w KTM (Klub Twórczej Młodzieży. — S.K.). Alla stała w kącie, plecami do grupy, i płakała. Stelmach ciągle powtarzał: „chuligaństwo, bandytyzm” [274]. Wszystko to działo się świadomie i celowo, bo partyjni przywódcy doskonale rozumieli, że prawdziwy artysta to dusza każdego narodu i państwa, a Szewczenko, jak słusznie twierdzi I. Żyleńko, faktycznie jest tą duszą Ukrainy jako państwa, którą nienawidziły zarówno carska Rosja, jak i ówczesna (i nie tylko ówczesna) władza. A jednak, optymistycznie stwierdza poetka, Taras Szewczenko to „przecież kolos, z którego ani sowiecka władza nie odważyła się dość gruntownie usunąć »nacjonalistycznych odchyleń«, ani dzisiejsi ukraińscy tłuści cwaniacy nie odważą się usunąć »lokajskich sympatii«” [323]. W maju 1965 roku I. Żyleńko pisze do W. Drozda, że podczas kolejnych rocznic „wyzwolenia Szewczenki z moskiewskiej ziemi”, czyli przeniesienia jego prochów, lud wbrew zakazom władzy ponownie zebrał się przy pomniku Kobzarza w Kijowie, gdzie aresztowano wielu aspirantów, studentów, których „trzymano do rana, obrażano, grożono im. Spośród znajomych zabrano Borysa Mamajsura, poetę. Cierpi na epilepsję. W celi doszło u niego do ataku. A ci bałwany uznali, że udaje, i zachowywali się wobec niego strasznie. A nad ranem wezwano lekarza” [547]. Oto skąd biorą się korzenie dzisiejszego „Berkuta” i innych politycznych ptaków drapieżnych, które niszczyły i nadal niszczą ukraiński język, literaturę i kulturę. I. Żyleńko wspomina także znaną aktorkę Tetianę Cymbał, która znakomicie recytowała utwory T. Szewczenki. Pod wrażeniem usłyszanego I. Żyleńko trafnie diagnozuje, dlaczego na wieczorach cenionej przez naród aktorki „jak zawsze, na jednego widza przypada trzy czujne cienie”, czyli pracownicy KGB. I. Żyleńko ironizuje, że ona „na miejscu władz zwierzchnich zakazałaby w ogóle czytać Szewczenkę. U niego każde słowo jest ciężkie i nieprzejednane, pełne, jak na nasze czasy, wywrotowej treści. To — jeśli chodzi o polityczność jego poezji”. I. Żyleńko jest także głęboko przekonana, że „obok wierszy Szewczenki nie brzmi nikt. Wszyscy jakoś więdną i słabną. Szewczenko — jest jeden”. Dlatego też nie bez podstaw twierdzi, że „cała nasza »nowatorska« literatura jest sztuczna, pretensjonalna i wiotka. Zatem siła poety nie tkwi bynajmniej w nowinkach, a w nim samym” [308]. Do spuścizny T. Szewczenki I. Żyleńko odwoływała się bardzo często. Na przykład, gdy w listach do W. Drozda omawiano problem wzajemnych związków literatury i twórczości ludowej, jako wzór takiego wyjątkowego i naturalnego połączenia oraz wzajemnych związków wskazywała właśnie utwory T. Szewczenki. Jej zdaniem ta wyjątkowość wynika także z tego, że oprócz wrodzonego talentu pisarz powinien mieć jeszcze „duszę wyboloną do dna za swój poniżony naród, jak u Szewczenki. A taka dusza, niestety, jest rzadsza niż talent literacki” [586]. T. Szewczenko występuje również w osiemnastym rozdziale dru- Irina Żylenko nowej książki wspomnień I. Żylenko o obrazowym tytule „Kwitnienie siwizny”. Ten rozdział powstawał wtedy, gdy autorka miała już 62 lata. I. Żylenko wyznaje, że pisało się wówczas w szczególny sposób, „nie tak, jak zawsze”, i „musiałam się zestarzeć, żeby w końcu zrozumieć, czym jest poezja i jak należy ją pisać”. Nie przyjmowała „rebusów modernistycznych poetów”, ich „pretensjonalnej gry w wybraństwo, amikoszonstwo i epataż”, ponieważ rozumiała, że „poezja to coś niewypowiedzianego, nieuchwytnego czarodziejstwa, siły życiowej, która napełnia słowo światłem i przestrzenią” [713–714]. Do takiego rozumienia istoty poezji doprowadził ją właśnie T. Szewczenko, bo „pewnego razu w porze kwitnienia drzew, zachwycając się kwitnącym sadem wiśniowym”, ona „nagle zaczęła wymawiać wiersz Szewczenki »Sad wiśniowy koło chaty…«”. I aż zabrakło jej tchu od świeżości, przenikliwego światła i ogromu Bożego świata, ukrytego w tych prostych wersach. Jakby po raz pierwszy „zobaczyłam” ten genialny utwór. To właśnie jest słowo, które tworzy świat. […] Nie ma ani poezji „dla narodu”, ani poezji „elitarnej”. Jest tylko POEZJA. Albo ona jest, albo jej nie ma. […] Poezja to oddech Wszechświata. Tak jak Muzyka” [714]. Bo rzeczywiście słowo Szewczenki napełnia nasze serca tym potężnym „światłem i przestrzenią”, tą tajemnicą muzyki ludzkiej duszy, skoro tylko tacy święci ludzie, podkreśla Irina Żylenko, jak Szewczenko, Bach, Rafael, „uzasadniają istnienie człowieka na Ziemi” [722]. Stosownie do nabytej życiowej mądrości zarówno poezja Szewczenki, jak i stosunek do niego jako do człowieka i artysty nabierały u I. Żylenko nowych barw, nowego odczytania i rozumienia, nowego odbioru. Tak, na początku 2000 roku I. Żylenko odwiedziła wystawę artysty Wieniamina Kusznira. Jego obrazy zachwycały „swoistością, wytwornością, głębią i smutkiem”, którego nie było u artysty w latach jego „burzliwej młodości”, to znaczy w latach 60. XX wieku. Lecz najbardziej, zauważa I. Żylenko, „zdumiał portret Szewczenki: białe odzienie, prawie biblijne — aż do bosych stóp. W bezsilnie opuszczonej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

na kartach wspomnień I. Żylenko i M. Kociubynskiej

ręce — uschłe, drobne grono jarzębiny. I oczy! Niezwykłe! Oczy samego Wieniamina (dobrze je pamiętam) — takie nieznośnie cierpiące, zagubione, dziecinne. Wręcz wyrzucające (jakby mówiły: Panie, dlaczego właśnie na mnie włożyłeś ten ciężar?). Zaparło mi dech w piersiach” [730]. I dalej słusznie zauważa, że jedynie „czas wygładza dusze ludzkie”, a na potwierdzenie tego przywołuje mozaikę Opanasa Zalywachy „Taras Szewczenko”, stworzoną w latach sześćdziesiątych, która „aż wołała gniewnymi purpurowo-czarnymi barwami: »Czy będzie sąd? Czy będzie kara? …«. To był nasz, ziemski, Szewczenko. Towarzysz walki”, którego duchowa siostra I. Żylenko, Michajlina Kociubynska, gotowa była, podobnie jak I. Świtłyczny, nosić paczki do więzienia. Z obrazu W. Kuszniра wyłaniał się on „już ponadziemski i powszechny, jak Chrystus: u stóp, na zwoju, słowa: »I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…«. To już coś — z góry, stamtąd…” [730]. W rodzinie M. Kociubynskiej, jak świadczy jej „Księga wspomnień”**, słowo Poety brzmiało zawsze, gdyż był to ulubiony pisarz jej matki Katarzyny Jakiwny Bedryzowej, która wywodziła się z rodziny krymskich Ormian. Szczególną rozkosz Katarzynie Jakiwnie sprawiała lektura „Dzienników” T. Szewczenki. Właśnie z matką szkolna złota medalistka, złożywszy dokumenty na wydziale ukrainistyki Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Kijowskiego, w sierpniu 1949 roku wyruszyła parowcem do Kaniwa: „To było, — wspomina M. Kociubynska, — moje pierwsze »osobiste« spotkanie z Szewczenką. W księdze wrażeń odwiedzających zostawiłam wpis — młodzieńczą przysięgę wierności Szewczenkowskiej ojczystej kulturze” [25]. Wierność i Szewczence, i złożonej przysiędze służenia ojczystej kulturze M. Kociubynska zachowywała do końca swoich dni, nigdy i w żadnych okolicznościach życia nie zdradziła przyrzeczenia danego tam, w Kaniwie. Jako członkini towarzystwa „Znannia” M. Kociubynska podróżowała do Tallinna (1961) i Baku (1964), gdzie występowała na oficjalnych wieczorach z okazji jubileuszowych dat Szewczenki. Poza tym, jak podkreśla autorka wspomnień, w tych miastach „zgłoszeń było sporo, czasem wypadały nawet po dwa wykłady dziennie”. W „Księdze wspomnień” M. Kociubynska ujawnia „sekrety” swoich udanych wystąpień przed publicznością obcojęzyczną w szkołach, bibliotekach, robotniczych domach akademickich i zakładach przemysłowych. A istota „sekretów” polegała na tym, że wykładowczyni „starała się mówić prosto i serdecznie, nienatrętnie”, a zarazem „twardo” ukazywała „wielkość ukraińskiego geniuszu i jego znaczenie dla samoświadomości narodu” [39]. W Baku M. Kociubynskiej przyszło występować w czasie obiadowej przerwy w fabryce odzieży i, rzecz jasna, sowieckie „robotnice słuchały, przeżuwając swoje kanapki”. Jednak zdarzyło się rzecz nieprzewidziana: jedna z nich poprosiła o odczytanie całego tekstu poematu T. Szewczenki „Katarzyna”. I dalej M. Kociubynska opisuje magiczne działanie słowa Szewczenki na wielonarodową publiczność: „Otworzyłam »Kobzarza« i spełniłam ich prośbę (czytałam w oryginale). Kobiety uważnie słuchały, niektóre ocierały łzy” [40]. W stolicy Azerbejdżanu, jak wspomina, spotkała ją także inna zabawna przygoda: zaproszono ją, by wygłosiła wykład o Szewczence w klubie strażaków podczas zmiany robotników, która zwykle odbywała się o godzinie 8 rano. Ku ogromnemu zdziwieniu M. Kociubynskiej i innych gości hotelowych wykładowczynię do tego klubu dowieziono wozem strażackim. A najciekawsze czekało M. Kociubynską dopiero potem: „Audytorium okazało się wielonarodowe i niezwykle uważne — jeden z obecnych nawet zacytował analogiczne wiersze Szewczenki z patriotycznej poezji Machtumkuliego”. A na koniec podszedł do niej, — z szczególną serdecznością wspomina M. Kociubynska, — starszy Azerbejdżanin: „Ojciec-matka są? — Nie. — Siostra-brat są? — Nie. — Będziesz mi siostrą…” [40]. Występ M. Kociubynskiej w Baku w 1964 roku na uroczystym wieczorze transmitowało republikańskie radio, a zakończył się niebywałym triumfem, nie tylko dla wykładowczyni, lecz także dla utwierdzenia wielkości T. Szewczenki: „Powiedziałam wtedy, — wspomina, — że ogólnie jubileuszową datę lepiej obchodzić w domu, ale tu czuję się jak w domu, bo poeta, który napisał »Kaukaz«, nie może być obcy narodom Kaukazu. I z temperamentem przeczytałam z pamięci w oryginale duży fragment poematu. Co tu się zaczęło! Wszyscy zerwali się ze swoich miejsc, coś krzyczeli: »Chwała Ukrainie!« — przetłumaczono mi. Po zakończeniu wieczoru przewodniczący towarzystwa »Znannia« poprosił swojego zastępcę, by odprowadził mnie do hotelu, aż pod same drzwi pokoju — »żeby nie ukradli«…” [40]. W związku z tym wspomnieniem M. Kociubynskiej, w której żyłach płynęła krew ormiańska, przed nami wyraźnie staje niezapomniany i zarazem smutny epizod w historii Rewolucji Godności na Majdanie w 2014 roku, gdy Ukrainiec ormiańskiego pochodzenia Serhij Nihojan, na krótko przed śmiercią, tak przejmująco i z wielką miłością, jak niegdyś M. Kociubynska w Baku, czytał fragmenty „Kaukazu” Szewczenki. Niestety, ta pierwsza śmierć rozpoczęła tragiczne odliczanie Bohaterów Niebiańskiej Setki, którzy bez wątpienia szli na pewną śmierć za wolność Ukrainy, natchnieni ideami genialnego Szewczenki, którego portrety zdobiły buntowniczy Euromajdan. Nowatorskie pod względem treści były również literaturoznawcze rozprawy M. Kociubynskiej o Kobzarzu, twórczość którego zaczęła poważnie badać jeszcze jako studentka Uniwersytetu Kijowskiego imienia Tarasa Szewczenki. Tak więc, między innymi, na piątym roku świetnie wystąpiła z referatem o przekładach Tarasa Szewczenki na język angielski na konferencji szewczenkowskiej, którą organizował Instytut Literatury AN Ukrainy. „W owym czasie, — wspomina Michajlina Kociubynska, — był to nowy, nieobadany temat”, a jej wystąpienie „cieszyło się wielkim sukcesem”, po którym „wiecznie egzaltowany Dmytro Kosaryk … rzucił się do trybuny, wyrwał z wazonu kwitnącą pierwiosnkę i uroczyście mi ją wręczył…” [26]. Pracując nad rozprawą kandydacką o poetyce T. Szewczenki i ukraińskim romantyzmie, jak wyznaje M. Kociubynska, odkryła dla siebie „…całe pokłady nieznanego … z historii literatury ukraińskiej — i nie tylko ukraińskiej — i po raz pierwszy naprawdę ją przemyślała, a zwłaszcza Szewczenkę, w kontekście światowym” [27]. Z czasem to doświadczenie naukowe stanie się solidnym podłożem jej planowanej pracy o poetyce T. Szewczenki, którą pomyślnie ukończyła już w 1966 roku. Jednak „odiozowość nazwiska” autorki, czyli jej przynależność do „inakomyślących” intelektualistów owego czasu, a także z powodu „ogłupiania tekstu” rękopisu przez recenzentów N. Krutikową i P. Kolesnyka, monografia „Etiudy o poetyce Szewczenki” ujrzała światło dzienne dopiero w 1990 roku. Zatem zakaz prawdziwie naukowego szewczenkoznawstwa wobec M. Kociubynskiej trwał prawie 24 lata, chociaż jej artykuły, publikowane w ówczesnej sowieckiej prasie, cieszyły się znacznym powodzeniem poza Ukrainą. Tak na przykład autorytatywny kanadyjski szewczenkolog J. Łuckyj w jednym z listów do M. Kociubynskiej wyznawał, że ona jako „bardzo interesujący krytyk Szewczenki” była „pierwsza”, która pisała o poetyce Szewczenki „… tak, że mogłem Panią czytać wśród sowieckiej szarzyzny” [242]. O głębokiej znajomości twórczości T. Szewczenki przez M. Kociubynską oraz o subtelnym wyczuciu przez nią jego poetyckiego słowa świadczy również inny ciekawy epizod z jej tallinnskich podróży, szczegółowo opisany w „Księdze wspomnień”. Po części uroczystej na wieczorze czytano wiersze Szewczenki w przekładzie na język estoński. Wykładowca Uniwersytetu w Tallinie, który towarzyszył kijowskiej gościni, zaproponował jej „… odgadnąć oryginał po przekładzie. I odgadłam — po niepowtarzalnej żywej intonacji — »Mijają dni…«”. M. Kociubynska słusznie stwierdza, że właśnie ta wielka siła słowa Szewczenki, owa jego „żywa” intonacja silnie oddziaływała na słuchaczy i „łamała” utrwalone kanony etniczne: „Mimo znanej bałtyckiej powściągliwości, zarówno moje słowo, jak i koncert odebrano bardzo ciepło, a po wszystkim za kulisami podszedł do mnie starszy Estończyk, ujął moją dłoń w swoje i zamyślony powiedział: »Teraz wiem, jak Ukraińcy kochają swojego poetę«” [40]. Fakt, że i w Baku, i w Tallinnie publiczność tak ciepło i serdecznie przyjmowała słowo Szewczenki, jest także znaczną zasługą M. Kociubynskiej, gdyż dla niej genialny ukraiński Poeta był przede wszystkim najwyższą miarą Prawdy, Dobra i Sprawiedliwości. W „Księdze wspomnień” autorka opowiada o „pamiętnej rozmowie” z znanym sowieckim szewczenkologiem J. Kyryłukiem w przeddzień wykluczenia jej z szeregów partii komunistycznej. Na żądanie M. Szamoty M. Kociubynską przeniesiono z działu teorii literatury do działu szewczenkoznawstwa, aby „nie kalała jego ideologicznej czystości”. J. Kyryłuk, kierownik działu szewczenkoznawstwa, był człowiekiem dobrym, lecz „lękliwym”, znał Michajlinę jeszcze z dzieciństwa, szczerze się o nią martwił i chciał uchronić ją przed „grzechem”: „Zaprowadziwszy mnie do jakiegoś kąta, gdzie nie mogli nas podsłuchać, opowiedział, jak podczas kolejnej kampanii walki z ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem kajał się na wszystkich możliwych szczeblach, aż dopóki gdzieś wysoko nie rozeznano sprawy i nie odrzucono oskarżeń” [51–52]. Zrozumiałe, że taką taktykę postępowania M. Kociubynska kategorycznie nie akceptowała, a zresztą za co miała się kajać! Dla niej absolutnie nie do przyjęcia było to, że J. Kyryłuk, nawet mając takie „szlachetne” zamiary co do jej dalszego losu, przez całe życie studiował twórczość T. Szewczenki, a w „życiu postępował tak niezgodnie z Szewczenkowskim duchem”, nie pojmując głównej i decydującej linii życia Poety — nieprzejednania wobec kłamstwa, wobec zła, wobec małostkowości ludzkiego ducha. M. Kociubynska była głęboko przekonana, że gdyby Szewczenko żył w owym czasie, to na pewno nie byłby z J. Kyryłukiem na radzie naukowej, lecz „ze Świtłycznym w celi”, a ona nosiłaby do więzienia i Szewczence, i Świtłycznemu paczki … Na tym rozmowa się urwała” [52]. Listy, dzienniki, wspomnienia, dzieła artystyczne i obrazy, naukowe rozprawy szewczenkologiczne szestdziesiątników rzucają światło na tajemnicę, że tak powiem, ich „pierwszej komunii” słowem T. Szewczenki. Zatem jeśli mówić o egzystencjalnym wyborze szestdziesiątników między swoim a obcym, który agresywnie wszczepiano w czasach sowieckiego systemu totalitarnego (niestety, ten proces trwa do dziś), to dla Ireny Żylenko, Michajliny Kociubynskiej i ich przyjaciół w tym wyborze szczególnie ważną rolę odegrała właśnie twórczość Tarasa Szewczenki, jego męczeńskie, lecz zarazem wspaniałe życie ich „towarzysza walki”. ____________ * Żylenko I. Homo feriens: Wspomnienia / przedm. Michajliny Kociubynskiej. – K., 2011. – S.602. Dalej w tekście w nawiasach kwadratowych cyfrą oznaczono stronę księgi wspomnień. – S.K. ** Kociubynska M. Księga wspomnień. – K., 2006. – 288 s. Dalej w tekście w nawiasach kwadratowych cyfrą oznaczono stronę księgi wspomnień. – S.K.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Szewczenkoznawczyni Zinaidzie Tarachan-Berezie — 75

22 maja Góra Tarasa witała gości, którzy przybyli zewsząd, by uczcić pamięć Tarasa Szewczenki w dniu jego wiecznego powrotu do Ukrainy. Liczne zespoły artystyczne, naukowcy, działacze społeczni, przedstawiciele wszystkich zakątków Ukrainy i zagranicy przeszli ostatnią drogą Kobzarza po ziemi kaniowskiej, od soboru Uspieńskiego do miejsca jego wiecznego spoczynku. Znamienne, że właśnie tego dnia serdecznie gratulowano 75. urodzin Zinaidzie Tarachan-Berezie, która poświęciła całe swoje życie temu miejscu, świętemu dla każdego Ukraińca. Honorowe odznaczenie Rady Obwodowej i Obwodowej Administracji Państwowej Czerkaszczyzny „Za zasługi dla Czerkaszczyzny”, wręczone przez przewodniczącego Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej Jurija Tkaczenkę, kwiaty i ciepłe słowa od ministra kultury Ukrainy Jewhena Nyszczuka, dyrektora Instytutu Literatury NAN Ukrainy Mykoły Żulińskiego, kolegów i licznych przyjaciół, to uznanie nie tylko dla jej codziennej, bohaterskiej pracy, ale także dla stałej troski o ochronę zabytków i środowiska Góry Tarasa. Tego dnia Zinaida Panasiwna przedstawiła gościom wystawę „W. H. Kryczewski. Szkice wnętrz i elewacji Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowie. Lata 30. XX w.”, aby po raz kolejny zwrócić uwagę ukraińskich władz i społeczeństwa na konieczność przywrócenia muzeum ducha narodowego. Na to również zwróciła uwagę w wystąpieniu przed uczestnikami Szewczenkowskiego Forum „Swoją Ukrainę miłujcie” oraz międzynarodowego literacko-artystycznego święta „W rodzinie wolnej, nowej”, którzy oklaskami witali tę dzielną, delikatną kobietę — prawdziwą strażniczkę narodowej świątyni, badaczkę historii Czernieckiej Góry, fenomenu Tarasa Szewczenki. Olha BIŁOKIŃ, Wita DZYMA Zdjęcia Jurija KARDASZA Zinaida Tarakhan-Bereza — znany szewczenkolog, główny pracownik naukowy Państwowego Rezerwatu Szewczenkowskiego, kandydatka nauk filologicznych (1978), zasłużona pracowniczka kultury Ukrainy (2000), laureatka nagrody im. Wołodymyra Wernadskiego (2002), autorka monografii „Szewczenko — poeta i malarz” (Kijów, „Naukova dumka”, 1985), „Świątynia: Naukowo-historyczna kronika Góry Tarasowej” (Kijów, „Rodowid”, 1998), „Zaczaruj mnie, czarowniku…”: Taras Szewczenko i Mychajło Szczepkin” (Kijów, „Mystectwo”, 2012), zbioru wspomnień naocznych świadków „Świątynia i Hołodomor” (Lwów, 2003), ponad trzystu publikacji naukowych w krajowych i zagranicznych czasopismach. W 2001 roku wydawniczy ośrodek „Proświta” (Kijów) wydrukował dodatek do książki „Świątynia” — „Taras Szewczenko, Świątynia i współczesna Ukraina”. Mówią, że los człowieka objawiają znaki niebios — wystarczy tylko umieć je odczytać. Znaków opatrzności w życiu Zinaidy Panasiwny było bezliku, i wszystkie są związane z Kanewem, Górą Tarasową. Urodziła się ona w rodzinie, która pobożnie chyliła głowę przed słowem Szewczenki, w chatce przy drodze prowadzącej na Czerniecką Górę. Stało się to w dniu, w którym naród obchodzi powrót Tarasa Szewczenki na Ukrainę, w 1939 roku — w roku otwarcia Szewczenkowskiego memoriału. Zinaida Panasiwna ukończyła wydział filologiczny oraz studia doktoranckie na Uniwersytecie Kijowskim im. Tarasa Szewczenki, na specjalności „Język i literatura ukraińska”. Pracowała jako nauczycielka w Bohdanowskiej szkole średniej na Zakarpaciu, a od 1966 roku — jako pracownik naukowy, zastępczyni dyrektora ds. naukowych, główny pracownik naukowy Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu. Pod jej kierownictwem naukowym przygotowano ekspozycję muzeum z okazji 175. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Badaczka wiele włożyła wysiłku, aby w 1991 roku odtworzyć pierwsze ludowe muzeum Kobzarza — „Tarasową świetlicę”, przywrócić ją do Szewczenkowskiego memoriału oraz odrestaurować pomnik-krzyż z 1884 roku, ustanowić Ostatnią drogę Kobzarza na ziemi kaniowskiej, w miejscu, gdzie Szewczenko marzył o zbudowaniu chaty, — urochyszcze Motowyłowszczyna (wierzchołek Wielkiego scytyjskiego grodziska). Udało jej się odnaleźć grób Lykery Połusmak (dawnej narzeczonej T. Szewczenki) na cmentarzu kaniowskim przy ulicy Silce, odrodzić karty pobytu Szewczenki w Kaniowie. Zawsze wykazuje prawdziwą obywatelską odwagę, broniąc świętego wierzchołka, narodowego kolorytu w aranżacji muzeum Tarasa Szewczenki. Jej namiętne słowo rozbrzmiewa podczas obrony zapowiedzianych Tarasowych widoków w Kaniowie, zwłaszcza w latach 1988–1989, kiedy Ministerstwo Budowy Przemysłu Naftowego i Gazowego oraz Ministerstwo Energetyki ZSRR rozpoczęły budowę obiektów przemysłowych w strefie krajobrazu chronionego Szewczenkowskiego memoriału; w 2000 roku, gdy podejmowano decyzję o umieszczeniu tam huty aluminium, w 2010 roku — terminalu przeładunku zboża spółki „Nibulon”, w 2013 roku — fermy norek w pobliżu Tarasowej Góry. „Nasi poprzednicy — pisze autorka «Świątyni» — zdołali przekazać nam nietkniętą to niewypowiedziane piękno, które uduchawia i wywyższa ludzkie dusze. Naszym świętym obowiązkiem jest zachować je dla przyszłych pokoleń”. Badania Zinaidy Panasiwny z reguły rozwijają się w głębokie prace analityczne. Popularnonaukowe wydanie Z. P. Tarachan-Berezy „Zaczaruj mi, czarowniku…”: Taras Szewczenko i Michaił Szczepkin”, poświęcone 200-leciu urodzin T. Szewczenki i 225-leciu M. Szczepkina, które ukazało się drukiem w ramach państwowego programu „Ukraińska książka” w 2012 roku w wydawnictwie „Mystectwo”, zgłoszono do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w 2014 roku w nominacji „Literaturoznawstwo i historia sztuki”. Z. P. Tarachan-Bereza aktywnie pracuje nad naukowym uzasadnieniem historycznych podstaw rozwoju Szewczenkowskiego Rezerwatu Narodowego, jego znaczenia w życiu duchowym Ukrainy. Żmudna, niestrudzona praca badaczki nad odnajdywaniem, opracowywaniem i przemyślaniem źródeł pierwotnych pozwoliła przywrócić z zapomnienia kozacki kościół Opieki Najświętszej Maryi Panny, który stał się świadectwem bohaterskiego, a zarazem tragicznego losu narodu ukraińskiego. 9 marca 2014 roku ten kościół, odrodzony niedaleko Tarasowej Góry, na wzniesieniu, przy pamiątkowym znaku Iwana Pidkowy, poświęcili przedstawiciele kilku wyznań. Obecnie Zinaida Panasiwna kończy gruntowne badanie historii Świętopokrowskiego pustelniczego kaniowskiego klasztoru, do którego należał także kozacki kościół z XVIII wieku. Historia Tarasowej (Czernieczej) Góry, życie i twórczość Kobzarza stały się życiowym powołaniem Zinaidy Panasiwny. Bo, jak twierdzi badaczka, właśnie słowo Szewczenki „pomoże nam wreszcie pojąć nieśmiertelne Testamenty naszego duchowego ojca, a przede wszystkim — Miłość, Jedność i Braterstwo, które dziś są tak potrzebne każdemu z nas do budowy Niepodległej, Soborowej, Demokratycznej Ukraińskiej Державy”. Przewodnicząca zarządu Rówieńskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki Natalia Sawczuk oraz przewodniczący jury konkursu, pisarz Jewhen Szmorhun. Pisarz i radiowiec Mykoła Bereza wręczył dyplomy i cenne upominki zwycięzcom radiowego quizu «Wołyńskimi szlakami Kobzarza», który z okazji 200-lecia urodzin Szewczenki przeprowadziła Rówieńska Państwowa Telewizyjno-Radiowa Kompania wspólnie z obwodowymi organizacjami pisarskimi i proświatowskimi. Uczestnicy święta zapoznali się z ekspozycją miejscowego muzeum Ewangelii Peresopnickiej oraz z wystawą książek z serii «Biblioteczka Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem», z których większość wydano na Ukrainie po raz pierwszy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Święto w Peresopnicy

22 maja 2014 roku, w dniu przeniesienia szczątków T. H. Szewczenki na Ukrainie oraz w odpust parafialny we wsi Peresopnica, przy pomniku ukraińskiej Pierwszej Księgi – Peresopnickiej Ewangelii – odbyło się tradycyjne święto ukraińskiego języka, kultury i duchowości. Inna NAHORNA, kierownik Muzeum Literackiego im. Ułasa Samczuka w Równem Rozpoczęło się ono procesją z krzyżem od miejscowej cerkwi św. Mikołaja do centrum wsi. Przy okazałym pomniku Pierwszej Księgi ogłoszono: uchwałą Świętego Synodu Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego w Peresopnicy zostaje wznowiona działalność męskiego klasztoru Narodzenia Najczystszej Bogurodzicy, w którym w 1561 roku zakończono spisywanie Peresopnickiej Ewangelii. Na święcie uhonorowano zwycięzców corocznego obwodowego konkursu literackiego wśród uczniów Równeńszczyzny „Perło mnohocinne”. Zwycięzcom wręczono dziesiąte wydanie almanachu literackiego „Proriist”, w którym opublikowano ich utwory. Almanach uroczyście wręczali członkowie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ze słowem Kobziarza zawsze zwyciężamy

Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z blokiem pro-ukraińskich organizacji „Ukraińska Alternatywa Patriotyczna” (UAP), do którego należą w szczególności „Proświta”, Ludowy Ruch Ukrainy (NRU), Kongres Ukraińskich Nacjonalistów (KUN), Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), Związek Oficerów Ukrainy oraz Związek Weteranów, 22 maja przeprowadziły tradycyjny wiec pod pomnikiem Tarasa Szewczenki w parku naprzeciwko Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego, poświęcony 153. rocznicy powtórnego pochówku poety w Kaniowie na Górze Mnisią. Nadija KYRIAN Zdjęcie Dmytra NIKANOROWA. Wydarzenie rozpoczęło się od złożenia kwiatów pod pomnikiem przez organizacje patriotyczne i wielbicieli poety. Wzruszającym momentem było, gdy jeden z autorytetów narodowych, Jewhen Swerstiuk, przyozdobił skromnymi bławatkami kwietnik z aksamitek przy pomniku. Chór „Homin” wykonał hymn państwowy Ukrainy. Sekretarz odpowiedzialny „Proświty” Mykoła Nesterczuk zaznaczył: „Dzisiaj najważniejszą kwestią jest zjednoczenie narodu, to, do czego wzywał nasz Prorok: „Objmijcie się, bracia moi, błagam was, proszę”. Pod tym hasłem czcimy dzisiaj naszego geniusza”. Jurij Szepetiuk, przewodniczący KUN, w swoim wystąpieniu podkreślił, że wszystkie proroctwa Tarasa Szewczenki sprawdzają się. Przewodniczący Kijowskiej Organizacji Miejskiej NRU Wiktor Horbacz akcentował obecne wydarzenia: „Już 300 lat Ukraina chce uwolnić się od znienawidzonego okupanta. Pamiętamy te strzały, które zabijały Ukraińców, którzy wyszli bronić swojego wyboru na Majdanie Niepodległości. Jeszcze nie otrząsnęliśmy się z tego, a już musimy wywalczyć prawo do życia na swojej ziemi — wróg znów strzela do nas. W Moskwie goebbelsowska propaganda opowiada, że Ukraińcy to faszyści, rusofoby. To nieprawda. Postępowi Rosjanie stali razem z nami na Majdanie, również oddawali życie za naszą i swoją wolność. Nie lubimy tylko okupantów. Dzisiaj „zarobkowicze-tituszki” za pieniądze zabijają Ukraińców, niszczą naszą ziemię, wprowadzają korupcję. Zostaną ukarani. Musimy zniszczyć korupcję polityczną, kiedy na wyborach kupuje się i sprzedaje głosy. Jeśli tego nie zatrzymamy, Ukraina nigdy nie będzie wolna i prosperująca. Ruch społeczny UAP, utworzony 9 marca 2012 roku, w dniu urodzin Szewczenki przeprowadził wiele akcji i wydarzeń. Bierzemy udział w wyborach różnego szczebla, aby walczyć z korupcją i ideologią najeźdźców. Przecież Szewczenko zapowiedział: „Walczcie — zwyciężajcie”. Członek Zarządu Centralnego NRU Ihor Szewczenko przedstawił obywatela Rosji, Czeczeńca, który w geście protestu zrzekł się rosyjskiego obywatelstwa. Opowiedział on, że na Wschodzie w szeregach separatystów walczą Czeczeńcy. Być może tak jest, ale jest ich tam tylko kilkudziesięciu, to ludzie, którzy za pieniądze gotowi są sprzedać swój naród, własną matkę. To nie są przedstawiciele narodu, który obecnie przebywa w niewoli w składzie Federacji Czeczeńskiej. Czeczeńcy, którzy dzisiaj nie z własnej woli żyją nie na swojej ziemi, stworzyli ogromną armię, która w przypadku interwencji Rosji jest gotowa pomóc walczyć o wolność Ukraińców. „Przecież wasza wolność to postęp ku naszej wolności. W geście protestu przeciwko polityce terrorystycznej, którą prowadzi Kreml na czele z Putinem i Miedwiediewem, wyrażając wolę milionów ludzi, odmawiam obywatelstwa Federacji Rosyjskiej, aby pozbyć się tych łańcuchów, które nosiłem przez 50 lat. W walce o wolność zginęły u nas setki tysięcy ludzi. Ich dzieci zostały sierotami, matki do dziś opłakują synów. Dziesiątki tysięcy Czeczeńców za swoje poglądy przebywa w więzieniach. My, tak jak wy, chcemy być wolni”. Członkini Prezydium Rady Politycznej „Naszej Ukrainy”, przewodnicząca skrzydła młodzieżowego Olha Bihus powiedziała, że po raz pierwszy przyszła do Szewczenki z rozpaczą — przecież w 23. roku niepodległości zetknęliśmy się z taką biedą, że musimy bronić suwerenności i integralności państwa. „Jest mi przykro i boleśnie, że zamiast w roku jubileuszowym sławić na cały świat Tarasa Hryhorowycza, opłakujemy chłopców, którzy oddali życie za to, abyśmy zmieniali Ukrainę, abyśmy powstali zarówno w swojej sile, jak i w swojej jedności, o czym marzył nasz Kobziarz. Chcę, aby na naszej najpiękniejszej ziemi był spokój i pokój. Młode pokolenie jest gotowe poświęcić życie, aby zbudować Ukrainę marzeń Szewczenki oraz naszych”. Były więzień polityczny Wasyl Owsijenko przypomniał wydarzenia związane z dniem powtórnego pochówku Szewczenki, kiedy zabraniano obchodzenia tej daty. „Przypominam sobie, w 1967 roku było tu chyba najliczniejsze zgromadzenie. Zaczęli łapać ludzi, wpychać do suk. Wtedy Mykoła Płachotniuk (obecnie dyrektor Muzeum Szistdesiatnyków) wezwał, by iść do KC KPU. Około 600 osób ruszyło tam, po drodze polewano ich wodą z wozów strażackich, przeszkadzano w marszu, ale dotarli i dopięli swego, że zatrzymanych wypuszczono. A w 1972 roku wszystko było otoczone sukami, nie można było nawet podejść. Kiedy mnie aresztowano, zacząłem studiować Tarasa Szewczenkę gruntownie (wcześniej zapoznawałem się z jego twórczością według programu uniwersyteckiego). Teraz przez kilka godzin mogę cytować Szewczenkę z pamięci. Wzywam was do tego”. Praprawnuczki Tarasa Szewczenki po siostrze Katerynie, Lubow i Ołena Majborody, muzyk i docent Wołodymyr Jaroszenko oraz poeta Hryhorij Bułach wykonali utwory poświęcone Szewczence. „Ze słowem Szewczenki zawsze zwyciężamy” — podsumował Mykoła Nesterczuk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Takiego Szewczenki w szkole nie uczą

Ukraina znajduje się na drodze budowy nowego państwa według „nowego i sprawiedliwego prawa”. Ale ta droga nie jest prosta. Właśnie dzisiaj potrzebne jest wsparcie naszych wielkich przodków, ich stuletnia wiara i radykalna myśl. A gruntowne, wszechstronne studiowanie twórczości Tarasa Szewczenki poprzez różnorodne formy artystyczne i interpretacje pomoże utrwalić osiągnięte zmiany w świadomości społecznej, które zaszły w ciągu ostatnich kilku miesięcy. Zainspirować tych, którzy poczuli się ludźmi i kontynuują odrodzenie — właśnie taki jest cel spektaklu „Wielki loch”, który zaprezentował Teatr Wołodymyra Zawalniuka „Przeobrażenie”. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr Wołodymyr Zawalniuk jest laureatem 14 międzynarodowych festiwali. Jego inscenizacje tworzone są na podstawie dzieł klasycznych („Poskromienie złośnicy”, „Hamlet”, „Mały Książę”, „Salome”, „Joanna d’Arc. Discount”). Wszystkie mają nowoczesny kierunek. Jednak najnowocześniejszą jest nowa praca reżyserska. Misterium „Wielki loch” — wszystkie siły kosmicznego zła zeszły się, aby zniszczyć Ukrainę, — ale w tym, że tak się stało, jest wina samych Ukraińców różnych pokoleń… Ale walka na barykadach historii trwa i w tej walce Ukraina, wydawałoby się, upokorzona, przygnieciona i prawie zniszczona — okazuje się niezniszczalną. I tajemnicy tego cudu żadnym najeźdźcom nie uda się rozwikłać”, — opowiedział reżyser-inscenizator. Niezwykły poemat Tarasa Szewczenki „Wielki loch” zainteresował Wołodymyra Zawalniuka ponad dwa lata temu. Jednak potrzeba było czasu, aby pojąć głębię treści utworu, określić drogi jego scenicznego odczytania. Praca nad inscenizacją rozpoczęła się jeszcze jesienią. A kiedy reżyser i aktorzy zagłębiali się w treść genialnych proroctw Szewczenki, zaczęły one spełniać się na ich oczach. Przecież wszystkie wydarzenia ostatnich miesięcy, od pierwszych wystąpień studentów po konfrontację z Rosją, można zobaczyć w „Wielkim lochu”. Na scenie jest tylko troje aktorów — Hanna Jaremczuk, Kyryło Bulkin oraz Ołena Motowyłowa, uosabiają oni Ukrainę i Rosję sprzed dwóch wieków, które zostały rzutowane na XXI wiek. Osiągnięcia spektaklu: udana oprawa artystyczno-techniczna sceny, oprawa muzyczna spektaklu, kostiumy oraz słowo Szewczenki, a do tego na tak ostry, bolesny temat, jak dawne skomplikowane relacje Ukrainy i Rosji. Śmiały zamysł reżyserski — pokazać Ukrainę jako wieczną ofiarę, zgwałconą przez Rosję i brzemienną bękartem. Można różnie odnosić się do niezwykłej interpretacji naszej historii. Jednak takie spojrzenie na przeszłość i teraźniejszość mało kogo pozostawi obojętnym. Spektakl wystawiono w formie sądu. Z jednej strony jest to niby parodia niskiej jakości programów, które zalały ukraińską telewizję. A z drugiej — reżyser prowadzi widzów do pytania: „A sędziami kto? Kto dał Wam moralne prawo sądzić Ukrainę?”. Sędziowie zaś przypominają czarne wrony. Na końcu dobro niby zwycięża zło. Ale to ostatnie przystosowuje się do nowych okoliczności. Zatem walka trwa. „To więcej niż spektakl, to nasze stanowisko i nasza barykada. Chcemy, żeby żył i pracował dla Ukrainy”, — podkreślił aktor Kyryło Bulkin.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ty”. Zwycięzcą uznano pracę “Świadoma młodzież — aktywna młodzież”, Doliniańska wyspecjalizowana szkoła z internatem w obwodzie iwanofrankiwskim. W kategorii “Wyróżnienie specjalne” pierwszeństwo zdobył projekt kulturoznawczy “Zrobię!” — tego unikaj słowa. “Zrobiłem!” — oto potężnych mowa! (B. Hrinczenko)”, który wykonali studenci Narodowego Uniwersytetu im. B. Hrinczenki. Tematy projektów są różnorodne. Projekty ekologiczne: “Zielony desant”, “Zatrzymajmy się — ostatnia jest szansa”, “Wiosenka idzie, ptaszki z wyryju prowadzi!”; kulturoznawcze: “Życie — jak haftowanie”, “Perły rodzinnych skarbców”, “Moja mała ojczyzna — wieś Kruta Słoboda”, “Podaruj dziecku wyszywankę”; społeczne: “Drogą duchowości”, “Otwórz serce na dobro!”, “Zgodna rodzina — silne państwo”, “Nie bądź obojętny”, “Korzystajcie z łączności mobilnej bez fanatyzmu. Dbajcie o zdrowie!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Świat ratuje moralność

Już po raz czwarty Narodowa Komisja Ekspertów Ukrainy ds. Ochrony Moralności Publicznej przeprowadziła Ogólnoukraiński konkurs „Moralny uczynek”, na który uczniowie szkół, gimnazjów, szkół zawodowych oraz studenci uczelni wyższych przedstawili swoje projekty. Tradycyjnie współorganizatorem konkursu był Instytut Innowacyjnych Technologii Ministerstwa Oświaty i Nauki, a tym razem po raz pierwszy także Narodowy Uniwersytet im. B. Hrinczenki, w którego auli odbyła się uroczysta ceremonia podsumowania wyników i nagrodzenia laureatów. Wśród partnerów konkursu było wiele instytucji i organizacji, w tym także Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”. Petro ANTONENKO Zdjęcie autora. Otwierając ceremonię, przewodniczący Narodowej Komisji, znany prawnik, doktor nauk, profesor Wasyl Kostycki podkreślił masowy charakter tegorocznego konkursu. O ile na poprzedni przedstawiono 2 tysiące prac, to na ten ponad 5 tysięcy. Biorąc pod uwagę, że większość projektów była zbiorowa, liczba uczestników konkursu sięgnęła około 20 tysięcy, wiele prac napłynęło z obwodów donieckiego i ługańskiego, były też z Autonomicznej Republiki Krymu. Ciepłe słowo do uczestników konkursu skierował pierwszy prezydent Ukrainy Łeonid Krawczuk, który wziął udział w nagradzaniu laureatów: „Moralność zaczyna się od rodziny, od rodziców, od wychowania domowego. I bardzo miło, że dzisiaj nagradzamy właśnie młodych Ukraińców”. Zaskoczyła tematyka projektów. Umownie można je podzielić na kilka kategorii: oświatowe, społeczne, ekologiczne. Wykonawcy projektów podejmowali dość poważne problemy społeczne i proponowali ciekawe podejścia do ich rozwiązania. Być może warto, aby odpowiednie służby państwowe i instytucje wsłuchały się w niektóre pomysły przedstawione w projektach. Wymieńmy zwycięzców. I kategoria: uczniowie klas 1—4: projekt ekologiczny „Śmieci utrudniają życie”, Nieżyńska Szkoła Ogólnokształcąca nr 15 w obwodzie czernihowskim, uczniowie klasy 3-B. Dzieci wraz z nauczycielami przedstawiły swoje spojrzenie na uporządkowanie rodzinnego, zabytkowego miasta i pracowały nad jego zagospodarowaniem. II kategoria: uczniowie klas 5—8: projekty ekologiczne „Ocalmy życie pierwiosnkom” oraz „Problemy ekologiczne rzeki Południowy Bug”, Pierwomajska Stacja Młodych Przyrodników w obwodzie mikołajowskim. III kategoria: uczniowie klas 9—11: projekt społeczny „Dzieci Słońca”, Żytomierska Szkoła Ogólnokształcąca nr 17. IV kategoria: uczniowie szkół zawodowych, kolegiów: projekt ekologiczny „Kocham rodzinny kraj, nie jest mi obojętny”, Zespół Szkół Zawodowych nr 32 w Bobryńcu w obwodzie kirowohradzkim. V kategoria: studenci uczelni wyższych: projekt społeczny „Moralny uczynek to wybór życia”, Lebedyńska Szkoła Medyczna im. M. Sitenki w obwodzie sumskim. VI kategoria: projekty wielopokoleniowe: projekt społeczny „Rzeka miłości”, Krzyworoska Szkoła Specjalistyczna I—III st. nr 71 w obwodzie dniepropetrowskim. W tym roku po raz pierwszy w konkursie pojawiła się nominacja „Wideoreportaż”. Krym jest z Ukrainą. Potwierdził to również udział w konkursie mieszkańców Krymu. W szczególności przedstawiono projekt kulturoznawczy Tatarów krymskich „Łyk świeżego powietrza”, Niżnohirska Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. nr 2 Rady Rejonowej w Niżnohirsku Autonomicznej Republiki Krymu (wykonawca projektu — Bekir Ablajew, uczeń klasy 9, kierownik projektu — Mustafa Isłamowycz Arifow, kierownik Twórczego Zrzeszenia Młodych Dziennikarzy „Rodnyk” Niżnohirskiego Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży). Podczas ceremonii nagradzania laureatów brzmiały opowieści o ich dobrych uczynkach w dziedzinie duchowości, pomocy ludziom, walki o czystość środowiska, zagospodarowania rodzinnego miasta czy wsi. I wszystko to dzieje się szczerze, z duszą, na podstawie wysokiej moralności, której nie zachwiały żadne perypetie teraźniejszości. …Jedna z laureatek konkursu, mała dziewczynka, wydawałoby się, nie dokonała żadnego wielkiego wyczynu: przygarnęła na swoim miejskim podwórku pobitego bezdomnego psa, wyleczyła go, teraz ten piesek jest ulubieńcem dzieci z całego podwórka. PRENUMERATA—2014 PRENUMERATA—2014 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 10 UAH Kod pocztowy — 30617 na pół roku na pół roku 57 UAH 15 kop. na rok na rok 113 UAH 10 kop. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 29 UAH 40 kop. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBAŁIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor dyżurna Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład ogólny w maju — 14 800

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn