Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №21 за 2019 рік

16 s. · 26 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Nasz język jest nieśmiertelny, jak nieśmiertelna ukraińska dusza. Sesja Rady Głównej

Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko wziął udział w uroczystej ceremonii zamknięcia XIX Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego im. Petra Jacyka oraz wręczenia nagród zwycięzcom. „Nasz język ukraiński był, jest i będzie. Jest nieśmiertelny, jak nieśmiertelna dusza naszego narodu” — podkreślił Głowa Państwa. „Dziś nie da się już wyobrazić sobie Ukrainy bez tej ceremonii, w której uczestniczymy. Bez tego, że każdego roku setki tysięcy uczniów i studentów, także daleko poza granicami Ukrainy, biorą udział w wydarzeniu, które nosi imię wybitnej osoby, mecenasa, Ukraińca przez wielkie U, Petra Jacyka. Który, jeśli tak można powiedzieć, zainwestował w to, co najcenniejsze — w ukraińską naukę, w ukraińską kulturę, w rozwój ojczystego języka”, — powiedział. Głowa państwa przypomniała, że konkurs odbywa się od 19 lat: „To życie całego pokolenia. Przez ten czas wzięło w nim udział ponad 15 milionów młodych Ukraińców, i nie tylko Ukraińców. Bo także przedstawiciele innych grup etnicznych rywalizowali w znajomości języka ukraińskiego i trafiali do grona laureatów”. Petro Poroszenko wspomniał swoje niedawne spotkanie w Awdijiwce z nauczycielką języka ukraińskiego Mariją Marczenko, której uczniowie wielokrotnie brali udział w konkursie. „Witam was wszystkich, zwycięzcy. Jesteście przede wszystkim przykładem dla rówieśników, ale też szerzej — dla wszystkich obywateli Ukrainy, jak należy władać językiem ukraińskim. I nie tylko władać — wy pokazujecie, jak trzeba go kochać, szanować i poznawać. Język ukraiński to ogromny skarb, który musimy przekazać potomnym. Nigdy nie stanie się językiem niezgody i nie będzie dawał do tego powodów. Ukraiński — to język miłości, pokoju i jedności”, — podkreślił. Prezydent przytoczył słowa ukraińskiego bohatera, dysydenta, zamordowanego przez system radziecki, rodem z ukraińskiego Donbasu Oleksy Tychego: „Język — jedna z podstawowych cech narodu. Język — fundament kultury. Ojczysty język — najdroższy skarb narodu. Ojczysty język — podstawa intelektu, ojczysty język — podstawa patriotyzmu. Ojczysty język powinien chronić i rozwijać każdy człowiek. Umiera język — umiera kultura. Umiera kultura — zatrzymuje się postęp, a historię zaczynają tworzyć nerony, bismarcki, mussoliniowie, hitlerowie, stalinowie”. Prezydent wyraził nadzieję, że „dzięki nowemu prawu i tym wynikom, które osiągnęliśmy w ostatnich latach, przekraczamy punkt bez powrotu”. Prezydent wezwał nowe władze do przestrzegania ducha i litery nowej ustawy o języku ukraińskim Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko wezwał nowe władze do przestrzegania ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, która została uchwalona przez Radę Najwyższą i podpisana przez Głowę Państwa. „15 maja na zawsze wejdzie do historii, miałem wielki zaszczyt i wielką dumę podpisać ustawę Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. W rzeczywistości to ogromne wydarzenie i było bardzo wzruszające widzieć na oczach działaczy społecznych łzy i słyszeć, że nie wierzyli, iż to w ogóle jest możliwe. Zrobiliśmy to razem”, — powiedział Petro Poroszenko. I podkreślił, że ta ustawa wspiera państwowy status języka ukraińskiego, zapewnia konstytucyjne prawo obywateli Ukrainy do mówienia ojczystym językiem i słyszenia go w przestrzeni publicznej: „To prawo będzie realizowane zgodnie z europejskimi modelami polityki językowej”. Głowa Państwa podkreślił, że praca nad ustawą trwała nie jeden rok, odbyła się bardzo szeroka dyskusja na terenie całej Ukrainy i poza jej granicami, w wielu kwestiach znaleziono rozsądny kompromis, a przygotowanie do drugiego czytania trwało kilka tygodni pracy plenarnej Rady Najwyższej. „Bardzo słuszną decyzją kierownictwa Parlamentu było tak ułożyć harmonogram prac nad projektem ustawy, aby zarówno końcowe głosowanie, jak i podpisanie przez Prezydenta odbyły się dopiero po wyborach prezydenckich”. „Tak się stało — po 21 kwietnia (ustawa została przyjęta przez WRU i podpisana przez Prezydenta — red.). To wyraźny dowód na to, że ta ustawa nie była dla nas przedmiotem koniunktury politycznej. To kwestia budowania państwowości”, — zauważył Petro Poroszenko i dodał, że dokument został opracowany na tyle starannie, aby żadna siła polityczna nie miała podstaw do inicjowania jego rewizji. Przypomniał o wysokim poziomie poparcia ustawy w Radzie Najwyższej, gdzie 278 posłów oddało głos za tym dokumentem. „To jaskrawe świadectwo tego, że ustawa jednoczy społeczeństwo ukraińskie, jednoczy państwo, a nie odwrotnie, jak straszono nas ze strony Moskwy i Kremla oraz ze strony piątej kolumny”, — podkreślił Prezydent. Dodał, że za ustawą głosowały zarówno władza, jak i opozycja, wszystkie siły polityczne, które nie oglądają się na Moskwę. „To pozwala prognozować naszej ustawie bardzo długie życie. Mam nadzieję, że także nowe władze, uważnie przestudiowawszy tekst ustawy, poprą zarówno jej ducha, jak i jej literę”, — podkreślił Petro Poroszenko. Podkreślił, że „zarzuty, jakoby ta ustawa umniejszała prawa obywateli innojęzycznych, są absolutnie bezpodstawne”, i zauważył, że dla tych obywateli obowiązuje ustawa o językach mniejszości narodowych, a Konstytucja Ukrainy chroni ich prawa. „Ustawa ma jedynie charakter stymulujący i motywujący. Opracowywano ją, omawiano i uchwalano w okolicznościach, gdy kraj-agresor uczynił politykę humanitarną jednym z kluczowych elementów swojej rosyjskiej ekspansji. Zatem kwestia nie dotyczy wyłącznie tego czy innego sposobu komunikacji. Chodzi o ukraińskie treści. A mogą one zostać najlepiej przekazane właśnie w języku ukraińskim”, — podkreślił Prezydent i przytoczył słowa ukraińskiej pisarki Oksany Zabużko: „Język to daleko nie tylko „środek porozumiewania się”, czyli przekazywania „gotowych myśli”, jak wszystkich nas uczono w imperialnej szkole. Znacznie poważniejszą jego misją jest być sposobem rodzenia się tych myśli: gdy „nie ma języka”, człowiek po prostu „nie ma czym myśleć”. Nie można umniejszać konsolidującej roli języka ukraińskiego w budowie narodu politycznego Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko podkreśla, że język ukraiński jest podstawą ukraińskiej tożsamości i fundamentem ukraińskiej państwowości: „Spójrzcie, jak piękny jest język ukraiński. Język ukraiński, który od setek lat jednoczy nas, wyodrębnia spośród innych narodów. Język ukraiński, który kształtuje naszą kulturową i duchową odrębność, wyznacza orientacje światopoglądowe i moralne”. Petro Poroszenko podkreślił: „Język jest podstawą naszej tożsamości. Język jest fundamentem naszej ukraińskiej państwowości. Każda propozycja, by wyjąć język przed nawias budowy państwa, oznacza demontaż samej ukraińskiej państwowości… I w żadnym wypadku nie wolno nam umniejszać jego konsolidującej roli w budowie ukraińskiego narodu politycznego”. Jak mówi, nie przypadkiem pojawiła się norma konstytucyjna, zgodnie z którą język ukraiński jest językiem państwowym na Ukrainie: „Przez wieki Moskwa, Petersburg i znów Moskwa uciskały, zakazywały, próbowały wykorzenić język ukraiński. Taki był główny kierunek kolonizacji Ukrainy ze strony Imperium Rosyjskiego. A nawet w czasach niepodległości trwała rosyjska okupacja ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, równie niebezpieczna jak okupacja wojskowa”. Zakończenie na str. 3 Zarząd Centralny organizacji pozarządowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki informuje, że 24 maja 2019 roku o godz. 11.00 w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy (ul. Bankowa, 2) odbędzie się sesja Rady Głównej Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Porządek obrad: 1. O nowej sytuacji politycznej na Ukrainie po wyborach prezydenta Ukrainy. 2. O obchodach 30-lecia odrodzonego Towarzystwa «Proświta» oraz Ruchu Ludowego Ukrainy. 3. O zmianach w Statucie organizacji pozarządowej «Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki». 4. O opracowaniu kompleksowego planu funkcjonowania ukraińskiego języka państwowego do 2028 roku. DZWONY OHIJENKA W CAŁEJ UKRAINIE KIEDY POZNAMY ZATAJONĄ PRAWDĘ? MA BYĆ JEDNA OJCZYZNA 10-11

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Co nam mówi nowy Prezydent Ukrainy?

Osyp JAKYMCZUK Jestem przekonany, że właśnie tak — za kilka lat okres jego rządów zostanie nazwany w historii Ukrainy czasami Zełenskiego, niezależnie od tego, czy jego prezydentura będzie udana, czy nie. Rzecz w tym, że Zełenski doszedł do władzy nie drogą dialogu z przeciwnikami o perspektywie Ukrainy, lecz drogą totalnego zombizowania społeczeństwa, pokazów-show i lekceważenia ustanowionych prawem procedur. Odebrana przez społeczeństwo taka forma walki o mandat prezydencki wpłynęła na jego ultimatywną formę komunikowania się z podmiotami ukraińskiego procesu politycznego. Cały ukraiński świat został zszokowany ultimatywnym żądaniem Wołodymyra Zełenskiego wobec parlamentu, aby datę inauguracji wyznaczyć na niedzielę 19 maja. Zgodnie z Dekretem Prezydenta z 21 maja 2007 roku ustanowiono Dzień Pamięci Ofiar Represji Politycznych, obchodzony w trzecią niedzielę maja, w celu zwrócenia uwagi społeczeństwa na tragiczne wydarzenia w historii Ukrainy, spowodowane gwałtownym wprowadzeniem ideologii komunistycznej. W tym roku trzecia niedziela maja przypada na 19 maja. Dlatego parlament odrzucił datę zaproponowaną przez W. Zełenskiego, co wywołało niezadowolenie zarówno nowo wybranego prezydenta, jak i ludzi z jego sztabu wyborczego. Choć podczas pierwszych konsultacji w sprawie daty inauguracji W. Zełenski był nawet gotów zgodzić się na 28 maja, jednak po replice Dmytra Razumkowa upierał się przy zaproponowanej przez siebie dacie. Dowodził, że Dzień Pamięci w żaden sposób nie koliduje z przeprowadzeniem inauguracji. Twierdził, że goście zagraniczni już zostali zaproszeni. Choć gości nie zaprasza osobiście prezydent, który składa przysięgę, lecz państwo w osobie MSZ. Zatem nie o gości tu chodzi. Ludzie, którzy trochę znają środowisko W. Zełenskiego, mówią, że upieranie się przy 19 maja w jakiś sposób wiąże się z jego wiarą w magiczność liczb. Tym czegoś bardzo zachwycali się wszyscy dyktatorzy. I kiedy właściwe „ego” stawia się wyżej od świętych wartości narodu, takich jak pamięć o „skoszonym” bolszewizmem kwiecie narodu, to jest to albo skrajny brak szacunku dla narodu, albo początek dyktatury. Od prostych haseł, które podpalają masy, połączonych z pokazową demonstracją siły woli, zaczynają się reżimy dyktatorskie. Czy Ukrainę ominie ten kielich? To było główne pytanie, na które miałem nadzieję otrzymać odpowiedź podczas inauguracyjnego przemówienia nowego prezydenta. Niestety, nie otrzymałem jej! Myślę, że i liczni zagraniczni goście, którzy przybyli 20 kwietnia do Kijowa na inaugurację nowego Prezydenta Ukrainy, nie tyle okazywali szacunek nowemu politykowi, ile szacunek dla Ukrainy, przede wszystkim oczekiwali odpowiedzi: czy zostanie zachowany europejski kurs Ukrainy. Czy ją otrzymali — nie wiadomo. Na szczeblu prezydentów na tym wydarzeniu, którego znaczenie wykracza poza granice narodowe, reprezentowane było 5 państw — Gruzja, Republika Estońska, Republika Łotewska, Republika Litewska, Węgry. Turcję reprezentował wiceprezydent Republiki Tureckiej. Polskę reprezentowały dwie osoby: szef Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz minister spraw zagranicznych tego kraju. Niemcy reprezentował były Prezydent. Pozostałe kraje (łącznie 28) były reprezentowane przez kierujących parlamentami (lub ich zastępców), wicepremierów, ministrów, specjalnych przedstawicieli, ambasadorów. Wszystko to świadczy o wysokim autorytecie Ukrainy, który po hańbie Janukowycza wywalczyli prezydent Petro Poroszenko i minister spraw zagranicznych Ukrainy Pawło Klimkin, oraz o wielkim znaczeniu Ukrainy w systemie bezpieczeństwa europejskiego. To swoisty zaliczkowy kredyt zaufania dla nowego prezydenta, od którego zachodni partnerzy na razie nie wiedzą, czego mają się spodziewać. Od 20 maja 2019 roku w naszym państwie rozpoczęło się nowe odliczanie czasu — czasu Wołodymyra Zełenskiego. Chodzi o objęcie urzędu przez nowego Prezydenta Ukrainy, wybranego 21 kwietnia. W swoim przemówieniu inauguracyjnym właściwie nic nie powiedział o sposobach realizacji kursu integracji europejskiej. Jego czysto wiecowa fraza „Wybraliśmy drogę do Europy, ale Europa – nie gdzieś tam. Europa jest tutaj (w głowie — red.)” nie daje żadnej odpowiedzi na kardynalne pytanie dnia: jak pogłębiać integrację europejską przy codziennym przeciwdziałaniu Rosji? Podobnych fraz Ukraińcy słyszeli przez ostatnie 30 lat tysiące. Mimo to proces integracji nie stawał się przez nie bardziej aktywny. Nie wniosła jasności także fraza o integracji europejskiej w powitalnym słowie Prezydenta Ukrainy podczas uroczystego przyjęcia dla szefów zagranicznych delegacji z okazji objęcia przez niego urzędu: „Będę się starał robić wszystko, aby zarówno w rodzinie europejskiej, jak i w wielkiej światowej rodzinie Ukraina była nie uciążliwym dalekim krewnym, który wszystkich rozczarowuje, lecz stała się niezawodną siostrą, z której wszyscy będą dumni! I żeby „Sława Ukrainie!” rozbrzmiewało nie tylko u nas, ale na całym świecie!” Brzmi to może i patetycznie, lecz istnieje surowa rzeczywistość, która bardzo szybko rozbije ten patos. Szef Służby Bezpieczeństwa Ukrainy Wasyl Hrycak w raporcie o dymisji, złożonym na ręce prezydenta W. Zełenskiego, napisał: „Będę z Ukraińcami szczery: raport o dymisji napisałem z ciężkim sercem. Podobnie jak wszyscy inni martwię się o przyszłość Służby i państwa, widzę, jak podnosi głowę prorosyjski rewanżyzm na Ukrainie”. Widocznymi objawami aktywizacji prorosyjskiego rewanżyzmu na Ukrainie są powroty na Ukrainę osławionych politycznych uciekinierów Andrija Portnowa i Ołeksandra Oniszczenki. Zastępca szefa Administracji Prezydenta za czasów Wiktora Janukowycza Portnow zdążył już oświadczyć, że złożył do Państwowego Biura Śledczego zawiadomienie o popełnieniu „przestępstwa” przez piątego prezydenta Ukrainy Petra Poroszenkę. Obiecuje podobne zawiadomienia także wobec ludzi z otoczenia byłego prezydenta. Analitycy uważają, że takie pozwy (a może i wyroki) są obecnie korzystne dla środowiska, które Wołodymyr Zełenski chce wprowadzić do ukraińskiej polityki, jednak w dalekiej perspektywie będą miały katastrofalne skutki dla tej drużyny… Nie tylko ja liczyłem na to, że demagogia kampanii wyborczej to już zamknięta karta. U ludu jest przysłowie: wielkie widać z daleka. Widziana z daleka, z zagranicy, inauguracja 6. prezydenta Ukrainy i jego przemówienie inauguracyjne wywołały niekrytą trwogę w zagranicznych środowiskach ukraińskich, o czym piszą w mediach społecznościowych. Za znaczący uważam komentarz dziennikarki i ukraińskiej wolontariuszki z Warszawy Ewy Pocztar (Ewa Pocztar), która organizuje w Polsce wolontariacką pomoc dla ukraińskich obrońców wschodnich granic cywilizacji europejskiej. Cytuję jej komentarz: „Oglądałam w telewizji inaugurację nowego Prezydenta Ukrainy. Pierwszy wniosek z usłyszanego: w warunkach wojny z Rosją prezydent powinien być gwarantem stabilności. Ale nim nie jest! Po co państwu prezydent i zarazem główny dowódca, który sieje chaos? Nasuwa się retoryczne pytanie: komu to odpowiada? Wydawało się, że to przemówienie nie jest słowem szefa wielkiego europejskiego państwa, lecz kolejnym nagraniem artysty Zełenskiego. Przy okazji, on nawet dobrze nie nauczył się tekstu, bo zaglądał do kartki. Jego przemówienie jest pełne negatywnych emocji, jakby było przeznaczone na wybory parlamentarne. On i jego otoczenie dobrze wiedzą, że czas działa przeciwko nim. Elektorat w końcu zrozumie, że nie można spełnić obietnic, zwłaszcza tych, które nie leżą w kompetencjach prezydenta. Pewnie dlatego zobaczyłam w tym tekście tyle mowy nienawiści, odwołań do najniższych instynktów. Osobiście spodobał mi się apel do Ukraińców świata o uzyskanie przez nich obywatelstwa Ukrainy, apel, by diaspora przyłączyła się do budowy państwa ukraińskiego. Ale to nie nowość, nie mówiąc już o wspomnieniu Izraela. O tym kilka miesięcy temu mówił prezydent Petro Poroszenko pod koniec swojej prezydentury. Zwłaszcza w Lublinie, podczas spotkania z ukraińską społecznością w Polsce. Jednak, aby Ukraińcy odpowiedzieli na taki apel, potrzebne jest zaufanie. Zachodnia diaspora Zełenskiemu nie wierzy. Podczas inauguracji nie tylko nie umocnił swojej pozycji. Wręcz przeciwnie — pogorszył sprawę. Boże, Ukrainę zachowaj!” Zaskoczyły mnie także negatywne emocje W. Zełenskiego zauważone przez E. Pocztar, w stylu 95. kwartału, które on zaliczył do oczekiwań swoich wyborców, całkowicie lekceważąc ukraińskie interesy, z których najważniejszą obecnie jest stabilność. Zamiast szukać dróg do jej osiągnięcia, rozbrzmiewały niekryte obelgi pod adresem wszystkich, którzy budowali Ukrainę od dnia odzyskania przez nią niepodległości. Rzekomo system polityczny przez 28 lat stworzył kraj możliwości (…) „odkatów”, „strumieni”, „derybanów”. Obecnie bardzo łatwo znajdują grunt deklaracje, że trzeba ich wszystkich „wsadzić”. Jednak od nadmiaru populizmu męczy się nawet żądny widowisk tłum. A jego bunt, jak pokazuje historia, bywa bezlitosny. Nie mniej niż podsycanie negatywnych emocji zaszokowały mnie obcojęzyczne wtrącenia W. Zełenskiego w jego przemówieniu. I jego niezupełnie zrozumiała, lecz dwukrotnie nagrodzona oklaskami części sali reakcja na uwagę w tej sprawie posła Ołeha Laszka: „Tak, bardzo dziękuję. Dziękuję, że pan dalej dzieli ludzi, panie Laszko. Bo Ukrainiec…” To daje podstawy do obaw, że w implementacji ustawy o funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego Ukrainie może grozić regres językowy na wzór tego, co wydarzyło się, gdy w odległym 1994 roku Leonid Kuczma w przemówieniu inauguracyjnym ogłosił rosyjski „językiem urzędowym”. A oświadczenie Wołodymyra Zełenskiego o rozwiązaniu parlamentu na tle aluzji, że nie pozwolono mu przeprowadzić inauguracji w dniu, o który prosił (a był to dzień pamięci ofiar represji politycznych!), także nie wróży Ukraińcom nic dobrego. Konfrontacja nigdy nie prowadziła do dobra. Tym bardziej, gdy w działaniach pewnych ludzi czytać można mściwość. Tak w życiu bywa, że kiedy ktoś zaczyna działalność od konfrontacji, źle się kończy… Szósty Prezydent Ukrainy powiedział, że jego dotychczasowa misja (w rzeczywistości nie misja, lecz bardzo wielki biznes, jak widać z deklaracji o wielomilionowym majątku aktora Zełenskiego, ogłoszonej 20 maja) polegała na tym, by Ukraińcy się uśmiechali. Jednak nie wszyscy są zdolni się śmiać, gdy ktoś jest lekceważony. Choć lekceważenie organu ustawodawczego, które zademonstrowano już pierwszego dnia prezydentury, przewodniczący Rady Najwyższej Andrij Parubij podsumował krótko: „było wesoło”… Jednak nie tylko w mitingowych wystąpieniach przeciwko parlamentowi i przeciwko rządowi, jako głównym instytucjom funkcjonowania państwa, myślący Ukraińcy dostrzegli lekceważenie wobec siebie. Wyraźnie odczytywało się je w tym, że w potoku populizmu w przemówieniu inauguracyjnym (w rzeczywistości był to zestaw prostych haseł, które używane są w mediach społecznościowych) poza uwagą pozostały obowiązki Prezydenta Ukrainy zapisane w Konstytucji. Jednak mała fraza, zapisana w przemówieniu inauguracyjnym opublikowanym na stronie internetowej Prezydenta Ukrainy: „To mówi nie ja, lecz naród Ukrainy” (w stenogramie Rady Najwyższej brzmi ona inaczej!) — wskazuje, że nie ustawa, lecz „wola narodu” będzie pierwotna w działalności obecnego gwaranta Konstytucji. Nie bez podstaw pojawiło się stwierdzenie, że nie prezydent wybrany przez naród, lecz każdy z narodu ponosi odpowiedzialność za sytuację w kraju. W przemówieniu ani słowem nie wspomniano o Rosji jako o okupancie ani o zagrożeniach, jakie niesie ona Ukraińcom. Oświadczenie „to nie my zaczęliśmy wojnę” na tle retoryki z kampanii wyborczej, że władza jest zainteresowana wojną, daje podstawy przypuszczać, że będzie tu dużo demagogii. Pierwsza zastępczyni przewodniczącego Rady Najwyższej Iryna Geraszczenko zwróciła uwagę, że w przemówieniu nowego prezydenta nie padły słowa Rewolucja Godności, FR, UE, NATO, zwycięstwo. Uważa to za znamienny moment. Dlatego po inauguracji Ukraińcy z jeszcze większym niepokojem niż przedtem patrzą w jutro. Co nam przyniesie? To pytanie jest szczególnie aktualne na tle pewnych siebie oświadczeń Azarowa o jego powrocie do władzy na Ukrainie! Wielu ludzi komentuje zarejestrowany przez telewizję fakt, że wręczone przewodniczącej CKW Wołodymyrowi Zełenskiemu zaświadczenie Prezydenta Ukrainy, które on osobiście nieudolnie położył na poduszeczce, niesionej przez jednego z żołnierzy, upadło. Coś podobnego w naszej historii już było. Gdy inaugurował się Janukowycz, przed nim zamknęły się drzwi sali posiedzeń. Jedni uważali to za przypadek niewart uwagi, inni za znak. Jak się okazało, Janukowycz był zmuszony nie tylko odejść, lecz uciekać.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ukraiński — język miłości!

W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki odbyły się uroczystości z okazji zakończenia XIX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka (jego organizatorami są Liga Ukraińskich Mecenasów oraz Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy). Mecenasi wręczali swoje nagrody zwycięzcom i laureatom popularnego oraz prestiżowego maratonu językowego. Wśród darczyńców jest wielu znanych ludzi, którzy ustanowili własne nagrody imienne, a wśród nich: Iryna Farion, Julia Tymoszenko, Bohdan Beniuk, Rusłan Koszułynski, Pawło Mowczan, Lubow Hołota, główny i niezmienny mecenas konkursu od 18 lat — firma farmaceutyczna „Darnycja” (prezes rady nadzorczej — Wołodymyr Zahorij); zagraniczni mecenasi maratonu językowego — Związek Ukrainek Australii oraz Fundacja im. Bahrianego. Przed zgromadzonymi wystąpili działacze społeczni, pisarze, deputowani ludowi i mecenasi. Przedstawiamy uwadze czytelników „Słowa Proświty” fragmenty ich wystąpień. Wołodymyr ZAHORIJ, prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący rady nadzorczej firmy farmaceutycznej „Darnycja”: — Bardzo miło jest dzisiaj czuć się na swojej ziemi prawdziwie ukraińskim człowiekiem. W historii rozwoju ludzkości, historii rozwoju cywilizacji zawsze istniały wartości. I język zajmował wśród nich pierwsze miejsca. Musimy dzisiaj rozumieć: jeśli przez kłopoty, przez nieporozumienia zaczyna znikać język ojczysty, zaczyna znikać ten naród. Język przekształca się w jakieś narzecze, dialekt. Znacie historię Babilonu, Egiptu, Azteków. Musimy być dumni, że przeprowadzenie tego konkursu w 2019 roku jest jednym z wydarzeń historycznych. Jeszcze raz dziękuję w waszym imieniu, w imieniu Ligi Ukraińskich Mecenasów, od wszystkich Ukraińców naszym politykom i Prezydentowi, że została podpisana i za dwa miesiące zacznie obowiązywać Ustawa Ukrainy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego”. To zwycięstwo. Jesteśmy narodem wiecznym, który nigdy nie zniknie. Kochamy swój język. Kochamy siebie nawzajem. Mychajło SŁABOSZPYCKYJ, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący Rady Koordynacyjnej konkursu: — Powinienem był tutaj długo odczytywać pozdrowienia, które otrzymaliśmy dzisiaj. Począwszy od Światowego Kongresu Ukraińców, Związku Ukrainek Australii i wielu innych ukraińskich organizacji świata. Diaspora jest bardzo zaniepokojona sytuacją z językiem ukraińskim na Ukrainie kontynentalnej. Przed nami długa droga. I będzie to nieprosty proces utwierdzania języka ukraińskiego w państwie ukraińskim. Od każdego z nas zależy sytuacja językowa na Ukrainie. I jestem pewien, że zwyciężymy. Chcę skierować najlepsze słowa podziękowania dla Sumszczyzny, dla kierownika departamentu oświaty Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wiktorii Hrobowej. Tak błyskotliwie zostało zorganizowane otwarcie XIX konkursu języka ukraińskiego im. Petra Jacyka. I nie zazdroszczę kijowskim edukatorom, ponieważ poprzeczkę Sumy postawiły dość wysoko. A teraz chodzić będzie o honor edukatorów stolicy, który trzeba będzie udowodnić. Pawło HRYCENKO, przewodniczący jury konkursu, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy: — Witam wszystkich zwycięzców. Wszystkich tych, którzy będą mieli i nie będą mieli dyplomów. Wy wszyscy zwyciężyliście, bo dołożyliście starań do głębszego poznania języka ukraińskiego. Otworzyliście swoje serce na język ukraiński, a język ukraiński wam obowiązkowo się odwdzięczy. On was podniesie, doda wam sił i w tym jest znaczenie naszego języka. A to, że zebraliśmy się następnego dnia po podpisaniu już uchwalonej ustawy o państwowym statusie języka ukraińskiego — jest świadectwem tego, że jesteśmy już państwowcami w swoim państwie i jest to symboliczne. Jestem przekonany: choćbyśmy nie wiem ile mówili, że język ukraiński nie dzieli, to trochę kłamiemy. Dlatego że on oddziela nieczystość od czystego, ziarno od plew. I ten, kto nie jest w języku ukraińskim, nie jest z naszego pola. I im szybciej on to zrozumie, tym szybciej stanie w naszych szeregach. Jestem przekonany, że obecny tutaj wiceminister oświaty i nauki Ukrainy przekaże Lilii Hrynewycz i całemu aparatowi ministerstwa jedną prostą myśl. Ten krok, który wykonało Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy poprzedniego składu, niszcząc praktycznie język ukraiński na uniwersytetach na wydziałach niespecjalistycznych poza filologicznym, popełniło zbrodnię. Tę zbrodnię trzeba naprawić. Państwo rosyjskie, aby narzucać język rosyjski, finansowało nauczycieli języka rosyjskiego. Dlaczego nasi nauczyciele ukraińskiego mieliby nie mieć tego dodatku, przecież pracują w trudnych warunkach. Nowa ustawa daje podstawy mieć nadzieję, że będziemy mieli właśnie taki stosunek do języka ukraińskiego. Musimy prawdziwie szanować naszego nauczyciela języka. Napiszcie każdy wielkimi literami w swoim domu: „Czyj język — tego państwo!”. Będzie język ukraiński — będzie państwo ukraińskie; będzie dwujęzyczność — nie będzie żadnego państwa; będzie język rosyjski — będzie małorosyjski pachanat pod kremlowskim kaganatem. Cieszymy się, że już po raz dziewiętnasty odbywa się konkurs im. Petra Jacyka. Ale musimy zdać sobie sprawę, że to, co robimy dzisiaj, to za mało. Przed nami codzienna ogromna praca. Iwan MAŁKOWYCZ, dyrektor wydawnictwa „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA”: — Miło występować przed Ukraińcami, którzy zwyciężają. Zawsze życzę zwycięzcom konkursu im. Petra Jacyka bycia skutecznymi w życiu. Bo często ci, którzy wiążą swoje życie z językiem ukraińskim, ze sprawą ukraińską, nie opływają w luksusy. Życzę, abyście mieli i duchowe luksusy, i czuli się zamożnymi w swoim kraju z tego, że będziecie propagować i bronić języka ukraińskiego. Wołodymyr Sosiura kiedyś powiedział: „Tam, gdzie żyje język ukraiński, żyje naród ukraiński”. Myślę, że to najlepsza formuła. Miejmy nadzieję, że ustawa o funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego będzie w tym pomagać. Nasz alfabet ma jedną zdumiewającą cechę. Rozpoczyna się od Anioła (Anheł), a kończy Aniołem (Janhoł). Ale Aniołowi i Aniołowi trudno samym bronić języka ukraińskiego. Wy jesteście tymi, którzy pomagają im to robić. Bądźcie w tym zawsze skuteczni. Rusłan KOSZUŁYNSKYJ, zastępca przewodniczącego, przewodniczący sekretariatu Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda”: — Mam zaszczyt dzisiaj w imieniu Iryny Farion wręczyć nagrodę im. Ołeny Pcziłki. Ołena Pcziłka podarowała Ukraińcom słowa „promienisty” i „gorący”. Dzisiaj witamy zwycięzców. A słowo „zwycięzca” również podarowała O. Pcziłka. Ona pierwsza z Ukraińców publicznie odkryła wielką tajemnicę naszej ukraińskiej wyszywanki. Właśnie Ołena Pcziłka określiła, czym dla nas jest sztuka. Zatem, szanowni Ukraińcy, stawajmy się wielkimi, pięknymi, mężnymi, niezłomnymi, gorącymi pszczółkami ukraińskiego roju, ukraińskiego rodu! Mam zaszczyt wręczyć nagrodę imienia wielkiej Ukrainki — Ołeny Pcziłki. Mychajło SYDORŻEWSKYJ, przewodniczący NSPU: — W imieniu NSPU witam wszystkich podczas dzisiejszego wydarzenia, dzisiejszego święta, uroczystej ceremonii wręczenia nagród zwycięzcom konkursu im. Petra Jacyka. Przez konkurs przeszło ponad milion uczestników — uczniów i studentów. To swoista wielkoskalowa pracownia twórcza. Młodzi ludzie, którzy brali i biorą udział w tym konkursie, to inwestycja w przyszłość Ukrainy. Ponieważ XXI wiek dyktuje nowe reguły gry, nowe formaty. Przyjęcie i podpisanie ustawy o państwowości języka ukraińskiego jest zwycięstwem, świętem. To kolejny etap naszego stawania się, naszej drogi do ukraińskiej Ukrainy. Młodzież — uczestnicy tego konkursu — to przyszłe pokolenia, które będą implementować tę ustawę. Młodzi ludzie, którzy przeszli przez miłość do języka ukraińskiego, ukraińskiego słowa, do ukraińskiej poezji, ukraińskiej kultury, do ukraińskiej duchowości — to skarb narodowy. Duchowość, kultura, język, wiara, historia, tradycje — to układ odpornościowy organizmu państwowego, narodu, który pozwoli zachować Ukrainę. Bez tego stracimy i naród, i państwo. Obwód sumski, który w zeszłym roku otwierał u siebie dziewiętnasty Konkurs, przekazał sztafetę Kijowowi, który rozpocznie już dwudziesty. — Taka sama poruszająca atmosfera była rok temu, kiedy przyjmowaliśmy konkurs — wyznała Wiktorija HROBOWA, dyrektor Departamentu Oświaty i Nauki Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej. — Wtedy pojawiały się myśli, jak to będzie. Denerwowaliśmy się. Ale przejęliśmy się tym. Chwała, że taki konkurs istnieje. Bardzo dziękuję za ten wysoki zaszczyt, który nam okazano — przeprowadzić na Sumszczyźnie XIX konkurs im. Petra Jacyka. Tak potężne przedsięwzięcia, potężne konkursy trzymają się na osobowościach, energii, optymizmie każdego. Niech konkurs żyje! Wśród zwycięzców konkursu: Jastreb Antonina, Turżanska Daryna, Iwaniuk Melisa, Rosłyk Jehor, Sołomka Ołeksandra, Lesiuk Hałyna, Hałamaj Jana, Hrybaczowa Marta, Biła Lilija, Konował Anastasija, Płeszkan Iwanna, Bereżna Anastasija, Hrusza Anastasija, Biła Andriana, którzy zostali nagrodzeni stypendium prezydenckim. Również pierwsze miejsce wywalczyli Chomczuk Mykoła, Karpenko Weronika i Dumczykowa Tetiana. Nagrodę przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana otrzymała Mandryk Antonina, uczennica 4 klasy Horisznioszereweckiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia w rejonie zastawnieńskim obwodu czerniowieckiego, nagrodę przewodniczącej kolegium redakcyjnego gazety „Słowo Proświty” Lubowi Hołoty — Petreczenko Jewhenija, uczennica 5 klasy Gimnazjum im. Iwana Franki w Kaniowie, podległego Radzie Miejskiej Kaniowa w obwodzie czerkaskim. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Nasza mowa jest nieśmiertelna, jak nieśmiertelna jest ukraińska dusza

Dokończenie. Początek na str. 1. Petro Poroszenko podkreślił, że sytuację trzeba było naprawiać, poczynając od 2014 roku: „Jestem dumny z tego, że w ciągu pięciu lat mojej prezydentury prowadziliśmy bardzo wyważoną, powściągliwą, ale jasną i konsekwentną politykę odrodzenia języka ukraińskiego. Politykę wzmacniania jego pozycji we wszystkich sferach życia publicznego… Właśnie w tych latach nasz język ukraiński zajął wreszcie godne miejsce w ukraińskiej telewizji, ukraińskim radiu, w ukraińskim wydawnictwie książkowym oraz w odrodzonej kinematografii narodowej”. Jednocześnie zaznaczył, że decyzje te w żaden sposób nie naruszają praw użytkowników innych języków. „Ponieważ język ukraiński dotyczy języka ukraińskiego, a nie ucisku mniejszości narodowych. Co szczególnie cieszy, w ciągu tych lat istotnie wzrósł prestiż języka ukraińskiego. Wiecie, taki drive — mówienie po ukraińsku stało się modne. I ci uczniowie oraz studenci, którzy siedzą teraz w tej sali, są tego jaskrawym potwierdzeniem. Konkursy z języka ukraińskiego stały się najbardziej prestiżowymi. A zwycięzcy są bardzo godnymi ludźmi” — zauważył Petro Poroszenko. Ukraińskie społeczeństwo ma zapotrzebowanie właśnie na ukraiński produkt kulturalny. „Dobrowolne przekraczanie przez stacje radiowe kwot językowych świadczy o tym, że ich wprowadzenie w pełni odpowiada zapotrzebowaniu ukraińskiego społeczeństwa na produkt kulturalny w języku ukraińskim” — powiedział Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko. Przypomniał o decyzjach dotyczących wprowadzenia kwot na produkt ukraińskojęzyczny w radiu, telewizji i wydawnictwach książkowych: „Najwyraźniejsze zmiany zachodzą w przestrzeni medialnej dzięki wprowadzeniu kwot językowych”. „Nie męczę się przypominaniem, jakie strzały i kamienie w mnie leciały, że niby Poroszenko, proponując wprowadzenie kwot językowych, ogranicza, uciska wolność słowa, przeszkadza wydawnictwom książkowym, produkcji filmowej, utrudnia pracę ukraińskiemu radiu i telewizji, bo ich zdaniem to nieformat, że ukraińskich piosenek, kina nie będą oglądać i słuchać. Co więcej — u nas jeszcze nie ma ukraińskich piosenek” — zaznaczył Głowa państwa. Potężna odpowiedź społeczeństwa, które wymagająco podeszło do konieczności rozszerzenia ukraińskojęzycznego kontentu w przestrzeni medialnej i środowisku kulturalnym, stworzyła niezbędny fundament dla poprawy sytuacji z używaniem języka ukraińskiego. „Wolumen prowadzenia audycji w stacjach radiowych w języku państwowym na antenach nadawców ogólnokrajowych wynosi ponad 89%. Przypomnę, kwota wynosiła 60%. Bez jakiegokolwiek nacisku ze strony państwa. A ukraińskojęzycznych piosenek na antenie jest już teraz ponad 57%. Podkreślam, kwota wynosiła 35%. A w 2013 roku, przed wprowadzeniem kwot, udział ukraińskich piosenek wynosił 5%. 5% i prawie 60% — to dystans, który pokonaliśmy w ciągu pięciu lat” — powiedział. „Stopniowo rośnie udział książek, które wydaje się w języku ukraińskim. Czytelnik sam z roku na rok coraz częściej wybiera produkt ukraińskojęzyczny i płaci za niego z własnej kieszeni. I każdy z was może się o tym przekonać, odwiedzając Lwowski Forum czy Kijowski Arsenał. I dzisiaj już nie być na Książkowym Arsenale, na Lwowskim Forum też jakoś nie jest na czasie, nie jest modne. Jedyne, że wychodzisz stamtąd przeciążony ukraińskimi książkami. Jakościowymi, fantastycznymi, których po prostu nie możesz nie kupić” — zaznaczył Petro Poroszenko. Według niego języka ukraińskiego staje się więcej także w produkcji telewizyjnej. W szczególności rośnie liczba seriali stworzonych na Ukrainie i w języku ukraińskim, na tematykę ukraińską. „I to jest niezwykle ważne, ponieważ nie tylko dzieła elitarne kształtują matrycę kulturową. Możliwe, że nawet przede wszystkim — towar informacyjny, skierowany do masowego odbiorcy” — podsumował. Ze strony president.gov.ua

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Dzwony Ohijenki w całej Ukrainie

Po nabożeństwie przy niedokończonej cerkwi Świętego Zmartwychwstania dźwięcznie uderzyło dwanaście dzwonów. Ich uroczysty przedzwon towarzyszył uczestnikom i gościom Pierwszego Ogólnoukraińskiego festiwalu-konkursu ukraińskiej pieśni narodowo-patriotycznej i duchowej „Dzwony Ohijenki” aż do samego Domu Kultury w Brusiłowie. Inicjatorem tego festiwalu wystąpił Wołodymyr Habaneć, przewodniczący miejscowej osiedlowej zjednoczonej wspólnoty terytorialnej. Nazwę nadała mu wielka orędowniczka sprawy Iwana Ohijenki w Kamieńcu Podolskim, a i w całej Ukrainie, Jewhenija Sochacka. Ona też stanęła na czele jury. Tak więc ceremonia wręczenia — po raz dwudziesty czwarty! — tegorocznych laureatów Ogólnoukraińskiej nagrody im. Iwana Ohijenki oraz festiwal jego imienia przekształciły się w tym gościnnym i przytulnym miasteczku w prawdziwą manifestację ukraińskiej kultury i państwowości. Mykoła CYMBALIUK. Ceremonię wręczenia nagród laureatom Ohijenkowskim otworzył Ludowy amatorski zespół pieśni i tańca „Krynyczeńka” z Domu Kultury w Andruszówce (kierownik, zasłużony działacz kultury Polski, Iwan Krasowski). Natchniona pieśń „Modlitwa za rodzinny kraj” urzekła wszystkich uczestników. Przewodniczący Komitetu ds. przyznania nagrody Iwana Ohijenki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, do głębi duszy poruszony pieśnią, szczerością i życzliwością ziomków Ohijenki, zwrócił się do obecnych: „Szanowna ukraińska rodzino!” — Rzeczywiście — powiedział — jeśli jesteś w samotności, kiedy jesteś sam, kiedy podchodzisz do tego miejsca, gdzie kiedyś była siedziba Iwana Iwanowycza, usłyszysz, jak tam odbija się rytm serca. Tam słyszysz to, co zostało nam objawione już wiele dziesięcioleci temu — to zdumiewające imię, które przekształciło się ze świeckiego, cywilnego w duchowe. I całkiem logicznie — od męża stanu do człowieka, który wywalczył to, co nazywa się miejscem dla Boga, miejscem dla Boga w nas, w naszych duszach. Przeżywamy bardzo ciekawe czasy. I ja, jak i wielu spośród obecnych, byliśmy i jesteśmy świadkami tego, jak szybko zmieniają się czasy, jak ludzie bez silnego narodowego i moralnego rdzenia spieszą się, by dostosować się do tej czy innej sytuacji politycznej. Zapominając, że ona zawsze jest tymczasowa. Absolutnie tymczasowa! Wtedy, kiedy bano się imienia Ohijenki, kiedy w Połtawie podczas przyjazdu na uroczystości ku czci Symona Petlury przebijano nam opony, kiedy zjeżdżaliśmy się do Uhrynia dla uczczenia naszego znanego działacza politycznego Stepana Bandery, kalifowie na godzinę o tym nie myśleli. I wszystko to działo się wtedy, kiedy ja, jako człowiek urodzony w Centralnej Ukrainie, nic nie wiedziałem o teraz już szeroko znanych orędownikach ukraińskiej idei. I nie wiedzieliśmy, kto żył i tworzył na tej ziemi w imię przyszłości Ukrainy. Dzisiaj słyszymy stukot, jak metronomu, tego serca, wielkiego serca Iwana Ohijenki. Dlatego zbieramy się nie w Żytomierzu, nie w Kijowie, a na tej ziemi. On stworzył niezwykle ważne rzeczy, które dotyczą nie politycznej koniunktury, on mówił o wiecznej kategorii ukraińskości, która jest, która ma kolosalną historię, kulturę, bogaty język, głęboki, zakorzeniony, który leży u podstaw duchowości naszego narodu. W odróżnieniu od naszych północnych sąsiadów, których przodków Słowianie nazywali Loparami, samojedami, czyli tymi, którzy zjadali sami siebie. I dzisiaj ci samojedzi tak się zjednoczyli, że po raz kolejny chcą połknąć Ukrainę. Niestety, wśród naszych obywateli znajdują się tacy, którzy im przygrywają. Oni aktywnie omawiają temat naszej Cerkwi, języka ukraińskiego w kanałach telewizyjnych, chociaż są bezgranicznie dalecy od ukraińskiej duchowości i mentalności. I kto omawia!? Pigmeje! Tam, na przykład, siedzi przedstawiciel, który musiał jeszcze cztery lata temu siedzieć w więzieniu. To tak zwany radykał Mosijczuk. I on mówi o tym, że Tomos to spekulatywna polityka Poroszenki… Pawło Mowczan podniósł nad głową jedną z ponad dwudziestu książek Iwana Ohijenki — „Kochajmy swoją ukraińską Cerkiew”. — Oto Tomos! Ja trzymam go i Wołodymyr Habaneć (z lewej) i Mykoła Pokropywnyj wręczają nagrody, noszę stale przy sobie — „Kochajmy swój ukraiński Kościół”. Gigantyczna praca, w której każde słowo, każdy rozdział jest umotywowany. Chciałbym zanieść tę książkę do Rady Najwyższej, Administracji Prezydenta, do Gabinetu Ministrów i powiedzieć: „Przeczytajcie, zmądrzejecie, zrozumiecie, dlaczego zasłużyliśmy na ten Tomos i dlaczego nikomu go nie oddamy! Tak jak nigdy nie zapomnimy i nikomu nie oddamy wielkiego i sławnego imienia Iwana Ohijenki. Dlatego cieszę się, że mogę dziś wręczyć nagrodę tym laureatom, którzy reprezentują Ukrainę nie w skali lokalnej, a w ogólnoeuropejskiej, ogólnonarodowej. Na przykład Wołodymyr Słepczenko: człowiek szczególnego daru, członek wielu europejskich akademii, człowiek, który wykonał kolosalną pracę w dziedzinie kultury narodowej. Jestem jednak przekonany, że w jego galerii wybitnych postaci ukraińskiej kultury szczególny szacunek żywi do postaci Iwana Ohijenki. Wszystko zostało odzwierciedlone w tym wizerunku”. Wołodymyr Słepczenko, odbierając dyplom i nagrodę laureata Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Iwana Ohijenki (w kategorii „Sztuka”), przekazał w darze muzeum jego imienia mistrzowsko, z głęboką treścią filozoficzną namalowany portret Metropolity. Laureatami nagrody I. Ohijenki w 2019 roku zostali również: autor i wykonawca piosenek do wierszy Hryhorija Skoworody Petro Prystupow z Kijowa (kategoria — „Oświata”); Ołeksandr Medwedjuk, przedsiębiorca, mecenas, oraz Wałerij Hołowatenko, autor i rzeźbiarz z Żytomierza, za stworzenie i ustawienie pomnika Iwana Ohijenki w Żytomierzu (kategoria — „Sztuka”); Josyp Struciuk, pisarz, za szereg utworów prozatorskich (kategoria — „Literatura”); Wasyl Kujbida, naukowiec, wykładowca (kategoria — „Działalność społeczna i polityczna”). Po raz pierwszy w wieloletniej historii przyznawania nagrody Iwana Ohijenki jej laureatem w kategorii „Nauka” został Ukrainiec z sąsiedniego kraju, Polski, Hryhorij Kuprijanowycz. O nim w marcu „Słowo Proświty” już pisało. Niestety, nie mógł przybyć na wręczenie nagrody. Wkrótce wręczy ją laureatowi profesor Mykoła Tymoszyk, członek Komitetu. — Ta nagroda — powiedział — należy do człowieka, którego zna cały świat. Jego imię to Kuprijanowycz. Niewiele wam ono mówi, ponieważ nasza prasa o nim milczała, wtedy gdy mówił o nim cały świat. Dziś musimy wręczyć nagrodę czy ogłosić laureatem człowieka, który nie jest obywatelem Ukrainy, ale który wiele dla Ukrainy zrobił. Ukrainiec z pochodzenia, Ukrainiec z istoty, z duszy, z powołania, człowiek, który urodził się z ukraińskich rodziców na prawdziwie ukraińskim terytorium. Terytorium Chełmszczyzny i Podlasia to dawna ukraińska ziemia, uświęcona przez Daniela Halickiego. I wiecie, że Chełm był wcześniej stolicą Księstwa Halickiego, były to nasze zachodnie tereny. Tam urodził się Hryhorij Kuprijanowycz; na tej ziemi, w tym miejscu w Chełmie w 1940 roku został wyświęcony nasz rodak Iwan Ohijenko, metropolita Iłarion. Został pierwszym metropolitą Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, chociaż Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny należał do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, dopiero później otrzymał autokefalię. Ten człowiek, który od młodych lat poczuł w sobie Ukraińca, nie rozpuścił się w obcojęzycznym otoczeniu, zaczął badać swoje korzenie. Zostawszy historykiem, kończąc Uniwersytet Lubelski, Hryhorij Kuprijanowycz zaczął badać historię Ukraińców właśnie wschodniej części Polski. Jego prace są współbrzmiące z pracami metropolity Iłariona. Wykładał na Uniwersytecie Lubelskim historię, stale pamiętając, Pawło Mowczan wręcza nagrodę Wołodymyrowi Słepczence o krzywdach wyrządzonych ukraińskiej ludności. I nie tylko w ramach operacji „Wisła”, która została uchwalona decyzją Moskwy i Warszawy. Następnego dnia po tym, jak Prezydent uścisnął dłoń Hryhorijowi Kuprijanowyczowi, polskie władze wszczęły przeciwko niemu sprawę sądową. Przez osiem miesięcy tego człowieka upokarzano, przez osiem miesięcy dwie instancje prokuratorskie i sądowe badały 1372 słowa, które wypowiedział Hryhorij Kuprijanowycz podczas wiecu żałobnego we wsi Sahryń ku czci prawie dwóch tysięcy niewinnie i niesprawiedliwie zamordowanych, młodych i starszych, dzieci i starców tylko za to, że nazywali siebie Ukraińcami. Świat o tym pisał, świat o tym krzyczał. Organizowano spotkanie Hryhorija Kuprijanowycza w Kongresie USA, ale Ukraina milczała. W tym czasie przez setki pozwów sądowych Hryhorij Kuprijanowycz stracił zdolność chodzenia. Ma czworo małych dzieci. H. Kuprijanowycza wykluczono z uniwersytetu, z członków towarzystwa. Dziś na rodzinę Ukraińca Hryhorija Kuprijanowycza spadają niekończące się ataki, groźby. „Słowo Proświty” to jedyna gazeta, która opowiedziała prawdę o Hryhoriju Kuprijanowyczu. Materiał nosi tytuł „Za prawdę i niezradzoną pamięć narodową — do kryminału?”. Kiedy cały świat mówił o niesprawiedliwości Polaków wobec Ukraińców, Ukraina milczała. Co kosztowałoby Petra Poroszenkę zadzwonić do Dudy następnego dnia i powiedzieć: nie ruszajcie naszego profesora. Waszego profesora, ale naszego patrioty. Zostawcie w spokoju jego żonę, rodzinę, niech zajmuje się swoją pracą historyczną, i niech historycy rozstrzygają, kto komu wyrządził więcej krzywdy. Nie zadzwonił… Co przeszkadzało ministrowi spraw zagranicznych Klimkinowi w imieniu MSZ Ukrainy wystosować oficjalną notę? Nie zrobił tego! W ostatniej rozmowie Kuprijanowycz powiedział mi: „Publikacja w gazecie „Słowo Proświty”, decyzja Komitetu o przyznaniu mi nagrody dodaje mi sił i wierzę, że wyzdrowieję i zrealizuję swoje dawne marzenie — odwiedzić Wielką Ukrainę, ziemię Ohijenki. Pokłonię się tym rodakom, podziękuję Komitetowi, który przyznał mi tę wysoką nagrodę”. Nie można było spokojnie słuchać przemówienia profesora Tymoszyka. A jeszcze bardziej poruszyli ludzi, gdy dowiedzieli się, że władze nie wypłacają ekwiwalentu pieniężnego do nagrody Ohijenki zagranicznemu laureatowi Hryhorijowi Kuprijanowyczowi. Na to natychmiast zareagowali mieszkańcy Brusiłowa, Wołodymyr Habaneć, przewodniczący lokalnej wiejskiej zjednoczonej wspólnoty terytorialnej oraz miejscowi nauczyciele ze szkoły. Postanowili, przede wszystkim Wołodymyr Habaneć, zrekompensować niewypłaconą część pieniężną nagrody naszemu polskiemu Ukraińcowi z własnych środków. kto on. A Hryhorij Kuprijanowycz zasłynął tym, że w zeszłym roku, 9 lipca, we wsi Sahryń, która znajduje się niedaleko Chełma, ukraińska społeczność świata postanowiła uczcić pamięć ofiar niewinnie zamordowanych 1600 Ukraińców! Zabito ich rękami wojsk Armii Krajowej i tak zwanych polskich partyzantów za to, że byli Ukraińcami. W ciągu jednej nocy, w przeddzień Wielkanocy. O tej tragedii nie wiedział świat, dopóki nie powiedział o niej Iwan Ohijenko, metropolita Iłarion. Faktycznie Hryhorij Kuprijanowycz po 50 latach powtórzył to, co powiedział Ohijenko. Ale Ohijenko powiedział to wtedy, kiedy Ukraina o tym nie wiedziała i nie miała prawa wiedzieć, ponieważ archiwa, rękopisy od dawna były tam. I oto pojawia się młody historyk, który miał mieć błyskotliwą karierę naukową — doktor, profesor, przewodniczący Ukraińskiego Towarzystwa, członek Narodowego Instytutu Pamięci Polski. I właśnie wtedy, kiedy nasz Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko postanowił przyjechać do Polaków, do naszych rodaków, na polskie tereny, aby uczcić tę datę, właśnie wśród Ukraińców znalazł się człowiek, który wyszedł w radiu, w telewizji, w Internecie i opowiedział prawdę. Ten jego referat, który wybrzmiał w zeszłym roku 5 lipca we wsi Sahryń, stał się faktycznie jego wyrokiem. Rok wcześniej polski rząd przyjął tak zwaną ustawę „antybanderowską”. Społeczność światowa występowała przeciwko niej, ponieważ Ukraińcy zostali przedstawieni w nieprawdziwym i nieuczciwym świetle. Tam faktycznie prawda o Banderze, o narodowowyzwoleńczym ruchu Ukraińców, o ich dążeniu do posiadania własnej wolności jest wypaczona, to wszystko jest krytykowane i zabraniane. Prezydent Ukrainy uścisnął dłoń Hryhorijowi Kuprijanowyczowi, który na cały świat powiedział, że była to gorzka niesprawiedliwość i musimy jej bronić. My musimy tę prawdę znać. Polski rząd wydaje duże środki na to, aby Polacy wiedzieli o krzywdach wyrządzonych im przez tak zwanych banderowców na terytorium Polski. Ale nasz rząd nie przeznacza ani kopiejki na to, aby udowodnić, co było naprawdę w 1944 roku. Jakie krzywdy wyrządzano po- Wspólna fotografia laureatów Nagrody im. Ohijenki 2019 r. z członkami Komitetu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Na jednej wystawie — tysiąclecie ukraińskiej państwowości

Unikalna wystawa — „Ukraińska państwowość: źródła, etapy kształtowania i rozwoju”, która była eksponowana 17—18 maja w Narodowym Centrum Współpracy Biznesowej i Kulturalnej „Ukraiński Dom”, będzie kontynuować pracę w instytucjach państwowych, wyższych uczelniach, bibliotekach oraz w przestrzeni internetowej. Otwierając ekspozycję, której jednym z eksponatów stał się fotokronika opowiadająca o Ukrainie od najdawniejszych czasów — epoki kamienia, Trypola, Cymmerów i Scytów do pierwszych tworów państwowych na naszych terenach, pierwszych wzmianek o nich w kronikach i latopisach aż do czasów współczesnych, inicjator i kierownik projektu, Pierwszy wicepremier Stepan Kubiw, zaznaczył, że wszystkie materiały zebrane w książce zostaną zdigitalizowane. Elektroniczna wersja wystawy ma być dostępna dla wszystkich zainteresowanych. Switłana CZORNA Zdjęcia Heorhija LUKJANCZUKA. Narodowy deputowany Ukrainy Jurij Szuchewycz (portret jego ojca w rozdziale „100 ukraińskich zwycięstw”), doktor nauk prawnych Ołeksandr Swiatockyj i inni podkreślili, że należy wychowywać Ukraińców na przykładach bohaterów, a nie „niskiej jakości filmach”, gdyż „nowych zwycięstw nie będzie bez ducha walki, bez miłości do Ukrainy”, której źródło tkwi w naszej historii. Fotokroniczny ekskurs w chwalebną przeszłość rozpoczyna się od dobrze przebadanego Trypola. Oddzielne miejsce w ekspozycji zajmuje historia państwa kijowskiego IX—XIII w., które poprzedzał inny praukraiński twór państwowy — państwo antów, które powstało w IV w. n.e. To właśnie z antami badacze wiążą istnienie protosłowiańskiego państwa, które źródła arabskie nazywają Kujawią. W fotokronice przedstawiono chronologię wszystkich etapów państwowości. Jedna z kluczowych dat — 18 maja 839 roku — to pierwsza wzmianka o Ukrainie-Rusi w rocznikach bertyńskich, wybitnym zabytku średniowiecza. Wtedy cesarz Franków Ludwik I Pobożny przyjął w swojej rezydencji w mieście Ingelheim posłów ludu Rosów, którzy byli już z misją w Konstantynopolu, dokąd władca skierował ich „dla umocnienia przyjaznych stosunków”. Jeszcze jedna ważna data — 2 września 911 roku, kiedy został zawarty międzypaństwowy traktat Rusi z Bizancjum, dokąd wielki książę kijowski Oleg w imieniu „wszystkich istniejących Rusów, którzy są pod jego ręką” oraz dla „zachowania i poświadczenia przyjaźni, która od wielu lat była między chrześcijanami a Rusami”, skierował swoich posłów. Do latopisu to wydarzenie wpisano według bizantyjskiej rachuby czasu pod rokiem 912. Tradycje państwowotwórcze od antów i Rusi Kijowskiej odziedziczyli ukraińscy kozacy, którzy zasłynęli wyprawami pod wodzą Wyszniewieckiego na turecką twierdzę Azow (1559), państwo moskiewskie (1609—1612), zwycięstwami nad polską armią pod Żółtymi Wodami (1648) i nad moskwicinami pod Konotopem (1659) oraz w wielu innych bitwach i trudach pod dowództwem Iwana Wyhowskiego, Pawła Teteri, Iwana Samojłowycza, Petra Doroszenki, Iwana Mazepy, Pyłypa Orłyka, Pawła Połubotka, Kyryła Rozumowskiego. „Państwo i naród, które znają swoją historię, są niezłomne i silne”. Zaprezentowane materiały, dokumenty i fotografie są unikalne, zaświadczają one: ukraińska państwowość ma 1180 lat, a pierwsza pisemna wzmianka o Rusi Kijowskiej, której spadkobierczynią jest współczesna Ukraina, datowana jest na 18 maja 839 roku. Tę datę utrwaliły kroniki bertyńskie, które zachowały świadectwa o poselstwie Rusów do Cesarstwa Bizantyjskiego i Imperium Franków. Według słów współczesnego brytyjskiego historyka Petera Sawyera, „swoją szczegółowością i kompetencją te wspaniałe roczniki przewyższają wszystkie inne teksty IX w.”. Niedawno Francja przekazała Ukrainie kopię wyciągów z kronik bertyńskich, które przechowywane są w bibliotece miasta Saint-Omer. Bez tożsamości nie ma narodu. Plemiona i narody, które zamieszkiwały ukraińskie tereny, położyły fundamenty światowej cywilizacji. Ludność na tych ziemiach była już u zarania epoki kamienia. Na początku neolitu, w VI—V tysiącleciu p.n.e. — kultura trypolska. „Trypolanie reprezentowali rozwiniętą kulturę rolniczą epoki miedzi i kamienia oraz początku epoki brązu (V—III tys. p.n.e.) z wieloma dużymi i dobrze rozbudowanymi osadami, ogromnymi jak na tamte czasy protomiastami z kilkudziesięcioma tysiącami mieszkańców, doskonałymi i wymyślnymi wyrobami ceramicznymi, a także swoistym kultem płodności”, zaznaczają autorzy fotokroniki. W fotokronice przedstawiono materiały, które opowiadają o słowiańskich tworach państwowych IV—IX w. — antach, sklawinach, wenedach, polanach, drewlanach, uliczach, siewierzanach, tywercach oraz państwie kijowskim IX—XIII wieku. Zenitu potęgi państwo to osiągnęło za czasów Jarosława Mądrego: zbudowano i umocniono górne miasto — „miasto Jarosława”, wzniesiono sobór św. Zofii, Złote Wrota, które przypominały konstantynopolitańską i jerozolimską bramę, klasztory św. Jerzego i Ireny, wiele innych budowli. Przy soborze Sofijskim założono szkołę, a także ośrodek przepisywania i tłumaczenia ksiąg. Państwo kijowskie było największym średniowiecznym państwem Europy, w jego głównym mieście — Kijowie mieszkało 100 tysięcy osób, znacznie więcej niż w tamtym czasie w Paryżu czy innych współczesnych stolicach. Po śmierci Jarosława Mądrego Ruś ogarnęły zacięte walki wewnętrzne o tron wielkoksiążęcy. W ciągu drugiej połowy XII — na początku XIII w. państwo staroruskie rozpadło się na samodzielne ziemie-księstwa. Tymczasem ze wschodu nadciągało straszne zagrożenie — mongolskie hordy. W fatalnym 1223 r. drużyny staroruskie z powodu braku jedności poniosły straszną klęskę od Mongołów, a w latach 1237—1241 na ziemie Rusi wtargnęły wojska chana Batu. W stepach czarnomorskich i nadwołżańskich powstaje nowe państwo — Złota Orda, do której ziemie staroruskie trafiają w wasalną zależność. Wiara, tradycje, kultura, symbole. Na początku bieżącego roku Ukraińska Cerkiew otrzymała Tomos. Ze źródeł historycznych wiadomo, że pierwszy chrzest Ruś Kijowska przyjęła za księcia Askolda około 860 roku. 18 października 957 r. księżna Olga w soborze św. Zofii w Konstantynopolu przyjęła chrzest od bizantyjskiego cesarza Konstantyna VII Porfirogenety i patriarchy. Jej wnuk Włodzimierz Wielki, który przeprowadził reformę administracyjną, w wyniku czego władza w centrach przeszła od książąt plemiennych do namiestników, którzy byli mianowani z potomków księcia kijowskiego i jego zaufanych osób (to zapewniło terytorialną jedność państwa), wyznaczył cywilizacyjny wektor rozwoju państwa, chrzcząc w 988 roku Ruś. Wtedy też powstaje metropolia kijowska, która podlegała Patriarchatowi Ekumenicznemu. W 1686 roku przez łapówki, sprzeciw miejscowego ukraińskiego kleru, manipulacje przy wyborze kolejnego metropolity metropolia kijowska została zaanektowana przez Patriarchat Moskiewski. I dopiero teraz, wywalczywszy prawo do posiadania jednej autokefalicznej Cerkwi, naród ukraiński zdołał pozbyć się duchowych więzów. Włodzimierz Wielki pozostawił nam w spadku jeszcze jeden symbol — wielkoksiążęcy herb „Tryzub”, który bił na pierwszych monetach Rusi Kijowskiej. Z niebytu tryzub powraca w epokę Ukraińskiej Republiki Ludowej — znak wielkoksiążęcy staje się godłem odrodzonego państwa, jest on przedstawiony na Wielkiej Pieczęci URL (1918). 19 lutego 1992 roku Rada Najwyższa Ukrainy swoją uchwałą zatwierdziła Państwowe Godło niepodległej Ukrainy. Stał się nim złoty tryzub na niebieskiej tarczy. Projekt tego godła opracowali ukraińscy heraldycy — Andrij Hrechyło, Ołeksij Kochan oraz Iwan Turecki. W książce przedstawiona jest historia także innych symboli państwowych — niebiesko-żółtej flagi oraz Hymnu. Fotokronika prawdy i zwycięstwa Kolejny etap ukraińskiej państwowości, przedstawiony w książce, to państwo halicko-wołyńskie oraz Królestwo Rusi w XII—pierwszej połowie XIV w. Jedną ze sławnych kart tamtej epoki stała się próba księcia Daniela stworzenia w latach 1240. antymongolskiego sojuszu państw europejskich pod egidą kościoła katolickiego. W 1253 roku Daniel przyjął od papieża rzymskiego Innocentego IV koronę, koronował się w Drohiczynie na Podlasiu i odtąd tytułował się królem Rusi. Takim samym sławnym synem narodu ukraińskiego jest Wasyl-Konstanty Ostrogski. W 1576 r. w Ostrogu książę założył pierwszą na Ukrainie szkołę słowiańsko-grecko-łacińską (Akademia Ostrogska) oraz w 1578 r. drukarnię, do której zaprosił Iwana Fedorowa, przekształcając swoją rezydencję w prawdziwy ośrodek naukowo-kulturalny. Spadkobierczynią demokratycznych i kulturalnych tradycji, pielęgnowanych w czasach Rusi Kijowskiej i Księstwa Halicko-Wołyńskiego, staje się państwo ukraińskie połowy XVII w. „Wojsko Zaporoskie”. Za hetmanowania Piotra Konaszewicza Sahajdacznego kozaczyzna staje się wpływową siłą społeczno-polityczną i wojskową. Pod jego kierownictwem kozacy przeprowadzają szereg udanych wypraw na Oczaków i Perekop (1607), Synopę i Kaffę (1616). W 1618 roku, pomagając polskiemu królewiczowi Władysławowi, którego Moskale otoczyli pod Wiaźmą, kozacy zajęli Jelec, Sierpuchow, Kaługę i szturmowali Moskwę. Antymoskiewski kurs obrał także hetman Iwan Mazepa, który przez wszystkie lata swoich rządów występował jako patron kultury, sztuki, oświaty i nauki. Za jego wsparciem Kolegium Kijowsko-Mohylańskie przekształcono w akademię, założono Kolegium Czernihowskie. Broniąc Hetmanatu przed całkowitym zniewoleniem przez Moskowię, hetman w 1708 roku w trakcie wojny moskiewsko-szwedzkiej przeszedł z niewielkim wojskiem na stronę szwedzkiego króla Karola XII. W czerwcu 1709 roku sojusznicy przegrali bitwę pod Połtawą, wkrótce Mazepa zmarł na emigracji. Jego współpracownicy — Andrij Wojnarowski, Hryhorij Hercyk, Iwan Łomykowski, Iwan i Fedir Myrowyczowie, Pyłyp i Hryhorij Orłykowie oraz inni zapoczątkowali pierwszą emigrację polityczną z Ukrainy i na terenach Polski, Francji, Szwecji, Turcji prowadzili aktywną politykę antymoskiewską i snuli plany państwowotwórcze. Napisana na emigracji przez Pyłypa Orłyka Konstytucja Wojska Zaporoskiego stała się pierwszą europejską Konstytucją we współczesnym rozumieniu tego słowa. Mężami stanu pozostawali także następcy Mazepy — Iwan Skoropadski, Pawło Połubotok, Danyło Apostoł, Kyryło Rozumowski, których działalność stała się potężnym czynnikiem w kształtowaniu świadomości narodowo-państwowej kolejnych pokoleń Ukraińców. W książce przedstawiono całą galerię portretów wybitnych działaczy XIX—początku XX w., kiedy ziemie ukraińskie znajdowały się w składzie imperiów rosyjskiego i austro-węgierskiego. Wśród nich poeta Wasyl Kapnist, autor słynnej „Ody na niewolę”, mecenas Dmytro Truszczynski, krewny Mikołaja Gogola, Ołeksandr i Illa Bezborodkowie, fundatorzy Liceum Nieżyńskiego, Wasyl Karazin, założyciel Uniwersytetu Charkowskiego, pisarz i rektor Uniwersytetu Charkowskiego Petro Hułak-Artemowski, pierwszy rektor Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie Mychajło Maksymowycz. W tym szeregu są pisarze, działacze społeczni, mecenasi. Kolejny rozdział fotokroniki poświęcony jest 100-leciu URL i walce Ukraińców o własne państwo. W wydaniu przedstawiono dokumenty tamtej epoki, wybitnych działaczy URL, noty historyczne. Oddzielne rozdziały poświęcono ZURL i Ukrainie Karpackiej, tematowi odnowienia państwa 30 czerwca 1941 roku. Właśnie w tym dniu ukraińskie zgromadzenie narodowe wbrew niemieckim planom proklamowało we Lwowie Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego oraz utworzenie rządu koalicyjnego — Ukraińskiego Zarządu Państwowego na czele z Jarosławem Stećką. Gestapo aresztowało autora Aktu 30 czerwca 1941 r. Stepana Banderę, Jarosława Stećkę oraz innych ukraińskich działaczy. We wrześniu uwięziono ich w obozach Sachsenhausen i Auschwitz. Do walki z okupantami podnosi się UPA — latem na Polesiu pod kierownictwem Tarasa Bulby-Borowcia formuje się oddział armii powstańczej „Poleska Sicz”. Według współczesnych szacunków UPA liczyła około 100 tys. bojowników. Podziemie OUN rozszerzało swoją działalność na całą Ukrainę, w szczególności na Donbas i Krym. 500 tysięcy Ukraińców doświadczyło represji z powodu wspierania ruchu wyzwoleńczego. Ostatnia znana bitwa UPA z grupą operacyjną UKGB miała miejsce 12 kwietnia 1960 roku w pobliżu chutoru Łozy na Tarnopolszczyźnie. W rozdziale „Współczesne państwo” przedstawiono materiały, które opowiadają o proklamowaniu niepodległości Ukrainy 24 sierpnia 1991 r., działalności Prezydentów Ukrainy, Rady Najwyższej oraz innych instytucji władzy publicznej. „Pokazaliśmy — nasza siła w jedności, nasze zadanie — zachować ukraińską państwowość”. Fotokronika powstała przy udziale Ogólnoukraińskiej organizacji praw człowieka „Memoriał” imienia Wasyla Stusa, która obchodzi 30-lecie od dnia swojego założenia (autorzy idei i kierownicy projektu Stepan Kubiw oraz Ołeksandr Swiatocki). Prawie pięć lat nad wydaniem pracowało ponad 4700 naukowców z instytutów naukowo-badawczych, uniwersytetów, NAN Ukrainy. Wiele dokumentów, które weszły do książki, uzyskano z Australii, Kanady, USA i krajów europejskich, zachowane przez przedstawicieli diaspory przed zniszczeniem w czasach radzieckich. Do pracy nad fotokroniką dołączyli się także pracownicy „Hołosu Ukrainy” — redaktor naczelny „Hołosu Ukrainy” Anatolij Horłow (członek rady redakcyjnej), Switłana Czorna oraz Jurij Perebajew (opracowanie), fotoreporterzy Ołeksandr Kłymenko, Serhij Kowalczuk, Andrij Nesterenko oraz Wałentyna Woskołowycz (redakcja i korekta).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zapewnienia funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” trwała prawie 10 lat. Jednak wiedziała o tym prowadząca. Wyjaśnili jej to deputowani ludowi Ukrainy Mykoła Kniażycki i Oksana Syrojid (wiceprzewodnicząca parlamentu) oraz dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Pawło Hrycenko. Mimo to prowadząca wciąż odczytywała bez żadnego komentarza wyrzuty Czerniaka pod adresem parlamentu w związku z uchwaloną przez niego ustawą o językach. Dlaczego? Wydaje się, że nawet ludziom dalekim od polityki wiadomo, że Komisja, która zajmuje się kwestiami językowymi, nie zajmuje się sprawami finansowymi i gospodarczymi. Logika jest tu prosta i była ona widoczna od pierwszej minuty programu. Było zauważalne, że zadania postawione przez scenarzystów przed prowadzącą to: maksymalnie zdyskredytować zarówno uchwaloną ustawę o językach, jak i wszystko, co w jakikolwiek sposób związane jest z nazwiskiem Petra Poroshenki. Przecież oświadczył on, że pozostaje w polityce. A oligarcha Kołomojski pragnie go totalnie zmiażdżyć. 25 kwietnia 2019 roku rozmowa w studiu kanału „1+1” rozpoczęła się od prowokacyjnego pytania prowadzącej: „Ustawa o języku — zwycięstwo języka ukraińskiego czy porażka rosyjskiego”? Deputowany ludowy Ukrainy Mykoła Kniażycki przystępnie wyjaśniał, że ta ustawa w ogóle nie dotyczy języka rosyjskiego. Prowadząca bardzo nalegała na odpowiedź, czy po uchwaleniu ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” Ukraina może mieć jakieś kłopoty w rodzaju rozłamu państwa itp. Deputowana ludowa Ukrainy Oksana Syrojid wyjaśniła, że Ustawa o języku państwowym to produkt konsensusu. Podkreśliła, że to nie ustawy dzielą społeczeństwo, robią to wrogowie. Kiedy do mikrofonu wyszedł kijowski bankier Ihor Mazepa (od pierwszego dnia działalności zawodowej związany z rosyjskimi bankami), można było odnieść wrażenie, że występuje zażarty wróg, który uważa Ukraińców za kompletnych idiotów. Według danych mediów, z serwisu kontrolowanego przez I. Mazepę korzysta się do dokonywania przelewów pieniędzy na okupowane przez Rosję terytoria Ukrainy. W mediach są również wzmianki o jego powiązaniach z PrivatBankiem, gdy ten jeszcze był w rękach Kołomojskiego, oraz o bliskich relacjach z byłym szefem administracji prezydenta Ukrainy Borysem Łożkinem (od czerwca 2018 r. — wiceprezydent Światowego Kongresu Żydów). Ihor Mazepa nazwał dwie godziny dyskusji w studiu, w szczególności pół godziny w sprawie ustawy o języku, prawie 20 minut wystąpienia ministra spraw zagranicznych Litwy z jego ostrymi ocenami polityki Rosji, schizofrenią. Dalej zaczął czytać pełen nonsensów „wykład” o europejskiej wielojęzyczności oraz o powojennej odbudowie Europy. I właśnie w ten jego „wykład” N. Mosejczuk „wmontowała” sentencję „Język nie nakarmi, a biznes nakarmi”, którą przypisuje E. Czerniakowi. I. Mazepa powiedział, że w pełni popiera tę myśl. Bardzo ostro przeciwko nim wystąpił współprowadzący program „Prawo na władzę” Serhij Iwanow z Donbasu: „Oprócz nich mamy jeszcze 45 milionów ludności, większość z których, w tym i ja, być może, ma inne zdanie. Dlatego proszę — nie porównujcie kiełbasy z językiem!” Wiceprzewodnicząca Oksana Syrojid nazwała próbę stawiania w jednym rzędzie duchowego i materialnego takim samym absurdem, jak i próbę porównywania czerwonego z okrągłym… Od siebie dodam, że dopóki Ukraińców będą pompować prymitywnym populizmem, bawiąc się w porównywanie „czerwonego z okrągłym”, długo nam nie zobaczyć obiecanego „raju”. Prosta droga prowadzi do piekła, a nie do raju. Straszna w tej historii była nawet nie sentencja „język nie nakarmi”, a to, że poparło ją aż 95% zebranej w studiu „1+1” publiczności. A kiedy na początku programu mówili o roli języka w budowaniu państwa, to poziom poparcia wahał się w granicach 50%. Mnie od tego strasznie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Najwyższy stopień degradacji

Myrosław ŁEWYCKYJ. Zakończenie. Pocz. w nr 20 z 2019 r. Szaleństwo możnych tego świata, a przede wszystkim Rosji, jak pokazano w pierwszej części komentarza, niepokoi świat. Papież Franciszek zwraca się do intelektualistów, aby wpływali na polityków i przekonali ich, że pchają świat ku wielkiej katastrofie. Czy zastanawiają się obecnie nad tymi globalnymi problemami ukraińscy politycy? A przede wszystkim nowy Prezydent Ukrainy? Na razie nie ma podstaw do twierdzącej odpowiedzi. Zarówno stosunek do uchwalonej przez parlament ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, jak i stosunek do problemów z Rosją słyszeliśmy w interpretacji artysty, a nie lidera narodu. W imieniu Wołodymyra Zełenskiego wyrażono już opinię, że uchwalona przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawa „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” nie należy do tych ustaw, które konsolidują Ukrainę… Na stronie Zełenskiego na Facebooku znajduje się wpis-konstatacja: „…musimy inicjować i uchwalać takie ustawy oraz takie decyzje, które konsolidują społeczeństwo, a nie odwrotnie”. A dalej jest wpis-wniosek: „Po objęciu przeze mnie urzędu prezydenta zostanie przeprowadzona dokładna analiza tej ustawy, aby upewnić się, że przestrzegane są w niej wszystkie konstytucyjne prawa i interesy wszystkich obywateli Ukrainy”. Dowcipni użytkownicy sieci społecznościowych od razu mu odpowiedzieli: „Ukraina już dawno jest podzielona, ale nie na gruncie języka, lecz na tych, którzy oglądają »95 kwartał«, i na tych, którzy na niego plują”… A jeśli do poważnych spraw podchodzić poważnie, to Wołodymyr Zełenski powinien zaczynać nie od zapowiedzi analizy uchwalonej ustawy, a od studiowania, jak tę narodotwórczą kwestię rozwiązywano w innych krajach. Jakie wykorzystano mechanizmy wpływu, że praktycznie w ciągu 10 lat głęboko zgermanizowana Praga stała się wzorowym czeskim miastem. Gdzie i kto u nas popełnił błąd, że do dziś Kijów tak i nie stał się jeszcze ukraińskim miastem. I czy to rzeczywiście był czyjś błąd, czy może ustępliwość wobec rosyjskiego szantażu? Jest czego uczyć się Wołodymyrowi Zełenskiemu także z dostępnej na Ukrainie książki (w rosyjskim przekładzie) wspomnień byłej premier Izraela Goldy Meir „Moje życie”, gdzie pokazano, jak twórcy państwa Izrael odrodzili nieznany ogółowi bardzo dawny język, który wielu, jak wtedy mówiono, dzielił, i stworzyli język, który z czasem stał się językiem jedności. Chodzi o hebrajski, który w czasie założenia państwa Izrael uważano za język martwy. Kiedy założyciele państwa Izrael powiedzieli, że jest to potrzebne dla interesów państwa, nikt nie zaczął się temu sprzeciwiać. A u nas faktyczni założyciele państwa — przede wszystkim więźniowie polityczni i część twórczej inteligencji — ludzie, którzy podnosili falę ukraińskiego odrodzenia końca lat 80. XX wieku, wyjaśniają, że w interesie państwa leży, aby mówiło ono po ukraińsku. Zawsze podnosi się fala sprzeciwu, jakoby „to naruszenie praw”. Dlatego już trzy dekady (w 1989 roku uchwalono ustawę o językach w USRR) nijak nie możemy przezwyciężyć skutków breżniewowskiej polityki zwolnienia z nauki języków republik związkowych. I otrzymaliśmy parodię Ukrainy w postaci „95 kwartału”. Znacznie częściej niż na scenie widzieliśmy parodię w realnej polityce. Przyczyna — nie wykrystalizowała się jako klasa odpowiedzialna za los narodu arystokracja polityczna, której rdzeń mieliśmy w latach 90. XX wieku. Obecnie przeważają bogaci cynicy, którzy szokują niezrozumieniem istoty i potrzeb narodu. Wszystko sprowadzają do taniej kiełbasy dla ogółu i do luksusu, połączonego z pseudokulturą, dla siebie. Właśnie z ich inicjatywy kształtuje się klimat narodowej nieodpowiedzialności zarówno w kręgach wielkiego biznesu, jak i wśród znacznej części polityków. Nic więc dziwnego, że w dniu historycznego głosowania nad ustawą „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” aż 75 deputowanych było nieobecnych na swoim miejscu pracy w sali sesyjnej parlamentu Ukrainy. Samych nieobecnych deputowanych frakcji Bloku Petra Poroszenki (22 osoby) i frakcji „Frontu Ludowego” (12 osób) wystarczyłoby, aby zapewnić konstytucyjną większość głosów (minimum 300) w tym głosowaniu. Tym bardziej, że według słów przewodniczącego Komitetu ds. Kultury i Duchowości Rady Najwyższej Ukrainy Mykoły Kniażyckiego, który przedstawiał na sesji ustawę o języku, zagłosowało za nią niemało osób, na których Komitet nie liczył. Jednak nie wszyscy z nieobecnych 34 deputowanych z dwóch wymienionych frakcji głosowaliby „za”. Sądząc po wrzawie, którą po pozytywnym głosowaniu podniosła żona deputowanego ludowego Ukrainy Serhija Łeszczenki, gdyby był on obecny na sali, są wszelkie podstawy uważać, że nie głosowałby „za”. DJ-ka Anastasija Topolśka ustawę „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” nazwała „nie czym innym, jak totalną ukrainizacją”. Ustawa ta ją „ogranicza w prawach” jako „rosyjskojęzyczną Ukrainkę”. Słowa oburzenia Anastasiji (jej rodowe nazwisko Biesiedina) specjalnie pozostawiam bez tłumaczenia. Na Ukrainie wielu ludzi obecnie rozmawia po rosyjsku. Jednak wielu z nich broni ukraińskiej ziemi przed putinowskimi najeźdźcami. A Topolśka pochodzi z osady Faszcziwka, położonej w obecnie okupowanej części Ługańszczyzny, jak pisano w mediach elektronicznych, nie ukrywała sympatii do separatystów. Były nawet doniesienia w internecie, że ich wspierała… W groźnym przesłaniu z Włoch na Facebooku napisała (cytuję w tłumaczeniu): „Przez jakichś skrajnych zwyrodnialców nie mam teraz programu. Bądźcie wy przeklęci, idioci nieszczęśni. Ze wszystkimi waszymi wartościami rodzinnymi i ukraińskimi kwotami”. W materiale „Gławredu” otwiera się odnośnik do oryginału przekleństwa Ukraińców przez Topolśką. A wraz z nim otwiera się też ogromna liczba komentarzy do tego przekleństwa. Co najmniej w połowie z nich jest nieukrywana kpina z języka ukraińskiego, ukraińskiej pieśni i ukraińskiej rzeczywistości. Jeden z komentarzy szczególnie mnie zszokował (cytuję z pamięci w tłumaczeniu): „Twój Serhij niby deputowany. Czyż nie możesz go zmusić, żeby doprowadził do anulowania tej debilnej decyzji?”… Niewykluczone, że Topolśka jednak zmusza Serhija Łeszczenkę do pewnych działań. Kiedy w maju 2018 roku wybuchł skandal po tym, jak (wówczas już oficjalna) żona Łeszczenki nazwała ukraińskie wyszywanki „wyszywatkami”, groźnie zareagowali na to użytkownicy Facebooka, gdzie Topolśka zamieściła swoją „wyszywatkę”. Słowa oburzenia w tej sprawie były adresowane także do Serhija: „Oto Bóg paruje przygłupów”… Prawdę mówiąc, coś w tym jest! W Wikipedii przy znajomości języków obcych u Serhija Łeszczenki zaznaczono: „język ukraiński”. Jeśli to żart, to bardzo prymitywny, w którym przebija pogarda dla państwa ukraińskiego i narodu ukraińskiego. Jeśli to nie żart, to czas już stawiać pytanie o adekwatność takich polityków. Za narodotwórczą ustawę „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” zagłosowało 278 deputowanych ludowych. 70 deputowanych wystąpiło przeciwko tej ustawie. Ani jednego głosu „za” nie dał opozycyjny, nazwany w narodzie rosyjskim, blok. A 100% głosów „za” dała tylko frakcja Partii Radykalnej Ołeha Laszki. Przeciw zagłosowało 38 deputowanych, 25 — nie głosowało, a 7 — wstrzymało się od głosowania. I to jest uczciwa postawa. Nieuczciwą i niemoralną postawą jest ucieczka od odpowiedzialnego głosowania, zasłaniając się nieobecnością. Nie wykluczam, że niektórzy byli nieobecni z ważnych powodów, jednak wielu z nich to tradycyjne „błoto”, gotowe na zdradę, kiedy będzie im to korzystne. „Błoto” jest obecne nie tylko w polityce. Ono coraz głębiej wciąga dziennikarstwo. I nie tylko ukraińskie. Wielkie autorytety moralne zarówno Ukrainy, jak i świata podkreślają, że misją dziennikarstwa jest pełna poświęcenia służba prawdzie, a nie pogoń za zazwyczaj prymitywną sensacją. Właśnie w nurcie „pulsu czasu” prowadząca program telewizyjny „Prawo na władzę” na kanale „1+1” Natalija Mosejczuk 25 kwietnia 2019 roku złożyła sensacyjne oświadczenie „Język nie nakarmi”. Początkowo w sieciach społecznościowych potępiano N. Mosejczuk. Pojawiła się nawet grupa „Nakarm Mosejczuczkę”. Z czasem coraz aktywniej zaczęły pojawiać się wpisy wspierające tę specyficzną panią. Od 1993 roku jest związana z telewizją. Karierę w Kijowie zaczynała w Interze. Kiedy na jednej z audycji w „1+1” nazwano ją dziennikarką, ostro „odcięła”, że jest prowadzącą, a nie dziennikarką. I podkreślała, że pracuje według scenariusza. Dlatego często nazywają ją ukraińską Skabiejewą (odrażająca putinowska propagandystka). Wpisy w sieciach społecznościowych wspierające Nataliję Mosejczuk i wygłoszoną przez nią tezę „Język nie nakarmi” sprowadzały się do twierdzeń, że nie ma co teraz zajmować się językiem, nie ma co na niego wydawać pieniędzy, kiedy naród nie może sobie poradzić z taryfami. Mam nadzieję, że to tylko atak putinowskich trolli. Bardzo nie chce się wierzyć, że 5 lat totalnego zombifikowania Ukraińców telewizorem głęboko zabiło instynkt narodowego przetrwania. Daleko nie ostatnią rolę w tym, że mamy obecnie taką patologię, odegrał kanał „1+1” oraz „95 kwartał”. Przekonałem się o tym głęboko, gdy aż dwukrotnie obejrzałem zapis programu „Prawo na władzę” ze skandaliczną wypowiedzią („język nie nakarmi”) urodzonej w Turkmenistanie córki radzieckiego wojskowego, który, jak sama wygłosiła, był także uczestnikiem radzieckiego kontyngentu okupacyjnego w Afganistanie, w Niemczech, na Węgrzech. Obejrzałem też fragment zapisu z emocjonalnym „najazdem” prowadzącej Nataliji Mosejczuk na dziennikarkę Janinę Sokołową. Kiedy prowadzącej puściły nerwy, przeszła na krzyk i prymitywny surżyk. I wtedy zrozumiałem, dlaczego nazwała siebie prowadzącą, a nie dziennikarką… Koledzy N. Mosejczuk, którzy jej bronią, dowodzili, że ona tylko cytowała słowa biznesmena — założyciela firmy „Globalspirit” Jewhena Czerniaka (pochodzącego z Zaporoża), który poi spirytusem Ukrainę i połowę Europy — i nie ma co na nią napadać. W rzeczywistości jest pytanie: jeśli ona naprawdę cytowała cudze słowa, to dlaczego wybrała właśnie takie, które wielu Ukraińców odbierze jako plunięcie w duszę? A po drugie, dlaczego cytowanych słów nie można znaleźć w internecie? Są natomiast inne, również cytowane przez prowadzącą, słowa założyciela „Globalspirit”, gdzie wyrzuca on ukraińskiemu parlamentowi, że potrzebne biznesowi ustawy nie są przyjmowane latami, jednak bardzo szybko uchwalono ustawę o języku ukraińskim. Oczywiście, człowiek zajęty sprawami spirytusowymi może i nie znać takich szczegółów, że praca nad ustawą „O zapewnieniu”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Koryfej ukraińskiej mediewistyki

W tym jubileuszowym artykule, oczywiście, trudno będzie ominąć „słowies trudnych powiestij”. Jednak ważniejsze jest to, że możemy takim książętom nauki, jak Leonid Jefremowycz Machnoweć, pełnym głosem „sławę rokotati”, sławę zasłużoną, potwierdzoną niestrudzoną pracą i dziełami, które zdobią półki bibliotek, które studiują nowe pokolenia filologów, znane nie tylko na Ukrainie, ale i na świecie. Mykoła SULYMA On urodził się 31 maja 1919 r. we wsi Ozera w rejonie borodianskim obwodu kijowskiego. Ojciec był księgowym w spółdzielni. W 1937 r. Leonid Machnoweć ukończył 54. kijowską szkołę i wstąpił na Uniwersytet Kijowski na oddział ukraiński wydziału filologicznego. II wojna światowa przerwała naukę na czwartym roku. Młodzieniec znajduje się na terytorium okupowanym, przez pewien czas pracuje jako robotnik na stacji kolejowej Hłuchiwci, która znajduje się na Winniczyźnie (ta strona biografii w czasach radzieckich, najwyraźniej, nie raz była wytykana L. J. Machnowcowi — musiał nawet brać zaświadczenie z rady wiejskiej w Hłuchiwciach, które poświadcza, że podczas okupacji pracował tylko kilka miesięcy na kolei, a po przyjściu Armii Czerwonej został zmobilizowany i znalazł się na froncie). W karcie ewidencyjnej kadr, w rubryce o pobycie za granicą, L. J. Machnoweć pisze, że był w Polsce, Czechosłowacji i Niemczech w składzie radzieckich pułków I i IV Frontu Ukraińskiego, podpierał góry węgierskie, zastępował wrogowi drogę, zamykał Dunajowi wrota, strzelał wrogów podłych. O dzielności i odwadze żołnierza Machnowca świadczyły dwa ordery „Za odwagę” oraz inne odznaczenia. Po zakończeniu wojny L. J. Machnoweć wraca do sal studenckich i w 1947 r. zdobywa wyższe wykształcenie filologiczne. Przez pewien czas wykłada w Rzyszczowskim Studium Pedagogicznym, a w 1947 r., mając dobrą opinię z tej placówki oświatowej, wstępuje do aspirantury Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Akademii Nauk Ukraińskiej SRR, którą kończy w 1950 r. Po tym przez kilka lat pracuje w Kijowskim Muzeum T. H. Szewczenki, które wtedy wchodziło w skład Akademii Nauk. Już tutaj L. Machnoweć kończył pracę nad dysertacją kandydacką „Iwan Franko jako badacz oryginalnej literatury ukraińskiej XVI—XVIII w.”. Jego promotorem był członek korespondent Akademii Nauk Ukraińskiej SRR S. I. Masłow, który w latach 1939—1950 kierował działem dawnej literatury ukraińskiej Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. Ważne, że egzaminy kandydackie z literatury ukraińskiej u L. J. Machnowca przyjmowali M. K. Gudzij, S. I. Masłow, O. A. Nazarewski oraz D. W. Czałyj. Zdał je na „celująco”. W 1950 r. zaczyna drukować swoje prace naukowe — na temat dysertacji kandydackiej, o T. H. Szewczence (w jego dorobku jest nawet zrealizowany film popularnonaukowy „Taras Szewczenko — artysta”, napisany we współautorstwie z K. Doroszenką; 1954). Tłumaczy również na współczesny język ukraiński utwory pisarzy ukraińskich XVІI—XVII w. W latach 50. XX w. pojawiają się pierwsze publikacje L. J. Machnowca, związane ze „Słowem o wyprawie Igora”. W 1955 r. wraca do Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Akademii Nauk Ukraińskiej SRR — z pozwoleniem na pełnienie obowiązków konsultanta muzeum T. H. Szewczenki. Rokiem 1957 datowane są pierwsze rozdziały, napisane przez L. J. Machnowca do ośmiotomowej historii literatury ukraińskiej, nad którą zaczyna pracować zespół Instytutu Literatury. W 1956 r. do Instytutu przychodzi W. I. Krekoteń, W. P. Kołosowa, w 1958 r. — J. I. Dzyra i O. W. Myszanycz. Ci młodzi naukowcy trafili pod opiekę M. K. Gudzija, ówczesnego kierownika działu dawnej literatury ukraińskiej, oraz O. I. Biłeckiego, dyrektora Instytutu Literatury. Jak wspomina O. W. Myszanycz, „tak z inicjatywy O. Biłeckiego i M. Gudzija został stworzony niewielki zespół działu dawnej literatury ukraińskiej pod kierownictwem akad. M. Gudzija, który w ciągu drugiej połowy XX wieku wyprowadził badania nad dawną literaturą ukraińską na współczesny poziom”. Jednak po śmierci O. I. Biłeckiego w 1961 r., kiedy Instytut Literatury objął M. Z. Szamota, w życiu L. J. Machnowcia nastał mroczny okres. Niechętny stosunek do swojego poprzednika nowy szef placówki akademickiej przeniósł na jego uczniów, przede wszystkim na L. J. Machnowcia i W. I. Krekotnia, którzy nie ukrywali swojego stosunku do pseudonauki, której ucieleśnieniem były głębokomyślne pisma o socrealizmie. Lecz nie zważając na niesprzyjające warunki pracy, kontynuowali oni pracę nad rozdziałami „Historii literatury ukraińskiej”, a L. J. Machnowiec, w dorobku którego były już uporządkowane zbiory „Dawny ukraiński humor i satyra” (1959), „Ukraińskie intermedia XVII—XVIII w.” (1960), pierwszy tom pięciotomowego słownika biobibliograficznego „Pisarze ukraińscy” (1960), wydanie, z którego do dziś korzystają mediewiści — przedkłada do obrony rozprawę doktorską „Humor i satyra ukraińskiej prozy XVI—XVIII w.”, która wraz ze zbiorem „Dawny ukraiński humor i satyra” objęła oryginalną i wyrazistą kartę dawnej literatury ukraińskiej. Obrona rozprawy doktorskiej L. J. Machnowcia, jak świadczy ogłoszenie w gazecie „Radianśka Ukrajina”, odbyła się 2 czerwca 1965 r. Oponentami przy obronie pracy doktorskiej L. J. Machnowcia byli J. S. Szabliowśkyj, O. I. Dej oraz M. I. Marczenko. O. W. Myszanicz, recenzując monografię doktorską L. J. Machnowcia „Humor i satyra ukraińskiej prozy XVI—XVIII wieków”, podkreślał, że „kładzie ona kres błędnym wyobrażeniom o dawnej literaturze ukraińskiej jako literaturze scholastycznej, oderwanej od życia narodu. Wiodącą ideę badania można określić słowami: literatura i życie narodu. Autor przekonująco dowiódł, że literatura ukraińska XVI—XVIII w. pełnym głosem stawiała pytanie: być czy nie być narodowi ukraińskiemu, skierowała swoje ostre słowo w obronie jego praw społecznych i religijnych. Tym zasługuje na uwagę i wdzięczność potomnych”. W 1967 r. ujrzał światło dzienne pierwszy tom „Historii literatury ukraińskiej” w 8 tomach, poświęcony dawnej literaturze XI—pierwszej połowy XVIII w., napisany przez W. P. Kołosową, W. I. Krekotnia, L. J. Machnowcia oraz O. W. Myszanicza, którego redaktorem odpowiedzialnym był L. J. Machnowiec. W tym samym roku ukazał się drugi tom, do którego kilka rozdziałów napisał L. J. Machnowiec. Nic, zdawałoby się, nie zwiastowało nieszczęścia: L. J. Machnowiec — autor i redaktor odpowiedzialny jednego z tomów „Historii literatury ukraińskiej”, członek kolegium redakcyjnego tego prestiżowego wydania, znawca „Słowa o wyprawie Igora”, autor kilku monografii, kompilator szeregu zbiorów, wielkiej liczby artykułów poświęconych dawnej literaturze ukraińskiej… A jednak, jak powiedziano w ulubionym przez L. J. Machnowcia „Słowie o wyprawie Igora”, „już zniesie się hula na chwałę, już trzaśnie potrzeba na wolę”. W 1972 r. ujrzała światło dzienne książka Leonida Machnowcia „Hryhorij Skoworoda. Biografia”. O. W. Myszanicz, recenzując rękopis tej książki, wskazywał na jej oryginalność, badawczy charakter wielu faktów potwierdzonych dokumentami oraz jej naukową głębię. W recenzji, jako pozytywną cechę książki napisanej z miłością do H. Skoworody, wyróżniono styl L. J. Machnowcia, który czyni czytelnika aktywnym uczestnikiem poszukiwań, gdy autor hojnie dzieli się z nim tym, jak doszedł do takich czy innych wniosków. Na książkę odpowiedzieli poważni uczeni J. S. Szabliowśkyj, P. P. Ochrimenko. Jednak zapoznali się z nią także inni czytelnicy. Nie interesowały ich strony napisane z miłością do myśliciela i poety, zaniepokoiły ich wypowiedzi uczonego o rosyjskiej carycy: on, wychowany na tekstach T. H. Szewczenki o dusicielce Ukrainy, otwarcie nazywał ją nimfomanką, okrutną intrygantką, która nie zatrzymała się nawet przed zabójstwem swojego męża Piotra III, co dopiero mówić o zniszczeniu Siczy Zaporoskiej? Litościwi szefowie Instytutu Literatury nagle zaczęli żałować okrutnej carycy, więc oskarżyli L. J. Machnowcia o burżuazyjny nacjonalizm i inne grzechy. Do oskarżeń doszło wystąpienie uczonego na VII zjeździe slawistów z referatem „Zasady periodyzacji literatur wschodniosłowiańskich”, a także udział w monografii zbiorowej „Artystyczność w dawnej literaturze ukraińskiej”, której rękopis został wycofany z wydawnictwa „Naukowa dumka”. Jeszcze kilkanaście lat temu M. K. Hudzij pisał o L. J. Machnowcu jako o aktywnym uczestniku pracy kulturalno-społecznej, zastępcy przewodniczącego komitetu miejscowego, teraz zaś, jak świadczy charakterystyka z 1973 r., uczestnik konkursu na obsadzenie wakującego stanowiska starszego pracownika naukowego L. J. Machnowiec jawił się jako człowiek, który systematycznie uchylał się i nie brał udziału w pracy społecznej oraz wykazał „teoretyczną niedojrzałość”, „poważne błędy ideowo-metodologiczne”, więc do konkursu na obsadzenie wakującego stanowiska starszego pracownika naukowego nie może być dopuszczony. W Radzie Naukowej Instytutu podczas tajnego głosowania dwóch członków rady zagłosowało za wyborem L. J. Machnowcia na stanowisko starszego pracownika naukowego, przeciw — szesnastu, jeden biuletyn był nieważny. 8 czerwca 1973 r. Leonid Machnowiec został zwolniony z Instytutu Literatury. Ta sprawa nabrała międzynarodowego rozgłosu. Stało się wiadome, że Uniwersytet Harvarda wyraził chęć zaproszenia uczonego do pracy. Aby zachować twarz, władza radziecka pozwoliła L. J. Machnowcowi pracować w Instytucie Archeologii AN USRR. Inny człowiek, gdyby znalazł się w podobnej sytuacji, opuściłby ręce, wpadłby w depresję. I było z czego, jeśli wziąć pod uwagę atmosferę, która panowała na Ukrainie w latach 70. XX wieku. Jednak L. Machnowiec nie złamał się. W 1989 r. pod sąd opinii publicznej poddaje dwie fundamentalne prace: „Kronikę ruską” (wydawnictwo „Dnipro”; książkę podpisano do druku 16 sierpnia 1988 r.) oraz „O autorze „Słowa o wyprawie Igora” (wydawnictwo Uniwersytetu Kijowskiego; monografię podpisano do druku 27 września 1989 r.). Nad monografią „O autorze „Słowa o wyprawie Igora”, jak przyznaje L. J. Machnowiec, rozpoczął pracę 26 maja 1984 r., kiedy przeczytał powieść-esej Wołodymyra Cziwilichina „Pamięć”, opublikowaną w czasopiśmie „Nasz sowriemiennik”. Jak wiadomo, rosyjski pisarz dowodził, że „Słowo” napisane zostało przez samego Igora. L. J. Machnowiec wysuwa swoją wersję. Jego zdaniem, to wybitne dzieło napisał Wołodymyr Jarosławowycz, syn Jarosława Ośmomysła, brat Jarosławny, żony księcia Igora. Machnoweć poświęcił pracy nad książką o autorze „Słowa” prawie pięć lat. W rzeczywistości jednak, jak świadczą daty pod rytmicznym przekładem zabytku, zajął się nim już w 1951 r. Praca zaś o autorze „Słowa” to jedynie wierzchołek góry lodowej. Główna wartość pracy L. J. Machnowcia polega na krańcowym obnażeniu samego procesu myślowego uczonego mediewisty. On znów, tak jak w biografii H. S. Skoworody, raz po raz przyznaje się, kiedy i w jakich okolicznościach przyszła mu do głowy ta czy inna myśl, wykłada ogrom argumentów. Przed nami staje w całej swej atrakcyjności uczony, który otwarcie opowiada o tym, jak rodzi się idea, jak obrasta faktami, jak pojawiają się wątpliwości i jak zostają rozwiane. „Kronika ruska” to kolejny przejaw intelektualnych możliwości L. J. Machnowcia. Jak świadczy słowo wstępne „Od tłumacza”, pracował on nad „Kroniką ruską” w latach 1951—1988. Trzydzieści siedem lat, można by rzec, ręcznej pracy nad jednym z najważniejszych zabytków Rusi Kijowskiej, podstawą podstaw naszej historii, naszej duchowości. L. J. Machnoweć przygotowywał „Kronikę ruską” w czasach przedkomputerowych. Należy o tym pamiętać, gdyż, niczym staroruscy kronikarze, ten tytan pracy podarował nam przekład ze staroruskiego na współczesny język — tekst, który stał się książką liczącą 464 strony, 570 ilustracji, cztery indeksy, osiem tablic genealogicznych poświęconych ruskim książętom oraz siedem tablic genealogicznych władców innych krajów i narodów, dwa schematy Kijowa, mapę Kijowszczyzny, mapy Europy Wschodniej, mapę Wszechświata. Wszystko to świadczy, że wydanie przygotował człowiek uniwersalny, obdarzony talentem filologa, chronografa, historyka, archeografa, genealoga… Zatem całkowicie naturalnym zwieńczeniem tej monumentalnej pracy L. J. Machnowcia stało się przyznanie mu Państwowej Nagrody Ukrainy imienia T. H. Szewczenki, co nastąpiło w 1990 r. Wsparcie L. J. Machnowciowi okazywał O. W. Myszanycz, kolega i brat w duchu uczonego, kierownik działu dawnej literatury ukraińskiej Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Był on redaktorem odpowiedzialnym „Kroniki ruskiej”, a kierowany przez niego dział został recenzentem pracy L. J. Machnowcia „O autorze »Słowa o wyprawie Igora«”. Dział dawnej literatury ukraińskiej Instytutu Literatury był inicjatorem zgłoszenia „Kroniki ruskiej” do zdobycia Państwowej Nagrody Ukrainy imienia T. H. Szewczenki. Dziś portret L. J. Machnowcia zdobi ścianę działu dawnej literatury ukraińskiej jako portret człowieka, który kontynuował dzieło S. I. Masłowa, W. M. Peretca, M. K. Gudzija, O. I. Biłeckiego, który kochał literaturę ukraińską i z oddaniem służył jej przez całe swoje życie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Czy dowiemy się prawdy o dniu pamięci Wołodymyra Iwasjuka

Olha RUTKOWSKA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz Narodowego Związku Twórców Muzycznych Ukrainy Kwiecień 1979 roku. Jak dawno to było, a zarazem jakby wczoraj… Bo wydarzenia tamtych niezapomnianych dni zapadły w pamięć na całe dalsze życie; poruszają one i dzisiaj, z perspektywy dziesiątek lat, rozświetlając promykami zapomniane rozmowy, epizody, wrażenia. W dalekich latach 70. w mieście Chmielnickim na VI Republikańskim festiwalu pieśni komsomolskiej, poświęconym 60-leciu LKSM Ukrainy, miałam szczęście przez kilka dni rozmawiać z kompozytorem podczas pracy w jury. W te pamiętne majowe dni chciałabym jeszcze raz przypomnieć to krótkie, wiekopomne spotkanie i atmosferę, która panowała podczas ostatniego święta muzycznego w życiu tej legendarnej osobistości. Wołodymyra (w tamtym czasie już znanego kompozytora) stołeczni komsomolscy funkcjonariusze po raz pierwszy zaprosili na podobne młodzieżowe forum muzyczne, które tradycyjnie odbywało się co dwa lata w różnych miastach Ukrainy (Kerczu, Chersoniu, Kachowce i in.). Chmielnicki (otwarcie odbyło się w Szepietówce) był szóstym miastem festiwalowym. Oprócz znanych specjalistów, w zespole sędziowskim zobaczyłam też nową dla mnie twarz — autora popularnych piosenek, które już ponad dziesięć lat brzmiały na antenie i wykonywały je, bez przesady, setki profesjonalnych i amatorskich zespołów na Ukrainie i poza jej granicami, w szczególności prawdziwe arcydzieło — „Czerwoną rutę”. Iwasiuk był nowicjuszem w republikańskim jury. Było ono w przeważającej mierze uformowane na poprzednich festiwalach, dlatego jako stała sekretarz opiekowałam się nim: wyjaśniałam, jak trzeba sporządzać dokumentację, wypełniać karty do głosowania, pisać recenzje itp. Chociaż Wołodymyr był najmłodszy wśród kolegów z jury — muzyków, dyrygentów, reżyserów (nawet nie członek Związku Kompozytorów, a lekarz z pierwszego wykształcenia i jeszcze student Lwowskiego Konserwatorium) — do niego, jako do arbitra, podczas dyskusji często zwracał się przewodniczący jury Myrosław Skoryk. Po pierwszym dniu konkursowym, w piątek, zaprosiłam do siebie do pokoju na herbatę kilku przyjaciół — organizatorów festiwalu, a także kompozytora Ołeksandra Zujewa, założyciela słynnej „Kobzy” (1969), który napisał popularne piosenki „Trzy drogi”, „A my we dwoje”, „Warta korczagińska”, „Pije żurawka wodę” i in. (zmarł w szpitalu psychiatrycznym). Przyniosłam samowar. Postanowiłam zawołać Wołodymyra, który mieszkał obok na naszym piętrze (część członków jury zakwaterowano z jakiegoś powodu w innym hotelu, kilka kwartałów dalej). Wchodząc, powiedział: „Jak Pani mnie rozśmieszyła, że będzie pilne posiedzenie jury, naprawdę uwierzyłem. Nawet sznurowadła wyprasowałem”. Przycupnął w kącie przy drzwiach i tak przesiedział cały wieczór, był małomówny, czasami wtrącając słowo lub dwa. Uważnie słuchał rozmów naszego wesołego towarzystwa o przygodach na minionych festiwalach. Chcieliśmy bliżej poznać tak znanego człowieka, jakim był Iwasiuk, więcej dowiedzieć się o jego twórczości, jednak w żaden sposób nie mogliśmy go rozgadać. O sobie powiedział tylko, że z zawodu jest lekarzem kardiologiem, że ma 30 lat. Pytaliśmy: „A dlaczego nieżonaty?”. Krótko odpowiedział: „Skończę konserwatorium, wtedy się ożenię”. Studiował na IV roku. Interesowaliśmy się współpracą z Sofią Rotaru, lecz poczuliśmy, że Wołodia z jakiegoś powodu nie chciał o tym opowiadać, więc zostawiliśmy go w spokoju — peszył się od wypytywań natrętnych kijowian. Podczas rozmowy w towarzystwie nowych znajomych Iwasiuk mówił o wyjeździe w najbliższym czasie do stolicy, o nagraniach nowych utworów w Republikańskim radiu i telewizji; o spełnieniu skrytego marzenia — wykonaniu we Lwowie swojego koncertu. Pewnego razu Wołodymyr, wyciągnąwszy z teczki nuty, powiedział, że pracuje nad koncertem na cztery instrumenty dęte blaszane i orkiestrę smyczkową, gdyż do oddania pracy zaliczeniowej pozostało mało czasu — pisał w hotelu nocami, bez instrumentu utwór tak wielkiej formy. Przejrzawszy niemałą partyturę, zauważyłam — była niezwykle skomplikowana. Obiecał, że kiedy będzie w Kijowie, koniecznie zajdzie do Centralnego Domu Twórczości Ludowej (na terenie Ławry), gdzie pracowałam jako zastępca dyrektora, a także zaprosił do Lwowa na swój koncert, który miał się odbyć w czerwcu. W niedzielę, 22 kwietnia, po uroczystym złożeniu kwiatów pod pomnikiem W. I. Lenina, w drugiej połowie dnia — podsumowanie festiwalu, omówienie występów, wyłonienie laureatów. Wołodia pedantycznie notował uwagi o każdym konkursowiczu, poprosiłam go nawet o pomoc w szybszym policzeniu wszystkich uczestników i ocen wystawionych przez członków jury. A w przerwach między występami Wołodymyr — w centrum uwagi, w otoczeniu kierowników, uczestników zespołów, dziennikarzy, cieszy się autorytetem i szacunkiem zarówno u młodzieży, jak i u starszych od siebie, łatwo nawiązuje kontakt i rozmawia z widzami. 23 kwietnia, w poniedziałek (w przeddzień zaginięcia Iwasiuka), w teatrze trwała próba koncertu finałowego, ja sporządzałam dokumentację. Wieczorem przyjechałam samochodem do hotelu przebrać się, wpadłam do Wołodii, poprosiłam go, żeby szybko się zebrał, żeby się nie spóźnić — początek o godz. 19. Robi mi komplement, zauważając starodawną kameę na bluzce: „Jaka ładna broszka!” (mówi z przyjemnym zmiękczonym „sz”). Na scenie rozkładam dyplomy, nagrody do wręczenia, potem siadam na sali, niedaleko Wołodii, widzę, jak uważnie słucha każdego numeru, zadowolony z wykonania swojej piosenki „Tylko raz kwitnie miłość” przez solistkę VIA „Arnika” Wiktorię Komłyk (ona też — Wradij, potem — Siostrzyczka Wika). W Chmielnickim, wydawało się, nic nie zapowiadało nieszczęścia. Ale ono, prawdopodobnie, zbliżało się, bo Wołodymyr bardzo śpieszył się do domu, dosłownie od pierwszego dnia festiwalu zamówił bilet, ostrzegając, że koniecznie musi być we Lwowie 24 kwietnia, we wtorek rano, i w żadnym wypadku nie może się spóźnić. Dlatego w poniedziałek wieczorem, po zakończeniu konkursu i koncertu finałowego, nawet odmówił udziału w kolacji z okazji zakończenia festiwalu. Żegnając się przy samochodzie, który rozwoził gości do restauracji, powiedział: „Jeśli chcecie, mogę pójść ze wszystkimi, ale nie chciałbym tego. Ale my z Panią wkrótce koniecznie się zobaczymy. 7 maja w Republikańskim radiu będę nagrywał nowe piosenki i umówiłem się tam na spotkanie z Zinkewyczem”. Nie miałam prawa nalegać, więc powiedziałam: „Pamiętajcie, w Kijowie macie dobrych przyjaciół”. Odpowiedział: „Tak, wierzę w to. Teraz pójdę pożegnać się z Wasylem”. To były jego ostatnie słowa. Potem pocałował mnie w obie ręce i zniknął w tłumie, który szturmował teatr — organizatorzy zdecydowali przeprowadzić powtórny koncert finałowy festiwalu. Kiedy wróciłam do hotelu, od dyżurnej na piętrze dowiedziałam się, że Wołodymyra przychodzili odprowadzić na dworzec chłopcy z komitetu obwodowego komsomołu, ale w swoim pokoju już go nie było. Oto i wszystko. Po kilku dniach strasznym ciosem poraziła wiadomość: zaraz po przybyciu do Lwowa 24 kwietnia do Iwasiuka zadzwoniono do domu, pojechał do konserwatorium i… nie wrócił ani wieczorem, ani następnego dnia. Rodzicom zawsze meldował, gdzie przebywa i dlaczego się spóźnił. Plotki o zaginięciu szybko rozeszły się po całej Ukrainie i wydawało się to bardzo dziwne, przecież ani w radiu, ani w telewizji nie było o tym żadnej wzmianki. Wydawało się, jakby ktoś specjalnie rozpowszechniał informacje o kompozytorze z różnymi codziennymi plotkami i insynuacjami o jego życiu. Do mnie do pracy, do Republikańskiego Domu Twórczości Ludowej, z Krymu, z Czerniowiec dzwonili uczestnicy zespołów, którzy byli na festiwalu, pytali, może wiem, co stało się z Iwasiukiem, przecież oni jeszcze czuli jego mocny uścisk dłoni. Szczególnie przeżywali muzycy z krymskiego Krasnoperekopska, którzy zdążyli zaprzyjaźnić się z kompozytorem. Męczyła mnie myśl, że trzeba opowiedzieć bliskim Wołodymyra o jego pobycie w Chmielnickim, przecież ja, prawdopodobnie, byłam ostatnią kobietą, która go widziała i z którą rozmawiał w przeddzień swojego wyjazdu. Ale jak skontaktować się z nimi, nie wiedziałam. I przez cały maj próbowałam uzyskać jakąś informację u znajomych redaktorów Republikańskiego Komitetu Radiowego, z którymi nagrywał swoje piosenki; dzwoniłam do kolegów, pracowników kultury do Lwowa, szukałam domowego telefonu Zinkewycza w Łucku. Ale nie traciłam nadziei, że wszystko będzie dobrze, nic strasznego nie powinno się stać. Ogłoszono ogólnozwiązkowe poszukiwania i w dużej mierze przyczynił się do tego Ołeksij Ekijan — generał-major milicji, naczelnik wydziału kryminalnego Moskwy, a bardziej — popularny kompozytor, zakochany w Ukrainie, i przyjaciel Wołodii (zginął w katastrofie samochodowej dokładnie dwa miesiące po śmierci Wołodymyra). Dopiero po trzech tygodniach stało się wiadomo o tragedii: 18 maja 1979 roku straszna wiadomość, niczym „strzała po horyzoncie”, błyskawicznie obiegła Ukrainę i, zapewne, cały były Związek Radziecki, a nawet nie tylko — okaleczone ciało kompozytora znaleziono powieszone w lesie brzuchowickim pod Lwowem. Pod drzewem leżał starannie złożony płaszcz i stała pusta teczka; nut nie było — czyjeś brudne ręce zabrały niedokończone, być może genialne utwory. Iwasjuk miał ogromne życiowe plany i perspektywy: ukończyć operę ludową „Daryna”, stworzyć we Lwowie symfoniczny jazz, nakręcić amatorski film, uporządkować zbiór pieśni ludowych zebranych na Bukowinie, zorganizować wystawy własnych prac malarskich i fotografii, i pisać, pisać — w głowie było ciasno od melodii i rytmów… Jedną z przyczyn jego śmierci nazywano to, że odmawiał pisania piosenek do rosyjskich tekstów. Lecz to nieprawda, bo w jego dorobku doliczyłam się ich około dziesięciu (pewnie nie wszystkich), w szczególności: „Moj Kijew” (sł. J. Rybczynskiego), „Ekipażem komandujet żenszczina” (sł. A. Sołowjowa), „Rasskaży mnie, otiec…”, „Moja mieczta”, „Rożdienije dnia” (sł. A. Diemientjewa) i inne. Inna wersja — samobójstwo (samopowieszenie). Smutno i boleśnie było czytać opublikowane w niektórych gazetach komunikaty prokuratury z niezdarnymi wnioskami eksperckiej komisji sądowo-medycznej o nieadekwatnym stanie psychicznym. W bieżącym maju mija czterdzieści lat, odkąd odszedł w Wieczność Rycerz ukraińskiej pieśni Wołodymyr Iwasjuk. Którego dokładnie dnia to się stało, co się z nim działo w przeddzień, nikt nie wie do dzisiaj, a może, jak pisał poeta w poświęconym mu wierszu, „…wie, lecz milczy, gdzie przebiegł jego ostatni szlak”. Oczywiście, to nieukarane przestępstwo ma i wykonawców, i świadków, i osoby w nie zamieszane. Niektórzy z nich jeszcze żyją, ale wkrótce ich zabraknie. I oni do tej pory milczą. Już czterdzieści lat. Czy nie czas wreszcie nazwać imiona konkretnych zleceniodawców i powiedzieć narodowi prawdę o tej tragedii i zniewadze sławnego syna ukraińskiego narodu — kompozytora Wołodymyra Iwasjuka? I „kto był tym podstępnym złoczyńcą, który wydał rozkaz skrócenia mu wieku?”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

śmierć Wołodymyra Iwasjuka

depresyjny stan zmarłego, jego rzekoma „choroba psychiczna” oraz twierdzenia, że w związku z tym odebrał sobie życie. Lwowscy lekarze, przecież składaliście przysięgę Hipokratesa! I napisaliście takie bzdury, w które nikt nigdy nie wierzył, włącznie, zapewne, z wami samymi! Wstyd również za tych, którzy bali się wydrukować nekrolog w prasie z wyrazami współczucia dla rodziny, poza „Literaturną Ukrainą”, wszak ojciec był znanym pisarzem, a także gazetką zakładową „Lwiwśkyj zaliznycznyk”. A 22 maja 1979 roku na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie wyrósł już ogromny kurhan z kwiatów. W ostatnią drogę uwielbianego artystę odprowadzały dziesiątki tysięcy ludzi z całej Ukrainy. Mówią, że takiego pogrzebu nie widziano od czasów Iwana Franki. Z najbliższych kijowskich przyjaciół przyjechali pożegnać go kompozytor Wadym Iljin i poeta Jurij Rybczynski. Wszyscy czekali, kto pierwszy przemówi nad grobem, gdyż ani komunikatu o śmierci Iwasjuka, ani nekrologu w oficjalnej prasie nie było. Ten odważny krok wykonał wołynianin Rostysław Bratun, który wypowiedział swoje smutne słowo. Za to stracił stanowisko przewodniczącego Lwowskiej organizacji Związku Pisarzy Ukrainy. Iwasjuk — FOREVER I kto mógł wiedzieć, że przez następne dziesięć lat ani dusza, ani imię legendarnego twórcy nie zaznają spokoju na tym świecie, że nałożą tabu na osobę W. M. Iwasjuka i jego twórczość, nie będą brzmiały uwielbiane przez naród piosenki, i dopiero pod koniec lat 80. uda się przeprowadzić festiwal „Czerwona Ruta” w Czerniowcach. Że przez dziesięć lat rodzicom nie pozwolą postawić pomnika na grobie syna i kilka razy będą go podpalać? A sakramentalne pytania: „Kto popełnił zbrodnię? Po co? Za co?” do dziś pozostają bez odpowiedzi. Jesienią 1979 roku nadarzyła mi się okazja pojechać do Czerniowiec na przegląd zespołów amatorskich. Do składu komisji zaproszono Wadyma Iljina, który z radością się zgodził i obiecał zapoznać mnie z rodzicami Wołodii — wszak byli dobrymi przyjaciółmi zarówno w życiu, jak i w twórczości. Mychajłowi Hryhorowyczowi (mamy Sofii Iwaniwny wtedy nie było w domu) opowiedziałam o znajomości z jego synem, jak czuł się podczas festiwalu, dlaczegoś bardzo śpieszył się do domu. Wtedy ojciec powiedział, że Wołodia pojechał do Lwowa nie pociągiem, a samochodem, z kierownikiem VIA „Arnika” W. Wasyliewem. Być może spóźnił się na dworzec, a być może była jakaś inna przyczyna… Swoje wspomnienia później zapisałam i przekazałam ojcu, który częściowo włączył je do książki „Monolog przed obliczem syna”, która była dwukrotnie wznawiana. Podzieliłam się wrażeniami ze wspólnej pracy w jury; o tym, że życzliwa atmosfera mu się podobała; że obok niego stale byli starzy i nowi przyjaciele oraz wielbiciele jego talentu, a także znajomi, śpiewacy i muzycy ze Lwowa i Czerniowiec. Nasza korespondencja trwała kilka lat, do choroby Mychajła Hryhorowycza. Niestety, rodzice Wołodymyra odeszli już w wieczność, tak i nie dowiedziawszy się, kto zabił ich syna. Niech święcą się wasze jasne imiona! Oryginały listów przekazałam do muzeum pamięci Wołodymyra i Mychajła Iwasjuków w Czerniowcach, a sobie zostawiłam kserokopie na pamiątkę. Jak postrzega twórczość kompozytora młode pokolenie Ukraińców? O to zapytałam swoją córkę Wiktorię, dziennikarkę i poetkę, która ma teraz trochę więcej lat, niż miałam ja, kiedy po raz pierwszy zobaczyłam Wołodię. — Moim zdaniem — powiedziała — nie wszyscy traktują go jednoznacznie; minęło sporo czasu, zaszło wiele zmian: i w kraju, i w świadomości, i w gustach młodzieży. Ona dzisiaj mniej interesuje się radziecką klasyką piosenki, choćby nie wiem jak unowocześnioną. Niektórzy zachwycają się aranżacjami w stylu jazzu, bluesa, hard punk-rocka i innych modnych nurtów. Nie wszystkie one mi się podobają. Wszak trzeba poczuć duszę autora, dlatego czarujące, niepowtarzalne liryczne melodie Iwasjuka nie zawsze pasują do nowoczesnych rytmów, chociaż Wołodymyr swoją twórczością wyprzedzał czas o wiele lat, a jego bitowe kompozycje odpowiadały europejskim standardom muzycznym. Szkoda, że nie znamy utworów z całej palety gatunkowej, w której pisał Iwasjuk. Zapewne i tutaj powiedział nowe słowo w muzyce. Jeśli chodzi o mnie osobiście, to piosenki Wołodii są moim dzieciństwem i moją studencką młodością. Mam prawie wszystkie wersje nagrań jego utworów, nie mogę powstrzymać łez, kiedy słyszę „Balladę o malwach” lub „Balladę o dwóch skrzypcach”. Poruszają mnie i inspirują do pisania wierszy. Kiedy Wołodymyr Iwasjuk zginął, miałam zaledwie 13 lat i dobrze pamiętam, w jakim zachwycie z powodu znajomości z nim w Chmielnickim była moja mama Olha Wasyliwna: od razu kupiła w sklepie muzycznym na Chreszczatyku dziesiątki płyt z piosenkami, a także zbiorki jego utworów wydawnictwa „Muzyczna Ukraina”. Muzyka w naszym mieszkaniu nie cichła wieczorami i przez weekendy. Nauczyłam się wielu piosenek z płyty „Piosenki Wołodymyra Iwasjuka śpiewa Sofia Rotaru” i też zakochałam się w jego twórczości. I w jakiej rozpaczy była mama, kiedy dowiedziała się, że Iwasjuk zaginął, a ostatecznie — kiedy znaleziono jego ciało. Miałam szczęście podczas praktyki w Czerniowcach w 1985 roku poznać rodzinę Wołodymyra: ojca, mamę, siostrę Oksanę, jej synka i męża. Byłam zachwycona wizytą w ich gościnnym domu. Z drżeniem i wzruszeniem wchodziłam do pokoju, w którym żył i tworzył Maestro, a w dużym salonie dotykałam klawiszy fortepianu, z których wzlatywały w wieczność jego arcydzieła piosenkowe. Zrozpaczeni rodzice znajdowali siły, by opowiedzieć o tragedii swojej rodziny, dziękowali za nasze szczere łzy, ciepłe listy i pamięć o Synu. Mychajło Hryhorowycz pokazywał własnoręcznie z miłością zrobiony albumik z jego piosenkami i fotografiami, Sofia Iwaniwna częstowała smacznymi bukowińskimi potrawami, siostra Oksana podarowała na pamiątkę suwenir — rzeźbioną w drewnie, inkrustowaną pisankę. Pod wrażeniem usłyszanego i zobaczonego już później napisałam kilka wierszy o Iwasjuku, które drukowano w prasie periodycznej i zbiorach poetyckich. W Kijowie poznałam pierwszą dyrektor muzeum pamięci ojca i syna Iwasjuków w Czerniowcach Paraskowię Mychajliwnę Neczajewą i stale utrzymuję z nią przyjacielskie stosunki. Jest wdzięczna za materiały przesłane przez mamę na jej adres: autografy listów od Mychajła Hryhorowycza, własne artykuły, programy obwodowych koncertów i festiwali, gdzie brzmiały utwory Wołodymyra, wspomnienia, które uzupełniły zbiory muzeum i jego ekspozycję. Pani Pasza jest autorką książek o Wołodymyrze i jego rodzinie, wśród nich: „Wołodymyr Iwasjuk. Życie jak piosenka. Wspomnienia i eseje. Wydanie literacko-publicystyczne” (2003), „Nieśmiertelny cień wielkich dusz” (2002), „Nasz kamerton — Wołodymyr Iwasjuk” (2016), licznych publikacji w czasopismach i periodykach; inicjatorką przeprowadzania w stolicy wydarzeń upamiętniających poświęconych Wołodymyrowi. Wołodymyr Iwasiuk to autor 107 piosenek, 53 utworów instrumentalnych, muzyki do spektakli, a także utalentowany malarz i fotograf. Dzisiaj piosenki bukowińskiego kompozytora i poety brzmią na antenie niemal codziennie, istnieje niemało płyt audio z nagraniami w wykonaniu różnych grup i solistów; nakręcono o nim szereg filmów dokumentalnych (filmu fabularnego, niestety, jeszcze nie ma); napisano kilka książek wspomnieniowych, wydano albumy fotografii i zbiory utworów; strony internetowe obfitują w artykuły; poświęcono mu dziesiątki wierszy, które również zostały ułożone do muzyki. Piosenka „Czerwona Ruta” dała nazwę republikańskiemu festiwalowi ukraińskiej muzyki współczesnej i popularnej, który jesienią 2019 r. będzie obchodził 30-lecie; przeprowadzono 10 konkursów piosenki estradowej imienia Wołodymyra Iwasiuka. W mieszkaniach w Czerniowcach, gdzie mieszkał z rodzicami, oraz w Kicmaniu, gdzie się urodził, otwarto muzea pamięci; wzniesiono pomniki w Kicmaniu i we Lwowie; tablice pamiątkowe — w Czerniowcach oraz w marcu 2017 r. — na frontonie Domu Nagrań Ukraińskiego Radia w Kijowie przy ul. Perwomajskiego. Wołodymyr Iwasiuk został uhonorowany Republikańską Nagrodą Komsomołu im. M. Ostrowskiego (1988), Państwową Nagrodą im. T. Szewczenki (1994), tytułem honorowym Bohater Ukrainy (2009), Ogólnoukraińską nagrodą „Złoty Żar-ptak” — w nominacji „Za wkład w rozwój kultury muzycznej Ukrainy XX wieku” (2001) — wszystkie pośmiertnie. Zdaje się, że zaczynamy spłacać długi za popełnioną zbrodnię. Kilkakrotnie wznawiano i ponownie zamykano sprawę śmierci kompozytora. Ostatni raz — w 2014 roku. Chociaż, według twierdzenia byłego zastępcy Prokuratora Generalnego Ukrainy Mykoły Hołomszy, lidera partii „Patriota”, sprawcy śmierci Iwasiuka są już znani, to dzieło rąk KGB. Może „ręce” też mają imiona i w końcu się o nich dowiemy? Oda do Wołodii Wszedłeś w życie, nie znając brodu, Nie wiedząc, jak szybko skończy się twój szlak, Lecz nam zostały korale melodii I przenikliwe światło w błękitnych oczach. Zmieniają się style muzyczne i moda, Na scenie króluje uboga popsa, A w utworach twoich — tajemnica genokodu — Ziemi ukraińskiej wieczna piękność! Ciebie pokochali na Zachodzie i Wschodzie, Na Północy i Południu brzmią pieśni. Twój uśmiech, tak czarujący, Wołodiu, W duszę jakby zagląda mi! A ty człowiek niezapomniany, Wołodiu, Bo muzykę w kobiecie usłyszeć zdołałeś! Wysławiałeś delikatność jej, powab, urodę, I radość brzmiała na sto głosów! Natchnienie znajdowałeś w miłości, przyrodzie — W górach, potokach, świtach, żytach. Wolność w twórczości, tylko wolność! I dowodem na to — twoje dziwne życie. Szumy leśne, strumieni ciche wody, Miłość i samotność, przejmujące uczucia… Ty szczęście swoje, od życia rozkosz W dźwięki, akordy i słowa obracałeś! …Kto był ten podstępny bezlitosny złodziej? Historia na razie uparcie milczy… Ty jesteś z nami. Ty jesteś obok. Jesteśmy razem, Wołodiu! I pieśń twoja niezapomniana brzmi! Wiktorija RUTKOWSKA, członkini NSŻU. Swoje wspomnienia i ten wiersz zamiast kwiatów kładziemy na grobie niezapomnianego Artysty. Wybacz nam, przyjacielu, że nie uchroniliśmy cię. Jesteś zawsze z nami! Wieczna ci pamięć!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nawet 73 procent. Ukraina wpadła w bolszewickie „objęcia”. Czy przypomnijmy sobie nie tak dawne wyścigi prezydenckie, gdzie rzucono hasło „przeciw wszystkim”. Wyrazili je najwięksi patrioci, a w rezultacie wypłynął „dwukrotnie niekarany”, który udowodnił, że on jednak „pustych słów nie rzuca”. I oto znowu, jak mówią Francuzi, déjà vu. Teraz już dokonano zemsty na prezydencie Petrze Poroszence. Zleceniodawca inny, wykonawca ten sam, ale do niepoznania odmłodzony: wieczny chochoł-małorosjanin. Słabomyślący, chronicznie niepatriotyczny, chętny do cudzego jarzma i bata. Piernikiem można go zwabić, ale w mig zamienić go na bat. Ukraina jeszcze póki co stoi, ale Rosja nabrała wigoru, wpada w „paszportowy kreatyw” i na tym jej poszukiwania „pięty achillesowej” nowej władzy się nie skończą, bo taka jest jej ziemska misja: kłamać, kraść, podbijać i czynić piekielne zło Ukraińcom oraz wszystkim mieszkańcom planety. Bo, jak powiedział jej ostatni car, „Rosja nie ma granic”. To znaczy, że cała planeta należy do niej, a jej szamba mają roznieść smród jak najdalej. O stadności, sile tłumu, demosie i ochlosie ludzkość mówi tyle, ile istnieje. Jak można pokierować tłumem, jak można narzucić mu taką czy inną ideę, jak łatwo i prosto dotrzeć do jego emocji. Tak, tak, nie do myślenia, a właśnie do uczuć. U tłumu to jest decydujące. Siła myśli ma ścieżki indywidualne, wybiórcze, elitarne, a siła emocji jest niewybredna. Jest zdolna zawładnąć masami jednocześnie. I ze wszystkich ich przejawów — miłości, nienawiści, radości — emocje śmiechu, humoru są chyba najbardziej „zakaźne”. Są zdolne porwać miliony, bo są przyjemne, radosne i pozytywne. Nie trzeba myśleć, wysilać się, analizować. Nosiciele pozytywnych emocji stają się idolami, ulubieńcami. Im wierzą, nawet jeśli w prawdziwym życiu są despotami i tyranami. Władcy ludzkich uczuć, oczywiście, to ludzie nietuzinkowi, charyzmatyczni. I w większości demoniczni. Taką siłą wpływu na masy władał Lenin, który zdołał podnieść tysiące do rewolucji. Były to emocje gniewu i nienawiści. Taką siłą wpływu na Niemców władał Hitler. Rozbudził w Aryjczykach gen „błękitnej” krwi i uwierzyli w swoją wyższość, nawet chce się przeprowadzić inną paralelę między wami a Włodzimierzem Wielkim: po chrzcie książę przestał karać przestępców; przyszli do niego oburzeni mnisi kijowsko-pieczerscy, mówiąc: dlaczego, książę, nie karzesz złodziei-przestępców? Patrz, jak się rozpanoszyli. Na co książę odpowiedział: „Boję się grzechu”. Coś podobnego wybrzmiało z waszych ust na podobny zarzut: „Czyż ja jestem katem?”. I słyszysz w sobie głos tłumu: „A kto mówi, że trzeba być katem? Wystarczy czynić tak, jak powiedział jeszcze w zamierzchłej starożytności nasz naród: „Katowi — według zasługi”. I gdyby wszyscy przestępcy-złodzieje wyrazili swoje poparcie zza krat, a ci, którzy otrzymali swoje dyplomy z pieczęcią Poncjusza Piłata i też „boją się grzechu” i nie wsadzają ich, na zawsze stracili prawo sprawować ziemską sprawiedliwość, to byłoby to zwycięstwo nie stuleci, a tysiącleci. I nie byłoby tych haniebnych 73 procent. Ba, może i byłyby, ale — Wasze, panie Prezydencie! Na naszej ziemi, wyciągasz smutny wniosek, tylko kozacy byli bezlitośni dla złodziei i malwersantów oraz karali przestępców surowo i okrutnie, uważając to za hańbę i niewymowny grzech. A nasze sądownictwo — to po prostu „anioły miłosierdzia” dla wszystkich malwersantów, korupcjonerów. Między nimi a sądownictwem rozciąga się „mana” w setkach czy milionach waluty, za którą nie widać ani ukradzionego narodowi, ani popełnionego przestępstwa. A ponieważ ta „mana” ukrywa przestępców, to ich „nie ma”. Można wyżywać się na tych, którzy ukradli coś sąsiadowi, albo wsadzić dożywotnio niewinnego, który nie ma tej „tajemniczej” ochrony. Zatem ukraiński sanhedryn i kreatyw „ruskiego miru” wszystko zrobili, żeby zemsta na znienawidzonym Poroszence przerodziła się w wolę narodu. Metod było wiele. Internet — to ta sprzedajna dziewka, która oddaje się każdemu chętnemu. Zresztą patrioci kanału „1+1” zwartymi szeregami przeszli w szeregi tego dworskiego służalstwa, które sławiło „nagiego Króla” i deptało Poroszenkę do nieprzyzwoitości, z obsesją wiernopoddańczych lokajów. Wyszukiwało i węszyło, szło na trop i jednak nasiedliło znowu przeciwko Ukrainie. A jeszcze inne kanały telewizyjne, których właścicielami są obrażeni i odsunięci od państwowej kasy i strumieni pieniędzy miliarderzy, uruchomili niemal całodobowe oglądanie „Włodzimierza jasne słoneczko”. Na wszystkich kanałach on, ulubieniec mas, uśmiechnięty, radosny, „fajny”. To na „rowerze” jedzie, jak prosty śmiertelnik, to na scenie obok przebojowej współpracowniczki naciąga spodnie i wywołuje u milionów prawdziwy szał, erekcję śmiechu. To wykrzywia się, podtańcowując jak pajac, i wszystko łagodnie, trochę debilowato, nosowo, żeby wywołać jednocześnie miłość i współczucie. I ani śladu złego grymasu, żelaznych nutek, nieukrywanego chamstwa, arogancji i kompleksu carka, który z carskiego pajaca nagle przeobraził się w cara. Słowem, „Włodzimierz jasne słoneczko”. I tak wszystko to miłe i śmieszne, że aż 73 procent „fajnego” społeczeństwa jednocześnie połknęło tę przynętę. I haczyk słodziutki, i „błyskotka” jak po maśle poszła. Oto tylko jak będzie wyrywać haczyk, to może być jeszcze „fajniej”. A jednak będzie. Bo wszystkie prognozy na to już są. Bo od pana do chama — jeden krok. I cham już się ujawnił.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Cień Barabasza

Kateryna MOTRYCZ Ukraina od dawna nie zaznała takich namiętności politycznych i takiego polarnego napięcia, takich emocji, jak w przededniu wyborów i po nich. Takich „wróżb”, domysłów, prognoz i niepokoju myśląca i patriotyczna część Ukraińców nie doświadczyła przez ostatnie, może nawet sto lat, i takiego szoku wywołanego rebusem własnego narodu, który „nigdy się nie myli”, również dawno nie było. I ta patriotyczna, myśląca Ukraina przeżywa prawdziwy wstrząs, szuka odpowiedzi — i w tych rozmyślaniach jest coraz mniej optymizmu. A jednak jedni delikatnie i zbyt tolerancyjnie mówią o demokracji, uczciwych wyborach, o które walczył Majdan Godności. A bardziej kategoryczni i bezpośredni gniewnie mówią o hołodomorach, represjach, wojnie, w których zniszczono elitarny genotyp narodu, o odnowionym niewolnictwie. Ktoś inny ucieka się do leksyki i rozpasania „95 kwartału” i wyzywa „raguli”, którzy wybory odebrali jak „Ligę śmiechu” z nowymi twarzami i „żartami”. Lepiej poinformowani mówią, że Ukraińcy znów własnymi rękami chwycili się za gardło tam, gdzie znajduje się tętnica szyjna. Zapewniają, że na tej ziemi rodzi się „unikalny” naród, w którego genetyce są geny ciemiężycieli, które drzemią i budzą się w przełomowych okresach. I wtedy żadni wrogowie narodu nie są już potrzebni: on sam w pokojowy sposób wszystko rozstrzyga. Ktoś wspomina tych, którzy budzili ten gen samozniszczenia. Wspomina generała sądowego Wasyla Koczubeja, obrażonego na hetmana Iwana Mazepę za córkę i żonę, zakochane w hetmanie. Poczucie zemsty zmusza go do pisania donosów na hetmana. W końcu przekonuje cara o zdradzie Mazepy, a ten rękami Mienszykowa i rozwścieczonych Moskali niszczy hetmańską stolicę Baturyn i topi w krwi Baturynców. To samo poczucie zemsty (będziemy o nim wspominać nie raz, bo jest fatalne dla Ukrainy) ogarnęło też kozackiego atamana Semena Palija, który przyprowadził pod Połtawę 30 tysięcy Kozaków, którzy walczyli ze swoimi pobratymcami po stronie cara. To zapewne zapewniło zwycięstwo carskiego wojska. Zemsta została dokonana. Upadła Ukraina! Czy też mściwe nastroje Dyrektoriatu wobec Hetmanatu w 1918 roku… Rozbudziły też naród, może na wieki. Taką siłą wpływu władał Stalin i napromieniował tysiące nienawiścią, okrucieństwem, mizantropią diabelskiej siły. Dał pożywkę i „wytyczne” wszystkim prowładzonym radom, by paść ludzkie emocje, formować je w określonym kierunku, nie pozwalać im wychodzić poza ramy dozwolonego, nieodmiennie kochać „więzienie narodów”, „gdzie tak swobodnie oddycha człowiek”. I nad tym pracowały KC, KGB, przemysł filmowy, dziennikarstwo, literatura, cała sztuka. Tymi samymi utartymi drogami podąża obecnie i putinowska Rosja, trzymając ludzkie emocje w tej strefie zaostrzonego rygoru, które nie będą stanowić zagrożenia dla totalitarnego systemu. Tak radzieckich ludzi przekonano, kim są „wrogowie narodu”, i do dziś żyje nienawiść do prawdziwych bohaterów Ukrainy. Siła tłumu nie pochodzi od Stwórcy. Chyba najdobitniej opisali ją ewangeliści. Niby bezstronnie, informacyjnie, ale ile bólu i potępienia się za tym kryje. Ci, którzy witali Jezusa Chrystusa, gdy na osiołku wjechał do Jerozolimy, i rzucali Mu pod nogi gałązki palmowe, i wykrzykiwali: „Hosanna, Synu Boży!”, po tygodniu już wołali „Ukrzyżuj Go!”. Bo nad ich emocjami już „popracował” Sanhedryn. I dla ułaskawienia wybrali Barabasza. Dawni Judejczycy mieli tradycję: niedługo przed Wielkanocą darować ułaskawienie jakiemuś skazanemu przestępcy. Przed tłumem rozwścieczonego ludu stali Jezus Chrystus i rozbójnik Barabasz. Obu czekał sąd. I los obu był w rękach narodu. I ci, którzy zaledwie niedawno krzyczeli „Hosanna, Synu Boży!” i gotowi byli nieść Go na rękach, wybrali do ułaskawienia rozbójnika. Bo to była decyzja Sanhedrynu. I na nic, że chodzili za Nim, że Jezus uzdrawiał ich, miłował, że widzieli Jego cuda, jak wskrzeszał umarłych i przywracał do życia opętanych, jak głosił Królestwo Boże i siał ziarna wiary. To nie zadziałało, bo do tego trzeba było „włączyć” myślenie, rozum, a tłum miał zombiowane emocje i dobre uczucia nagle przerodziły się w złe. Dlatego zamiast gałązek palmowych na czoło Zbawiciela włożono wieniec z cierni. Bito Go i pluto w twarz, szalano w drwinach i nienawiści do Niego, a kiedy prosił o picie, zwilżano Mu usta octem i żółcią wołową i bezlitośnie znęcano się, zwalając na ramiona ciężki krzyż. Zaprawdę, ojcem tłumu jest sam książę ciemności. I nie warto szukać w naszych grzesznych dniach analogii, ale z jakiegoś powodu natrętnie rysuje się ten dzień na placu Sofijskim, uśmiechnięte zapłakane twarze ludzi, którzy czekali cały dzień (!) na wybór głowy naszej Cerkwi, szczęśliwa twarz Prezydenta, jego dziecięca radość i okrzyki kijowian: „Poroszenko! Poroszenko! Poroszenko!”. I wkrótce następuje nagła amnezja ogółu. Znaczna jego część, niech będzie młoda i nieoświecona, zapomina, że on jest tym wirtuozem-samobójcą, który latem 2014 roku wyskoczył z samolotu bez spadochronu i przeżył… Zapomina lub nie wie, że stanął na czele Ukrainy — nagiej, bosej, okradzionej przez barabaszy. Z pustym skarbcem, zdemoralizowaną wyprzedaną armią, zdradziecką milicją, okrutnymi siłowikami, zrujnowaną gospodarką, azjatycką nawałą. I w ciągu niespełna pięciu lat stworzono profesjonalną armię, która zatrzymała wroga, naprawia się gospodarkę, napełnił się skarb państwa, świat odkrył dla siebie Ukrainę, która tragicznie i stoicko wywalcza sobie europejską przestrzeń, nakłada sankcje na Rosję. I wszystko to sprawka tego „pilota-samobójcy” bez spadochronu i jego profesjonalnego zespołu. Europa coraz bliżej wpuszcza do siebie Ukrainę, przyznaje jej ruch bezwizowy, coraz częściej brzmi skrót NATO i krok po kroku Ukraina oddala się od faszystowskiego reżimu putinowskiej Rosji. I wreszcie zwycięstwo zwycięstw, długich wieków — Tomos! Ukraińska Cerkiew Prawosławna odzyskuje skradzioną jej przez wszystkożerny „ruski mir” samodzielność aż po 333 latach. Wydarzenie epokowe. I ten, kto zwyciężył podstępnego i okrutnego Moskala, stoi na tych historycznych „wałach”, gdzie wznoszą się najpotężniejsze i najwspanialsze postacie naszej historii. Obok sławnych książąt i hetmanów. Bo wolność duchowa to ta energetyczna powłoka, która chroni fizyczną. To ład w zdrowiu psychicznym narodu. I my, nazywając Włodzimierza Wielkiego równym apostołom, wybaczamy mu i jego 500 nałożnic, i jego okrucieństwo, i jego wyczerpujące wyprawy, gdzie ginęły tysiące, i zapewne zalegalizowaną korupcję, bo wszystko to osiada w tych historycznych receptorach, w tej niszy ludzkich słabości i grzeszności, a na powierzchni pozostaje wszystko to, co narodowo dominujące, przełomowe i wielkie. I między chrztem Rusi Kijowskiej a obecnym Tomosem rozciąga się złoty niezniszczalny most z tego „materiału”, który przynieśli nam aniołowie z Bożego świata. I to uświadamiają sobie wszyscy wielcy Ukraińcy. Ci, którzy dawno pasą pańskie stada, i ci, którzy stali długi zimny dzień na placu Sofijskim, czekając na przełomową decyzję. I właśnie tutaj przebiega globalna granica, raczej przepaść w naszym społeczeństwie — między oświeconymi, patriotycznymi, którzy ze łzami w oczach powitali radosną wieść, a tym ochłosem, który odgradza się od elitarnej części narodu intelektualnym słabomyśleniem i mentalnością niewykorzenionego sowka. I to jest epokowa granica — wieków, a może i tysiącleci. Granica różnych światów, różnych wartości i duchowych wielkości. Na tej granicy zawsze koczowali zwyrodnialcy i janczarzy, tutaj deptano ukraińskie świętości, znieważano ukraińskie światła i narodowych bohaterów, płodzono anegdoty o „głupim, niewyraźnie mówiącym chochle”. I autor tych antyukraińskich potworności „nie zważając na nic” chronicznie demonstruje swoją intelektualną nędzę i arogancję, wiedząc, że nikt mu nie da po zębach, nie wlepi, jak mówił poeta, „świecznikiem po gębach”, ba, termosem po twarzy. I demokracja pozwala im na wszystko, ale jest ta strefa zastrzeżona, ten Olimp, dokąd ignoranci i marginesy nie powinni się wdzierać, bo oni są zwulgaryzowanymi sowkami, pomimo ich mercedesów, offshore'ów i skradzionego na tej niekochanej przez nich ziemi bogactwa. I Twój ból, Piotrze, synu Ołeksija, i Twoja przedwczesna siwizna są zrozumiałe dla wielu, którzy błądzą w te dni przez ten właśnie ból i gniew. I

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Otóż prowadzisz milczący spór z tymi niemal jednomyślnymi, którzy przekonują cię, że wśród tych złapanych na przynętę aż ponad 73 procent narodu, do którego masz nieszczęście należeć, znajdują się całkiem adekwatne „karasie” i rozumne „karpiki”. Może i tak, tylko że to, iż pochodzą z ukraińskich stawów i jezior, nikogo mnie nie przekona. Że kochają Ukrainę i myślą o jej i swoim jutrze. Choć o czym ja mówię? Ryby przecież nie mają aparatu myślenia. Tam wszystko rozstrzygają skrzela… Dość popularna myśl, która rzuca lekki cień na pewne siebie oblicze „jasnego słoneczka”: nie wszyscy na niego głosowali, a przeciw urzędującemu prezydentowi. Nie umarł Danilo, lecz zadławiła go kluska. Widzieliśmy to już nie raz. Zemsta zawsze kończyła się upadkiem narodu na długie lata, a nawet stulecia. A mądrości z własnych niemądrych czynów nie wyciągamy. W obozie, który rozbił generalny sędzia Koczubej, dokąd wkroczył z 30-tysięczną armią Semen Palij, dokąd wpadali także Wynnyczenko z Petlurą, rozliczając się z popularnym Skoropadskim, jest zbyt ciasno. Bo tam przepchnęli się niedawno mądrzy patrioci „przeciwko wszystkim”. Przeciw wszystkim — po raz kolejny przeciw Ukrainie. Teraz — przeciw Poroszence. I oto on — „wymarzony mesjasz”. Wszyscy książęta, hetmani i całe wojsko zaporoskie wyprostowali się w Niebiosach i wpatrują się w zarozumiałe i nie aż tak uśmiechnięte oblicze, drobną postawę, a zlekceważona Klio z żalem i gniewem przemawia: „Oto dla tego lała się krew wieków, umierali w mękach na palach i wieszani za żebra kozacy, konali w niewoli i na galerach, w lochach i na obczyźnie! Oto dla niego obróciły się w proch tysiące sprawiedliwych! Wykrwawił się kwiat narodu na Majdanie, a tysiące na wojnie na wschodzie. Czy ty, Ukrainо, oniemiałaś, czy całkiem „odjechałaś” i zamieniłaś się w „95. kwartał”? Kiedy na Ukrainę nadciągało moskiewskie piekło, kiedy w styczniu 2014 roku na lotnisku w Borysplu wylądował rosyjski samolot wojskowy z napalmem i wydano rozkaz moskiewskiego carka wasalowi, by go użył i spopielił Majdan wraz z ludźmi, „jasne słoneczko” wygłupiało się na scenie, nie wiedząc, wśród jakiego narodu żyje, nazywało Ukraińców chochołami, przedrzeźniało polityków, nieprzyzwoicie i obraźliwie pokazywało we własnym wykonaniu Ukraińców jako debili i niedorajdów, co bardzo bawiło przyszły elektorat. Pozwalało sobie na to, co trudno nazwać rzeczami przytomnymi. A lider Majdanu Andrij Parubij, za głowę którego trwały polowania, po prostu stał się pośmiewiskiem. I chciałoby się zapytać ojca-profesora nowo wybranego prezydenta: czy nie uczyliście swojego syna prostych życiowych mądrości, że z naturalnych ludzkich wad nie tylko nieprzyzwoicie jest drwić, ale nawet grzeszne. I życie na pewno zwróci te kpiny w postaci niewesołych rzeczy. Wtedy, gdy nasi chłopcy padali pod kulami, wykrzykując „Ukraina ponad wszystko!”, „jasne słoneczko” oburzało się na niewygody i na scenie pałacu prezentowało taki humor, że rumieniły się nawet jego ściany. A elektorat aż odchylał się w fotelach, rżąc ze śmiechu, cieszył się tym obrzydliwym widowiskiem. Bo taki nieforemny człowieczek, który z kwaśną miną zagląda sobie w spodnie, wywołuje u „elektoratu” „rechot” i z tego powodu, że w jego „zegarku” zatrzymało się „wahadło”, i z tego powodu, że ten niesmak i wulgarność są bardzo „fajne”. I on oraz jego lalkarze wiedzą, że im niższa poprzeczka tego humoru, tym wyższy będzie jego ranking. I chciałoby się nie zgodzić, ale cóż, prawdy nie da się ukryć! Jak powiedział mądry Les Poderwianski — to sztuka dla bydła. I nie ma żadnych argumentów, by temu zaprzeczyć. Bo prawdziwa sztuka zesłana ludzkości z Niebios jest natchniona Duchem Świętym. I dlatego jest uniwersalna, poruszając narody przez wieki. Istnieje sztuka narodowa, która karmi dusze narodów. Istnieje sztuka chwilowa, przywiązana do jakichś wydarzeń historycznych. A jest sztuka upośledzona, która drażni najniższe ludzkie instynkty, zaspokaja tego smoczka, który tupie kopytami, kręci rogami i łaskocze autora-prowokatora oraz jego wielbicieli w tych miejscach, o których mówi się w bramach i pisze na płotach. Właśnie taką strawę bardzo często dostarcza „95. kwartał” i jego „sługa narodu”. I, już wybrany na najwyższe stanowisko w państwie, pokazuje się z ekranów telewizorów w majtkach gdzieś w Turcji, a ktoś z przyszłych sterników państwa pyta, czy Wowa sika do wody. Nie tylko do wody, lecz chciałoby się, żeby strumień trafił w każdego z 73-ch… I w te przedinauguracyjne dni ujawniło się jedno z oblicz „sługi narodu”, które starannie ukrywał za grymasami klowna. Pewne siebie, zuchwałe, władcze i chamskie. Oblicze dyktatora, który nie kryje, bo wszyscy o tym wiedzą, swojej politycznej ignorancji, ale który jest gotów wyciągnąć „szablę na wierzchu” i nią wymachiwać, a nawet pościnać głowy wszystkim bez wyjątku politykom. Coś tam drażliwie i złośliwie pleciie o „szwedzkim stole”, bezczelnie obrażając urzędującego jeszcze prezydenta Petra Poroszenkę. Nie wiadomo, czy to był „szwedzki stół”, czy tylko wystawne przyjęcie, na którym przydzielono temu „słudze narodu” rolę kozła ofiarnego. Ktoś z kimś rozlicza rachunki, a jemu napisał inną rolę, zamienił rolę komika na tragikomika. I ta udana rola prezydenta z imieniem wielkiego współczesnego poety Wasyla Hołobrodka bardzo szybko reinkarnuje się w nieudanego, skompleksionego dyktatora, który szybko stoczy się z iluzorycznego Olimpu w przepaść. Już bez roweru. Bo wszyscy dyktatorzy to splot kompleksów. A on je będzie miał, bo to nie jego rola, a współautorem tego scenariusza był wieczny kusiciel. W czymś nawet współczujesz mu, że musiał przyjąć wyrok „synedrionu” ukrzyżowania Poroszenki, gdzie ma wykonać niewdzięczną rolę tego, który wbija gwoździe. Już mówiono, że zemsta to rzecz fatalna. A ta rola na rowerze, która wzruszyła miliony, jest iluzoryczna i zwodnicza. Bo lepiej przegrać, lecz w przyjaźni rozumnych i myślących, niż wygrać wśród tych, których łatwo skusić, oszukać i narzucić obcą myśl. Albo, jak mówi nasz naród, lepiej z mądrym zgubić, niż z głupcem znaleźć. Bo wszystkie te „fajne” żarty z prostaczkowatym dziadkiem są miражem dla zwykłego ludu, który marzy, by do władzy doszedł ktoś z nich, podobny do nich, kto jeździ elektryczkami, przepełnionymi autobusami, na rowerach. A to, że jego „rower” to drogi mercedes z ochroną, i że wizerunek „sługi narodu” to tylko udanie znaleziony efekt 24. klatki — któż o tym myśli! I oto wczoraj stało się dziś. Trzeba iść do „grupy przygotowawczej” i zacząć uczyć się i uczyć innych. A także starać się pokochać to, czego nie lubisz i uważasz za obce: Ukrainę, jej język, naród, kulturę, państwo, które nagle upadło na wyciągnięte ręce. I dać odpowiedź na przeogromnie trudne pytania: po co mi to wszystko? Po co wdałem się w tę grę bogatych ludzi? Po co psuję karmę swoich dzieci i własną? Czy mało mi było wszystkiego, odniesionemu sukcesowi, spełnionemu, bogatemu, który ma wszystkiego w nadmiarze! Dlaczego los wybrał właśnie mnie, skoro mam szczęśliwy, dobry los? Dlaczego chce z króla śmiechu, drwin i szyderstw uczynić mnie „Nagim Królem”? Doprowadzić do upadku i porażki? I trzeba będzie udźwignąć niewykonalny i nie swój krzyż, a nawet jarzmo, i przez pot i zmęczenie ujrzeć krwawe oblicze wojny i dać sobie odpowiedź: jak ja ją powstrzymam? I w tej walce z Putinem jestem jak drobna myszka obok doświadczonego kota. I trzeba dać odpowiedź i rozstrzygać codziennie setki problemów, obcych tobie, nieprzyjemnych. I to nie „Liga śmiechu”, a od teraz w twoim „kwartale” czają się podstępne wilki, lisy, które czekają na twoje porażki i potknięcia. A ty, jeszcze nie doszedłszy do władzy, zuchwale odciąłeś wszystkich, którzy mogliby wyciągnąć do ciebie rękę, podzielić się doświadczeniem i nie być w obozie wroga. A twoja „fortuna” to psoty „Pikowej Damy”, psoty przebiegłego, bo lubi bawić się charyzmatycznymi, wyjątkowymi, do których należy i ten „sługa narodu”. On kusił samego Jezusa Chrystusa i był gotów rzucić Mu pod nogi całe bogactwo świata, byle tylko Ten pokłonił się diabłu. Ale to był Syn Boży. A jednak ten, kto w sobie słyszy Boga, nie da się skusić darmową władzą, sławą, bogactwem. Lecz bezbożnik uwierzy we własną wielkość, wybraństwo i że wszystko zdoła i wszystko jest jego. Przebiegły prowadzi kuszonego drogą iluzorycznej chwały, a potem… A potem strąca go w przepaść niesławy, potępienia, wyśmiania, hańby. Tą drogą poszło wielu „poprzedników”, oprócz Poroszenki. Bo on wydobywał się z przepaści i wyciągał z niej Ukrainę. Ale to uświadamia sobie tylko 25 procent Ukraińców. I ktoś z tych 73-ch nie rozumie, że to jednak z miłości do Ukrainy. Bo on doszedł do władzy jako bardzo bogaty człowiek i mógł przez te pięć katorżniczych lat zwiedzać kurorty świata i po prostu opływać w dostatki, obserwując wydarzenia, leżąc na kanapie. Lecz wybrał ukraińską Golgotę… I choć wobec niego i jego zwolenników jest bezlik pytań, Ukraina będzie pamiętać jego ręce, gdy wraz z najbardziej patriotycznymi, najbardziej ofiarnymi i kochającymi wyciągał ją z przepaści. Nie zapomni jego gęstej siwizny i bólu na jeszcze młodej twarzy. A także ona, jako Chrystusowa wybranka, zna jedną tajemnicę o najlepszym Prezydencie: diabeł nie przebaczył mu Tomosu i zjednoczył przeciw niemu legion. Jednak, Petrze Ołeksijowiczu, to tylko miary ziemskie i doczesne. A w Niebie wielka radość za Ukrainę, która tak wiele zdołała w ciągu tych ostatnich pięciu lat, a na skrzyżowaniach wśród jej wiernych dzieci Pana imię także lśni. I niech te 73 procent nie są z Panem, lecz z Panem są wierzący, kochający i wdzięczni Ukraińcy. I to ta zwycięstwo, które mierzy się dziedzicznym wyborem. I Pana posługi Ukraina nigdy nie zapomni, a ta czwarta część narodu jest gotowa iść za Panem dalej, bo to złote jądro narodu i ono jest prawdziwe.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Aktualne dziedzictwo

W Kołomyjskim Instytucie Naukowo-Dydaktycznym 16–17 maja odbyła się Ogólnoukraińska konferencja naukowo-praktyczna „Wasyl Stefanyk, Iwan Franko, Andrej Szeptycki w kontekście kulturno-historycznych procesów końca XIX – początku XX w.”. Organizatorami konferencji byli naukowcy Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego, a współorganizatorami: Katedra Literatury Ukraińskiej Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka, Czerniowiecki Narodowy Uniwersytet im. Jurija Fedkowycza, Eparchia Kołomyjska UGKC, Centrum Badań „Pokuckiej Trójcy”, Społeczna Rada „Święty Jur”, Centrum Wychowania Narodowego im. Andreja Szeptyckiego oraz Muzeum Historii Miasta Kołomyi. Halyna Woloszczuk, wykładowca Katedry Filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Ze wstępnym słowem wystąpił moderator wydarzenia, doktor nauk filologicznych, kierownik Katedry Filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowego Ołeksandr Sołecki. Uczestników konferencji powitał doktor nauk filologicznych, profesor, dziekan Wydziału Filologicznego Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka Roman Hołod. „Konferencja jest znaczącym wydarzeniem dla naszego instytutu, ponieważ przyjechali do nas przedstawiciele dziesiątek innych uczelni z Berdiańska, Dniepru, Drohobycza, Zaporoża, Lwowa, Tarnopola, Czerniowiec, Charkowa, a także naukowi pracownicy muzeów Drohobycza, Lwowa, Rusowa i Śniatyna”, — zaznaczył dyrektor Kołomyjskiego Naukowo-Dydaktycznego Instytutu Jurij Plekan. Na początku konferencji władyka Kołomyjskiej eparchii UGKC o. Wasyl Iwasiuk pobłogosławił wszystkich obecnych. Z powitalnym słowem do naukowców i studentów zwrócili się zastępca mera miasta Wołodymyr Bojcan oraz szef Zarządu Kultury Kołomyjskiej Rady Miejskiej Uljana Mandrusiak. Przewodniczący Rady Społecznej „Święty Jur” Walerij KalynIuk podzielił się wrażeniami: „Bardzo ważne jest, że ogólnoukraińskie konferencje odbywają się w takich miasteczkach, jak Kołomyja, — halickich, malowniczych i pięknych. Dzięki temu odczuwamy naszą tożsamość, nasze ukraińskości, a młodzież to przyjmie i zrozumie swoje odpowiedzialne posłannictwo”. Z referatami wystąpili doktorzy nauk, profesorowie z Dniepru, Iwano-Frankiwska, Lwowa i Czerniowiec, w tym Walentyna Biliacka, doktor nauk filologicznych, profesor Katedry Filologii i Komunikacji Językowej Narodowego Uniwersytetu Technicznego „Politechnika Dniprowska”, Roman Hołod, doktor nauk filologicznych, profesor, dziekan Wydziału Filologicznego Państwowej Wyższej Uczelni „Prykarpacki Narodowy Uniwersytet im. Wasyla Stefanyka”, Swiatłana Kyryluk, kandydat nauk filologicznych, docent Katedry Literatury Ukraińskiej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, Lidia Macewko-Bekerska, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik Katedry Literatury Światowej Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, Petro Szkrabiuk, doktor nauk historycznych, starszy pracownik naukowy Wydziału Literatury Ukraińskiej Instytutu Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypiakewycza NAN Ukrainy, członek Rady Społecznej „Święty Jur”. „Staramy się przedstawić twórczość Wasyla Stefanyka, Andrzeja Szeptyckiego, Iwana Franki w szerokim multidyscyplinarnym kontekście, z różnych stanowisk naukowych przyjrzeć się ich działalności naukowej, twórczości artystycznej, działalności społecznej i historycznej, a także aktualności rezonansu ich działalności dla współczesności”, — zaznaczył Ołeksandr Sołecki. W budynku instytutu otwarto izbę-muzeum „Historii wyzwoleńczych zmagań Ukraińców XX — początku XXI w.” z inicjatywy dyrektora Jurija Plekana, a także wykładowcy i studenci Kołomyjskiego Naukowo-Dydaktycznego Instytutu zorganizowali święto ukraińskiej młodzieży „Ukraina ponad wszystko” w miejskim pałacu kultury „Narodny Dim”, poświęcone twórczości Wasyla Stefanyka, Iwana Franki i Andrzeja Szeptyckiego. Uczestników konferencji i uczestników święta nagrodzono dyplomami i listami gratulacyjnymi z podpisami Władyki Kołomyjskiej eparchii UGKC Wasyla Iwasiuka, dyrektora Kołomyjskiego Naukowo-Dydaktycznego Instytutu Jurija Plekana, prezesa Centrum Wychowania Narodowego im. Andrzeja Szeptyckiego Hryhorija Brunca, Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Związek Ukrainek” Oresławy Chomyk. Przewodniczący Rady Społecznej „Święty Jur” (m. Lwów) Walerij Kalynjuk podarował uczestnikom książkę „Powrót. Andrzej Szeptycki to Ukraina: budowniczy, książę, lider”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Mnie niewola i zgryzota nie pokonała…”

Projekt „Szczegóły życia Szewczenki” narodził się ze zrozumienia słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Odważam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Jak obiecał autor w poprzedniej publikacji, tym razem opowiada o stosunku Szewczenki do spożywania napojów alkoholowych. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Myśl myśl pogania” Na początku nauki w Akademii Sztuk Pięknych młody Taras Szewczenko pogrążył się, według słów jego biografa M. K. Czałego, w „światowych przyjemnościach i artystycznych hulankach”. Lecz kolejny wybitny biograf Szewczenki, O. J. Konyśkyj, jeszcze w przedostatnim stuleciu przekonująco pokazał, że „nie godzi się wyrzucać mu takich hulanek”: „Młodość — najlepszy czas w życiu człowieka, i tylko serce skostniałe, które nie miało własnej młodości albo zapomniało o niej, nie chce wiedzieć, że młodość dwa razy się nie zdarza!.. na czas przyjdzie i szybciej ucieka. Moim zdaniem, gdyby Szewczenko rzeczywiście urządzał nawet towarzyskie zabawy, to nie szkodziły one mu pilnie pracować nad edukacją i sztuką malarską”. Odnośnie tego okresu spotykamy ciekawe rozważania w powieści Szewczenki „Artysta”. Sprowadzają się one do tego, że zwolennikami wesołego boga Bachusa zawsze i wszędzie były osoby, które znajdowały się poza kręgiem przeciętnych ludzi: „To już musi być nieodzowna cecha niezwykłych ludzi”. Razem z tym, jednoznacznie potępiano pijaństwo: „Wtedy żegnaj wszystko — i geniusz, i sztuka, i sława, i wszystko czarujące w życiu. Wszystko to ułoży się, jak w grobie, na dnie wszystkożernej kieliszeczki”. Po wielu latach, pod koniec zesłania, Szewczenko zapisał kiedyś lekceważąco mentalną cechę Rosjan i żołnierzy-oficerów, którzy zależeli od „wszechpodporządkowującej władczyni wódeczki”. Właśnie taka była zasadnicza postawa życiowa poety. Jego przyjaciel, lekarz A. O. Kozaczkowśkyj, u którego Szewczenko gościł w Perejasławiu w 1845 i 1859 r., wspominał: „Niektórzy oskarżali go o pijaństwo. Dwa razy, w dzień jego imienin i na weselu, gdzie byliśmy drużbami, widziałem go pijanym w tym stopniu, w jakim zdarza się bywać czasem i trzeźwym ludziom…” Przyjaciel Szewczenki, F. M. Łazarewśkyj, zaświadczył: „Oburzają mnie opowieści o wybrykach Szewczenki w stanie nietrzeźwym. Znałem go w najlepszych latach jego życia, kiedy był zdrowy i krzepki, ale ani razu nie widziałem go pijanym do nieprzytomności. Wypijał on, co prawda, czasem niemało, ale każdy kieliszek za dużo czynił go jedynie bardziej swobodnym i natchnionym, dodawał więcej serdeczności i niezwykłej sympatyczności. Dusza jego zawsze znała miarę. Czterowiersz, który napisał gdzieś węglem na ścianie karczmy, w pełni charakteryzuje taki stan: Wypijesz pierwszy — wzdrygniesz się, Wypijesz drugi — opamiętasz się, Wypijesz trzeci — w oczach błyska, Myśl myśl pogania”. F. M. Łazarewśkyj poznał aresztanta Szewczenkę w Orenburgu 9 czerwca 1847 r., i kolejny dziesięcioletni okres na zesłaniu trudno nazwać „najlepszymi latami jego życia”, a i cytowaną strofę przyjaciel poety, najwyraźniej, zapisał z czyjejś opowieści. Jednak w żaden sposób nie przeczy to istocie świadectwa F. M. Łazarewśkiego. Zresztą, P. O. Kulisz także przytaczał ten czterowiersz, który Szewczenko, według jego słów, „napisał w jednej karczmie na ścianie węglem”. Pantelejmon Ołeksandrowycz opowiadał o Tarasie Hryhorowyczu: „Wróciwszy na Ukrainę w 1847 r., zastałem go, można powiedzieć, niepijącym”. Zwyczajny wariant rozwoju wydarzeń po biesiadzie Szewczenko sam opisał w powieści „Kapitanowa” (1855): „Długo siedzieliśmy przy stole w milczeniu, od czasu do czasu spoglądając na siebie i na buteleczkę ze śliwowicą, i kiedy zobaczyliśmy, że na suchym dnie butelki nie ma nic godnego uwagi, wstaliśmy od stołu i, wymownie uścisnąwszy sobie dłonie, poszliśmy spać”. Tak samo kończyło się picie w zupełnie innych warunkach Twierdzy Nowopietrowskiej, odnotowane w Dzienniku Szewczenki 28 lipca 1857 r. Chodziło o to, że poprzedniego wieczoru zesłaniec wracał z gości, śpiewając ukraińskie pieśni, a spotkał go znajomy A. Obieremenko: „Andrij, przekonawszy się, że jestem zupełnie pijany, wziął mnie ostrożnie pod rękę, przyprowadził do wierzby, rozesłał swój szynel, narwał i położył pod głowę chwastu, położył mnie, przeżegnał i odszedł... Ja od duszy w milczeniu podziękowałem mu i, niedługo się pokręciwszy, zasnąłem”. „Wypił, żeby zagasić obrazę” Co prawda, są i inne świadectwa. Bezpośredni przełożony Szewczenki w Twierdzy Nowopietrowskiej, dowódca kompanii, a potem półbatalionu, J. M. Kosariew, którego wspomnienia zapisał M. D. Nowyćkyj, opowiadał, że zesłaniec lubił czasem wypić, jak sam mówił, „zabić z żalu muchę” i pewnego razu rzekomo wypił za jednym zamachem z kimś trzy butelki wódki. Jednak ostatecznie J. M. Kosariew, do którego Szewczenko odnosił się niechętnie i wiązał jego imię głównie z tępą żołnierską musztrą, zaświadczył o, powiedzmy, intensywności picia szeregowego co następuje: „No!... często nie często, a bywał jednak. A „pod szefem”, to co! — drobnostki: wtedy tylko pieśni, tańce, dowcipne opowieści. — A oto źle, kiedy, bywało, on chlapnie już przez miarę. A i to, chociaż, prawda, rzadko, a zdarzało się z nim ostatnie tak lata dwa, trzy...” Więc jawny niechętny Szewczenki, który, według słów poety, stosował wobec niego „prawie pałkową naganę”, tak i nie zebrał na podwładnego zabójczego kompromatu. M. F. Sawyczew, który przebywał u Szewczenki w Twierdzy Nowopietrowskiej w maju 1852 r., opowiadał: „…Poszliśmy spacerować i, rzecz jasna, za twierdzę. Taras Hryhorowycz tym razem zaszedł do ormiańskich sklepików, gdzie wśród innych towarów sprzedawano wina i wódkę; tej ostatniej wziął butelkę i powiedział: „Chodźmy teraz na jedno moje ulubione miejsce”, — i poszliśmy w dół, do podnóża tej skały, na której stoi twierdza, w stronę morza”. Szewczenko poprosił opowiedzieć o życiu na Ukrainie do szczegółów, tym bardziej, że M. F. Sawyczew przebywał w jego rodzinnej Kiriłowce, słuchał zamyślony, długo milczał, a następnie przeczytał w języku ukraińskim, jakby sam do siebie, wiersz, ale M. F. Sawyczew nie zapamiętał go: „Treści teraz nie przypominam sobie, ale wspominano morze, „fale i chmury”. Trudno byłoby nawet próbować dokładnie nazwać wiersz, który Szewczenko przeczytał, ale, zdaje się, w jego poezji nie ma sformułowania „fale i chmury”. Chciałbym, aby to był fragment z „Hamaliji”: „Oj nie ma. Nie ma ani wiatru, ani fali Z naszej Ukrainy! ............................................................. Oj powiej, powiej, wietrze, przez morze I z Wielkiego Ługu, Osusz nasze łzy, zagłusz kajdany, Rozwiej naszą tęsknotę”. A jeszcze w „Hamaliji” są modlitewne słowa: „O miły Boże Ukrainy! / Nie daj zginąć na obczyźnie…” Jak by nie było, M. F. Sawyczew nawet nie wspomniał więcej o tej butelce, i to P. Kulisz. Portret T. Szewczenki. 1844 świadczy, na ile była ona drugorzędna dla Szewczenki… Szczególnie ważne jest odwołanie się do relacji A. O. Uskowej — żony komendanta umocnienia nowopietrowskiego I. O. Uskowa, — z którą zesłaniec był blisko zaznajomiony, podobnie jak z komendantem. W ich rodzinie pod koniec zesłania Szewczenko bywał praktycznie codziennie, pił herbatę, jadał obiady, bawił się z dziećmi. Latem jego życie koncentrowało się na zielonym komendanckim ogrodzie, gdzie zbudowano letni domek, altanę, kirgiską kibitkę oraz ziemiankę, i Szewczenko miał możliwość pisać i rysować, ukrywać swoje utwory, odpoczywać. Na przykład 4 lipca 1857 r. zapisał w Dzienniku: „Nocowałem w ogrodzie w komendanckiej altanie. To moja obecna rezydencja”. Otóż we wspomnieniach A. O. Uskowej, napisanych w formie odpowiedzi na konkretne pytania postawione przez biografa Szewczenki O. J. Konyśkiego, wspomina się o takim przypadku: „Raz obiadaliśmy w altanie. Iraklij Aleksandrowicz siedział już przy stole. Szewczenki nie było. Aż oto i on idzie, podpierając ścianę, i siada do stołu. Zrobiło mi się przykro za niego. Wstałam od stołu i rzekłam, że nie życzę sobie obiadać z nim, kiedy jest w takim wyglądzie. Na drugi dzień prosił wybaczyć mu i opowiedział, że kiedy siedział w altanie, to lokaj, przyszedłszy nakryć do obiadu, krzyknął na niego »precz stąd«. Oto tak obraziło go to, że poszedł i wypił, żeby »zgasić obrazę«. Rzeczywiście, dla zesłańca była to nie lada obraza i nie ma podstaw, by nie ufać Uskowej, która stanowczo oświadczyła, że Szewczenko, który u nich »codziennie jadał obiad i pił wieczorem herbatę, nigdy, oprócz jednego razu (o którym wyżej powiedziano, — W. M.), nie przychodził pijany«. Moim zdaniem, absolutnie prawdziwa jest także informacja A. O. Uskowej o tym, że »zdarzało się widzieć go, jak latem w ogrodzie w towarzystwie jednego czy dwóch młodych żołnierzy prowadzi, bywało, rozmowę przy kieliszku, zagryzając wobłą (rybą)«. Co więcej, z Dziennika Szewczenki widać, że on sam mógł wychylić kieliszek pod nalewkę własnego wyrobu czy, zagryziwszy rzodkiewką z ogórkiem, albo wypić butelkę wódki ze sztabskapitanem M. W. Mostowskim. Ale tutaj nie chodzi, co już podkreślono w poprzednim artykule, o »wszystko pożerający kieliszek«. W mentalnej pamięci narodowego geniusza pozostał i żył rzeczywiście niewinny narodowy zwyczaj. Pamiętacie w Epilogu »Hajdamaków«? Bywało, w niedzielę, zamknąwszy Mineę, Po kieliszku z sąsiadem wypiwszy tej, Ojciec dziada prosi, żeby ten opowiedział O Koliszczyźnie, jak kiedyś bywało. Jak widzimy, niepokalany kieliszek swobodnie i prosto postawiony został przez Szewczenkę między cerkiewną księgą z tekstami cerkiewnych nabożeństw na każdy dzień miesiąca a Koliszczyzną — groźną stroną ojczystej historii, szczytem ruchu hajdamackiego. Nie zapomnijmy też gorzkiej spowiedzi Szewczenki w Dzienniku o tym, jak czasami nie udawało mu się uchylić od biesiady z »półludźmi« i »żeby uniknąć odwachu z pchłami i pluskwami, zaznajamiać się z nowo przybyłymi oficerami i w oczekiwaniu na przyszłe dobra pić z nimi«. Przez dziesięć lat zesłania rzeczywiście można było się zapić... Ale z Szewczenką to się nie stało! »U mnie narodził się i szybko wyrósł cudowny projekt: przy obiedzie upić się do nieprzytomności« Trudno byłoby spodziewać się, że ośmiomiesięczny powrót Szewczenki z zesłania do Petersburga nie da żywego, ciekawego materiału o jego stosunkach z alkoholem, tym bardziej, że Taras Hryhorowycz starannie prowadził Dziennik. Z wyjątkiem dni, kiedy rodacy, powiedzmy, w Astrachaniu, sami dokonali wpisów 15—20 i 25 sierpnia, a 10 i 11 września Taras Hryhorowycz realizował swój projekt... »upić się do nieprzytomności«. W rezultacie 11 września wpis w Dzienniku zrobił kapitan parowca »Kniaź Pożarski« W. W. Kiszkin (Szewczenko płynął z Astrachania do Niżnego Nowogrodu), »tak kak ot glumlenija pjanstwiennogo u Tarasa kolebletsja diesnica«, czyli drży prawa ręka, a z dalszego tekstu zupełnie jasno wynika, że i lewa ręka była mu nieposłuszna. Ciekawe, że W. W. Kiszkin opisał, jak Szewczenko leczył kaca. Wypiwszy niemało wiśniówki, »pri onoj cybul i solonych ogurcow wielije mnożestwo«. Siedemnastego września Szewczenko zanotował, że »jednak porządnie się napodrowił« na świętowaniu dnia urodzin L. G. Jawlenskiej — babci z rodziny Sapoznikowów, i przewidywał nieuchronną »nową popijawę« z okazji dnia urodzin O. O. Sapoznikowa. Charakterystyczne, że w tej atmosferze poeta starał się mimo wszystko pracować. Wczoraj, 16 września, zapisał wiersz francuskiego poety A.-O. Barbiera i dwukrotnie zabierał się do rysowania; dzisiaj, mimo imienin L. G. Jawlenskiej, kontynuował przepisywanie wiersza A.-O. Barbiera; jutro, 18 września, mimo nowej biesiady, przepisywał wiersz rosyjskiego socjologa i publicysty A. L. Ławrowa... Przed przybyciem do Niżnego Nowogrodu Taras Hryhorowycz zapisał, że »wypili ostatni sherry, maderę i, zdaje się, szampana...« Jeśli do tej listy dodać czychir, lafit (czerwone wino), wódkę, w szczególności cytrynówkę, wiśniówkę, śliwowicę oraz samogon (poługar), to będziemy mieli wyobrażenie o tym, jakie napoje spożywał Szewczenko na zesłaniu. Jeśli chodzi o okres petersburski, w Dzienniku wspomina się dżin, angielski porter i szampana, a w rosyjskojęzycznych powieściach — rum, likier, dżakson, włoskie lacrima christi, które pito do makaronu, oraz stofato. Odnośnie Niżnego Nowogrodu, w którym Szewczenko zatrzymał się na ponad 5 miesięcy, poruszę dwa lekkomyślne epizody. Zwraca uwagę, że 4 października 1857 r. wpis w Dzienniku został zrobiony pod dyktando nietrzeźwego Szewczenki przez mało piśmiennego służącego P. A. Owsiannikowa Michaiła, a następnego dnia on sam już odnotował, że u niego »i dzisiaj jeszcze drży prawica od przedwczorajszego znęcania się pijaństwem...« Te słowa już spotykały się w Dzienniku we wspomnianym wpisie W. W. Kiszkina z 11 września. Nie przyjęło się ich komentować.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Rzekomo, i tak to jasne! Przypomnę jednak, że w artykule rosyjskiego dziennikarza H. P. Diemianowa, napisanym na podstawie wspomnień K. A. Schreidersa (urzędnika do zadań specjalnych przy niżnonowogrodzkim generale-gubernatorze), zaznaczono: „W ostatnim czasie Szewczenko coraz częściej szukał okazji, by wypić jedną–drugą „kieliszeczkę wódki”, co bardzo źle wpływało na jego chorobliwą naturę; zazwyczaj po trzeciej „kieliszeczce” zupełnie słabł, dlatego K. A. (Schreiders. — W. M.) starał się ze wszystkich sił, by sprawa nie wykraczała poza trzecią”. Poza tym, że przyjaciel Szewczenki nie tylko znacznie przesadzał jego grzechy, okazuje się, że w rzeczywistości K. A. Schreiders w żaden sposób nie wpływał na zachcianki Szewczenki, wszystko zależało wyłącznie od niego samego, a w zapisie chodziło właśnie o jego ostro-ironiczną i bezlitosną samoocenę. Inna sprawa — wielki przyjaciel poety M. S. Szczepkin! W okresie jego przyjazdu do Szewczenki do Niżnego Nowogrodu od 24 do 29 grudnia 1857 r. Taras Hryhorowycz był pijany wyłącznie od szczęścia obcowania z wielkim artystą: „Oto to, co nazywa się przyjacielem. I jestem nieskończenie szczęśliwy, mając takiego szczerego przyjaciela”. A tymczasem 26 listopada, „dobrze pokrzepiwszy się, wyruszyłem do czarownej rodziny madame Hilde i tam przenocowałem”. Wspomniana madame Hilde utrzymywała w Niżnym Nowogrodzie specyficzny i w każdych czasach potrzebny zakład, który Taras Hryhorowycz pewnego razu (1 stycznia 1858 r.) nazwał „świątynią Priapa”. Notatki Szewczenki w Dzienniku świadczą, że bywał tam wielokrotnie. Nie komentowano tego również, jednak szewczenkoznawcy nie mają prawa pozbawiać przeciętnego czytelnika informacji o jakimkolwiek zapisie Szewczenki czy jakimkolwiek szczególe jego życia. Kto rzuci kamieniem w ukraińskiego Poetę, który po dziesięciu latach katorgi i surowego zesłania oraz okrutnych ograniczeń i upokorzeń, wyrwawszy się na wolność, starał się nią oddychać pełną piersią, nawet zamierzył projekt „upicia się do nieprzytomności” w otoczeniu przyjaciół i życzliwych? A co najważniejsze, nie zapomnijmy, że w Niżnym Nowogrodzie Szewczenko stworzył poematy „Neofici”, „Jurodiwyj”, tryptyk „Los”, „Muza”, „Sława”, ukończył nowelę „Przechadzka z przyjemnością i nie bez morału”, rozpoczął gruntowną redakcyjno-twórczą pracę nad wierszami napisanymi na zesłaniu. Namalował „Sobór Zwiastowania w Niżnym Nowogrodzie”, wykonał ponad 20 portretów, 3 autoportrety, szereg pejzaży z zabytkami historycznymi miasta. „Nie pojechałem na lukullowski obiad…” Wybitny szewczenkoznawca S. O. Jefremow zauważał, że „począwszy od przyjazdu Szewczenki do Petersburga, jego pismo staje się istnym kalejdoskopem spotkań, znajomości, osób; strony pisma aż migocą od nazwisk dawnych i nowych znajomych; poetę po prostu łapią, tuczą obiadami i kolacjami. Oczywiście, nie była to tylko moda na wszystko, co nadzwyczajne, lecz także potrzeba okazania współczucia ofierze reżimu, i zupełnie słusznie dostrzega tu biograf Szewczenki (O. J. Kониський. — W. M.) »żywy sąd historii«”. Trudno jednak uznać nadmierne petersburskie uczty za przejaw sprawiedliwego sądu historii, który już wtedy rzeczywiście oddał Szewczence należne mu honory, gdy ten stanął do sporu z caratem i zwyciężył. Bo w Moskwie, począwszy od 17 marca 1858 r. aż do wyjazdu do Petersburga 26 marca, także u Szewczenki codziennie odbywały się przyjacielskie spotkania, wizyty, goszczenia, tak zwane obiady, a liczba nowych znajomości z „wykształconymi moskiewczykami” w czasie jego pobytu, że tak powiem, dniowym, przewyższała petersburskie: „W ciągu tygodnia spotkałem tu i poznałem takich ludzi, z którymi przez wiele lat nie udałoby mi się spotkać”. Jednak w Moskwie Szewczenko ani razu nie poskarżył się, że można „poważnie się rozchorować” od biesiadowania w otoczeniu Szczepkina. Tymczasem właśnie w tym środowisku spotkał „najserdeczniejszą życzliwość osobiście wobec mnie i nieudawane współczucie dla mojej poezji”. Ale także w odniesieniu do Petersburga należy pamiętać, że w tym samym Dzienniku Szewczenko kiedyś zanotował o konieczności „gdzieś się schować” przed kolejnym zaproszeniem albo zanotował: „obiad… niemal królewski, też okazał się jakoś mdły…” Lub zapisał, że „nie pojechał na lukullusowski obiad”. B. H. Suchanow-Podkolzin, który jako chłopiec w latach 1858–1860 pobierał u Szewczenki lekcje rysunku, opowiadał: „W domu mojej matki, gdzie on często jadał obiady i gdzie wino podawano na stół w obfitości, nigdy nie był wstawiony…” Poeta spotykał się i zapoznawał nie tylko z pijakami, ale też z godnymi ludźmi, odwiedzał wystawy i teatry, pracował w Ermitażu, przygotowywał akwaforty na wystawy akademickie i na uzyskanie tytułu akademika, został akademikiem w dziedzinie grawerstwa, tworzył poezje… Wszystko to byłoby niemożliwe, gdyby Szewczenko stale pił. „Ale tak nie myśli zawistna miernota i wulgarna zarozumiałość ludzi, którzy nie uznają nad sobą niczyjej przewagi moralnej i rzucają zza węgła kamieniem w proroków ziemi swojej”. Oby te słowa M. K. Czałego, opublikowane wkrótce po śmierci Szewczenki, wreszcie stały się moralnym ostrzeżeniem dla tych ludzi. Ważny jest współczesny wniosek naukowy lekarza i szewczenkologa I. B. Marcynkowskiego, zawarty w jego artykule „Zdrowie Szewczenki” w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”: „Świadectwa niektórych memuarystów, że Szewczenko rzekomo poważnie nadużywał alkoholu, należy najwyraźniej uznać za przesadę. Skutki zespołu uzależnienia alkoholowego nie pozwoliłyby artyście osiągnąć nadzwyczajnej precyzji ruchów (rysunek na miedzianej płycie wytrawiano silnym kwasem za pomocą stalowej igły). Artysta wykazał doskonałe opanowanie skomplikowanej techniki grawerstwa”. Szewczenko, jak pisze nasz wielki współczesny I. M. Dziuba, nie był zasadniczym wrogiem kieliszka, ale też nie był jego niewolnikiem, jak próbowali i próbują przedstawiać to paszkwilanci. Poeta odpowiedział im wszystkim sam: „Piję swoje, a nie ludzką krew”. „Spaiali w stolicy wielkiego poetę” Według słów P. O. Kulisza wyłania się taki ogólny obraz jego wysiłków zmierzających do „ocalenia” Szewczenki od pijaństwa w Petersburgu: „Przeszkadzali Kuliszowi w jego zbawczych staraniach ci przyjaciele Tarasa, którzy, jak nietoperze przed światłem, wylatywali z mroku swego przeciw sławie wielkiego kobzarza. Pobłażali wszystkim jego głupstwom… spaiali w stolicy wielkiego poetę”. Na Szewczenkowych „przyjaciół”, którzy „byli podżegaczami do pijaństwa zamiast uczyć go historii i socjologii” (!), P. O. Kulisz narzekał w liście do Ol. Barwińskiego z 12 marca 1876 r.: „Czego ja nie robiłem, żeby wyrwać spośród nich Tarasa! Cóż z tego? Ja mam jedne usta, a ich jest setka. Opowiadali mu o mnie kłamstwa, jakie tylko przyszły im do ich głupich głów, i, odciągnąwszy go od mojej trzeźwej rozmowy, wciągali go w taką rozmowę, w której tylko pili i wykrzykiwali wszelakie rzeczy: to u nich był liberalizm! Tak było na początku, tak było i pod koniec życia Tarasa”. Bezsporne jest, że P. O. Kulisz doskonale rozumiał i głęboko cenił geniusz Szewczenki, wielokrotnie wspierał go w publikacjach, a jego rady poeta nierzadko uznawał za słuszne. Dlatego nie można w najmniejszym stopniu umniejszać znaczenia twórczości i osobowości P. O. Kulisza ani wagi jego przyjaźni z poetą, ale trzeba pamiętać, że, używając słów Szewczenki, P. O. Kulisz „tylko czasem powie prawdę”, i to w surowej formie. Nie uważam za możliwe zapominanie czy przemilczanie również innej prawdy, a zwłaszcza słów M. P. Drahomanowa o tym, że P. O. Kulisz był najbardziej uderzającym przykładem „przekręcania” Szewczenki, „jak było mu wtedy potrzeba”: „…Kulisz, który w latach 1857–1861 wysławiał Szewczenkę jako wiecznie sławnego obywatela, poetę i nawet „pierwszego historyka” Ukrainy… w latach 1875–1877 znalazł w nim tylko „pijaną muzę, podtrzymywaną przez gorszych, a nie lepszych umysłów swojej ojczyzny”… W tym przykładzie przekręcania Szewczenki sprawa dochodzi do otwartego skandalu tylko dlatego, że robi to jeden i ten sam człowiek…” Przypomnę, że P. O. Kulisz umieścił ukraińskiego geniusza (wraz z M. I. Kostomarowem) w swojej poemacie „Kulisz w piekle” (1890), dokąd trafiła także szewczenkowska „dusza, łakoma na wódkę”. Nietrudno się domyślić, o czym marzył szewczenkowski poeta w piekle: „Choćby kieliszeczek małego wódki, by zwilżyć gardziołko!” Trzy dziesięciolecia po śmierci Szewczenki, gdy P. O. Kuliszowi było już ponad siedemdziesiąt lat, uparcie pisał o „pijanym kobzarzu Tarasie”, który bił „czołem o znaną w Petersburgu „skałę”. Ostatni raz naprawdę mocno pijanego Szewczenkę widział najpewniej M. I. Kostomarow, który opisał wizytę poety u niego z P. I. Jakuszkinem pod koniec 1860 r. – na początku 1861 r. (poniższe wiersze, po raz pierwszy opublikowane w 1880 r., w czasach radzieckich były wycofywane ze „Wspomnień o Tarasie Szewczence”): „Obaj byli pijani do nieprzyzwoitości, zwłaszcza Jakuszkin; Szewczenko jednak trzymał się przyzwoiciej… To był jednak pierwszy i ostatni raz, kiedy zobaczyłem Szewczenkę zupełnie pijanego… Jak T. Szewczenko. Portret P. Kulisza. 1844 ktokolwiek by to był, widziawszy Szewczenkę pijanym tylko raz, ale widziawszy go wielokrotnie pijącym, pozostaję przy tym przekonaniu, że pogłoski o jego zgubnym oddaniu pijaństwu wzięły się z jego nadmiernego picia, które jednak nie szkodziło jego siłom duchowym…” Jaki sens przemilczać to świadectwo przyjaciela Szewczenki, tym bardziej że właśnie na zakończenie poprzednich słów M. I. Kostomarow wyraził powszechnie znaną opinię, że „nie mają racji ci, którzy, czcząc za życia poety jego muzę niemal do bałwochwalstwa, po śmierci Szewczenki zaczęli pogardliwie nazywać tę muzę pijaną”. Chodziło przede wszystkim o P. O. Kulisza… M. I. Kostomarow osobno zauważył też i to — najważniejsze: „Na próżno pan Kulisz… pogardliwie zelżył muzę Szewczenki określeniem «pijana»… ona zawsze pozostawała czysta, szlachetna, kochała lud, smuciła się razem z nim jego cierpieniami i nigdy nie grzeszyła nieprawdą ani niemoralnością”. Nawiasem mówiąc, wkrótce po śmierci P. O. Kulisza w 1897 r. ukazało się w latach 1898—1900 pierwsze wydanie gruntownej biografii Szewczenki autorstwa O. J. Konyskiego — „Taras Szewczenko-Hruszowski. Kronika jego życia”, w której współczesny poecie, nie wspominając w tym kontekście P. O. Kulisza, przeważnie obalił historyczne kłamstwo i starał się powiedzieć, jak było naprawdę: „Zapewne widzimy jedno, że jeśli Tarasowi zdarzało się wypić zbyt wiele kieliszków albo, jak sam mówi, «nalizatysia», działo się tak do jesieni 1860 roku tylko w towarzystwie takich ludzi, którzy sami nie umieli wyczuć miary, a jego kusili, zmuszali do kieliszka, a on w takich wypadkach nie wykazywał tak mocnej siły charakteru, by oprzeć się pokusie. Poczucie towarzyskości rozwinęło się w nim tak szeroko, że towarzysze często nadużywali tego na szkodę dobrego i łagodnego poety”… Sto dwadzieścia lat po wydaniu w świat kroniki życia Szewczenki w ujęciu jego współczesnego O. J. Konyskiego chcę oddać należny szacunek uczonemu, który jako pierwszy systematycznie dowiódł, że wszystkie próby kalania Kobzarza nadmierną skłonnością do kieliszka były „szczurzymi” plotkami, mówiąc słowami autora, „kłamstwo rzeczywiście było oszczerczym kłamstwem”. „Ja ani razu nie widziała go w stanie nietrzeźwym…” W rzeczywistości byli przyjaciele, w obecności których Szewczenko zawsze był trzeźwy. W Petersburgu można wymienić rodzinę Fiodora i Anastazji Tołstych. Ich córka K. F. Junge wspominała: „Przez dwa lata, kiedy widywałam się z Szewczenką, z rzadkimi wyjątkami, codziennie — ani razu nie widziałam go w stanie nietrzeźwym, nie słyszałam od niego żadnego nieprzyzwoitego słowa i nie zauważyłam, by w zachowaniu czymkolwiek różnił się od innych dobrze wychowanych ludzi…” Tak właśnie było w tej rodzinie! Jednak O. M. Łazarewski, który wiosną 1858 r. regularnie spotykał się z Szewczenką, gdyż poeta mieszkał wtedy u jego starszego brata M. M. Łazarewskiego, zeznawał, że „w pierwszych miesiącach swojego pobytu w Petersburgu Taras Hrihorowycz prowadził życie dość nieuporządkowane…” Nic podobnego nie miało miejsca (nie mogło być!) w marcu tego samego 1858 r. u boku M. S. Szczepkina. I powtórzę raz jeszcze, że z aktorem, podczas częstych przyjacielskich spotkań i znajomości, Szewczenko ani razu nie oddawał się nadmiernemu piciu, nie było ani jednej bezsennej nocy, niezdrowej biesiady — w przeciwieństwie do Niżnego Nowogrodu, a potem Petersburga. Na przykład po „zaproszonym obiedzie” w księgarni syna Michaiła Siemionowicza, M. M. Szczepkina, 24 marca 1858 r. Szewczenko i M. S. Szczepkin spokojnie pojechali na wieczór muzyczny do kupca M. M. Warencowa. Podobnie następnego dnia po wielkim świątecznym obiedzie na cześć Szewczenki, wydanym przez M. O. Maksymowicza, poeta odwiedził rodzinę Aksakowych, a potem O. I. Koszelowa, gdzie poznał dekabrystę S. H. Wołkońskiego. W aurze M. S. Szczepkina kultura biesiadowania nie tyle była przestrzegana w najsurowszy sposób, ile zakorzeniona w jego duchowej mentalności. M. S. Szczepkin jako jedyny mógł na prawach starszego przyjaciela ostro karcić Tarasa Hrihorowycza, jak choćby w liście z 6 lutego 1858 r., kiedy dowiedział się, że ten zabalował w Niżnym Nowogrodzie: „Ty, mówią, przyjacielu, trochę hulasz, żaden policzek nie obraziłby mnie tak. Bóg ci sędzią! Nie oszczędzasz ani siebie, ani swoich przyjaciół. Źle, bardzo źle... Nie gniewaj się za moje grube słowa. Przyjaźń jest surowa, a ty sam uczyniłeś mnie przyjacielem, więc miej pretensje do siebie”. I wtedy Taras Hrihorowycz się tłumaczył! „Jaka ta sroka-plotkarka przyniosła ci na ogonie, że tu nic nie robię, tylko ucztuję. Kłamstwo. Na Boga, kłamstwo!.. Splun, mój siwy gołąbku, na to paskudne kłamstwo i wiedz, że kiedy niewola i smutek mnie nie złamały, sam się nie poddam… Kochaj mnie, oczernionego, twego szczerego przyjaciela T. Szewczenkę”. Zwracam uwagę na te potężne i przenikliwie trafne słowa: „mnie niewola i smutek nie złamały…” Nie należą one do tych, które są często cytowane, a jednak to właśnie w nich — cały nieujarzmiony Szewczenko, który zapisał je w kodzie genetycznym ukraińskiego narodu… Na potwierdzenie swoich poetyckich trudów, a nie bezmyślnego biesiadowania, Taras Hrihorowycz przesłał Michaiłowi Siemionowiczowi w tym samym liście (!) świeżo stworzony, wspomniany już tryptyk „Los”, „Muza” i „Sława”. Genialny i niezaprzeczalny dowód! W tym zadziwiającym szczególe mieści się cała moralność naszej opowieści: po oszczercach i partaczach — dawnych i nowszych — pozostają donosy i plotki, a po geniuszu — niezrównane dzieła sztuki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Człowiek powinien mieć jedną Ojczyznę»

Muzyka Strawińskiego, stworzona w Uściługu na Wołyniu, to jedna z błyskotliwych kart nie tylko rodzimej, ale i światowej kultury muzycznej. Dzięki Strawińskiemu muzyczny folklor Wołynia i Podola poprzez „Pietruszkę”, „Święto wiosny”, „Wesele” na zawsze pozostanie w historii światowej muzyki. Heorhij ŁUKIANCZUK Rosyjskie imperium (dawna Moskwa) ukradło Ukrainie nie tylko starodawną nazwę Ruś. Wszystko, co genialne w sztuce i literaturze kolonii narodowych, również padało ofiarą imperialnych ambicji Moskwy, najpierw carsko-cesarskiej, a później radziecko-komunistycznej. Takimi „kulturowymi trofeami” imperialnej polityki w sferze muzycznej stali się w szczególności najpierw genialni Maksym Berezowski, Dmytro Bortnianski, Artem Wedel, a później także Piotr Czajkowski i Igor Strawiński… Chociaż Strawiński był w niełasce u władz radzieckich z powodu emigracji, jest on znanym na cały świat kompozytorem, któremu klaskała publiczność Europy i USA. 135. rocznicę urodzin Strawińskiego niedawno obchodzono na całym świecie. Igor Fiodorowicz urodził się 17 czerwca 1882 roku w mieście Oranienbaum (obecnie miasto Łomonosow w składzie rejonu pietrodworeckiego miasta Sankt Petersburg) w ukraińskiej rodzinie śpiewaka Teatru Maryjskiego F. Strawińskiego i G. Chołodowskiej ze starodawnego rodu Sulimów. Mieszkał w Petersburgu i Uściługu na Wołyniu w Ukrainie, potem w Szwajcarii, Francji i USA. Korzenie Strawińskich są związane z Wołyniem i Kijowem. Dla współczesnej ukraińskiej społeczności muzycznej aktualne są badania nad duchowymi związkami Igora Strawińskiego z ukraińską kulturą. Znaczną część swoich utworów pisał na ukraińskiej ziemi, a ich źródła odnajdywał właśnie w ukraińskim folklorze. Rajskim zakątkiem dla swojej twórczości Igor Strawiński nazywał miasteczko Uściług w pobliżu Włodzimierza Wołyńskiego. Przyjeżdżał tutaj do rodziny. Tutaj spotkał swoją miłość, kobietę, z którą połączył los – kijowianka Kateryna Nosenko została matką czworga dzieci kompozytora, w tym malarza Fedora Strawińskiego (1907—1989), kompozytora i pianisty Swiatosława Sulimy-Strawińskiego (1910—1994). Po ślubie w 1906 roku Igor Strawiński opracował projekt, według którego na obrzeżach Uściługu zbudowano jego własny dom, gdzie kompozytor napisał 16 utworów muzycznych. Razem z bratem Gurijem posadził lipową aleję, która do dziś cieszy oczy odwiedzających muzeum kompozytora i wychowanków szkoły muzycznej, mieszczącej się w jego domu. Ojciec kompozytora Fedir Strawiński – wybitny śpiewak drugiej połowy XIX wieku, ładnie malował, miał wspaniały bas. Nazywano go poprzednikiem samego Fedora Szalapina. Kilka lat występował w Operze Kijowskiej, potem został premierem Teatru Maryjskiego. Fedir Hnatowycz był wszechstronnie utalentowanym człowiekiem. W jego repertuarze było wiele ukraińskich utworów ludowych. Kiedy Repin tworzył swój obraz „Zaporożcy”, śpiewak pozował do postaci ponurego osauła. Swoją miłość do „krainy pieśni” — tak Strawiński-senior nazywał Ukrainę — przekazał synowi Igorowi. W Uściługu na Wołyniu (dawnym majątku kompozytora) działa dziś muzeum pamięci Strawińskiego. Igor Strawiński zarówno krwią, jak i duchowo należy do ukraińskiej kultury. Znany dyrygent Igor Błażkow, który znał kompozytora osobiście i korespondował z nim, przeglądając dokumenty archiwalne poświęcone rodowi Strawińskich, odkrył, że przodek kompozytora w 1597 roku był wójtem (merem) Kijowa! A Strawińscy — ojciec i syn — w swojej twórczości są niezwykle ściśle związani z Ukrainą. Igor Fiodorowicz sam pisał, że „we mnie jest część ukraińskiej krwi, z czego jestem bardzo dumny”. Każdego lata od 1907 roku do początku I wojny światowej kompozytor pisał swoje utwory w Uściługu. Właśnie w Uściługu narodziło się kilka genialnych utworów Igora Fiodorowicza, natchnionych wołyńskim folklorem! Wśród nich „Ognisty ptak”, „Pietruszka” i szeroko znane „Święto wiosny”. Strawiński wykazywał szczególne zainteresowanie staroruskim i współczesnym mu ukraińskim folklorem, obrazami rytualnymi i obrzędowymi, jarmarcznym lubkiem. W muzeum Igora Strawińskiego w Uściługu znajduje się fotografia, podarowana przez fundację Paula Sachera z Bazylei (Szwajcaria), na której kompozytor nagrywa ukraińskiego lirnika na progu swojego domu w Uściługu w okresie pracy nad „Świętem wiosny”. W tych latach kształtują się zasady estetyki muzycznej Strawińskiego, związane z „teatrem wyobraźni”, zakładane są podstawowe elementy języka muzycznego — tematyzm „pospiwkowy”. Strawiński należy do czołowych innowatorów XX wieku. Jako jeden z pierwszych odkrył nowe elementy strukturalno-muzyczne w folklorze, zasymilował niektóre współczesne intonacje. Najlepsze utwory Strawińskiego istotnie wzbogaciły światową kulturę i wywarły wpływ na rozwój muzyki XX wieku. Ta historyczna prawda o ukraińskim pochodzeniu i ukraińskich motywach jego genialnej twórczości światowego poziomu zaczęła wychodzić na powierzchnię dopiero wraz z odzyskaniem Niepodległości Państwa Ukraińskiego. Dopiero w kwietniu 1990 roku w Uściługu w szkole muzycznej, działającej w posiadłości, która niegdyś należała do Igora Strawińskiego i jego żony Kateryny Nosenko-Strawińskiej, otwarto pierwsze na świecie muzeum genialnego kompozytora XX wieku. Dziś odbywają się tu międzynarodowe festiwale muzyki klasycznej „Strawiński i Ukraina”. Ten budynek wzniesiono jeszcze w 1907 roku zgodnie z projektem samego Igora Fiodorowicza i stał się domem dla trzech pokoleń rodziny. Artysta pracował tu każdego lata od 1907 do 1914 roku. Właśnie w tych murach powstała jego pierwsza praca — fantazja na orkiestrę „Fajerwerk”. Na początku odradzania się ukraińskiej Niepodległości w wydawnictwach muzealnych i muzycznych po raz pierwszy pojawiają się fotografie Uściługu, Włodzimierza Wołyńskiego, Kowla — miast związanych z pobytem I. Strawińskiego na Wołyniu, i pojawia się propozycja O. Ogniewej dotycząca przeprowadzenia poświęconego mu festiwalu. Praobraz festiwalu zrealizował się początkowo pod nazwą „Dialogi z Igorem Strawińskim” (1992—1993, Łuck—Lwów). Do programu festiwalu wchodziły utwory, które reprezentowały główne okresy twórczości kompozytora. W ramach realizacji programu „Powrócone imiona” w Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym otwiera się wystawa „Człowiek powinien mieć jedną Ojczyznę”. W czerwcu 1994 roku w Łucku odbywa się pierwsza międzynarodowa konferencja naukowa „Strawiński i Ukraina”, gdzie po raz pierwszy od długich lat milczenia rozpatrywano kwestię duchowego związku kompozytora z ukraińską kulturą. Referaty poświęcono problemom badania źródeł kształtowania się osobowości Strawińskiego, jego twórczości związanej z ukraińską kulturą, wpływowi autentycznego folkloru Wołynia na język muzyczny wczesnych utworów kompozytora oraz zrozumieniu źródeł muzyki Strawińskiego. I właśnie wtedy zapoczątkowano pierwszy festiwal muzyczny o tej samej nazwie „Strawiński i Ukraina”, który rozpocząwszy się w Kijowie, był kontynuowany na Wołyniu, w Łucku i Uściługu, gdzie po raz pierwszy zabrzmiała muzyka kompozytora-ziomka. Wśród gości pierwszego festiwalu był także ludowy artysta ZSRR Anatolij Sołowjanenko. II festiwal „Strawiński i Ukraina” odbył się z dużą przerwą dopiero w 2005 roku. Obecność muzyki awangardowej w sezonowych programach koncertowych z serii „Nowa muzyka na Ukrainie”, na których brzmiała muzyka ukraińska i polska w wykonaniu zespołu kameralnego „Nowa muzyka na Ukrainie” pod kierownictwem Wołodymyra Runczaka, kompozytora, dyrygenta — wychowanka Łuckiej Szkoły Muzycznej nr 1 i absolwenta Łuckiej Szkoły Muzycznej (obecnie Wołyńska Państwowa Szkoła Kultury i Sztuki im. Igora Strawińskiego), bez wątpienia przyczyniła się do tego, że w czerwcu 2005 roku odradza się festiwal „Igor Strawiński i Ukraina”. Od tego czasu festiwal nabiera tempa i ma coroczną kontynuację. I oto już piętnaście lat festiwal „Strawiński i Ukraina” gromadzi miłośników wykwintnej muzyki klasycznej, tych, którzy interesują się, badają życie i twórczość lub pragną zapoznać się ze spuścizną naszego utalentowanego ziomka. To wydarzenie stało się wizytówką nie tylko obwodu wołyńskiego, ale i Ukrainy w ogóle. Dyrygent, ludowy artysta Ukrainy Igor Błażkow uważa, że taki festiwal to jeszcze jeden krok ku europejskiej integracji Ukrainy. Honorowe dyplomy festiwalu „Strawiński i Ukraina” wręczano w swoim czasie dyrygentowi Igorowi Błażkowowi, kompozytorowi Bohodarowi Kotorowyczowi, angielskiemu reżyserowi filmowemu Tony'emu Palmerowi, który znał Igora Strawińskiego osobiście i stworzył o nim film dokumentalny. Wśród laureatów nagrody Igora Strawińskiego jest także znany dyrygent i ceniony ukraiński kompozytor, twórca i propagator współczesnej muzyki awangardowej Wołodymyr Runczak. Niedawno Narodowa Orkiestra Dęta Ukrainy oraz Akademicki Chór Kameralny „Chreszczatyk” (kierownik artystyczny Pawło Strutś) przedstawili w Narodowej Filharmonii wspólny projekt — program koncertowy utworów Igora Strawińskiego. Za pulpitem dyrygenckim stał sam Wołodymyr Runczak. W koncercie zabrzmiały: „Msza” na chór mieszany i podwójny kwintet dęty, „Ebony Concerto” na klarnet i jazz-orkiestrę, suita z baletu „Pietruszka” (aranżacja W. A. Scheffera). Strawiński wspomina w „Kronice”, że „Msza” powstawała pod wpływem chóralnego śpiewu cerkiewnego, usłyszanego jeszcze w dzieciństwie, zachowanej w pamięci fonosfery świątyni. O „Ebony Concerto” (jak i o innych utworach oraz faktach z biografii Strawińskiego) istnieje niemało mitów. Jeden z mitów — muzykologiczny: o tym, że „Ebony Concerto” od początku do końca wypełnione jest jazzowymi intonacjami. Odczuwalne dla ucha jazzowe intonacje wcielono tutaj niepowtarzalnym językiem muzycznym (nie na darmo Strawińskiego nazywano „muzycznym Prometeuszem”) tylko w drugiej części utworu, a sam opus, w którym „mało jazzu”, istotnie wpłynął na kształtowanie estetycznej platformy „trzeciej warstwy muzyki”. W Ameryce „Ebony Concerto” nazywają „Biblią bebopu”, uważając go za źródło wielu technicznych idei tego nurtu. W tym kontekście „wskakują na swoje miejsce” nienachalne przemowy Wołodymyra Runczaka, które towarzyszyły całemu programowi. Między Mszą a „Polką cyrkową” zabrzmiały cytaty z „Dialogów” Roberta Crafta — Igora Strawińskiego na potwierdzenie myśli o ukraińskim pochodzeniu kompozytora. W drugiej części kuriozalne historie z życia artysty poprzedzały premierę „Portretu Igora Strawińskiego”, który Runczak przedstawił pod sąd publiczności jako znak czci i szacunku dla wielkiego Mistrza. Publiczność w zachwycie klaskała na stojąco. Utwór zabrzmiał na bis i stał się końcowym elementem w muzycznym „puzzlu” wielkoskalowego projektu koncertowego, muzycznego spektaklu-dedykacji dla geniusza, twórczego portretu Igora Strawińskiego. Bez przesady, koncert-dedykacja dla Igora Strawińskiego stał się prawdziwym „estetycznym wybuchem” i godnym przykładem dla uczczenia imienia genialnego ukraińskiego kompozytora. Dzisiaj Wołodymyr Runczak kontynuuje wcielanie tradycji awangardyzmu, zapoczątkowanych przez jego słynnego ziomka. Niedawno z jego inicjatywy i przy aktywnym udziale w Wielkiej Sali im. Wasyla Slipaka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy odbył się koncert „Awangarda i Jazz”, a następnie seria koncertów w murach Akademii zapoczątkowanego Pierwszego festiwalu muzyki współczesnej i klasycznej „Nowa muzyka na Ukrainie”, w których wzięli udział nie tylko rodzimi wykonawcy, ale i znane zagraniczne zespoły z festiwalu „Francuska wiosna”. 16 maja w Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się koncert poświęcony Dniu Wyszywanki Narodowej Akademickiej Orkiestry Dętej pod batutą Wołodymyra Runczaka, w którym wzięli udział ludowa artystka Ukrainy Nina Matwijenko, Rusłana Łocman, Anna Łotisz (śpiew ludowy). Kompozytor i dyrygent Wołodymyr Runczak podczas wykonania koncertu „Igor Strawiński” w Narodowej Filharmonii Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Śpiewamy Skoworodę

Petro Prystupow — kompozytor, laureat Międzynarodowej nagrody literacko-artystycznej im. Hryhorija Skoworody z 2011 roku, laureat ogólnoukraińskich festiwali piosenki autorskiej „Oberih” oraz „Bili witryła”. Śpiewa, akompaniując sobie na kobzie lub gitarze. Autor muzyki i wykonawca „Sadu Boskich pieśni”. W dziedzinie twórczości bardowskiej pozycjonuje się jako kompozytor, w dorobku którego jest ponad 150 piosenek do wierszy poetów ukraińskich i zagranicznych. Jednak za swoje główne powołanie autor uważa tworzenie muzyki do wierszy Hryhorija Skoworody. Jego „Sad Boskich pieśni” ma 30 tekstów wierszowanych bez tytułów, oznaczonych numerami. Rozpocząwszy tę pracę w 1974 roku, w ciągu 34 lat napisał muzykę do wszystkich tekstów „Sadu…”. Ostatnie powstały w latach 2006—2008 w Niemczech. Główny korpus pieśni (20) autor napisał do 1994 roku. Jednak już od 1980 roku niektóre z nich brzmiały na wieczorach poetyckich i muzycznych, początkowo przy akompaniamencie gitary, a od 1983 roku — kobzy. W 1994 roku autor muzyki przełożył teksty na współczesny język ukraiński. W przekładach świadomie zachowano archaizację, rezygnując z której można było stracić coś istotnego, pierwotnego, co niosła w sobie muzyka. W 1996 roku wydano album audio „Sad Boskich pieśni” na nośniku kasetowym. Pieśni szybko się rozeszły. Kolejne wydania ukazywały się w niewielkich nakładach na płytach CD. Otwierając spektakl-koncert, dyrektor artystyczny Kijowskich akademickich warsztatów sztuki teatralnej „Suzirja”, ludowy artysta Ukrainy Ołeksij Kużelnyj opowiedział, że jego znajomość z Petrem Prystupowem rozpoczęła się ponad trzydzieści lat temu. Właśnie wtedy w teatrze pracowano nad pierwszym spektaklem, projekt ten tworzono na podstawie utworów Hryhorija Skoworody, którego rolę grał Bohdan Stupka. — Byłem na próbach spektaklu o Skoworodzie, w którym grał Bohdan Sylwestrowycz — wspomina P. Prystupow. — Grał on genialnie. Ale treść utworów była trudna do zrozumienia. I postanowiłem, że twórczość Skoworody do widza trzeba przekazywać współczesnym językiem ukraińskim. Nie było jeszcze znanego ukraińskojęzycznego harwardzkiego wydania utworów Skoworody z 1994 roku, więc zacząłem tłumaczyć sam. Podstawą do stworzenia kompozycji muzycznej „Widaju ludynu” (Poznaję człowieka) stało się dziedzictwo artystyczno-filozoficzne ukraińskiego oświeceniowca i filozofa, wyłożone w traktatach filozoficznych, a także tekstach cyklu poetyckiego „Sad Boskich pieśni”, ułożonych do muzyki. Słowa ukraińskiego myśliciela autor przedstawił według tematów: „O szczęściu”; „O prawdzie”; „O świętości ukrytej”; „O stworzeniu człowieka”; „O zabobonach” oraz „O przemianie człowieka”. Wywiad z Petrem Prystupowem przeczytają Państwo w kolejnych numerach „Słowa Proświty”. „Widaju ludynu” — taką nazwę nosi monodram Petra Prystupowa na podstawie utworów Hryhorija Skoworody, który niedawno zaprezentował w Kijowskich akademickich warsztatach sztuki teatralnej „Suzirja”. — Już od wielu lat owocnie współpracuję z Nowym teatrem ukraińskim — opowiada I. Rybałko. — Piszę muzykę do spektakli dla dorosłych („Swatanie montera”, „Oszustki. Lesbijki. Piękności”) i dziecięcych („Słoneczko ratuje świat”, „Wychowanie fizyczne dla Baby Jagi”, „Kraina poważnych”). Obecnie wykładam aktorstwo w Akademii Sztuk. Podczas pracy ze studentami zrodził się pomysł napisania cyklu piosenek „Morze marzeń”. To piosenki o tęsknocie za morzem, wewnętrznym spokoju. Morze jest tu jako obraz odpoczynku. Każdy ma swoje. Dla kogoś morze to góry, a dla innych — rodzinna wieś. Najpierw pojawiły się wiersze, a potem do nich stworzyłem muzykę i powstały piosenki. Drugi cykl — „Pieśni naszego miasta” — zacząłem tworzyć trzy lata temu. Pokazałem te piosenki dyrektorowi artystycznemu Nowego teatru ukraińskiego Witalijowi Kino. Pojawił się u nas pomysł zrobienia spektaklu. Spektakl wyszedł niezwykły, gdyż nie jest to bezpośrednia dramaturgia, a zbiór piosenek połączonych jednym tematem. Kiedy Witalij Kino po raz pierwszy usłyszał te piosenki, w jego wyobraźni zaczęły pojawiać się obrazy. A już wkrótce napisał libretto. Wymyślił historię o magicznym dziwnym miejscu pod nazwą kawiarnia „Iguana”. To miejsce, gdzie jest komfortowo. Spektakl zrobiono w miesiąc. Gdyż gotowa była już główna część — piosenkowa. W tym czasie stworzono bazę materialną nowego spektaklu: uszyto kostiumy, wykonano peruki, dobrano meble. — Dla mnie było bardzo ważne popracować w takim gatunku, jak spektakl-koncert —

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Spotkanie w muzycznej kawiarni

opowiada reżyser-inscenizator Witalij Kino. — Cały czas staramy się wymyślać w teatrze coś nowego i na tym się uczyć. Dążyliśmy do stworzenia przestrzeni dziwnej kawiarni. Bardzo chcieliśmy, aby jej mieszkańcy — kelnerka i muzyk — byli nierealni, niczym z klasycznego musicalu. Dlatego wymyśliliśmy dla nich niezwykłe peruki. Jaskrawe kostiumy stworzyła Julia Kino. Nieoczekiwany ruch — czerwona koszula u bohatera, który gra na klarnecie. Zupełnie inaczej ubrana jest wolna młodzież — hipisi. Oni inaczej postrzegają świat. Mają inne problemy, inne myśli. W spektaklu jest dużo materiału plastycznego, baletmistrzyni Switłana Archypowa bardzo dobrze poradziła sobie ze swoją pracą. Przed aktorami: Illą Rybałkiem (Muzyk), Poliną Kino (Kelnerka), Jehorem Snyhyrem (Odwiedzający), Wałeriją Snyhir (Dziewczyna) oraz Władysławem Swedeniukiem (Chłopak) stanęło niełatwe zadanie. Trzeba było nie tylko śpiewać piosenki, ale także grać na instrumentach muzycznych. Dla każdego wykonawcy stało się to poważnym krokiem na drodze rozwoju twórczych osobowości. Widzowie ciepło przyjęli niezwykłą inscenizację Nowego Ukraińskiego Teatru, a aktorzy pozostali zadowoleni ze swojej pracy, jednak nie zamierzają spocząć na laurach. To już nie pierwsza ich wspólna praca. Razem z reżyserem Kyryłem Kużalewem stworzyli film „Minuta uświadomienia”, który składał się z krótkometrażowych obrazów „Minuta uświadomienia”, „Mama”, „Klatka”, „Portret”. Za ten film otrzymali nagrodę na X Międzynarodowym Festiwalu „Duchowe źródła”. Sukces zainspirował do stworzenia autorskiego kina. Pierwszy samodzielny obraz nosił tytuł „Anna Achmatowa — Kasandra Srebrnego Wieku”. Julia Sak grała tu rolę Anny Achmatowej, a Wiktor Koniakow — Mykoły Humilowa. Potem były „Fortepianowa Ewangelia Marii Judinej”, „Elegia miłości — Wira Chołodna” i „Piołun-trawa — Nika Turbina”, a także nakręcili krótkometrażowy ironiczny obraz według Agathy Christie „Lalka w przymierzalni”. Do nowego filmu wybrali postać wybitnego Mykoły Hohola. — Postać Mykoły Wasylowycza jest poruszająca, ciekawa, mistyczna, nie sposób jej pominąć. Uważam, że ten projekt przyszedł do nas z góry. Początkowo nie myśleliśmy poświęcać filmu 210. rocznicy urodzin pisarza i dopiero gdy zakończyliśmy pracę, zrozumieliśmy, że zbiegło się to z jubileuszowym rokiem. Podczas pracy nad filmem wykorzystaliśmy korespondencję Hohola z ostatnich lat jego życia. Oprócz samego Mykoły Wasylowycza jednym z centralnych w obrazie jest wizerunek Anny Mychajliwny Wielhorskiej, w której był zakochany. Jednak miała ona wysoką pozycję społeczną, dlatego nie mogli się pobrać. A po tym, jak Hohol wyznał jej miłość, ona w ogóle zerwała z nim kontakt. To bardzo boleśnie uderzyło w serce pisarza. Jeszcze jednym ważnym akcentem jest kontakt Hohola z ojcem Matwijem, który próbował skierować go na drogę prawdy. Dotknęliśmy także utworów wielkiego pisarza: „Straszna zemsta”, „Noc na Iwana Kupały”, „Noc majowa” i „Zaginiona gramota”. Dobieraliśmy utwory, które można nakręcić w niskobudżetowym obrazie i które jednocześnie byłyby ciekawe dla współczesnego widza. Do udziału w filmie zaproszono Chór Ludowy im. Mykoły Łysenki, zespół taneczny „Barwinoczok” oraz „Ukraińskich Muzyków”. — Nie przypadkiem film nazwano „Wizjoner”, wszak Mykoła Hohol przewidział wiele momentów w historii ludzkości — opowiada autorka scenariusza i reżyser-inscenizator Olha Tychyna-Janowska. — Praca nad filmem rozpoczęła się jesienią 2017 roku — kontynuuje reżyser-inscenizator, aktorka, reżyser montażu i dźwiękowiec Julia Sak. — Jesteśmy wdzięczni organizacjom, które udostępniły nam pomieszczenia do zdjęć. To Narodowe Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy w Pyrohowie, sanatoria „Puszcza Wodycia”, „Etno-wioska” i „Feofania”. Wiele scen nakręcono w plenerze. Idealnie pasowały krajobrazy w pobliżu stacji metra „Żytomyrska” w Kijowie. Aktorzy to nasi przyjaciele, z którymi razem stworzyliśmy nie jeden projekt. Z Wiktorem Koniakowem aktywnie współpracujemy już 15 lat. Gra on Mykołę Hohola i Czarownika. Aktorowi udało się subtelnie wyczuć duszę Hohola. Na ekranie można zobaczyć Annę Petrową, która oprócz tego jest dyrektorem obrazu; aktora i reżysera Ołeksandra Melnyka, aktorki Wiktoriję Hwozdij i Tetianę Zawadską. Olha Tychyna-Janowska stworzyła barwny wizerunek Baby Jagi. Kilka ról miałam i ja, wśród nich szaloną Katerynę ze „Strasznej zemsty” oraz Annę Mychajliwną, w której zakochany był Hohol. Jestem zadowolona ze wszystkich kolegów. Nawet przyroda nam pomagała robić ten film. Dawno marzyłam o kręceniu filmów, tylko nie wiedziałam, od czego zacząć. Na Ukrainie stworzono niemało arcydzieł kina, wśród nich „Cienie zapomnianych przodków” Serhija Paradżanowa, „Za dwoma zającami” Wiktora Iwanowa, „Pieśń lasu” Wiktora Iwchenki, obrazy Leonida Bykowa. Marzę o dołączeniu swoich obrazów do tej listy. Niedawno wieloodcinkowy film o Hoholu nakręcono w Rosji. Mnie się nie spodobał. To bardzo drogi projekt, w którym wszystko zbudowane jest na efektach specjalnych. Ale nie zobaczyłam samego Hohola. Mam nadzieję, że nam udało się przybliżyć widza do Mykoły Wasylowycza i jego genialnych utworów. Już cztery lata z rzędu Olha Tychyna-Janowska i Julia Sak starały się otrzymać środki budżetowe na swoje projekty od Państwowej Agencji Filmowej Ukrainy. I chociaż większość zaproponowanych scenariuszy wysoko ocenili producenci, żaden z nich jak dotąd nie zainteresował wysokich urzędników od kina. Zatem środki na zdjęcia trzeba było szukać samemu. Za własne pieniądze kupiono aparaturę, sami robiliśmy montaż, wszyscy aktorzy zgodzili się pracować za darmo. W planach niewielkiego kolektywu ludzi o podobnych poglądach jest tworzenie nowych melodramatów, fantasy i komedii. Chciałoby się, aby nasze państwo wreszcie zwróciło uwagę na twórczość tego utalentowanego zespołu. Film „Wizjoner” stołeczny widz miał już okazję zobaczyć w galerii im. Włodzimierza Wysockiego, Domu Kina NSKU, kinach „Lira” i „Kadr”. Mają zaproszenia na pokaz obrazu w Sumach i Charkowie. A dalej — udział w festiwalach i, być może, pokaz „Wizjonera” za granicą. Stronę przygotował Eduard Owczarenko. Proroctwa Mykoły Hohola. W studiu filmowym „Złoty Feniks” zakończono pracę nad filmem „Wizjoner”, poświęconym Mykole Hoholowi. Obraz stworzono w twórczym tandemie Olhy Tychyny-Janowskiej i Julii Sak. Niedawno w Centrum Sztuki „Nowy Ukraiński Teatr” odbyła się premiera spektaklu-koncertu „Twój najlepszy przyjaciel — Iguana”. To historia o rodzinnym mieście, o miłości, o każdym z nas, pełna niepowtarzalnych autorskich piosenek poety i kompozytora Illi Rybałka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Dzień Pamięci Ofiar Represji Politycznych

Na terenie Narodowego Historyczno-Memoriałowego Rezerwatu „Bykowniańskie Mogiły” 19 maja 2019 roku odbyły się obchody pamięci ofiar represji politycznych z udziałem Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki, przedstawicieli Rządu, Rady Najwyższej, Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, korpusu dyplomatycznego, krewnych represjonowanych oraz społeczeństwa. Otwierając uroczystości memoriałowe, Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko mówił o ważności zachowania pamięci narodowej, o takich krwawych kartach ukraińskiej historii, jak stalinowskie represje. — Władza komunistyczna — zaznaczył — przykryła te wydarzenia szczelną kołdrą nieprawdy i tajemnicy. I dopiero dzięki aktywności społeczeństwa i dysydentów zaczęto zbierać i upubliczniać pierwsze informacje o Bykowni, aż w niepodległej już Ukrainie stały się zrozumiałe rozmiary horroru, który działał się w tym lesie, w miejscu, które zasługuje na to, by nazywać się Ukraińskim nekropolem. „Specjalne potrzeby” — właśnie tak zakamuflowali bolszewicy cel wydzielenia tego odcinka lasu. Specjalna potrzeba — zabijać”, — zaznaczył Prezydent. Na zakończenie wystąpienia Prezydent oświadczył, że Ukraińska niepodległość i nasza wolność zostały opłacone zbyt wysoką ceną. Musimy o tym pamiętać, wpatrując się zarówno w przeszłość, jak i w dzień jutrzejszy. Wieczna pamięć wszystkim ofiarom represji, pochowanym w Lesie Bykowniańskim, w innych miejscach rozstrzeliwań na Ukrainie i poza jej granicami. Odbyła się międzywyznaniowa litia za ofiary represji politycznych. Zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyr Tyliszczak zauważył: czcząc pamięć ofiar stalinowskich represji, musimy również pamiętać o tym, że zawsze trzeba być gotowym bronić swojej Ojczyzny, nie można dopuścić, aby w sercach współczesnych Ukraińców zagościły zwątpienie i obojętność. Wołodymyr Tyliszczak podziękował obecnym i zaznaczył, że właśnie takie wydarzenia są aktami pamięci narodowej. Dyrektor generalny Narodowego Historyczno-Memoriałowego Rezerwatu „Bykowniańskie Mogiły” Bohdan Biljasziwski również zwrócił uwagę obecnych na ważność odkrywania prawdy o Wielkim terrorze, a także zauważył ludzki aspekt ogólnonarodowej tragedii. Mimo że mogiły w Lesie Bykowniańskim są bezimienne, zespół rezerwatu dokłada wielu starań w celu ustalenia konkretnych nazwisk ofiar i uzupełnienia Bykowniańskiego martyrologium. Bohdan Biljasziwski poinformował społeczeństwo, że w 2018 roku rezerwat przeprowadził rekonstrukcję ścian pamięci na Międzynarodowym Memoriale Ofiar Totalitaryzmu lat 1937—1941, naniesiono listę ustalonych na dzień dzisiejszy nazwisk niewinnie zabitych, pochowanych w 19, 20 kwartałach Lasu Bykowniańskiego w liczbie prawie 18,5 tys. osób. — Jednak ta lista nie jest ostateczna — uściślił. — Prace naukowe i badawcze nad ustaleniem nazwisk z Bykowniańskiego martyrologium trwają. Dzisiaj (od 2016 do maja 2019 roku) odnaleziono informacje i ustalono jeszcze około 1 tys. imion tych, którzy spoczywają wiecznym spoczynkiem w Bykowni”, — powiedział Bohdan Biljasziwski. Również przed obecnymi na uroczystości memoriałowej wystąpili przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Więźniów Politycznych i Represjonowanych Oryna Sokulska, przewodnicząca Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Związek Ukrainek” Oryslawa Chomyk, dysydenci i byli więźniowie polityczni Wasyl Owsijenko i Ołeś Szewczenko. Miting-requiem uświetnił występ Zespołu Solistów „Błahowist”. Obecni uczcili minutą ciszy pamięć ofiar komunistycznych represji, złożyli wieńce i kwiaty do mogił zbiorowych na ukraińskiej i polskiej części Memoriału, a także do Centralnego pomnika Międzynarodowego Memoriału Ofiar Totalitaryzmu lat 1937—1941. Odwiedzający mieli również możliwość zapoznania się z wystawą fotodokumentalną o represjonowanych edukatorach „Przerwana lekcja”, która jest eksponowana przy wejściu do Rezerwatu. Centrum Prasowe Zdjęcie Heorhija LUK’JANCZUKA Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FIŁIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok na rok 195 hrn 02 kop.

Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn