Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Przywódcy idei państwowej

Слово Просвіти, №21 за 2021 рік

Slawko POLATYNCZUK, przewodniczący Kamieniecko-Podolskiego oddziału Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W maju tego roku Kamieniec Podolski obchodzi 115. rocznicę założenia Podolskiej „Proświty” oraz 160. rocznicę urodzin wielkiego krzewiciela ukraińskiej sprawy na Podolu, znanego lekarza, pierwszego przewodniczącego Podolskiej „Proświty” Kostiantyna Sołuchy. To właśnie on po oficjalnej rejestracji towarzystwa „Proświta” w Kamieńcu Podolskim i wybraniu rady „Proświty” na zebraniu organizacyjnym 4 maja 1906 r. stanął na czele pierwszej w mieście ukraińskiej organizacji społecznej. W tym samym roku położono pierwszą cegiełkę pod fundament ukraińskiej biblioteki. 1 czerwca 1906 r. „Proświta” otworzyła w mieście nad Smotryczem bibliotekę i kancelarię, a dwa dni później urządziła na Nowym Bulwarze pierwszą ukraińską zabawę. Kamieńczanie, którzy jednoczyli się wokół działalności „Proświty” pod kierownictwem niekwestionowanego autorytetu, lekarza Sołuchy, tworzyli pierwsze zasoby ukraińskich wydawnictw, gazet, książek i czasopism. W całej Ukrainie towarzystwa „Proświty” otwierały biblioteki, drukarnie, księgarnie, teatry ludowe, muzea, wystawiały spektakle o tematyce ukraińskiej, organizowały odczyty publiczne, porządkowały ukraińskie szkoły. Był to okres wzlotu ducha narodowego, kiedy po licznych prześladowaniach i zakazie języka ukraińskiego oraz ukraińskiego drukarstwa nastąpił potężny przełom etnokulturowy na wszystkich ukraińskich ziemiach. Jeśli za Zbruczem, w Austro-Węgrzech, tętniło ukraińskie życie literackie i artystyczne, ukazywało się drukiem wiele ukraińskich czasopism, gazet, książek i magazynów, to na terytorialnej Ukrainie Imperium Rosyjskiego ukraińskie drukarstwo od czasu do czasu było objęte zakazem, prześladowaniami i ścisłym nadzorem rosyjskiej żandarmerii. Lecz żadne imperium nie jest wieczne. Rosyjskie zaś na Podolu pogrzebało ukraińskie odrodzenie, które rozpoczęło się od działalności „Proświty” i jej nieodłącznej części składowej – biblioteki. Pierwsi proświcianie Podola, którzy sto lat temu chodzili tymi samymi ulicami co my dzisiaj, byli przewodnikami ukraińskiego państwowotwórstwa w mieście nad Smotryczem w dobie Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921 lat. Do Ukraińskiej Centralnej Rady zostali wybrani nasi Podolanie – Pantełejmon Błonski, Hryhorij Hołoskewycz, Neczypor Hryhorijiw, Wołodymyr Dudycz, Andrij Żywotko, Petro Kucjak, Mykoła Łytwycki, Dmytro Markowycz, Awksentij Melnyk, Olimpiada Paszczenko, Wiktor Prychodko, Iwan Ryżyj, Hryhorij Stepura, Wołodymyr Czechiwski. Ministrem oświaty pierwszej Ukraińskiej Republiki Ludowej został Neczypor Hryhorijiw. W strukturach rządowych URL pracowali Hryhorij Hołoskewycz, Wołodymyr Czechiwski, Kostiantyn Szyroćkyj, Juchym Szczyrycia, Charyton Łebid-Jurczyk (pod bezpośrednim kierownictwem Łebida-Jurczyka został stworzony pierwszy w historii Ukrainy budżet państwowy w 1918 roku). W ministerstwie wyznań Państwa Ukraińskiego pracowali Anton Hrynewycz, Ołeksandr Marycziw. Ministrem oświaty drugiej URL został Iwan Ohijenko. W nowszym okresie ukraińskiej Niepodległości w kręgu ukraińskiej inteligencji proświciańskiej i naukowej zrodziła się idea nadania Centralnej Bibliotece Miejskiej Kamieńca Podolskiego imienia znanego rodaka i krzewiciela ukraińskiej sprawy Kostiantyna Sołuchy. Tę ideę poparli wykładowcy i kadra profesorska wydziału historycznego Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Ohijenki, miejskie towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, pracownicy muzeum, lokalne oddziały Związku Krajoznawców Ukrainy i Związku Dziennikarzy Ukrainy, dwie dziesiątki organizacji społecznych oraz kilku liderów lokalnych partii politycznych. Od 29 marca 2016 roku biblioteka miejska godnie nosi imię Kostiantyna Sołuchy i jest kontynuatorką jego sprawy oraz idei. W dziale krajoznawstwa Centralnej Biblioteki Miejskiej przedstawiono prezentację multimedialną „Lekarz i proświcianin Kostiantyn Sołucha”. Wkład wszystkich tych Podolan, którzy byli obok niego i zapisali niejedną chwalebną kartę w historii miasta nad Smotryczem, my również pamiętamy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn