Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Zabójcę Symona Petlury uniewinniono dzięki służbom specjalnym ZSRR

Слово Просвіти, №21 за 2021 рік

„Wiadomość o śmierci Petlury wywołała wśród ukraińskiej emigracji wielki niepokój. Zamach uważany jest za sprawę Moskwy – raportował radziecki wywiadowca z Berlina 8 lipca 1926 roku. – W pierwszej chwili wydawało się, że emigracja jest całkowicie rozbita i zbliża się do całkowitej likwidacji. Jednak po kilku dniach okazało się, że fakt utraty duchowego przywódcy zjednoczył ją jeszcze bardziej”. Władza radziecka nie oczekiwała takiego zjednoczenia diaspory po zabójstwie przewodniczącego Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie Symona Petlury. Nad jego trumną zaczęły jednoczyć się nawet te organizacje i postacie, które wcześniej były do niego negatywnie nastawione. Główny Ataman Dyrektoriatu URL Symon Petlura (22 maja 1879 – 25 maja 1926) Jarosław FAJZULIN, kandydat nauk historycznych, naczelnik Zarządu Zabezpieczenia Naukowego Polityki Pamięci Narodowej Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Nie zabójcę, a zamordowanego Symona Petlurę. Jego żonę Olgę odwiedza osobisty sekretarz byłego prezydenta Francji Alexandre’a Milleranda. Interesuje się, czy Petlura nie odmawiał przyjęcia delegacji Żydów w Kijowie. Kobieta zaprzecza. Ukraińcy są jednomyślni w opinii, że Symona Petlurę zabiły radzieckie służby specjalne. Potwierdzają to doniesienia wywiadu bolszewików: „W Warszawie są uzyskane od Tokarzewskiego (dyplomata Jan Tokarzewski-Karaszewicz. – Przyp. red.) informacje o posiadanych przez niego dokumentach, dowodzących, że zamach na Petlurę został przeprowadzony na polecenie władzy sowieckiej. Dokumenty te miały posłużyć jako przyczyna nowego odroczenia procesu Schwartzbarda. Są informacje, że prof. Jakowliw (pedagog Andrij Jakowliw. – Przyp. red.) zebrał materiały o pogromach, zorganizowanych zamachach i aktach terrorystycznych ze strony władzy sowieckiej przeciwko ludności ukraińskiej na Ukrainie i za granicą. Materiały te zostały przekazane przez niego do Komitetu France d’Orient. Komitet ten ma zadanie od rządu francuskiego skompromitować władzę sowiecką podczas procesu Schwartzbarda”. Po dojściu w Polsce do władzy Józefa Piłsudskiego dużo mówi się o wspólnej z Ukraińcami przyszłej wojnie z „sowietami”. Na żałobnym posiedzeniu z okazji śmierci Symona Petlury polski generał Gustaw Orlicz-Dreszer mówi: „Naród ukraiński powinien pamiętać, że idea federacji Ukrainy z Polską wraz z dojściem do władzy Piłsudskiego znów ożywa. Dlatego czas przestać marzyć o tym, że bolszewicy stworzą Ukrainę. Trzeba zgrupować się wokół starych ukraińskich wodzów. Tylko to przybliży dawne nadzieje”. „W Polsce było posiedzenie petlurowskiej młodzieży. Postanowili pomścić śmierć wodza, którą przypisują bolszewikom – notują czekiści. – Postanowili zorganizować zamach na kogoś z sowieckich działaczy. Akt musi mieć charakter demonstracyjny. Osobowość nie odgrywa szczególnej roli: czy to z poselstwa, konsulatu czy przedstawicielstwa handlowego. Ponieważ miejscem zabójstwa Petlury był Paryż, to i miejscem kontrdziałań pożądane jest również uczynienie stolicy Francji. Rzekomo na całą sprawę asygnowano 500 000 franków”. Dziesiątki doniesień radzieckiego wywiadu zagranicznego rejestrują dane o zamiarach Ukraińców dokonania „strasznej zemsty” za zabójstwo Symona Petlury. Z Warszawy w czerwcu 1926 roku radzieccy wywiadowcy donosili: „Odbyła się narada wyższego dowództwa Armii URL pod przewodnictwem przybyłego z Francji gen. Salskiego, który wzywał do jedności i do krwawej zemsty za śmierć Petlury. Prawie wszyscy emigranci ukraińscy we Francji mają krótką broń palną, a około 200 osób z nich brało udział w ochronie konduktu pogrzebowego”. Inicjatorem zamachów występuje Mykoła Czobotariw – kontrwywiadowca, były kierownik osobistej ochrony Symona Petlury. Wśród możliwych ofiar wymienia nazwiska sowieckich wysokich urzędników na Ukrainie oraz przedstawicieli dyplomatycznych za granicą. Radziecki wywiad donosi o możliwości zamachu przeciwko Samuelowi Schwartzbardowi lub jego krewnym. Przypuszczają, że stanie się to nieuchronnie, jeśli sąd go uniewinni lub kara będzie łagodna. Później donoszą – Ukraińcy powstrzymują się od zamachu na Schwartzbarda, aby nie narażać się na dodatkowe oskarżenia o „bandytyzm”. Środki na utrzymanie obrony Ukraińców na sądzie zbierają towarzystwa upamiętnienia Symona Petlury. Powstają one wśród emigrantów oraz w niektórych ukraińskich miastach. Rozsyłają 67 listów adresowych do instytucji i poszczególnych działaczy. W ciągu tygodnia zbierają 1092 złote. „Do dyspozycji Generalnej Rady Ukraińskiej w Paryżu płk Prychodko z Warszawy przywiózł 6000 zł na wydatki związane z procesem. Zostały one otrzymane z Ministerstwa Spraw Wojskowych Polski. Oprócz tych pieniędzy przesłano tamże do 3000 zł zebranych wśród emigrantów na ten sam cel”. Wśród Ukraińców rozpowszechniają ankietę. Za jej pomocą zbierają informacje o organizacji pogromów przez bolszewików oraz prowokacjach Żydów. Zawiera pytania: „Czy był świadkiem, lub co słyszał o żydowskich pogromach? Gdzie dokładnie były pogromy i kiedy, kto je organizował, z jakiego powodu wybuchały? Czy odbywały się przed zajęciem miejscowości przez armię URL, czy robiono to na tyłach rządu URL? Czy ktoś z czynników wojskowych armii URL został ukarany za pogromy lub grabieże?” „Pułkownik Czobotariw wysłał do Kamieńca Podolskiego dwóch byłych urzędników resortu wojskowego po dostarczenie mu niektórych dokumentów z archiwum znajdującego się tam w „pewnych rękach” – odnotowują w jednym z doniesień radzieckiego wywiadu. – Dokumenty te, dotyczące rozporządzeń Petlury przeciwko żydowskim pogromom, są niezbędne dla procesu w Paryżu. To, że w Kamieńcu ukryta jest część dokumentów Kancelarii Petlury, jest faktem, ale gdzie dokładnie – ustalić się nie udało, tak jak i osób wysłanych tam”. Radzieckie służby specjalne dowiadują się o szczegółach i treści dokumentów, które zebrali działacze URL dla procesu przeciwko Schwartzbardowi. Część niszczą. Na inne przygotowują kontrargumenty i manipulacje. „Z dokumentów tych niezbędne było zniszczenie dostarczonych przez jednego z sędziów śledczych w sprawie pogromu w Płoskirowie materiałów, starających się przedstawić pogrom jako nieuniknione stłumienie buntu i prowokacji ze strony ludności żydowskiej – raportują czekiści. – Przejąć tych materiałów nie udało się, ale za to zostały one wciśnięte między akta zupełnie innego charakteru, spoczywające w archiwum”. Tak samo bolszewicy uznawali za „niewygodne” dokumenty o pogromie w Kytajhorodzie, obecnie rejon kamieniecko-podolski w obwodzie chmielnickim: „W aktach są zeznania wójta i chłopów w formie protokołu, twierdzące, że ludność żydowska tego samego miasta bez żadnego powodu pierwsza ostrzelała w nocy mieszkanie ukraińskiego komendanta i tym sprowokowała wystąpienie Ukraińców”. W styczniu 1927 roku pełnomocnik Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych ZSRR przy Radzie Komisarzy Ludowych Ukraińskiej SRR Ołeksandr Szlichter kieruje list do Sekretarza Generalnego KC KP(b)U Łazara Kaganowicza. W nim – dyrektywy o tym, w jakim kierunku kierować „procesem paryskim”. Jakie ideologiczne „klisze” wobec Petlury i ruchu ukraińskiego wykorzystywać, jakie dokumenty przekazać do dyspozycji adwokatów Schwartzbarda. Rekomendują świadków dla procesu – w szczególności pisarza Wołodymyra Wynnyczenkę (wzywano go na sąd jako świadka, ale o jego zeznaniach nie wiadomo. – Przyp. red.). Wskazują osoby, których lepiej nie dopuszczać: członkowie głównego zarządu ukraińskiego towarzystwa Czerwonego Krzyża Petro Złatkowski i Płaton Linnyczenko, rosyjski polityk Paweł Milukow. Dają rady, jak naświetlać proces sądowy w ZSRR. „Uniewinnienie czy oskarżenie Schwartzbarda za dokonanie aktu terrorystycznego w żadnym wypadku nie może zdjąć z Petlury i całego kierowanego przez niego ruchu, znanego pod imieniem petlurowszczyzny, odpowiedzialności za pogromy i inne wyrządzone przez niego nieszczęścia – czytamy w liście. – Zaproponować ukraińskiej prasie radzieckiej nie rozdmuchiwać znaczenia procesu i zamieszczać jedynie komunikaty i materiały o procesie, które napływają od TASS lub od Pełnomocnika LKSZ, ale w żadnym wypadku nie od własnych korespondentów”. 21 stycznia 1927 roku kwestię „O procesie Schwartzbarda” rozpatruje tajne posiedzenie Biura Politycznego KC KP(b)U. Deleguje ono do Paryża na proces bolszewika Mykołę Popowa. Wydzielają na delegację 2,5 tys. rubli. Średnia pensja w kraju wynosi około 63 rubli. Sąd nad Schwartzbardem stał się jedną z najbardziej udanych tajnych operacji radzieckich służb specjalnych. Zabójcę uniewinniono, a zamordowany polityk oraz ukraiński ruch narodowowyzwoleńczy otrzymali piętno „antysemicki” i „pogromowy”. 103 ukraińskie organizacje z Francji, Polski, Czechosłowacji i Rumunii weszły do Międzyorganizacyjnego Komitetu dla uczczenia pamięci Symona Petlury, utworzonego w lipcu 1926 roku. Działała w nim komisja ds. zbierania materiału informacyjnego dla sądu. Na potrzeby komitetu od każdego emigranta zbierano po 5 koron miesięcznie. Każda organizacja odprowadzała 5 procent swojego dochodu. Starsi Francuzi takiego pogrzebu jeszcze nie widzieli. „Ataman Petlura wyjeżdżał z Polski legalnie. Podróż została zorganizowana przez Piłsudskiego (marszałka Polski – przyp. red.), który do tej pory jest zwolennikiem samodzielnej Ukrainy na czele z atamanem Petlurą – odnotowują w doniesieniu pracownicy wywiadu zagranicznego ZSRR z Pragi 7 marca 1924 roku. – Petlura wyjechał z Polski w celu poszukania dla swojej pracy wszechstronnego wsparcia w państwach, gdzie silnie rozwinięty jest ruch narodowy i panuje wielka nienawiść do bolszewików. Planuje odwiedzić Węgry, Włochy, Szwajcarię, Hiszpanię i Czechy”. Przewodniczący Ukraińskiej Republiki Ludowej Symon Petlura w październiku 1924 roku przyjeżdża do Paryża – stolicy europejskiej geopolityki. Szuka wsparcia wśród liderów wiodących państw dla Ukrainy, której większa część jest okupowana przez bolszewików. Spotyka się z francuskimi politykami, stara się zjednoczyć rozproszoną ukraińską emigrację. Przygotowuje dziesiątki artykułów o Ukrainie dla prasy, przede wszystkim czasopisma „Tryzub” – drukowanego organu URL na uchodźstwie. Petlura mieszka u inżyniera Mykoły Szumyckiego. Potem wynajmuje pokój w „Ideal Hotelu”, później – dwa pokoje na piątym piętrze hotelu w Dzielnicy Łacińskiej. Z Pragi przenoszą się do niego 40-letnia żona Olha i córka Lesia, lat 14. Ciąg dalszy na str. 5

s. 5 · strona oryginału ↗

Ukrainy zatwierdził moskiewski dokument i opracował swoje tajne „Środki w sprawie organizacji wykonania uchwały KC KPZR z 31 sierpnia 1978 r. „O dalszym doskonaleniu nauki i nauczania języka rosyjskiego w republikach związkowych”. Rada Ministrów Ukraińskiej SRR w odpowiedzi na uchwałę Rady Ministrów ZSRR z 13 października 1978 r. nr 835 „O środkach w sprawie dalszego doskonalenia nauki i nauczania języka rosyjskiego w republikach związkowych” przyjęła 2 listopada 1978 roku swoją uchwałę „O środkach w sprawie dalszego doskonalenia nauki i nauczania języka rosyjskiego w szkole ogólnokształcącej Ukraińskiej SRR”. Zrusyfikowani i zbolszewizowani Ukraińcy, zwolennicy tak zwanego „naturalnego zlania się pokrewnych i bliskich sobie Słowian”, otwarci i zamaskowani wrogowie ukraińskości „natchnienie i zorganizowanie” pod kierownictwem W. W. Szczerbyckiego i jego „pomocników” wykonywali tajną uchwałę KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR z 26 maja 1983 r. nr 473 „O dodatkowych środkach w sprawie poprawy nauki języka rosyjskiego w szkołach ogólnokształcących i innych placówkach oświatowych republik związkowych”. Po kilkunastu dniach odpowiednią uchwałę przyjęły KC Kompartii Ukrainy i Rada Ministrów Ukraińskiej SRR. Dodatkowe środki dotyczące poprawy nauki języka rosyjskiego opracowało kolegium Ministerstwa Oświaty Ukraińskiej SRR (29.06.1983 r. nr 7/77). Wrogowie państwa ukraińskiego dobrze rozumieją, że „język, wypływając z niepoznanych głębi ludzkiej natury, staje się cementującym fermentem narodu – zaznaczała T. Pańko. – Z utratą pojęcia języka ojczystego ludzie tracą stałą psychiczną, zasady moralne, więź ze swoim rodem”, narodem, nacją, nie odczuwają potrzeby posiadania własnego państwa. I obecnie antyukraińskie siły na wszelkie sposoby ograniczają używanie języka ukraińskiego, aby nadal wykrwawiać naczynia intelektualne narodu, bo „język dla kultury jest tym samym, czym centralny układ nerwowy dla człowieka” (S. Lem). Rezygnacja z języka ojczystego nawet przez jakąś część narodu nie pozostaje bezkarna. Długotrwała antyukraińska polityka kremlowskich „braci” (czytajmy – „despotów”) oraz ich wiernych wasali-małorosjan doprowadziła do tego, że wśród obywateli Ukrainy jest, niestety, niemało takich, którzy uważają się za wykształconych inteligentów, zajmują wysokie stanowiska we władzy ustawodawczej, wykonawczej, sądowniczej, a nawet w instytucjach naukowo-pedagogicznych, żarliwie występują w radiu, popisują się w telewizyjnych talk-show, pracują w środkach masowego przekazu, ale ich wiedza o ukraińskich wartościach duchowych, moralnych, społecznych, narodowych, interesach narodowych, celach narodowych, o prawdziwej, a nie sfałszowanej przez wrogów historii Ukrainy, jest bardzo ograniczona. Tacy ludzie w judaizmie podpadają pod definicję „skradzionych dzieci”. Na Ukrainie „skradzionych dzieci” przez obcą rosyjską władzę jest dość dużo. Akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Heorhij Filipczuk obliczył, że w ciągu ostatnich 25 lat Ukraina straciła ponad 3 mln dzieci. Są to straty nie tylko fizyczne, ale co najstraszniejsze – narodowo-duchowe. Jedynie w 21% ukraińskich wyższych uczelni studenci zdobywają wykształcenie w języku państwowym, a w prawie 80% – w języku rosyjskim. Dzisiejsze „skradzione dzieci”, na Zakończenie. Pocz. na str. 3 Sowieccy agenci przenikają do otoczenia pierwszych osób Ukraińskiej Republiki Ludowej. Przechwytują tajną korespondencję. W ich dyspozycji znajdują się dziesiątki listów Petlury. W komunikacie z 10 lutego 1926 r. premier URL Andrij Ływycki z Warszawy informuje go, że w Polsce przygotowują zamach stanu marszałka Józefa Piłsudskiego, przyjaciela i sojusznika Petlury. Treść tego listu czekiści rejestrują: „Uważamy, że zwycięstwo będzie po stronie Piłsudskiego. Dlatego przez nas w odpowiednim czasie zostały podjęte kroki w celu ustanowienia ścisłego kontaktu naszego centrum z grupą marszałka Piłsudskiego. Tutaj należy wziąć pod uwagę, że zarówno marszałek, jak i jego współmyśliciele stoją za niepodległością Ukraińskiej Republiki Ludowej i za umową Rzeczypospolitej Polskiej z URL. Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, przyjąwszy tezy Piłsudskiego, przyjdzie z pomocą w walce o wyzwolenie Ukrainy i zapewni jej niepodległość państwową”. W maju 1926 roku na czele Polski staje Józef Piłsudski. W polskich i ukraińskich kręgach politycznych mówi się o odnowieniu sojuszu ukraińsko-polskiego i nowej wyprawie przeciwko „sowietom”. Czekiści o tym wiedzą. Symon Petlura staje się jeszcze bardziej niebezpieczny dla władzy sowieckiej. Przygotowują jego fizyczną likwidację. 25 maja, około godziny 13:00, Petlura idzie na obiad do restauracji „Bouillon Chartier” przy ul. Racine – kilkaset metrów od hotelu. Wychodzi z niej po godzinie. Zatrzymuje się i ogląda wystawę książek sklepu na rogu ul. Racine i bulwaru Saint-Michel. Podchodzi do niego i strzela z rewolweru Samuel Schwarzbard. Trafia pięć z siedmiu wystrzelonych kul. Zabójca oddał się w ręce policjanta, według jednej z wersji. Według drugiej – zatrzymali go przechodnie, którzy chcieli dokonać samosądu. Petlurę odwożą do kliniki „Charité”. Umiera. „Od 1917–1918 roku nie było jeszcze wydarzenia, które tak niezwykle poruszyłoby całą ukraińskość – pisał dyplomata Ołeksandr Szulhyn w liście do Lidii Szyszmanowej, córki publicysty Mychajła Drahomanowa. – Ludzie strasznie opłakiwali i opłakują S. P. Uosabiał on w sobie ideę ukraińskiej państwowości i walki o nią. Na drugi dzień po zabójstwie stało się coś niespotykanego wśród emigracji: wszyscy się zjednoczyli. Olha Petlura z córką Lesią, Praga, 1920 rok Utworzono w Czechosłowacji Komitet ds. uczczenia pamięci i obrony honoru Petlury! Mnie jako przewodniczącego Komitetu delegowano na pogrzeb. To było coś znów niezwykłego – w Paryżu liczyliśmy 200–300 świadomych Ukraińców, ale na pogrzeb przyszło kilka tysięcy. Gdybyście widzieli, z jaką pobożnością chylili się oni przed trumną. Ze wszystkich końców świata telegraficznie zamówiono wieńce z cudownych kwiatów żółto-błękitnych, było wielu Francuzów, Kaukazów, Polaków. Na cmentarzu przemówień nie było, zaśpiewali tylko „Testament”, który wywarł w tych okolicznościach kolosalne wrażenie. Moi przyjaciele, starzy Francuzi, mówili, że takiego pogrzebu jeszcze nie widzieli. Nawet pogrzeb Victora Hugo wywierał mniej poruszające wrażenie niż te szczere, majestatyczne i milczące pożegnanie”. Nabożeństwo żałobne za Symona Petlurę odbyło się w rumuńskiej cerkwi prawosławnej św. Archaniołów 30 maja 1926 roku. Chowają go na cmentarzu Montparnasse. Jarosław FAJZULIN Od redakcji. Autor tej publikacji pan Jarosław Fajzulin podaje cytaty z dokumentów archiwalnych w języku oryginałów – rosyjskim. Niestety, bez tłumaczenia. Panachyda za Symonem Petlurą w 40. dzień po zabójstwie, lipiec 1926 roku. Stanica ukraińska w pobliżu obozu w Kaliszu, Polska

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn