Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №21 за 2023 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Eduard Owczarenko

do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – za pewnym „wsparciem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. Tylko my sami, ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde finansowe wsparcie wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, nr rachunku UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: organizacja społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Wiktor Tymofijowycz Sytnyk – 1000 hrywien. 2. Roman Michajłowycz Turczak – 400 hrywien. 3. Walentyna Teodozjiwna Matwijczuk – 400 hrywien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Uczczono pamięć Proroka

Ihor ZOC W dniu 162. rocznicy powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki na Górze Mniszej pod Kaniowem przedstawiciele Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” na czele z Pawłem Mowczanem uczcili pamięć poety kwiatami i wspomnieli go tak, jak on sam przykazał. Niestety, podobnie jak w poprzednich latach, wydarzenie zignorowały organy władzy centralnej. O wydarzeniu nie było wzmianek na oficjalnej stronie Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej, milczały wiodące media. Nie ogłoszono także obiecanego wcześniej dekretu prezydenckiego o przyznaniu 22 maja Nagrody im. Szewczenki już wyłonionym laureatom. Przez chwilę wydawało się, że władza cofa społeczeństwo w sterowaną z Moskwy radziecką przeszłość, gdzie czczenie swojego Proroka 22 maja było Ukraińcom surowo zabronione… Z takimi myślami, zapewne nie tylko ja, przyszedłem pod pomnik Szewczenki naprzeciwko Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego, gdzie działacze Proświty i inni nieobojętni ludzie przeprowadzili akcję na rzecz jedności narodu, o której tak potężnie pisał poeta. Do obecnych zwrócili się przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko, potomkowie rodziny Tarasa Szewczenki siostry Ołena i Lubow Majborody, zasłużona dziennikarka Ukrainy Marija Bazeluk, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Ołeksandr Saśko, pisarz i dyplomata Ołeksandr Bożko, laureat Nagrody im. Szewczenki Mychajło Najenko, działacze społeczni Natalka Osmak, Ołeksandr Uszynski, Serhij Melnyczuk i inni. Wiktor Horbacz odczytał apel, który został poparty przez uczestników i jest publikowany na str. 3 „Słowa Proświty”. Mimo że władze miejskie stolicy, podobnie jak centralne, publicznie nie zademonstrowały swojego stosunku do pamiętnej daty, w Kijowie z tej okazji świadomi Ukraińcy zorganizowali w muzeach Tarasa Szewczenki Dzień otwarty i przeprowadzili programy tematyczne. Tak, w Narodowym Muzeum Szewczenki można było obejrzeć odnowioną ekspozycję, a także wystawy „Siła w różnorodności”, „Skoworoda. Na granicy czasów”. Osobno warto opowiedzieć o otwarciu projektu wystawienniczego „Wznieść się do siebie” wspólnie z Narodowym Muzeum Historii Ukrainy w II Wojnie Światowej. Muzealnicy uważają to za próbę przemyślenia doświadczenia problemów psychologicznych i społecznych czasu wojennego za pomocą sztuki – rysunków Tarasa Szewczenki oraz prac współczesnych artystów Antona Łohowa i Andrija Dudczenki. Sześć rysunków z serii „Telemach – Diogenes”, wykonanych na zesłaniu, demonstruje ruch myśli Szewczenki od ciemności do światła, od rozpaczy do wiary w swoje siły i przekonania. Są one swoistym świadectwem przeżywania bytu na obczyźnie, uwięzienia w „niezamkniętym więzieniu” duchowej samotności, fizycznych cierpień. To nie tylko refleksje, ale jednocześnie proces katharsis, rehabilitacji sił duchowych artysty, odżywienia jego duchowej mocy. Anton Łohow i Andrij Dudczenko każdy na swój sposób kontynuują artystyczną tradycję Szewczenki pokonywania okoliczności. A. Dudczenko, zwracając się do motywów antycznych, idzie drogą formalnej dekonstrukcji obrazów w celu konstruowania nowego sensu. A. Łohow w malarstwie jest adeptem abstrakcji, więc opozycję „zło / dobro”, „zwątpienie / nadzieja” przemyśliwuje dzięki kolorowi. Ponadto, jako artysta Narodowego Muzeum Historii Ukrainy w II Wojnie Światowej A. Łohow już drugi rok pracuje z artefaktami zebranymi w miejscach działań wojennych, realizując przestrzenne rozwiązanie ekspozycji, poinformowali organizatorzy wystawy. A jeszcze w Narodowym Muzeum odbyło się wydarzenie charytatywne – kompozycja literacko-muzyczna (spektakl) „Sen. Noc przed wiecznością”. Wśród uczestników – aktorzy Narodowego Teatru imienia Iwana Franki, w szczególności Jewhen Nyszczuk, który tego dnia został mianowany przewodniczącym Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Jak będzie działał nowy szef w kwestii nagrodzenia już wyłonionych laureatów Nagrody im. Szewczenki 2023 – nie wiadomo. Nawiasem mówiąc, jeden z ogłoszonych w marcu laureatów – lider zespołu „Choreja Kozacka” i żołnierz ZSU Taras Kompanyczenko – występował w tym czasie w stołecznym domu-muzeum Tarasa Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nim bojem z tego typu balistycznymi naddźwiękowymi rakietami – triumfalnie, ze 100-procentowym rezultatem. Tak przeszli swój sprawdzian z mistrzostwa obrońcy naszego nieba na tym skomplikowanym, zaawansowanym technologicznie systemie. Zważcie: to pierwsze dwa realne boje naszych mistrzów na tym systemie, a zdążyli nie tylko pokazać doskonałe strzelanie, ale i przewyższyć oczekiwania autorów co do możliwości systemu. Godnie! Więc nie zważajcie na to, że teraz, po druzgocącej porażce, do dezinformacyjnego ataku rzuciło się mnóstwo przemądrzałych autorów, którzy w longreadach wprawiają się w poszukiwaniach „bezsprzecznych dowodów” zniszczenia 5 wyrzutni i radaru systemu PATRIOT, z demonstracją zdjęć i wideo, które „niewątpliwie” pokazują te uszkodzenia systemu, zasypują szczegółami, by utopić prawdę w lawinie bezsensownych fabrykacji. A niepodważalnymi faktami jest to, że po tamtym boju nagle ustały rakietowe naloty „wunderwaffe” na Kijów, jakby krowa językiem zlizala to plugastwo z naszego nieba, dokładniej – nasi patrioci razem z partnerskim PATRIOTEM odważyli ją od Kijowa, dali porządnego kopniaka „Kindżałom” i innym samolotom-drapieżnikom. Zemsta dla Kremla była potrzebna tym bardziej, że Storm Shadow, które przekazali dla ZSU już bliscy nam Brytyjczycy, zdążyły w krótkim odstępie czasu zrobić dużo złomu z ordyńskiej lotnictwa, ich zwycięstwa obrócić dla nich w klęski. Więc odeszli z kwitkiem na niebie Kijowa, nalykawszy się biedy od Storm Shadow, Kreml musiał pokazać choć jakieś zwycięstwo, i wszystkie siły rzucił na Bachmut, o „ostatecznym rozwiązaniu kwestii ukraińskiej” już nie marzą, rzucili się „ostatecznie rozwiązywać kwestię bachmucką”. Po 10 miesiącach szturmów, zrównawszy miasto z ziemią, ceną dziesiątek tysięcy śmierci moskali-ordyńców, zamiast których „jeszcze baby urodzą”, setki tysięcy okaleczonych, rannych, wziętych do niewoli i dezerterów, tracąc czas i siły, mnóstwo amunicji i setki jednostek analogowych technik, zrobiwszy czystkę swoich więzień z morderców i gwałcicieli, którzy „zmyli krwią” swoje nikczemne życie, zgubiwszy swoją jedyną naprawdę profesjonalną armię „prywatnych” rozbójników wojny – „Wagner”. Właśnie armia – to nie przesada, bo wataha „Wagner” ma liczebność 50 tysięcy żołnierzy, czyli faktycznie dwie armie według etatowej liczebności. ZSU zmobilizowały w Bachmucie co najmniej 30 tysięcy „wagnerowców”, wysłały „muzykantów” do „chóru Kobzona”. Tak, Bachmut od 22 maja jest okupowany, nie będziemy kłamać. Bitwa o Bachmut napisała heroiczną stronę w historii tej wojny, wykonała swoje główne zadanie ofiarnie i godnie. W poprzednim wpisie wyraźnie napisałem, że po odejściu naszych żołnierzy z terytorium jednostki wojskowej i kwartałów wieżowców w Bachmucie już nie ma perspektyw długo się trzymać. To, co tutaj zrobili nasi żołnierze, w tamtym czasie już przewyższało wszelkie oczekiwania i zadania, które stały przed

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Licznik dla imperium zła włączony: 5 minut do śmierci

Miniony tydzień był bogaty w wydarzenia w wojnie Ukrainy przeciwko najeźdźcom z Moskowii. W tamtym tygodniu liczba zabitych ordyńców w zaborczej wojnie przeciwko Ukrainie osiągnęła „okrągłą” liczbę – 200 tysięcy „dwusetek”. W ten sposób, w ciągu 15 miesięcy wojny Siły Zbrojne Ukrainy zniszczyły taką liczbę najeźdźców, która o dziesiątki tysięcy przewyższa liczebność wojsk Moskowii, które wtargnęły na Ukrainę 24 lutego 2022 roku. Wiktor SKORYK, obserwator „SP” Wielka Brytania i Niderlandy zgodziły się przewodzić formowaniu koalicji na rzecz przekazania Ukrainie lotnictwa, tym samym przekraczając kolejną „czerwoną linię”, która dotąd istniała w kwestiach dostarczania broni dla Sił Zbrojnych Ukrainy przez naszych partnerów. Step by step (krok po kroku) – to świadoma taktyka podnoszenia poprzeczki dostaw zachodniej koalicji pod wodzą USA, uwarunkowana szeregiem czynników. Po pierwsze, gotowość Sił Zbrojnych Ukrainy do wykorzystania sprzętu wojskowego, który jest przekazywany przez partnerów, co zakłada szkolenie specjalistów – od wojskowych po inżynierów, logistyków, serwisantów itd. Zakłada to również gotowość infrastruktury zdolnej zapewnić wykorzystanie nowego sprzętu, na przykład, przy przekazaniu samolotów – modernizację lotnisk. Ważne jest także uwzględnienie aktualnej celowości i pierwszoplanowości przekazania tej czy innej broni w zależności od przebiegu działań na frontach. Jeśli najaktualniejszą kwestią wcześniej były systemy artyleryjskie, bojowe wozy piechoty, transportery opancerzone i czołgi, a jeszcze bardziej – amunicja, to teraz nadszedł czas na wykonanie kolejnego, bardzo kosztownego, technologicznie i logistycznie skomplikowanego kroku – dostaw samolotów, w istocie – przestawienia Sił Powietrznych Ukrainy na sprzęt latający i amunicję zachodniego wzoru. Samolotów radzieckiego wzoru i amunicji do nich w uzbrojeniu Sił Zbrojnych Ukrainy, ze zrozumiałych przyczyn w warunkach wojny, jest coraz mniej i bliski jest czas, kiedy nie będzie ich wcale. Przed wojną było ich niewiele, a po 15 miesiącach zaciętej wojny tym bardziej; i to w warunkach prowadzenia działań bojowych przez nasze lotnictwo przy 10-krotnej mniejszości w liczbie samolotów starego wzoru, faktycznie bez modernizacji i w warunkach panowania wrogiej obrony przeciwlotniczej. To, co zrobili nasi lotnicy w tym czasie, jest wynikiem ich wysokiego kunsztu i szlachetnego heroizmu. Obrona przeciwlotnicza Ukrainy w ostatnim czasie znacznie się wzmocniła – zarówno pod względem liczebności, jak i efektywności, dzięki pomocy naszych partnerów, więc wróg utracił panowanie w niebie. Od jesieni, kiedy zaczną napływać pierwsze samoloty F-16, rozpocznie się nowa era w historii naszego lotnictwa, faktycznie stanie się ono częścią składową zachodniego świata. Podobnie jak, właściwie, Siły Zbrojne Ukrainy w ogóle. Odciąganie ogromnych zasobów kosztownego programu przejścia lotnictwa Sił Zbrojnych Ukrainy na statki powietrzne zachodniego wzoru do tego czasu byłoby nierozsądnym rozproszeniem finansowych i materialnych wysiłków udzielania zachodniej pomocy zbrojeniowej Ukrainie, dlatego dotąd pomoc w dostawach samolotów koncentrowała się na wycofywaniu samolotów radzieckich wzorów z zapasów krajów NATO. Warto także uwzględnić, na ile gotowe były na ten krok społeczeństwa w państwach zachodnich, gdyż wymagało to czasu i niemałych wysiłków. To samo można powiedzieć o gotowości ludności ordyńskiej Moskowii na ten nieuchronny krok. Dobrze ich „przygotowały” nasze Siły Zbrojne, pomoc zbrojeniowa naszych partnerów, sankcje nałożone na Moskwę oraz skutki wojny, jej ciężar, który coraz bardziej odczuwa Orda. Wszystko to, a także praca polityków, dyplomatów i co najważniejsze – formowanie niezbędnego mainstreamu w światowej przestrzeni informacyjnej, sankcje wtórne wobec tych, którzy chcieli i chcą pomagać Kremlowi z własnych zachłannych pobudek itd. Jeszcze jeden czynnik, którego należało maksymalnie uniknąć, wykonując ten nowy „lotniczy” krok, to zapobieganie antyamerykańskiej histerii, wzrostowi nastrojów antyamerykanizmu, które radośnie i gorliwie podsycają ideolodzy nie tylko Kremla i Chin oraz innych Korei Północnych, ale także unikanie wzmacniania takich narracji w ogóle na świecie, w szczególności w pewnej części zachodnich społeczeństw. I oto dopiero teraz ta „potrawa” lotniczej koalicji jest wreszcie gotowa. I jak to już robiono wcześniej przy tworzeniu koalicji czołgowej, formalnym inicjatorem takiej koalicji wystąpiły nie USA, a Wielka Brytania, do której tym razem dołączyły Niderlandy. Kwestia dostaw samolotów F-16 jest w istocie rozstrzygnięta. USA, oczywiście, po szybkim przyłączeniu się szeregu krajów do koalicji lotniczej, wyraziły zgodę na dostawy tych samolotów przez te kraje, które podejmą decyzję – zgodę niezbędną dlatego, że właśnie USA są producentem tych samolotów. Szkolenie, stworzenie infrastruktury do rozmieszczenia i pracy F-16 oraz finansowanie takiej koalicji wzięły na siebie przede wszystkim państwa-inicjatorzy – Wielka Brytania i Niderlandy. Dalej czeka nas niełatwa, szczegółowa praca, realizacja, a główną kwestią teraz są terminy dostaw i wprowadzenia tych samolotów do pracy bojowej. Kluczowy czynnik – niezbędna długość szkolenia ukraińskich pilotów do pracy bojowej na tych samolotach. Pełne szkolenie pilotów według normatywów powinno trwać kilka lat. Aby wzbić się w powietrze i sterować samolotem – na to przeznacza się normatywnie nie mniej niż rok. Ale pierwsze testowe szkolenia ukraińskich pilotów pokazały, że nasi lotnicy są zdolni skrócić ten termin do 9 miesięcy, a w najlepszych przypadkach – nawet do 6 miesięcy. Dalsze testy pokazały, że średnio wystarcza 6 miesięcy. Ostatnie optymistyczne wskaźniki dają możliwość liczenia niekiedy nawet na termin 4 miesięcy. Te oszałamiające, w dobrym tego słowa znaczeniu, dane są wynikiem wysokiego ogólnego poziomu wykształcenia ukraińskich pilotów, a także adrenaliny realnego doświadczenia wojennego naszych lotników, ich potężnego pragnienia jak najlepszej obrony swojej Ojczyzny – suma cech, których dotąd nie było w praktyce dostaw i szkoleń w żadnych krajach świata. Ale stworzyć infrastrukturę niezbędną do wykorzystania F-16 oraz nauczyć pilotów wzbijać się w powietrze i sterować samolotem – to za mało do pełnego, efektywnego wykorzystania tego sprzętu. Wystarczy do wykorzystania ich we wzmocnieniu obrony przeciwlotniczej, ale nie wystarczy do prowadzenia walk na wysuniętych pozycjach bojowych, na froncie. Wykorzystanie F-16 jako części składowej obrony przeciwlotniczej w Ukrainie będzie silną, ale początkową opcją. Do pełnego funkcjonalnego wykorzystania tych samolotów i tak trzeba zdobywać doświadczenie. Ale nasi piloci i inżynierowie już nie raz udowadniali, i to na różnym sprzęcie: mamy wystarczająco dużo czynników, aby skrócić terminy osiągnięcia pełnej funkcjonalności, a nawet znacznie przewyższyć możliwości założone przez producentów broni – jaskrawym świadectwem takich know-how, takiej fenomenalnej metamorfozy jest świeży przykład z rozpoczęciem eksploatacji niedawno dostarczonych systemów – PATRIOT. Z udziałem PATRIOT-a w zeszłym tygodniu miało miejsce pouczające i znamienne wydarzenie. Wróg demonstracyjnie zapragnął pokazać swoją siłę i moc rakietową na czele ze swoją dumą – „wunderwaffe analogowniet”, rakietą aerobalistyczną „Kindżał”. Na pole demonstracji siły Kreml wybrał stolicę wolnej, demokratycznej i heroicznej Ukrainy – Kijów. Początkowo przeprowadził swój pierwszy atak rakietowy, w którym wiodąca rola przypadała właśnie „Kindżałowi”. Jaki cel został dla niej wybrany – nie wiadomo, ale zrozumiałe, że nie byle jaki. Jednak ku zdziwieniu i szokowi kremlowskich zbrodniarzy, ten atak zakończył się absolutną porażką! Wszystkie wrogie rakiety zostały skutecznie zniszczone przez siły obrony przeciwlotniczej, które broniły kijowskiego nieba, w tym „nieubłagany, wszechzwycięski, potężny i superprecyzyjny” „Kindżał”. To nie tylko zdziwiło i zszokowało pysznego imperialnego wroga, ale też szalenie upokorzyło go w swoich oczach, a także w oczach swojej ordy i całego świata. Upokorzyło – a więc śmiertelnie rozjuszyło. To spowodowało stworzenie przez wroga planu wielkiej zemsty. Zemsty na Kijowie, Ukrainie, jej dostawcach broni i osobiście na systemie PATRIOT, który tak skutecznie ich zniesławił. Po kilku dniach, starannie przygotowawszy się, przeprowadziwszy szeroką pracę wywiadowczą i aktywując swoich dywersantów-zwiadowców w Kijowie, Kreml rzucił do boju na kijowskim niebie swoje najskuteczniejsze rakiety wraz z dronami. Ten atak był przeprowadzany w nocy, co zapewniało mniejszą widoczność dronów, które szły pierwszą falą w celu nie tyle rażenia, co zmuszenia do włączenia radarów obrony przeciwlotniczej, aby zobaczyć ich współrzędne dla naprowadzenia rakiet, które szły drugą falą. Z dronami obrona przeciwlotnicza Kijowa nauczyła się już pracować i ma doświadczenie, kunszt oraz odpowiednie systemy do 100-procentowego strącania takich celów bez udziału potężnych systemów. Ale równolegle te drony wykonywały inną funkcję – odwracania uwagi i zajęcia obrony przeciwlotniczej. Gdyż zaraz za dronami leciały rakiety – masowo, jednocześnie, z różnych wektorów i kierunków, i to nie byle jakie rakiety, a najlepsze i najniebezpieczniejsze, balistyczne i wysokoprecyzyjne, o różnych charakterystykach, naddźwiękowe i o niemałej niszczycielskiej sile. Śmiercionośną elitą tego rakietowego roju były rakiety „Kindżał”, ale już nie jedna, a całych sześć. Reszcie rakiet wyznaczono główną rolę w ujawnieniu pozycji naszych systemów obrony przeciwlotniczej, a „Kindżały”, bez wątpienia, były wycelowane w rażenie systemu PATRIOT jako głównego celu całego ataku. Upokorzyć USA, upokorzyć i zastraszyć Ukrainę – oto czego pragnęła ta kremlowska zemsta i czego wymagała „pogrążona cześć” każdego ordyńca! Do strącania takich rakiet trzeba włączać radary systemów obrony przeciwlotniczej. Włączone radary znajdują i naprowadzają na cel wyrzutnie. Ale jednocześnie radary swoim promieniowaniem ujawniają swoje dokładne współrzędne dla wroga. I tutaj bardzo ważne jest szybko znaleźć i naprowadzić na cel, szybko wyłączyć promieniowanie. W przeciwnym razie rakiety polecą według współrzędnych wiązki i zniszczą radar lub inne elementy systemu obrony przeciwlotniczej. Mobilna obrona przeciwlotnicza ma dodatkową opcję uniknięcia ognia na siebie – jak najszybszą zmianę swojej dyslokacji po szybkiej pracy po celach. Potężne systemy dalekiego zasięgu takiej opcji nie mają, są przyczepiane do ciągników, które je przemieszczają, i nie są zdolne do szybkiej zmiany pozycji. Ponieważ podstawą tego ataku rakietowego była mnogość szybkich, balistycznych rakiet, to z takimi celami z dostępnych systemów w uzbrojeniu obrony przeciwlotniczej Ukrainy może walczyć tylko PATRIOT, niedawno przez nas otrzymany (jest jeszcze system SAMP/T, ale przyszedł do nas w przeddzień, więc zapewne jeszcze nie jest na posterunku bojowym), tym bardziej od razu z sześcioma „Kindżałami”. Oczywiście, że wywiad i agentura Moskali solidnie popracowała, bo wygląda na to, że znali przybliżone dyslokacje systemu PATRIOT, dlatego czas na określenie dokładnych współrzędnych przy włączeniu radaru znacznie się skrócił i wykryli je mniej więcej dokładnie. A dalej poszła walka samego systemu PATRIOT oraz systemów obrony przeciwlotniczej małego zasięgu, które go osłaniały, przeciwko „Kindżałom” i o swoje przetrwanie. W rezultacie wszystkie „Kindżały” zamieniły się w marnotrawny złom, a PATRIOT był minimalnie uszkodzony – przegląd uszkodzeń i naprawa trwały tylko dwa dni. Tak haniebnie zakończyła się „sława rosyjskiego oręża”. Po raz pierwszy w historii samego systemu PATRIOT przeszły jego testy potęż-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przed obrońcami miasta. Po tej cytadeli trzeba było w sposób zorganizowany i uporządkowany, przy minimalizacji strat, wycofać się z miasta. Tak też właściwie zrobiono. Natomiast na flankach – na południu i północy – nacierać, w celu wyrównania frontu i zajęcia wysokości dominujących nad miastem. To również jest robione i dość skutecznie. Po pierwsze, nie pozwoli to wrogowi nacierać na wschód – na Słowiańsk i Kramatorsk – lub na Czasiw Jar i Konstantynówkę. Po drugie, są to panujące wysokości nad miastem, z których wygodnie jest prowadzić obserwację, ostrzał i w perspektywie, kiedy nadejdzie czas, przejść do ofensywy. A gdzie i kiedy przejść do ofensywy – decyduje główne dowództwo i odpowiednie służby. Gdzie główny, gdzie pozorny, gdzie pomocniczy lub rozpoznawczy, gdzie lokalny, a gdzie szerokoformatowy – to prerogatywa i odpowiedzialność dowództwa. Oto niewielki, ale barwny przykład: lokalna i niespodziewana dla większości ofensywa. Legion „Wolność Rosji” wraz z „Rosyjskim Korpusem Ochotniczym” oświadczyli, że całkowicie wyzwolili spore wsie Kozinka i Hora-Podił w rejonie grajworońskim obwodu biełgorodzkiego. Tak, tak, na Moskowszczyźnie w jej współczesnych granicach! A ich oddziały szturmowe weszły do centrum rejonowego Grajworon – starodawnego miasta północnej Słobożanszczyzny. Trwa siłowa ewakuacja przez moskiewskie władze miejscowej ludności w rejonie i centrum rejonowym. A niedaleko w miejscowości „Biełgorod-22” znajduje się baza wojskowa składowania bomb z ładunkiem jądrowym. Więc tam pospiesznie wywożą te przeklęte bomby. Przypomnę: Biełgorodszczyzna – to historycznie, etnicznie i geograficznie północno-wschodnia Słobożanszczyzna, ukraińska ziemia, która trafiła pod okupację 104 lata temu. Biełgorod, który jako pierwszy zagarnęła czerwona armia moskali, Moskwa wtedy natychmiast ogłosiła stolicą „sowieckiej” Ukrainy. Zaledwie kilka dni później, po okupacji Charkowa przez czerwonych, został on już ogłoszony „stolicą”. Nawiasem mówiąc, przed Biełgorodem było jeszcze jedno miasto ogłoszone przez nich stolicą – Starodub, który do dziś marnieje w niewoli. Puszka Pandory została otwarta, i to nie przez nas, a przez Moskiewską ordę, i nie 24 lutego 2022 roku, a 24 lutego 2014 roku. Przeglądu granic nie pragnęliśmy. Teraz mamy do tego prawo – i prawnie, i historycznie, i etnicznie. Moskwa anulowała wojną na wyniszczenie Ukrainy wszystkie prawa, umowy i prawo do swojego cichego imperialnego życia w przyszłości. Licznik został włączony: dla imperium zła zegar historii z tryzubem na tarczy pokazuje czas – 5 minut do śmierci. „Rosyjska demokracja kończy się tam, gdzie zaczyna się kwestia ukraińska” – ogłosił swego czasu Wołodymyr Wynnyczenko. Dziś to stwierdzenie ma rozszerzenie do poziomu światowej logemy: każda prawdziwa demokracja i sensowny liberalizm we współczesnym świecie zaczyna się lub kończy kwestią ukraińską. Od wyboru czasownika w tej logemie – zaczyna się czy kończy – zależy odpowiedź: czy będzie jaśnieć świat demokracji i wolności, czy zapanuje światowy mrok niewoli i przemocy. A nam swoje robić: bić się o Zwycięstwo, pracować dla Zwycięstwa. Sława Ukrainie! konieczności przywrócenia literatury ukraińskiej do zewnętrznego testowania. O problemie ochrony stref chronionych wokół Świętości i innych wyzwaniach ekologicznych podczas wojny rzeczowo mówił Mykoła Czornyj, wiodący pracownik naukowy SzNS. Aktywnie dołączyli do dyskusji znani pisarze, działacze kulturalni i polityczni: Wasyl Kujbida, pułkownik ZSU Mykoła Porowśkyj, akademik NAPNU Heorhij Filipczuk, dyrektor Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej Pamięci Narodowej Ukrainy Borys Ponomarenko, Iwan Zajeć i inni. Przygotowujemy rezolucję, aby wskazane propozycje skierować do kierownictwa państwa w celu rozwiązania strategicznych kwestii, które są podstawą bezpieczeństwa narodowego. Aby Szewczenko więcej nie pytał „Za co skrobali włóczniami moskiewskie żebra?”, musimy dziś doprowadzić ukraińską zwycięską sprawę do naszej kropki nad „i”. Sława ZSU, które dały możliwość Ukraińcom pokłonić się Tarasowi i poczuć energetykę ukraińskiej duchowej Góry.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Dialog o tym, co boli

Walentyna KOWALENKO, kierowniczka Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie, pisarka. Dawno nie było tak tłoczno na Tarasowej Górze w dniu powrotu Szewczenki na Ukrainę. Mimo wojny, Czerniecza Góra gwarzyła dziś antymoskiewskim słowem poety z ust Bohatera Ukrainy Anatolija Pałamarenki; wznosiła się do nieba „Testamentem” oraz „Oj, na łące czerwona kalina” z potężnego głosu narodowego chóru imienia H. Werowki; wzdychała pieśnią narodowego Kobziarza Ukrainy Wasyla Neczepy; poezją ukraińskich artystów o dzisiejszym nieszczęściu wojny moskiewsko-ukraińskiej... Szewczenko mówił. I z Szewczenką rozmawiano, nie przestając dziwić się jego przenikliwości i aktualności. Dojrzałe ukraińskie pytania ostro stanęły w dzisiejszym dialogu „Światopoglądowe zasady i humanitarne priorytety walczącej Ukrainy”, zorganizowanym przez Szewczenkowski Narodowy Rezerwat wraz z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy, Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. T. Szewczenki, Fundacją Mykoły Tomenki „Rodzinny kraj”, Międzynarodowym charytatywnym funduszem pamięci narodowej Ukrainy i in. Uczestnicy dialogu byli zgodni w jednym: ukraińska przestrzeń musi zostać „oczyszczona” z wielowiekowego rosyjskiego łoju. Moderator dialogu, znany działacz społeczny Mykoła Tomenko, jasno wyznaczył misję i zadania wojny światopoglądowej o Ukrainę. Przewodniczący NZPU Mychajło Sydorżewski szczegółowo zatrzymał się na wyzwaniach teraźniejszości stojących przed ukraińską kulturą narodową. O aktualności testamentów Szewczenki oraz języku jako kodzie narodowym mówili przewodniczący ogólnoukraińskiej „Proświty”, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Pawło Mowczan oraz dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Pawło Hrycenko. Znani profesorowie, literaturoznawcy Wołodymyr Poliszczuk i Wasyl Pacharenko zaostrzyli uwagę na fundamentalnej roli przedmiotów ukrainocentrycznych w placówkach oświatowych, zwłaszcza w odniesieniu do

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Apel uczestników uroczystości upamiętnienia Tarasa Szewczenki z okazji 162. rocznicy jego powtórnego pochówku w czasie drugiego roku wojny wyzwoleńczej narodu ukraińskiego przed kolejną próbą moskiewskiego zniewolenia, poprzez pełnoskalową inwazję na Ukrainę

Pokój jest nam potrzebny jako skutek całkowitej klęski wroga, a ona przyjdzie tylko po pełnym wypełnieniu Testamentu wielkiego Kobziarza. „Pochowajcie i wstawajcie, kajdany (moskiewskie) zerwijcie i wrogą (moskiewską) złą krwią Wolność skropcie”. To znaczy, aby ostatecznie i nieodwołalnie zdobyć Wolność, musimy całkowicie uwolnić się od wszystkich moskiewskich kajdanów, aby kolejny krok do zwycięstwa, a mianowicie zadanie niszczycielskiej klęski naszemu wrogowi, stał się nieuchronny. Kajdany, w które Moskale próbują nas zawrócić poprzez swoją kolejną próbę okupacyjnego zniewolenia, obecnie skutecznie zrywają Siły Zbrojne Ukrainy na frontach wojny wyzwoleńczej narodu ukraińskiego, gdzie „wrogą (moskiewską) złą krwią Wolność skrapiają”. Jednakże i obecnie w naszym środowisku obecna jest masa innych moskiewskich kajdanów, a mianowicie: informacyjnych, kulturowych, znaczeniowych, duchowych, ekonomicznych i innych. Tak, niektóre z nich już zaczynają pękać, ale jest jeszcze wiele takich kajdanów, które wróg ze wszystkich sił stara się i często nie bez sukcesu jednak uchronić przed zerwaniem.Niezrozumiałe jest, dlaczego do tej pory w organach władzy państwowej (zarówno wykonawczej, jak i ustawodawczej) oraz samorządu terytorialnego wciąż przebywa znaczna masa tych, którzy należeli do prorosyjskich partii i organizacji na Ukrainie, które w swoim czasie wyrządziły Ukrainie niepowetowane szkody i obecnie są już zakazane. Tak, wbrew zdrowemu rozsądkowi, biznes wielu moskiewskich oligarchów, zbliżonych do führera moskiewskiego raszyzmu, nadal zachowuje swoje wpływy na Ukrainie, co często stanowi bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Z wielkimi trudnościami poddają się zniszczeniu kajdany duchowych skrepow (więzi) wroga, takie jak moskiewski patriarchat, który nastawia obywateli Ukrainy na wspieranie zbrodniczych działań Moskwy. Niezwykle trudno powracają do Ukraińców (na miejsca zajęte przez wroga w toponimice, znakach pamięci, nazwach) imiona ukraińskich Bohaterów, którzy przez wieki bronili naszego rodu. Przykład z wielkim ukraińskim Hetmanem Iwanem Mazepą w stolicy jest bodaj najbardziej wymowny. Tak, lokalna społeczność nijak nie może (przeprowadziwszy już cały szereg niezbędnych do tego procedur, takich jak: podpisanie petycji, realizację lokalnych inicjatyw) doprosić się od władz lokalnych przywrócenia imienia nazwanej na jego cześć ulicy, która została z rażącym naruszeniem prawa zlikwidowana na żądanie właśnie moskiewskiej cerkwi. Wierzymy w to, że Siły Zbrojne Ukrainy zrobią wszystko tak, aby „…poniosło z Ukrainy w sine morze krew wrogą”, ale musimy skierować wszystkie swoje wysiłki także tutaj, z dala od frontu wojskowego, na drugi, właśnie społeczny front, już w nie mniej okrutnej wojnie hybrydowej rozpętanej przez naszego odwiecznego wroga. I jest to konieczne dla powodzenia wypełnienia Testamentu Tarasa Szewczenki w celu jak najszybszego osiągnięcia Zwycięstwa, gwarantem czego jest ostateczne zerwanie wszystkich bez wyjątku moskiewskich kajdanów. I zrobić to, nie stając się wielkim i totalnym oporem wobec wroga na wszystkich frontach jego hybrydowej agresji, będzie bardzo ciężko. O czym napomykał sam poeta, pisząc: „…objmijcie się, bracia moi, proszę was, błagam”. Upoważniamy organizatorów niniejszej uroczystości upamiętnienia T. Szewczenki do zainicjowania procesów społecznych skierowanych na przezwyciężenie obecnych do tej pory w naszym środowisku negatywnych zjawisk zrodzonych przez służby specjalne wroga poprzez niezbrojne agresje hybrydowe (informacyjne, językowe, kulturowe, duchowe, organizacyjne, ekonomiczne itd.), aby tym pomóc Siłom Zbrojnym Ukrainy jak najszybciej pokonać próbę moskiewskiego wroga, by zawrócić nas w kajdany już także poprzez okupację. Właśnie dlatego my, uczestnicy uroczystości upamiętnienia Tarasa Szewczenki w dniu jego powtórnego pochówku, wzywamy wszystkich Ukraińców do rozpoczęcia wypełniania Testamentu Szewczenki, w celu czego musimy się zmobilizować i dołożyć wszelkich starań, aby zerwać wszystkie te obecne obecnie na Ukrainie moskiewskie kajdany, które póki co przeszkadzają nam zdobyć upragnioną Wolność. 22.05.2023 r., m. KijówZdjęcie Heorhija ŁUKJANCZUKA Uczestnicy uroczystości upamiętnienia Tarasa Szewczenki w Kijowie, 22 maja 2023 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Jak niszczą muzeum w Irpieniu

Zostałem zwolniony ze stanowiska dyrektora Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego po raz trzeci. Istnieją ku temu powody, o których władze nie mówią. Pierwszy powód leży na powierzchni. Dla naszych czasów charakterystyczna jest tendencja do przejmowania pomieszczeń placówek kultury w celu urządzenia tam czegoś dochodowego. Anatolij ZBOROWSKI, trzykrotnie zwolniony dyrektor Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego. Muzeum Historyczno-Krajoznawcze w mieście Irpień w obwodzie kijowskim znajduje się w centrum miasta. Jest wielu chętnych, by umieścić tu jakąś kawiarnię czy sklep. W 2000 roku ówczesny mer Irpienia, były instruktor Komitetu Miejskiego Komunistycznej Partii Ukrainy w Irpieniu Wołodymyr Skarżynskyj, podjął próbę przeniesienia muzeum pod pretekstem remontu do dwóch pokoi na drugim piętrze Domu Kultury na obrzeżach miasta. Kto by tam poszedł? Materiały muzeum wyrzucają na śmietnik. Co więcej, to ten sam Dom Kultury, który w zeszłym roku został zniszczony przez ostrzał rosyjskich okupantów podczas walk o Irpień. Gdyby muzeum dotrwało do tych dni, i tak zostałoby zniszczone. Wtedy podniosłem opinię publiczną, zacząłem pisać do gazet. Pojawili się strażacy i ukarali mnie grzywną za to, że rada miejska nie przekazuje pieniędzy na remont sygnalizacji pożarowej. Z mojej 100-hrywnowej pensji potrącono 40 hrywien kary. Przez trzy dni nie miałem kromki chleba. Dobrze, że chociaż była herbata z cukrem. W radzie miejskiej nikogo taka stanowczość strażaków nie przestraszyła i pieniędzy na remont sygnalizacji pożarowej nie dano. Ale muzeum pozostało w centrum. Jednak chętni do zagarnięcia pomieszczeń muzealnych wyciągnęli całkiem logiczny wniosek: jeśli dyrektor muzeum nie pozwala zniszczyć muzeum, to trzeba zwolnić takiego dyrektora. W 2008 roku zwolniono mnie z artykułu „nieodpowiedniość zajmowanemu stanowisku wskutek niedostatecznych kwalifikacji”. Ponieważ zwolnienie było rażącym naruszeniem prawa, przywrócono mnie na stanowisko decyzją sądu. Ale przeprowadzić inwentaryzację mi nie pozwolono i po kilku miesiącach naczelniczka wydziału kultury Ludmyła Syczuk, przestraszona przez deputowanych Rady Miejskiej Irpienia Ludmyłę Jankową i Natalię Rochmaniuk, zwolniła mnie z artykułu „systematyczne niewykonywanie swoich obowiązków służbowych”. Tak spieszyli się, by mnie zwolnić, że nawet nie wymyślili, jakich obowiązków służbowych systematycznie nie wykonywałem. Dlatego sąd ponownie przywrócił mnie na stanowisko dyrektora muzeum. Próbowano stworzyć mi takie warunki, bym sam odszedł. Co miesiąc trzeba było przeprowadzać od trzech do pięciu imprez masowych (wystawy, prezentacje, spotkania z twórcami itp.). Jeśli w planie miesięcznym zgłaszałem dwie imprezy, od razu rozlegał się telefon z wydziału kultury: „Nic pan nie robi”. To zabierało dużo czasu. Właściwie kalkulacja polegała na tym, bym nie miał czasu badać i prawdziwie naświetlać historii regionu. Ale mimo wszystko znajdowałem czas: w weekendy lub po zakończeniu oficjalnych godzin pracy. Lecz oto w 2021 roku pojawił się nowy zastępca naczelnika wydziału kultury – Witalij Wasylowycz Kowalenko. Już na posiedzeniu komisji konkursowej (kierownicy placówek kultury są mianowani na podstawie kontraktu) oświadczył, że do przygotowania ekspozycji potrzebny jest ktoś bardziej autorytatywny. Już trzykrotnie organizowałem przygotowanie głównej ekspozycji muzealnej, przygotowałem wiele wystaw, napisałem trzy książki o historii Irpienia. Nieładnie się chwalić, ale najlepiej znam historię Irpienia, ponieważ pracując jako dyrektor muzeum, badam ją od 36 lat. Więc kto jest bardziej autorytatywny? Mimo to zwołano dwie komisje w celu sprawdzenia pracy muzeum. Pierwsza po półgodzinnym szybkim przeglądzie wysnuwa wniosek, że ja i główna kustosz zbiorów Łarysa Juchymenko nie odpowiadamy zajmowanym stanowiskom „pod względem swoich cech zawodowych”. Większość oskarżeń ma charakter ogólny, niepoparty dowodami. Na przykład: „przy rozmieszczeniu eksponatów w salach muzealnych nie zachowano chronologicznej i tematycznej kolejności”. Chociaż ekspozycja zbudowana jest właśnie według tej zasady i naświetla historię regionu Irpienia od najdawniejszych czasów do współczesności. Ale zastrzeżenia są. Niech Zborowski spróbuje je wykonać. Ogólnie sprawiało to wrażenie, jakby desant sprzątaczek wylądował. Kierownicy działów pracy naukowo-badawczej, naukowcy rzucili się szukać kurzu i pajęczyn, których nie było, ale oni je „znaleźli”. Obecnie trwa wojna. I komisja przede wszystkim powinna sprawdzić, jak ten temat jest naświetlany w muzeum Miasta-Bohatera Irpienia. W muzeum właśnie eksponowana była wystawa „Irpień – Miasto-Bohater”, ale komisja jej nie zauważyła. Komisja nie zauważyła też stoiska o bojowniku o Niepodległą Ukrainę w latach 1917–1920, naszym ziomku atamanie Orłyku (Fedirze Artemence), materiały o którym przekazał prezes Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar” Roman Kowal. Nie zauważyła komisja również materiałów o naszych ziomkach Dmytro Pałamarczuku i Mychajle Orosie, którzy walczyli za Ukrainę w szeregach OUN i UPA, i jeszcze wielu innych rzeczy. Działalność kulturalno-oświatowa i naukowo-badawcza muzeum nie była sprawdzana wcale. Zadaniem komisji było mnie zwolnić. Druga komisja nie żądała zwolnienia mnie i głównej kustosz zbiorów, ale również ograniczyła się głównie do powierzchownych zastrzeżeń. Naczelniczka wydziału kultury Jewhenija Antoniuk dała mi miesiąc na poprawienie zastrzeżeń, ale potem, najwyraźniej przestraszywszy się, że ja, nie daj Boże, je wykonam, nakazała przeprowadzić inwentaryzację, po czym od 14 lutego odsunęła mnie od wykonywania obowiązków i nakazała napisać wyjaśnienie. Przy tym ona i jej zastępca Kowalenko zabronili mi nawet wchodzić do muzeum, bym nie wykorzystał dokumentacji. Ciekawe jest to, że w pierwszej komisji spośród ośmiu muzealników czterech było pracownikami muzeum „Bitwa o Kijów w 1943 roku” w Nowych Pietrowcach na czele z p.o. dyrektora generalnego tej placówki Władysławem Aliochinem. Jewhenija Antoniuk, gdy tylko odsunęła mnie od wykonywania obowiązków, od razu mianowała żonę Aliochina, Julię Serhijiwnę, na specjalnie dla niej stworzone stanowisko starszego pracownika naukowego, chociaż nie posiada ona wykształcenia odpowiadającego profilowi Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego. Czyżby dyrektor generalny nie mógł ulokować swojej żony gdzieś bliżej? Kiedy ujawniłem tę in- Okopcony... Tak, najeźdźcy znają język ukraiński Dioramę „Rzeka Irpień” już rozebrano i wyrzucono informację na Facebooku, że Jewhenija Antoniuk 7 kwietnia zwolniła mnie za „systematyczne niewykonywanie bez ważnych przyczyn swoich obowiązków”. Pensji za okres od 14 lutego do 7 kwietnia, chociaż w tym czasie pisałem wyjaśnienia, a także publikowałem informacje krajoznawcze na Facebooku, mi nie wypłacono. Tutaj sprawa nie dotyczy tylko zagarnięcia muzeum. Ataki na muzeum rozpoczęły się po tym, jak w 1998 roku ukazał się drukiem mój podręcznik dla irpieńskich szkół „Historia rodzinnego kraju. Okolice Irpienia”. Wtedy moskiewska agentura z weteranów „Wielkiej Wojny Ojczyźnianej” przez pewien czas nawet zablokowała rozpowszechnianie książki w szkołach. Dokonano na mnie zamachu. „Piąta kolumna” rosyjskiego imperializmu kontynuuje działanie. Pokazują wszystkim: Zborowski pisał o nacjonalistach, umieścił materiały o nich w ekspozycji muzeum, oto go i wygonili. Niech teraz cieszy się zasłużonym odpoczynkiem na emeryturze 3753 hrywny i 22 kopiejki. Albo spróbuje gdzieś się zatrudnić w swoje 66 lat. Gdzie tam potrzebny największy znawca historii Irpienia? Za trzy lata kończy mi się kontrakt. Można by poczekać i zwolnić na następnym konkursie. Ta sama Julia Alochina mogłaby złożyć własny program rozwoju muzeum i komisja powiedziałaby, że jej program jest lepszy od mojego. Ależ śpieszą się. Boją się, że za trzy lata władza może się zmienić. Zresztą przed moskiewskimi szefami trzeba się odliczyć, że wreszcie wygonili nacjonalistę Zborowskiego. Dlaczego Witalij Kowalenko, młody i zdrowy, zamiast bronić Ukrainy na froncie, niszczy muzeum w Irpieniu? Tymczasem Julia Alochina z towarzyszami gospodaruje w muzeum. Połowę głównej ekspozycji zdemontowali, a drugą połowę muzeum zamienili w skład pod pretekstem urządzenia wystawy „Irpień niepokonany”. Eksponaty dostarczyło muzeum „Bitwa o Kijów w 1943 roku”. Ależ niepiśmienni ludzie. Napisali „obhorilyj” (spalony) zamiast „obhorilyj” (poprawna forma w języku ukraińskim). Przenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy „Igła” nazwali przeciwpancernym. Zrobili straszydło rosyjskiego okupanta w masce przeciwgazowej. Dobrze, że wrodzy dziennikarze nie byli na wystawie. A to by napisali, że Ukraińcy używają zakazanej broni chemicznej i opublikowali zdjęcie tego straszydła w masce przeciwgazowej jako dowód, że Rosjanie musieli bronić się przed ukraińskimi gazami. I tę wystawę robili pracownicy wojskowo-historycznego muzeum! Wśród zabitych przez rosyjskich najeźdźców cywilnych mieszkańców Irpienia są ludzie znani zarówno w Irpieniu, jak i na Ukrainie. Żadnego z nich nie wspomniano. Za to umieszczono w ekspozycji zdjęcia z krótkimi biografiami 10 artystów, którzy tę wystawę robili. Czy potrzeba było aż 10 artystów, żeby rozstawić i rozwiesić eksponaty w dwóch stosunkowo niewielkich salach? I po co było demontować główną ekspozycję, żeby urządzić na miesiąc wystawę? W centrum miasta są też inne pomieszczenia (biblioteka, szkoła). Irpień zabudowują wielopiętrowymi budynkami, ale miejsca dla sali wystawowej nie ma. Mówią, że „Muzeum bitwy o Kijów w 1943 roku” zostanie przekształcone w Muzeum historii ukraińskiego zwycięstwa. Jeśli to przekształcenie będzie przeprowadzał dyrektor generalny Władysław Alochin (nie ma odpowiedniego dla profilu wojskowo-historycznego muzeum wykształcenia, wcześniej pracował w Ministerstwie Gospodarki) ze swoimi współpracownikami, to muzeum można współczuć. A tymczasem rajderzy, którzy zajęli Irpieńskie Muzeum Historyczno-Krajoznawcze, zabrali się za wyrzucanie eksponatów. Przypadkowo znalazłem na śmietniku karykatury polityczne obecnie niestety nieżyjącego irpieńskiego artysty i rzeźbiarza Iwana Riznyka, który wyśmiewał moskiewskich imperialistów oraz naszych nienasyconych deputowanych; krzemienny grot strzały; wspomnienia honorowej obywatelki Irpienia Walentyny Kulinicz, która przeżyła 100 lat; jeszcze niektóre dokumenty muzealne. Irpieńska policja, do której się zwróciłem, odmówiła wszczęcia sprawy. A niedługo po tym z muzeum wyrzucono podstawę dioramy „Rzeka Irpień”. Powolna likwidacja muzeum trwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

gniewnych. Na czele mężczyzna około czterdziestki, różowiutki, szybki w ruchach. – Przewodniczący osiedla Witalij Żarski, komuniak i lizus z komitetu rejonowego – poinformowali mieszkańcy Rużyna. „Naczalnik” ze wsparciem podszedł do nas i od razu po przełożonemu, surowo i głośno: – Kto tacy, po co tu przyjechaliście, co to za flagi trzymacie? – gniewnie dopytywał. Wyszedłem przed szereg jako kierownik delegacji, przedstawiłem się: – Deputowany rady obwodowej deputowanych pracujących (tak oficjalnie nazywało się wtedy to wybieralne stanowisko, na które zostałem wybrany w marcu 1990 roku), przewodniczący żytomierskiej organizacji Towarzystwa Języka Ukraińskiego Swiatosław Wasylczuk. – Wy po co tu mącicie ludziom? Po co wy trzymacie te banderowskie flagi? Wy co, nie wiecie, jakie okrucieństwa czynili ounowcy pod nimi? Zwijajcie je i prędzej, póki jestem dobry, bo zaraz zawołam milicję i was wszystkich powiążą! Żadnej banderowskiej Ukrainy nam nie trzeba. U nas już jest swoja prawdziwa, radziecka Ukraina. I państwo nasze, wspólna ojczyzna nasza – eseseser! Innego niczego nam nie trzeba! I wiedzcie, że naród nasz kocha partię komunistyczną i jej mądre kierownictwo. Tak że zabierajcie się stąd! – zakończył gniewnie „kierujący towarzysz”, jak wtedy mówiono. A potem zwrócił się do mieszkańców Rużyna: – A wy, ziomkowie, szybko won stąd, bo my szybko znajdziemy sposób na każdego! Groźby podziałały, niektórzy uczestnicy dyskusji zaczęli się rozchodzić. Dalej nie było sensu prowadzić bezsensownej polemiki. Zawołałem ruchowców, udaliśmy się do autobusu, ruszyliśmy do domu, do Żytomierza. A miejscowy komunistyczny urzędnik poszedł raportować władzom komitetu rejonowego, jak on „zwyciężył” w ostrej dyskusji „przyjezdnych gości – ruchowców z samego Żytomierza”. Jednak czas mijał, warunki życia ludzi katastrofalnie się pogarszały, jednocześnie autorytet RUCH-u tylko rósł. Zorganizowała się komórka RUCH-u także w Rużynie, na przewodniczącego wybrano dziennikarza Wasyla Kopacza, człowieka wykształconego i zakochanego w ukraińskiej sprawie. Pamiętam tutejszych ruchowców: Wasyla Szachraja, starszego już mężczyznę, aktywnego i pryncypialnego, który do serca brał ludowe biedy i niespójność swoich ziomków jednocześnie, bo jeszcze długo znaczna część mieszkańców Rużyna głosowała w wyborach na komunistów, którzy siedemdziesiąt lat gnębili ich, grabili i okradali, a niepokornych niszczyli. O tym wtedy otwarcie mówili niedawni dysydenci Łewko Łukjanenko, Mychajło Horyń, Wiaczesław Czornowił i inni. Często przyjeżdżał ruchowiec Wasyl Szachraj do Żytomierza razem z nauczycielem Iwanem Iszczukiem, dyrektorem szkoły wsi Werbiwka (przewodniczącym komórki RUCH-u – zastąpił na tym stanowisku Wasyla Kopacza). Iwan Iwanowycz pisał patriotyczne wiersze, które drukowano w naszej ruchowskiej gazecie „Wicze”, której głównym redaktorem byłem ja. Oto jeden z jego wierszy. Pora, Ukraińcy Pora, Ukraińcy, obronić Ukrainę, Spójrzcie tylko, wkoło panuje zło, Zrodzone przez diabła w dobie wężowej Ono jeszcze dotąd w ziemię nie legło. Ono na kamieniach granitowych triumfuje, Leży w złoconym korycie i czeka, Kiedy czerwony cham nad światem zapanuje, Kiedy proroków znów pociągną do Czeka. I nie na darmo pod pijany ryk zbiegowisk, Jak i w minionej krwawej porze, Zbrodniarze znów wyciągnęli ze schowków Zjedzone przez mole hasła i flagi. I nie na darmo groźby idą ze wschodu, Na wolność naszą spadł cień orła, I już ziemia czeczeńskiego narodu Rozbita czołgami i spalona do cna. Żeby w niewoli nam nie zginać pleców, Żeby słońcem kwitł nasz sztandar – Pora, Ukraińcy, ratować Ukrainę, Ostatnia szansa nam losem dana. („Wicze”, nr 9, marzec 1995 r.) Dobrze znani mi mieszkańcy Rużyna – ruchowcy: Wasyl Likanow, Henadij Szklar, pisarz, pracował przez pewien czas jako korespondent naszej gazety „Wicze”; Wasyl Skworcow, dyrektor szkoły w Derhaniwce; Mykoła Hrebiń, farmer z Wczorajszego; Mykoła Czernenko, główny inżynier rejonowego węzła łączności; Anatolij Łoskuczeriawyj, specjalista rolnictwa z Rostawyci; Pawło Łaczok z Biłyliwki, Łesia Repećka z Rużyna. Centralnymi postaciami w komórce byli Sasza Dżum, poeta, muzyk; Wasyl Szachraj, żarliwy mówca, znawca historii Ukrainy; Iwan Połoneć, zdolny organizator. Obecnie troje jego dorosłych dzieci, dwóch synów i córka, przebywa w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy. Z Czornorudki pisał do redakcji gazety „Wicze” natchnione listy o pro-ukraińskiej treści licealista Ihor Korotkych, ufnie informował, że w swojej szkole stworzyli podziemną organizację „Żółto-błękitna” i uszyli kilka narodowych flag. Mieli porozumienie z głównym lekarzem szpitala rejonowego Mykołą Zozulą, który był, tak jak ja, deputowanym rady obwodowej, oraz Wasylem Jamkowym, również deputowanym rady obwodowej, dyrektorem średniej szkoły w Biłyliwce. Wśród aktywnych zwolenników był młody nauczyciel-polonista z Rużyna Henadij Machorin. Dość krytycznie odnosił się do czerwonej władzy jego ojciec Łeonid. Było jeszcze niemało zwolenników i aktywistów, każdy na swoim miejscu propagował idee RUCH-u, idee odrodzenia ukraińskiej świadomości, honoru i godności, szacunku do ojczystego języka, pieśni, tradycji i zwyczajów, prawdziwej, nie sfałszowanej przez moskiewszczyznę, ukraińskiej historii. W tym celu przywoziliśmy z Kijowa dziesiątki egzemplarzy książki Mychajła Hruszewskiego „Historia Ukrainy-Rusi” i rozprowadzaliśmy wśród ludzi. Zainteresowanie nią było podwyższone. Dostarczaliśmy także inne książki patriotycznej treści, gazety, wiele ulotek, biuletynów, informatorów i rozdawaliśmy je mieszkańcom miast i wsi rejonów. Sprzyjało to podniesieniu poziomu świadomości narodowej ziomków, ich państwowotwórczym przekonaniom. I naturalnie, że na ogólnoukraińskim referendum 1 grudnia 1991 roku ponad 90% wyborców wszystkich bez wyjątku obwodów Ukrainy poparło ogłoszony przez Radę Najwyższą Akt niepodległości Ukrainy 24 sierpnia 1991 roku (na Żytomierszczyźnie wskaźnik ten wynosił 94%). Znowu zostało przywrócone Ukraińskie niepodległe państwo po 74 latach niewoli w moskiewskim jarzmie, kiedy moskiewskie wojsko zniszczyło Ukraińską Republikę Ludową w 1920 roku. Ludowy Ruch jako jedyna w tamtym czasie dobrze ustrukturyzowana i liczebna organizacja społeczno-polityczna stał się twórcą najnowszego niepodległego państwa Ukraińskiego, co oficjalnie uznano przez ukraińskie władze. W tym – pokaźny wkład Żytomierskiej obwodowej i Rużyńskiej rejonowej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy oraz Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki (później „Proświta”). Obecnie w Rużyńskiej Hromadzie Terytorialnej aktywnie działa komórka Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, której przewodzi szanowany w kraju człowiek, nauczyciel Wiktor Ołeksandrowycz Mytiuk. Razem z zastępcą Wołodymyrem Władysławowyczem Turanskim oraz proświcianami-aktywistami zrealizowali wiele dobrych spraw.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Pionierzy

Niedawno w telewizji pokazywano wydarzenia sprzed ponad 30 lat – o ruchach społecznych i działaczach społecznych, którzy stali się prekursorami walki o niepodległe państwo ukraińskie i motorami tego historycznego procesu. Pokazywano przygotowania i przeprowadzenie Zjazdu Założycielskiego Ludowego Ruchu Ukrainy (NRU), który odbył się w dniach 8-10 września 1989 roku w Pałacu Kultury Politechniki Kijowskiej. Delegacji z obwodu żytomierskiego w składzie 20 osób przewodniczyłem ja, jako wybrany przewodniczący organizacji NRU w obwodzie. Świętosław WASYLCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. G. Szewczenki. Wtedy po raz pierwszy w Kijowie masowo podniesiono niebiesko-żółte flagi ukraińskiej wolności i niepodległości. Przywieźli je setkami delegaci i goście zjazdu z zachodnich obwodów Ukrainy. Stamtąd, gdzie jeszcze dobrze pamiętano działalność legendarnych OUN i UPA, ich heroiczny, wieloletni opór wobec niemieckich, a zwłaszcza moskiewskich okupantów. Wtedy jeszcze żyli tysiące weteranów-żołnierzy UPA oraz podziemnych działaczy OUN, którzy odbyli syberyjskie obozy katorżnicze, ale nie złamali się duchem i marzyli o niepodległym państwie ukraińskim. Pojechali oni masowo do Kijowa nawet nie jako delegaci Ruchu, a jako zwolennicy, bo nie mogli przepuścić takiego wydarzenia, i kilkutysięczną grupą od rana do nocy przez trzy dni z rzędu wypełniali plac przy Pałacu Kultury narodowymi flagami i hasłami poparcia dla Ruchu: „Ruch – nadzieja na wolność Ukrainy”, „Chłopcy-ruchowcy, nie zmarnujcie historycznego momentu”, „Z Ruchem – do zwycięstwa!” i tym podobne. Żarliwe dyskusje na zjeździe trwały trzy dni. Sala obrad była ozdobiona herbami historycznych ziem ukraińskich, wśród których dominował książęcy i UNR-owski Tryzub. Na każde posiedzenie delegatów zwoływał majestatyczny „Marsz Kozacki”. A za prezydium na całą ścianę – trzy ogromne litery RUCH oraz niebiesko-żółta flaga. I setki takich sztandarów – w sali. Natchnione słowa mówców, głośne oklaski delegatów… Zobaczyłem i siebie na kadrach dokumentalnych. Uczucie, jakbym przeniósł się w tamten burzliwy czas, znowu w sali Politechniki Kijowskiej razem z braćmi-współmyślicielami podejmuję historyczne decyzje o utworzeniu ogólnoukraińskiej organizacji narodowo-demokratycznej pod nazwą „Ludowy Ruch Ukrainy”, póki co z dodatkiem „na rzecz przebudowy”, który szybko odrzuciliśmy. Wysłuchujemy płomiennych przemówień, wystąpień Iwana Dracza, Dmytra Pawłyczki, Mychajła Horynia, Wołodymyra Jaworiwskiego, Wołodymyra Czerniaka, Olesia Honczara. Skrzydlaci, pełni nadziei wracaliśmy ze zjazdu. Woziliśmy z dziesięć niebiesko-żółtych flag od przyjaciół-galicjan. A w myślach było konkretne zadanie: szukać w rejonach, miastach, wsiach zwolenników Ruchu. Tworzyć nowe komórki NRU, oświecać nasz lud, siać ziarna świadomości narodowej, miłości do ojczystego języka, pieśni i kultury. Z niewolników imperium tworzyć świadomych Ukraińców-państwowców, gotowych walczyć o niepodległe Państwo Ukraińskie. Właśnie na zjeździe po raz pierwszy wybrzmiały słynne hasła „Sława Ukrainie!” oraz „Bohaterom Sława!”, które obecnie są oficjalne w Ukraińskim Wojsku i dla wszystkich patriotów państwa. Wtedy tak witaliśmy się tylko ze zwolennikami ukraińskiej idei i członkami Ruchu. Nasz Żytomierski Krajowy Ludowy Ruch oraz jego organy kierownicze, rada krajowa i zarząd krajowy, opracowały harmonogram odwiedzania rejonów obwodu, aby pokazać miejscowym mieszkańcom, że na Żytomierszczyźnie działa RUCH i przyciągać ich do naszej grupy. Z reguły zamawiałem autobus w przedsiębiorstwie transportowym, zbierałem dwa-trzy tuziny ruchowców-żytomierzan – i wyruszaliśmy do konkretnego rejonu. Miejscowej władzy do wiadomości nie stawialiśmy, aby nie dać jej możliwości zebrania swoich napompowanych adeptów, którzy próbowali stawiać nam opór. Braliśmy z dziesięć niebiesko-żółtych flag, przyjeżdżaliśmy do centrum miasta czy osady, śpiewaliśmy powstańcze i kozackie pieśni. To niezwykłe widowisko przyciągało uwagę miejscowych mieszkańców i szli oni do naszej grupy. Rozdawaliśmy im gazetę „Ludowy Ruch Ukrainy”, ulotki, młodym darowaliśmy znaczki w kolorach flagi i herbu-tryzuba. Zawiązywały się żywe rozmowy, ludzie skarżyli się na komunistyczną władzę, mówili, że „pora już coś zmieniać w państwie na lepsze”. Wkrótce przybiegali przestraszeni, źli i podburzeni przez swoich zwierzchników komunistyczni aktywiści, przedstawiciele miejscowej władzy i krzyczeli: „Kim wy jesteście, po co przyjechaliście, po co ludzi mącicie? Im pracować trzeba, a wy naruszacie porządek dnia pracy”, „Chwatit bołtat, nada rabotat!” – brzmiało niemal wszędzie od komunistycznych pachołków. Ale czasy się zmieniły i lud coraz częściej zastanawiał się nad swoim bezradośnym życiem, widział, jak okradali go komunistyczni bonzowie wszystkich szczebli, jak żerowali wszelkiej maści naczelnicy, przywłaszczając narodowe dobro, i chciało się narodowi odnowy, sprawiedliwości, zmiany władzy. Więc szli do nas, rozmawiali, a najodważniejsi i najaktywniejsi wstępowali do Ruchu, tworzyli we wsiach, osadach, miastach komórki NRU, które otwierały rodakom oczy na zbrodnie totalitarnego systemu przeciwko narodowi, tragiczne hołodomory, masowe represje rządzącego reżimu. I nasze ruchowskie, czyli ukrainocentryczne poglądy i przekonania, znajdowały coraz więcej zwolenników. Więc na kolejnych wyborach do miejscowych rad wybierano już i deputowanych-ruchowców, którzy próbowali na oficjalnym poziomie w organach przedstawicielskich władzy wywierać nacisk na miejscowych możnowładców. Oto jedna z takich niedzielnych wycieczek do centrum rejonowego Rużyn. Przyjeżdżamy do centrum osady, niedaleko przepływa rzeka Unawa. Stanęliśmy grupą, machamy flagami, śpiewamy kozacką marszową „Nuże, bracia, na łodzie po morzu pływać, wolność zdobywać, wszystkich przeklętych wrogów z Ukrainy gnać”. Zaczęli powoli schodzić się rużyńczanie. Poznajemy się z niektórymi, najodważniejszymi, którzy wchodzą w rozmowę, przedstawiają się. – Wasyl Kopacz, korespondent gazety rejonowej – mówi średniego wzrostu mężczyzna rodem z Galicji. – Radośnie słyszeć mi takie rozmowy, słuchać patriotycznych pieśni, których jeszcze nie słyszałem. O RUCHU wiem, popieram działalność. – A jakiego jesteście zdania, żeby utworzyć w waszej osadzie komórkę NRU? Zebrać trochę zwolenników, przeprowadzić zebranie założycielskie? Jesteśmy gotowi przyjechać znowu, kiedy będziecie gotowi. Wasyl trochę pomyślał, potem mądrze rzekł: – Tak od razu nie mogę powiedzieć czegoś konkretnego. Porozmawiam z współmieszkańcami, naradzimy się i kiedy wspólnie się określimy – zadzwonię do was (my od razu wymieniliśmy się numerami telefonów). Jedno póki co powiem: wasza propozycja przypadła mi do gustu, przystaję do niej. Ale nagle obecni miejscowi rużyńczanie zwrócili głowy w stronę budynku administracyjnego, skąd szybko zbliżało się trzech wujków, wyraźnie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dziecięce żłobki, usłyszeli w odpowiedzi: „Takie matki nie pracują, a więc żłobki im nie są potrzebne”. I znów, komentując tak niesłychaną zuchwałość miejscowego pieniacza, skarżący powołują się na Ukaz Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 8 lipca 1944 roku o trosce o dzieci i matki. W jednej ze skarg do obkomu partii na władze herca­jewskie czytamy takie słowa: „Dotąd nie przydzielono tu pomieszczenia dla rejonowego szpitala. Kierownictwo rejonu nieodpowiedzialnie odnosi się do spraw ochrony zdrowia w rejonie. Proszę o podjęcie odpowiednich środków w trybie pilnym”. Ironią losu tę skargę napisał sam towarzysz Hordijenko, naczelnik czerniowieckiego obwodowego wydziału zdrowia, z powodu samowoli którego czerniowieccy lekarze pisali list do towarzysza Stalina. Krąg poszukiwania takiej prawdy zamykał się w granicach jednego obwodu. Ci, na których się skarżono, sami udawali rolę poszukiwaczy prawdy. Partia wiedziała o tym wszystkim. Ale swoich, „wiernych leninowców”, nie oddawała.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Korupcję w medycynie zapoczątkowała władza bolszewicka. Z dokumentów archiwalnych „nie dla prasy”

Po przewrocie październikowym 1917 roku naśladowcy imperium „panów i niewolników” przynieśli na ukraińskie tereny przede wszystkim korupcję. A wraz z nią wszystkie jej najbardziej odrażające przejawy – permanentne niedobory, łapówki, pychę, wyższość i ubóstwo myślenia przełożonych, ich niemoralność, rozbudowany aparat biurokratyczny, zemstę za nieposłuszeństwo, podział na „swoich” i „obcych”, niesprawiedliwość, biurokratyzm. Te dobrze ukrywane na początku wady systemu komunistyczno-bolszewickiego zakorzeniały się na Naddnieprzu w latach 20. i 30., a od końca lat 30. i początku 40. objęły także ziemie zachodnioukraińskie. W materiałach archiwalnych czekają na swoje ujawnienie nie dziesiątki, a setki skarg, sygnałów, próśb ludzi nieobojętnych, oszukanych, oczernionych, zniesławionych najlepszych przedstawicieli narodu w sprawie tej korupcji. Ona każdego dnia, niczym jemioła zdrowe drzewo, oplatała radziecki aparat partyjno-państwowy moskiewskiego wzorca, wykrwawiając zwykłych Ukraińców. Szczególnie żywotna i rozpowszechniona okazała się w medycynie. Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Łapówki dla obwodowego kierownictwa: zegarek, kupon materiału, garnitur, obuwie… Ten wstrząsający dokument, odnaleziony przez autora w najdalszych zakamarkach byłego obwodowego archiwum partyjnego z klauzulą „ściśle tajne” w Czerniowcach, do tej pory nie był ujawniony. W czasie, gdy na polecenie władz setki i tysiące mieszkańców Bukowiny zmuszone były podpisywać tak zwane listy otwarte do centrum z poparciem i aprobatą polityki „rodzimej partii” oraz „drogiego ojca wszystkich narodów radzieckich towarzysza Stalina”, garstka znanych w Czerniowcach lekarzy, w tajemnicy przed władzą, odważa się napisać do Kremla list o całkowicie przeciwnej treści. Jego początek zaświadcza, że nie cała ludność Bukowiny „bez zastrzeżeń aprobowała i popierała”: „My, lekarze obwodu czerniowieckiego, wraz ze wszystkimi, którzy pozostali przy życiu podczas faszystowskiego najazdu, z niecierpliwością oczekiwaliśmy przyjścia Armii Czerwonej. Brak słów, by opisać radość nas wszystkich, kiedy pojawili się nasi wyzwoliciele. Ale niedługo trwała nasza radość. Bardzo szybko odczuliśmy, że żyć spokojnie pod władzą radziecką mogą tylko ludzie majętni”. Co było powodem rozczarowania? Sytuacja, którą opisali autorzy tego dokumentu, poraża. Według ówczesnej praktyki, losy dziesiątek i setek młodych lekarzy, których Kijów wysyłał do pracy na ziemie zachodnioukraińskie, na powojennej Bukowinie rozstrzygało dwoje ludzi – naczelnik obwodowego wydziału zdrowia Hordiejenko i jego zastępczyni Timochina (tutaj i dalej czytelnik powinien zwracać uwagę na nazwiska nowych władców kraju, które bezbłędnie świadczą o ich pochodzeniu). Jednym pociągnięciem pióra nowicjusze po rozmowie z przełożonymi mogli otrzymać całkowicie odmienne pod względem warunków życia i pracy skierowanie: a) prestiżową i dochodową pracę z zapewnieniem mieszkania w Czerniowcach lub w cichych miasteczkach, które służyły jako centra rejonowe; b) niebezpieczne dla życia skierowanie „w bandyckie rejony”. Takimi aż do końca lat 50. uważano w tym obwodzie rejony putylski, wyżnicki, waszkowiecki oraz częściowo kicmański i zastawnowski. Uniknąć niebezpieczeństwa zginięcia z rąk „chłopaków z lasu” można było w stu procentach. Ale nie „za darmo”. Chodziło o niemałą łapówkę, którą należało zanieść właśnie do gabinetów przełożonych. Wielu nowicjuszy o tym nie wiedziało, dlatego podpisywali skierowania bez wahania. A miejscowi dowiedzieli się o tej praktyce wtedy, gdy do Putyły i okolic zaczęto kierować z centrum obwodowego tych lekarzy, których przełożeni nie lubili lub którym nie ufali przede wszystkim za postawę obywatelską i, co dziwne, za wysokie walory moralne. Tutaj warto wyjaśnić językiem dokumentu: „Aby mieć pracę w lepszym rejonie (gdzie nie ma bandytów), trzeba kierownikowi obwodowego wydziału zdrowia doktorowi Hordiejence i jego zastępczyni doktor Timochinie podarować: zegarek, kupon materiału, garnitur, obuwie lub coś innego”. Na lekarzy… tupano nogami, wyrzucano z gabinetów. Autorów listu oburzają nie tylko jawne łapówki w gabinetach państwowych, ale także chamstwo, niemoralność, brak kultury przyjezdnych wysokich rangą urzędników w stosunku do miejscowych lekarzy. Jeszcze jeden wyciąg z tego listu do towarzysza Stalina: „Kiedy żyliśmy pod władzą Austrii, Rumunii, w naszej wyobraźni władza radziecka jawiła się jako najbardziej uczciwa i sprawiedliwa. Za każdego ustroju do naszej wiedzy, do naszych dyplomów odnoszono się z szacunkiem i nigdy nie spotykaliśmy się z tak upokarzającymi faktami jak teraz. Na przykład: żeby na lekarza tupano nogami!!! Żeby lekarza wyrzucono z gabinetu!!! Zamiast nauczyć nas radzieckich praw, dać przyzwyczaić się do nowej sytuacji, wielu z nas jest dosłownie moralnie zabijanych”. Naiwność i ufność autorów tego listu w dobrego „cara-batuszkę” przekracza wszelkie granice. I skłania do refleksji. Mamy do czynienia z tą częścią starej ukraińskiej inteligencji, głęboko delikatnymi i moralnie uczciwymi lekarzami, którzy szczerze uwierzyli w deklarowane przez nieznaną dotąd w kraju partię bolszewicką hasła i obietnice. Oto dlaczego tacy do końca nie mogli pogodzić się ze smutną rzeczywistością, która utrwalała się na ich oczach. Skarżący przyznają w liście do moskiewskiego wodza, że prawie wszyscy zapisali się na wyjazd za granicę i że bardzo trudno jest im być zmuszonymi do opuszczenia rodzinnej ziemi, bo pozostanie tutaj nie jest możliwe przez takich jak Hordiejenko, Timochina i im podobni. Autorzy apelu do najwyższej osoby w państwie jeszcze nie tracili ostatecznej nadziei, że ten list towarzysz Stalin przeczyta i podejmie oczekiwaną decyzję. O tym świadczy ostatnia fraza z listu: „Towarzyszu Stalin! Mamy nadzieję, że po zbadaniu tutaj wszystkiego, co się dzieje, wszystko wróci na swoje miejsce i będziemy mogli żyć i pracować w rodzinnym mieście”. Podpisy na pisanym kaligraficznym pismem piórem wiecznym liście: cztery czytelne – Kofman, Geringer, Cwegger, Dragman. Dwóch ostatnich nie udało się rozszyfrować. Jaki był los autorów tego listu? Niestety, ustalić na podstawie dostępnych w teczce archiwalnej materiałów nie udało się. Wiadomo na pewno tylko jedno: w tamtym czasie takie listy z jakiegokolwiek oddziału radzieckiej poczty nie miały żadnych szans wydostać się poza granice obwodu, w którym mieszkali nadawcy. Radzieccy od początku tamtego podłego czasu wprowadzili w praktykę sprawdzanie korespondencji przez specjalną służbę, która strukturalnie podlegała organom karnym. Zrozumiałe jest zatem, dlaczego ci lekarze nie mieli żadnych szans ani doczekać się odpowiedzi od towarzysza Stalina, ani wyjechać za granicę. Najprawdopodobniej groziło im powszechne w takich przypadkach oskarżenie o zniesławienie radzieckiej rzeczywistości. Najpewniej każdy z sygnatariuszy mógł trafić na więzienne prycze. Inspirowane przez tego samego Stalina jeszcze w latach 30. głośne sprawy o szkodnictwo lekarzy, pisarzy, księży, kułaków, dowódców wojskowych wypłynęły już po śmierci tyrana. Ale dla mieszkańców Bukowiny był to dopiero drugi rok, kiedy „wyzwoliciele” kraju pod czerwonymi sztandarami po raz drugi, z nową siłą, zaczęli wprowadzać tutaj swoje porządki. Autorzy zacytowanego powyżej listu-apelu do towarzysza Stalina poruszyli kwestię, której aktualność wykraczała poza granice centrum obwodowego. Chodzi o rażącą przepaść między słowami-obietnicami a codziennym życiem prostych pracowników. Te słowa-obietnice w imieniu rządzącej partii codziennie wygłaszali przed narodem urzędnicy, a później potokami wylewały się na strony partyjno-radzieckiej prasy. Często niepotwierdzone realnymi czynami. W tak nieznośnych okolicznościach szukać prawdy w wysokich gabinetach władzy odważyła się nie tylko garstka lekarzy w Czerniowcach, ale także w głębi kraju. Treść archiwalnych teczek byłego radzieckiego obwodowego wydziału zdrowia świadczy o tym, że najwięcej skarg napływało wówczas z rejonu hercaowskiego. Z listów skarżących wyłania się doprawdy smutny obraz. Skierowani do tego rejonu do pracy ze wschodnich obwodów lekarze i pielęgniarki narzekali na skrajnie ciężkie warunki materialne. Mieszkaniem ich nie zapewniano. Z typowego na tamte czasy zestawu radzieckich „suchych racji”, które należało otrzymywać przysłanym przez centrum specjalistom, pracownikom medycznym w Hercy wydawano miesięcznie tylko po 400 gramów soli. Żadnej jednostki towarów przemysłowych. Odzież i obuwie mieli znoszone. Jednym słowem, przypominali żebraków, a nie dumnych i otoczonych uwagą władzy, jak pisano w prasie, radzieckich inteligentów. Prawie wszyscy, którzy podpisywali takie listy do czerniowieckich władz, nie chcieli dalej pracować w Hercy i przekonująco prosili o przeniesienie do pracy w inne rejony. W tych listach znajdujemy odwołania do świeżego postanowienia Rady Komisarzy Ludowych ZSRR i KC WKP(b) z 6 lipca 1945 r., opublikowanego na pierwszych stronach w prasie obwodowej i rejonowej. W postanowieniu podkreślono konieczność wykazania przez władze lokalne szczególnej troski o pracowników medycznych niższego szczebla, na których partia nakładała szczególną misję leczenia pracowników wsi. A co z władzą w Hercy? Tak jak w przypadku Czerniowiec, gdzie głównym decydentem losów medyków byli naczelnicy obwodowego wydziału zdrowia, w tym przygranicznym wiejskim centrum rejonowym wszystko zamykało się na towarzyszu Morozowie – namiestniku tego samego wydziału obwodowego. Jego grubiański ton i dalekie od inteligenckiego zachowanie w pełni podzielał sekretarz hercaowskiego komitetu rejonowego partii towarzysz Ustinow. Na tego nomenklaturowego działacza w skargach padają szczególne zarzuty: w rozmowach z pracownikami medycznymi używa wulgaryzmów. Kiedy do owego Ustinowa zwracały się młode lekarki-matki z prośbą o zapisanie dziecka do Tabu na wzmianki o głodzie, tyfusie i syfilisie Po drugiej wojnie światowej wszystkie gazety regionu nadal biły w fanfary z okazji wielkiego zwycięstwa narodu radzieckiego. Znowu sławiono dzielną Armię Czerwoną, znowu zaczęto dużo pisać o nowych zwycięstwach narodu radzieckiego, oczywiście pod „mądrym kierownictwem towarzysza Stalina” – tym razem na froncie pracy przy odbudowie zniszczonego przez wojnę gospodarstwa. Natomiast cała partyjno-radziecka prasa, tak jak przed wojną, przemilczała wiele faktów z codziennego życia prostych ludzi, o których w cywilizowanym społeczeństwie milczeć było niemożliwe. Chodzi w szczególności o plagi strasznych chorób – tyfus, cholerę, syfilis, które po wojnie kosiły tysiące ludzi. Z tymi plagami władza nie mogła sobie poradzić. Ale o tym wolała milczeć. Nawiasem mówiąc, weszło to już w praktykę radzieckiego aparatu: utajniać ważną, społecznie istotną informację, nie mówić ludziom całej prawdy. Takie podejście było już wypróbowane na Wielkiej Ukrainie jeszcze w latach 20. Dla jasności weźmy kilka przykładów z praktyki kierownictwa partyjnego na Naddnieprzańskiej Ukrainie. Zarówno przed wojną, jak i po niej tamtejsze gazety lokalne nie zmieniały swojej ustalonej retoryki politycznej. Nadal malowniczo opisywały na licznych łamach wykryte niedociągnięcia „w poszczególnych gospodarstwach” i wzywały szeregowych kołchoźników do nowych osiągnięć w pracy. Gazety ani słowem nie wspomniały, powiedzmy, o trzecim głodzie z lat 1946–1947, który ciasną pętlą znowu zaczął dusić powojenną ukraińską wieś. Nie było mowy w publikacjach także o nowej epidemii tyfusu na lewobrzeżnej Ukrainie, z którą władza nie była w stanie nic zrobić. Za to była w stanie zmobilizować wszechmocne organy kontrolne, aby nie dopuścić do „wycieku informacji” w tej kwestii. Powszechnie, w szczególności, sprawdzano listy, które szły z terenów wiejskich do jednostek wojskowych, gdzie służyli wiejscy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Żołnierze poborowi. Wątpliwe, by o tym wiedzieli chłopi. O tyfusie, który „po cichu” dziesiątkował chłopów, na przykład w czernihowskich wsiach w styczniu i lutym 1947 roku, dowiadujemy się z tajnej specjalnej informacji (litera A) naczelnika zarządu MDB O. Fiodorowa, skierowanej do Czernihowskiego Obkomu KP(b) Ukrainy z 18 lutego 1947 roku. W tym dokumencie, do którego naukowcy uzyskali dostęp dopiero niedawno, mowa była o tym, że podczas kontroli korespondencji pocztowej ludności obwodu czernihowskiego wysyłanej do Armii Radzieckiej w okresie od 13 stycznia do 13 lutego 1947 roku wojskowa cenzura ówczesnego Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego w obwodzie kijowskim wykryła, spośród 119366 ocenzurowanych listów, 65 listów zawierających informacje o szalejącym tyfusie w poszczególnych wsiach i rejonach obwodu. Wykaz kilkudziesięciu wyciągów z tych listów zaczynał się od nadawcy Nyszpora F. I. ze wsi Danina w rejonie łosynowskim, z 2 lutego 1947 roku, do adresata Nyszpora P. I., służącego w jednostce wojskowej tak zwanej polowej poczty nr 21359. Oto zdanie w języku oryginału, które wojskowa cenzura przytacza z tego listu: „W Daninie szaleje tyfus, wielu ludzi choruje, są przypadki śmiertelne…”. Danina nie była jedyną wsią, z której wychodziła informacja o epidemii tyfusu, niedozwolona przez władzę. O tej klęsce informowali swoje dzieci w armii również ojcowie: Juwczenko W. z Borzny, Korож D. z Łychaczowa w rejonie nosowskim, Janko H. z Zanik, Korż J. z Wertijiwki w rejonie niżyńskim, Pinśka N. ze Skrypczyna w rejonie kozeleckim, Szuwajło P. z Halicji w rejonie łosynowskim, Woron I. z Achniwki w rejonach sosnickich. Tak więc armia dobrze opłacanych kontrolerów opinii publicznej, w tym cenzorów prywatnej korespondencji, po wojnie nie zmniejszyła się. Jej przeznaczenie, jak w złowrogich latach trzydziestych, pozostało niezmienne: zbierać w środowisku mas pracujących wszelkie świadectwa niezadowolenia z władzy i tworzyć z tych mas listy osób niepewnych politycznie, z którymi na rozkaz z góry będzie można szybko się rozprawić. Zamiast lekarstw – niedzielniki na rzecz uporządkowania Na początku lipca 1945 roku Rada Ministrów Ukraińskiej SRR oraz KC Komunistycznej Partii Ukrainy kierują do kierowników obwodów kolejny dyrektywny list. Tym razem dotyczył on jeszcze jednego pokojowego frontu pracy, do tego na zasadzie bezpłatnej – medycznego. Dzień wcześniej centrum zorganizowało w kilku rejonach obwodu żytomierskiego pokazową ludową akcję pracy. Chodziło o to, że pracownicy rejonów baranowskiego, bazarskiego, korostyszowskiego i czopowickiego postanowili nagle w jeden ze swoich wolnych dni wyjść na masowy niedzielnik w celu odbudowy zakładów ochrony zdrowia, przygotowania ich do zimy oraz rozwinięcia na wsi sieci żłobków i kołchozowych domów położniczych. Ówczesny przywódca Komunistycznej Partii Ukrainy towarzysz Chruszczow zwrócił się za pośrednictwem gazety „Radianska Ukraina” z numeru z (24 czerwca 1945 r.) do sekretarzy komitetów rejonowych partii oraz przewodniczących rejonowych komitetów wykonawczych w sprawie rozwinięcia tej inicjatywy. Tak narodziła się rządowa uchwała o konieczności omówienia tego listu w zbiorowościach pracowniczych i powtórzenia takiego niedzielnika w skali całej Ukrainy. Zadaniem całej prasy stało się szerokie nagłośnienie tej inicjatywy. W obwodzie czerniowieckim taka akcja propagandowa była prowadzona w warunkach zauważalnego pogorszenia sytuacji z epidemiami nieuleczalnych chorób. Świadczą o tym liczne zarządzenia i zalecenia władz obwodowych, z których większość pozostała jedynie na papierze: – w związku z gwałtownym rozprzestrzenianiem się w Północnej Bukowinie gruźlicy i chorób wenerycznych prosimy Radę Ministrów o zatwierdzenie utworzenia filii Ukraińskiego instytutu gruźlicy oraz Kijowskiego instytutu dermatologiczno-wenerycznego już w tym roku; – na okres wybuchu duru plamistego w celu skierowania do rejonów dotkniętych epidemią brygad epidemiologicznych na czele z upełnomocnionymi wydziału zdrowia obwodu; – w ogniskach zakażeń zorganizować obchód podwórzowy w celu wykrycia wczesnej hospitalizacji oraz późniejszej obserwacji rejonów dotkniętych i ich odkażania sanitarnego; – zaproponować kierownikowi obwodowego przemysłu lekkiego zapewnienie produkcji mydła gospodarczego w Czerniowcach i rejonach; – zaproponować kierownikowi obwodowego zarządu gospodarki komunalnej oraz przewodniczącym miejskich i rejonowych komitetów wykonawczych zapewnienie nieprzerwanej pracy łaźni w miastach i wsiach; – w celu organizacji pracy naukowej i oświatowej wśród lekarzy obwodu utworzyć w Czerniowcach Dom Lekarza. Nieistotność dyrektyw władz Z analizy notatek, które napływały do obwodowego komitetu partii z miejscowości objętych epidemiami, można wyciągnąć niepocieszający wniosek: większość tych zamierzeń i deklaracji pozostała na papierze. Przyczyna leży na powierzchni: były one pisane „z sufitu”, ponieważ nie były poparte finansowo ani organizacyjnie. Dane o zgonach z powodu tyfusu, zarejestrowane według rejonów i wówczas zakazane do publikacji w prasie, znajdują się na przykład w notatce służbowej zastępcy szefa obwodowego zarządu NKWD, pułkownika milicji Teliegina. Dotyczą one tylko jednego miesiąca – maja 1945 roku: pierwsza liczba oznacza ogólną liczbę zgonów w rejonie, druga w nawiasie – zgony z powodu tyfusu plamistego: Waszkowiecki – 497 (312), Wyżnicki – 293 (213), Nowosielicki – 308 (124), Zastawieński – 583 (375), Kelmenecki – 552 (375), Sokirjański – 498 (216), Storożyniecki – 376 (248). Główne przyczyny wzrostu liczby zgonów z powodu tyfusu plamistego autor notatki wskazuje: niewystarczającą pomoc medyczną, brak punktów medycznych we wsiach (zazwyczaj jeden na dwa-trzy wsie), skrajnie niski poziom dyscypliny personelu medycznego (przesiadywali w radach wiejskich i nie przeprowadzali obchodów domów w innych wsiach w celu terminowej profilaktyki). W rezultacie – spóźniona hospitalizacja chorych. Obwinia się również rejonowe wydziały zdrowia publicznego za obojętne przyglądanie się sytuacji. Jedna apteka na cały rejon. Winni… nacjonaliści Jeszcze smutniejszy obraz rysuje się w najbardziej oddalonym od obwodowego centrum Putylskim rejonie. Otwarcie, bez oglądania się na istniejące zastrzeżenia co do poziomu krytyki, przedstawia go w notatce służbowej do obkomu sekretarz rejonowego komitetu partii Żaryków: „Obwodowe zarządzanie aptek przydziela dla naszego rejonu bardzo niewielką ilość leków. Do hospitalizacji chorych w rejonie funkcjonuje tylko jeden szpital, i to na 20 łóżek. Jest też inny szpital, lecz z powodu braku kadr medycznych i niezbędnego inwentarza nie pracuje. Obwodowy wydział zdrowia dla otwarcia drugiego szpitala nie podejmuje żadnych działań. W rejonie nie ma wykwalifikowanych kadr medycznych, lekarzami pracują w zasadzie pielęgniarki, do tego słabo wykształcone. W czterech punktach felczerskich zamiast felczerów pracują pielęgniarki. Duża odległość (70–80 kilometrów) punktów medycznych od centrum rejonu powoduje konieczność posiadania w rejonie co najmniej dwóch aptek. W rejonie jest zaś tylko jedna apteka w Selatyni, i ta pracuje z przerwami, ponieważ kierownik apteki często wyjeżdża do Czerniowiec”. Z tej notatki wyraźnie wyłaniają się wszystkie bolączki sowieckiej medycyny: nieodpowiedzialność kierownictwa korpusu medycznego obwodu, biurokratyzm urzędników aptecznych, chroniczne niedofinansowanie branży. Dziwne jest jedynie to, że w swoich wnioskach partyjny kierownik rejonu, przysłany z rosyjskiej prowincji, nazwiskiem Żaryków, wyraźnie, po partyjnemu kłamie, wskazując głównego winowajcę wszystkich nieszczęść. I nie jest to niedbalstwo i obojętność wobec losu zwykłych Hucułów ze strony obwodowych władz, lecz… „obecność w rejonie band ukraińsko-niemieckich nacjonalistów”. Okazuje się, że to żołnierze OUN-UPA, zgodnie z fałszywym twierdzeniem władz, przyczynili się do rozprzestrzenienia epidemii tyfusu plamistego i doprowadzili do poziomu zachorowalności ludności Putylszczyzny wskaźnika powyżej 50 procent. Ilustracje zebrał autor podczas opracowywania zasobów Czerniowieckiego Obwodowego Państwowego Archiwum

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Za Ukrainę, za jej wolność”

W Muzeum Historyczno-Memorialnym Więźniów Politycznych (Tarnopol) odbyła się prezentacja wybranych wierszy utalentowanego poety, byłego powstańca Zinowija Serdiuka, pod tytułem „Za Ukrainę, za jej wolność”. Książka została wydana w redakcji „Pidruczniki i posibnyky”, za wydanie odpowiedzialna Marharyta Bilczuk. W prezentacji wzięli udział członkowie Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, braterstwa wojaków UPA „Łysoń”, radni miejscy, wolontariusze obecnej wojny, członkowie Związku Oficerów, przywódcy ukraińskiego kozactwa, pracownicy Muzeum Historyczno-Pamiątkowego Więźniów Politycznych oraz inni. Autor wierszy Zynowij Serdiuk urodził się w 1927 r. we wsi Haji Szlachtynieckie (obecnie Haji Szewczenkowskie) w rejonie tarnopolskim, w patriotycznej, religijnej rodzinie. Ojciec Stepan był uczestnikiem walki w Armii Galicyjskiej. Rodzina Serdiuków była zagrożona represjami, dlatego Zynowij Serdiuk w 1945 r. jako małoletni wstąpił do UPA pod pseudonimem „Groza”, do setni „Burłaky”. Po walce z oddziałami NKWD pod wsią Małasziwci dostał się do niewoli i został skazany na 10 lat tak zwanych poprawczo-pracowniczych obozów. Po śmierci Stalina i masowych powstaniach w obozach GUŁagów wyszedł na wolność na mocy ukazu o małoletnich więźniach politycznych w 1954 roku. Za pieniądze bojowników, którzy przebywali na osiedleniu specjalnym, wykupił rodzicielski dom i wrócił na Tarnopolszczyznę. Nie było możliwości nauki, dlatego pracował jako pomocnik robotniczy w organizacjach budowlanych Tarnopola. Zynowij Serdiuk był aktywnym działaczem w Ludowym Ruchu Ukrainy, współzałożycielem obwodowego związku więźniów politycznych i represjonowanych, wieloletnim przewodniczącym rejonowego związku tarnopolskiego. Wraz z odrodzeniem Państwa Ukraińskiego brał aktywny udział w mitingach, pikietach, jeździł i występował w miejscach chwały bojowej powstańców, był inicjatorem odnowienia Cerkwi greckokatolickiej i ustawiania wielu pomników i mogił bojownikom o wolność Ukrainy. Odszedł w wieczność weteran UPA 5 listopada 2021 roku. Wiersze Zynowij Serdiuk zaczął pisać jeszcze w młodości. Przejawił się jako doświadczony znawca podziemnego życia i walki narodowowyzwoleńczej. Wydał 24 zbiory poezji powstańczej, m.in.: „Armia stulecia”, „Z Bogiem przez życie”, „Z Ukrainą w sercu”, „Niezłomni duchem”, „Zawsze w napięciu”, „Ten burzliwy czas”, „Niepokonani”, „Chwalebna i tragiczna przeszłość” i in. Jego wiersze drukowano w gazetach „Swoboda”, „Wilne żyttia”, „Dzwin”, „Ternistyj szlach”, w czasopismach „Tarnopol”, „Pamiatnyky Ukrainy”. Większość zbiorów Zynowij Serdiuk przekazał do Muzeum Historyczno-Pamiątkowego Więźniów Politycznych. Te książki za pośrednictwem przewodników muzealnych trafiły na Wschód i Południe Ukrainy, a także do wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy. Tematyka jego utworów jest różnorodna: o towarzyszach broni w walce wyzwoleńczej Stepanie Procu ze wsi Biała, Bohdanie Kohucie ze wsi Terpyliwka, Myrosławie Jaciszyn ze wsi Proszowy, sekretarce-maszynistce p.o. „Łysonia” Teodozji Pidhajnej ze wsi Wielka Berezowyca, przywódcach zbrojnego podziemia: Mychajle Soroce – wieloletnim więźniu GUŁagu, przewodniczącej Ukraińskiego Czerwonego Krzyża Katerynie Zaryckiej, o głównodowodzącym UPA Romanie Szuchewyczu, wybitnym artyście UPA Nilu Chasewyczu i innych. Znaczną część nowej książki zajmują wiersze poświęcone archiwum Jaworiwskiemu, odnalezionemu w 1999 r. w rejonie kosowskim obwodu iwanofrankiwskiego. Archiwum poświadczyło powstańczą walkę na Huculszczyźnie, która trwała do 1953 roku. W 1949 roku powstańcy przeprowadzili rajd propagandowy do Rumunii, aby nawiązać kontakty z rumuńskim podziemiem. Ten rajd miał rezonans zarówno na Ukrainie, jak i w wolnym świecie. W książce zamieszczono wiele zdjęć z podziemnego życia prawdziwych bojowników armii powstańczej. Książka będzie przydatna studentom, politologom, historykom, Siłom Zbrojnym Ukrainy. Ihor OLESZCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wykrzesywały te dotknięcia, tak płonąłem, że bałem się, by nie zajęły się ogniem drzazgi pod nogami. Którejś soboty wracałem z gimnazjum do wsi. Uciekałem przed burzową chmurą. Przy bitej drodze na rozstajach majster stawiał dębowy krzyż. Pod leszczyną na wozie siedziała Terka. Byli mi radzi. „Zaraz niebo się urwie, a ja jeszcze mam rozmowę z batiuszkiem – martwił się majster. – Czy podwieziesz moją Terkę na dół?” „Podwiozę” – radośnie odrzekłem i położyłem wiązkę książek na słomie. Ona przesunęła się, rozprostowała płótno. Konie, spłoszone gromem, zerwały się, uderzyły naraz czterema kopytami. Wóz zagrzmiał po kamieniach jak żelazne wiadro. Podskakując na wybojach, rozcinaliśmy wiatr. Tylko rzędy winorośli migały po obu stronach. Burza nas doganiała. Błyskawica cięła po pobliskim grabowym lesie. Garściami śrutu uderzyły w ramiona pierwsze krople. I czarne kropelki przerażonych oczu błysnęły koło mojego ramienia. Jakże chciałem je osuszyć wargami, wypić z nich strach! Twarda koleina przeszła w strome gliniaste zbocze. Wozem rzucało jak saniami na śniegu. Z nieba siekło zimnymi biczami. Czerwone potoki zaszumiały pod kołami. Terka chwyciła mnie za pas, wrzasnęła do ucha: „Trzeba pętać konie!” Sam rozumiałem, że trzeba, ale jeśli teraz gwałtownie je zatrzymam, wóz pokaleczy im nogi i sam runie w przepaść. Pamiętałem dziadkową naukę: konie to mądre bydlęta; kiedy nie wiesz, jak powozić, daj im wolność, a same wywiozą. Konie, zezując krwawymi oczami, ryły kopytami drogę, by wozu nie rozniosło. Musiałem im pomóc, ale jak?! Chwyciłem widły i wsadziłem stylisko w szprychy. Wóz przez jakiś czas sunął na samych osiach, ale koło złamało i przemieliło drzewce wideł. Dalej lecieliśmy w ciemną od deszczu otchłań. Terka objęła mnie jak obręczą. Wolną ręką wygrzebałem w słomie łańcuch. Zaczepiłem jeden koniec o burtowy słupek, a drugi wrzuciłem między szprychy. Koło zatrzeszczało i zamarło, a wóz przechyliło w bok i obróciło w poprzek drogi. Konie z wycieńczenia i strachu padły na kolana. Zeskoczyłem z wozu i z trudem pomogłem im wstać i zejść w jary, w zarośla czeremchy. Wtedy wyrwałem ze spodu kępę suchej słomy i pościeliłem pod wozem. Terka patrzyła na to straconymi oczami. Zdjąłem ją z wozu i położyłem na posłaniu. Deszczowe perełki drżały na jej brwiach i w meszku nad wargą. Zdejmowałem je palcem, nie wiedziałem, czym wytrzeć jej mokrą bladą twarz. Drżało jej otulone mokrym płótnem ciało, z pękatymi piersiami, z wgłębieniem na pępku i twardym pagórkiem poniżej brzucha. Czym mogłem ją ogrzać? Przycisnąłem do siebie, utopiłem w sobie, obejmując dłońmi ostre skrzydełka łopatek. I wargi jej słodkim oparzeniem przypieczętowały moje oczy. Gdzieś złowrogo grzmiało, ale nie słyszałem tego, bo serce w piersiach grzmiało głośniej. Zlizywałem z jej buzi deszczową świeżość, chwytałem ustami gorąco jej oddechu, zmiękczałem wargami twardość jej sutków, podobnych do niedojrzałych owoców jabłonki. I sam niepohamowanie twardniałem w błogim dreszczu. „Będziesz moją?” „A czyś ślepy, nie widzisz?” „Ty bogata, nie dla mnie równia”. „A ty uczony, nie dla mnie narzeczony”. „Ty piękna jak pierwszy fiołek”. „A ty mądry jak popowska czapka”. „Co z tego?” „Uroda do ślubu, a rozum do końca”. „Ty majstrowa jedynaczka, a ja bezrodny bękart”. „Ty pańskiej krwi, wszyscy to widzą. Od równego drzewa równy i cień”. „Ja twój cień. Odkąd te czereśnie przełknąłem, chodzę twoim śladem”. „A ja latam jak ten niebieski ptak. Sercem latam pod niebieskie niebo”. „A moje serce ukłuło cierniem swoich oczu. Na wieki ukłuło”. „Skoro ukłuło, to i zagoję, miły”. „Jak, słodka?” „A tak!” – wpijała się wargami w moje usta, jakby chciała wyssać ze mnie cały duch. A ja – z niej, by napełnić nim siebie na długie lata, na cały wiek ziemski. Błyskawice zapalały nam krótkie świece. Burza dawała nam swoje błogosławieństwo. Niebo kropiło święconą wodą. …Pozostał ten ostry zapach niebieskich krzesiw, mokrych włosów i leśnej jagody. Dokądkolwiek wiodła mnie po światach niespokojna dola, ten zapach szedł za mną krok w krok. Jak jej cień.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Myrosław DOCHYNEĆ. Poświt karpackiego świata

Zakończenie. Początek w nr 17—19 z 2023 r. Ochrzczeni błyskawicą Dwa dary spuszczone nam z górnej skrzyni za wielce trudną dolę ziemską. Są to dzieciństwo i miłość. Ba, nawet dziś, kiedy przychylę siwą brodę do poduszki, przez pergamin powiek zaświeci, zarumieni się bochen słońca mojego dalekiego dzieciństwa. I zapachną mdło macierzanki, ochłodzą się miętową rosą pięty, zawołają w pachnące omamy dźwięki blaszanych dzwoneczków. Gdzieś tam, na grząskim żwirze, pozostał mój drobny ślad, z którego pije sikorka. Gdzieś tam moja chwytna rączka trzyma matczyną dłoń, która pachnie mlekiem. Gdzieś tam rozświetlone gwiazdami krótkie noce młodzieńcze i miękkie, jak pióro sójki, dziewczęce usteczka. Otwieram skrzypiące drzwi pamięci w ową siną zimę... Nas, dzieci, pełna chata. Żyjemy sobie, jak wróble w strzesze. Gdzie co znaleźliśmy, dziobnęliśmy, gdzie przytuliliśmy się – zasnęliśmy. Pilnowała nas „dzika baba”. Ryczysz z głodu – „dzika baba zabierze”. Spać nie chcesz, też babą straszyli. A w wigilię przed Bożym Narodzeniem babie zostawiali miskę strawy na stole. Tak chciało się ją dojeść, ale gdzie tam – baba się rozgniewa! Dzika baba goniła za tobą, kiedy, wsunąwszy bose nóżki w jaworowe chodaki, leciałeś na zalodzoną rzekę. A tam kute płozy nacinają lód, mróz opieka łydki, z tyłu świszcze i furczy śnieżna zamieć. Dusza, jak ptak, który wyrwał się z klatki, ledwie nadąża za tobą. A wieczorem pociągasz nosem i kichasz – to „baba kichawka” dłubie wiechciem w nosie. I matka zaparza ci kiście przemrożonej kaliny. A pod tragarzem mruga lampa, dziewki i żony obsiadły ławy, przędą. W przędziwo wplata się nitka śpiewki. Była miłość, była Między nami dwojgiem; Rozmiotła, rozniosła Mętna woda. Bodaj ta woda Kamieniem zarosła, Co ona naszą miłość Rozmiotła, rozniosła. Miłości, miłości, Gorszaś od boleści, Boleść przetrwam, Miłości nie zapomnę. Boleść przetrwam, W pościeli leżąc, Miłości nie zapomnę, Po świecie chodząc. Z mroźnym dymem do chaty wpadają młodzieńcy. Kto z drewienkami w rękach, kto z sitem smażonego słonecznika, a u któregoś w rękawie bulgocze butelka z winem. Batiar szalonymi oczami obiega dziewczęcą ławę i złośliwie zaciąga: Oj boli mnie główeczka, Oj boli mnie mało, Za Maryczką wieczorem, Za Anicą rano. Za Maryczką wieczorem, Jak się zmierzcha, Za Anicą boli rano, Jak kogut zapieje. Panny parskają śmiechem, chowają oczy za wrzeciona. Dopóki jakaś śmiałkini nie wypali ze swojego kąta: W lesie na wrzosie Sowa ogień krzesze; To pies, nie młodzieniec, Co z dziewkami łże. Dać by mu, dać Soli polizać, Żeby on przestał O dziewkach łgać. Chłopak pojednawczo kładzie dłoń na sercu i chyli głowę przed ukochaną: Ej, miłość, matko, miłość, Miłość nie głupstwo – Tak mi zjadła miłość duszę, Jak konopie ptak. Kiedy cichną żarty i śpiewy, dziad z ramion zrzuca białą gunię i, nabijając glinianą fajkę, z daleka zaczyna swoją bajkę: „Chcecie oczami słuchajcie, chcecie – uszy szeroko otwórzcie, a usta zamknijcie i nie mówcie, że ja łżę, jak siekierą cioszę. Choć słowa to plewy, za to starsze od pieniędzy…” Z bezdennego worka dziadowych przypowieści dla mnie najmilszą była opowieść o kwiatuszku paproci. Był on jeszcze chłopcem, kiedy wozacy wzięli go ze sobą na tydzień sprzedawać po wsiach świerkowe deski. A on przy nich – nocny stróż. W drodze – kto pod wozem, kto na wozie. Pilnował nocami koni, żeby te na pastwisku gdzieś w chaszczach nie zeszły, nie potupały ludzkich pól. I oto w sam dzień świętego Jana w nocy koło ogniska dzieciak zdrzemnął się. Kiedy ocknął się, ogień wypalił się, za to gwiazdy tak oświetliły dolinę, że każda rosinka na trawie śmiała się. Ruszył za końmi – ani śladu! Jakiś ptak z chaszczy wołał: „pójdź, pójdź, pójdź, pójdź”, – i puścił się on na ten głos. I przywiodło go na polanę, zarośniętą paprocią aż do piersi. I kiedy przebył ten gąszcz, to otworzyły się przed nim głosy chaszczy. I moc napełniła ręce i nogi, a sam jakby urósł. Oczy tak wyostrzyły się, że widział przez góry. Konie same znalazły się, szły za nim, jak dzieci. Drugiego dnia, kiedy wóz utknął w błocie, sierota sam podniósł go i położył na twarde. Dziwili się wozacy. Jeszcze bardziej dziwili się, kiedy powiedział im, do jakiej wsi jechać. Tam oni w mgnieniu oka sprzedali wszystkie deski i dostali zlecenie na nową robotę. I chłopcu-stróżowi wydzielili garść monet. A kiedy wracali ugoszczeni do domu, drogą wszystkie dziewki wyzywająco mrugały do niego. Stałby mój dziad mocny, jak Kroton, i bogaty, jak hrabia Drąg. Lecz komu nie było do południa, temu i po południu nie będzie. Napiekły się jakoś na słońcu jego gumowe kierpce, a tu strumyczek skraj drogi świeżą wodą ciurka. Usiadł dziad na kamień, zdjął obuwie, wytrząsnął onuce – i poleciał do wody kwiat-kwiatuszek. I w tym momencie opuściły dziada i siła batiarska, i szczęście. Jakim był, takim i został. Starzy ludzie potem mu wszystko wytłumaczyli: zakręcił mu się za onucę kwiat paproci tamtej nocy. Dlatego dziwność taka z nim i stała się. Ale co zrobisz, człowiek uczy się nie do starości, a do śmierci… Mnie tak było żal tego cudotwórczego kwiatka, a dziad beztrosko śmiał się w brodę: „Taka moja dola – jak dziurawa koszula. Ale nic to: skorupa dłużej żyje, niż cały garnek”. Rzadko przychodziła do nas młoda piękna żona z cyfrowaną kądzielą. Mąż jej dobrym mistrzem był, po całej Wierchowinie cerkwie rąbał. Taka świerkowa cerkiewka i u nas stała na brzegu – jak bocian, który zadarł dziób w niebo, a skrzydła opuścił na ziemię. I, jak pióra, ściekały jej boki cienkimi deskami, oblizanymi deszczami. Dziad zazdrośnie mrużył na nią oko: „Nie ziemia takie rodzi, a ręce. Widzisz, nieboraku, co godzien uczynić człowiek, który panem swoim rękom. Ucz się! Rzemiosło nie koromysło, ramię nie ciśnie”. Mistrzowa żona przyniosła jakoś zawiniątko w płachcie. Rozwinęła, a tam – dzieciątko. Matka jego na piec koło mnie położyła: „Grzej, synku, małą, ale paluszkiem nie dotykaj, bo porobią się dołeczki”. Grzałem, podgarniałem do mikrego ciałka ciepłe konopie. Ręką bałem się dotknąć, dociągałem noskiem. Dziecina pachniała czysto, jak kurczątko spod kwoki. I ten zapach jeszcze długo zostawał ze mną, nawet mi się śnił. Upłynęła niejedna zima. Któregoś lata przyszła do babinej chaty znowu owa kobieta, prawda, tym razem blada i cicha. A przy niej dziewczę z oczami jagodami. Za uszami miała zatknięte czereśnie. Dopóki baba radziła żonie, staliśmy jedno naprzeciw drugiego i milczeliśmy. Wtedy dostałem pióro sójki i wyciągnąłem do małej czarnulki. Na tamten czas nie miałem nic cenniejszego niż to pióro, które znalazłem w drodze do kwaśnego kadłuba. Dziewczynka długo i radośnie spoglądała na podarunek, a dalej z jakiegoś powodu przytuliła go do warg. I zdjęła swoje czereśniowe kolczyki, i wyciągnęła do mnie. Zjadłem czereśnie i długo ssałem pestki, czuło się, że są słodkie, jak cukierki z żydowskiej karczmy. Zwała się Terka. Ja pasałem bydło, a ona wracała przez tołokę ze szkoły. Przed tym, kiedy miała przejść, myłem w potoku nogi i twarz, obijałem kurz z nogawek. Trzy razy pod rząd strzelałem cygańskim biczem – wrony zrywały się z akacji, a ona oglądała się i śmiała. Całe pół dnia, całą noc i jeszcze pół dnia trzeba było czekać, kiedy ona znowu wyjdzie na tołokę. I ja czekałem. Jakie to było długie i trudne czekanie… Zbierałem po podlesiu jagody, wiązałem je źdźbłem i kładłem koło ścieżki, którą miała iść. I pilnowałem, żeby nie weszła koza. Zbijałem nogami kamyczki, aby ścieżka była czysta. Gorący kurz zaciągał moje rany. I ona zbierała jagody, śmiała się, brała je wargami, a wiatr niósł do mnie ten zapach, mącił głowę. I ja znowu strzelałem biczem tak, że kosiarze pod kępą drzew oglądali się. Nigdy nie mówiliśmy, lecz nie milczały nasze oczy. Kiedy już uczyłem się w gimnazjum, na wakacje naprosiłem się pomagać jej ojcu, aby być bliżej Terki. Ona w chacie była za gospodynię – matka zmarła rok wcześniej, gruźlica jej spaliła piersi. Chodziliśmy po ludziach i wykonywaliśmy robotę stolarską – komu krosna, komu skrzynię, komu stół czy ławę, a bywało, że i trumnę, kiedy nagła śmierć zaglądała do wsi. Terka na podwieczorek przynosiła nam w misce strawę: podbitą śmietaną fasolę, zupę z sałaty, przyprawioną cząbrem, szczaw na skwarkach. „Wszystko dobre, co ugotowane”, – smacznie mawiał jej ojciec, zdmuchując przed posiłkiem wióry z wąsów. I łamał na pół żytni chleb. Jaki to był mistrz! Z drzewa tworzył i świątynię, i dziecięcą zabawkę wyciosywał, i gęśle. Dwoma trzema nacięciami robił gniazdo na belce. Dłuto śpiewało w jego rękach, a strug szeptał, zostawiając za sobą pachnące złote wstążki. Mierzył on okiem, a majstrował duszą. Do dzisiaj nie zapomnę, jak rozcinaliśmy wzdłuż gruby dąb. On z góry na kozłach, a ja na ziemi. Piła żałośnie skrzypiała, gięła się, wgryzając się w surową twardość, ale deski wychodziły równiutkie, jak rzędy w książce. Mistrz gładził ciosaną łatę – i drzewo ciepło pod twardą ręką, radowało się jej. A jak kwitły twarze u kobiet, kiedy zanosiliśmy do izby nową skrzynię, rzeźbioną konikami, kogutami czy krzyżowanym barwinkiem. Ja nastawiałem łupiny cebuli w gorącej oliwie, mieszałem z woskiem i gęsim skrzydłem kryłem wieko i boki. Każde rzemiosło ma swoją tajemnicę i żyje ona w sercu mistrza. I rozkwita spod jego rąk. A największa tajemnica w tym, że kiedy mistrz tworzy, jego ochrania Stwórca. Był on małomówny, dobry, skory do śmiechu, lubił powiedzenie: „Robocie jak nie usiądziesz na kark, to ona tobie usiądzie”. Takim mi został w pamięci ten człowiek, który zostawił po sobie ogrom trudów dla ludzkiego pożytku. A sobie, dosłyszałem później, nie zdążył i krzyża wyciosać – krzepił po powodzi most, podmyte kłody go przygniotły… …Tego lata moja dusza latała pod chmurami. Codziennie widziałem Terkę. Biała koszula, białe korale, białe zęby przy cierniowych oczach burzyły moją krew. Podając jej pustą miskę, mierzyłem dotknąć jej palców, i ona ze zrozumieniem je wstrzymywała. Iskry

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Wyszywanka jako broń obronna

Iryna MYRONENKO, obwód charkowski „Atomowa błyskawica uderzyła w kod genetyczny narodu”. Te słowa poety Iwana Dracza wybrzmiały w czerwcu 1986 roku z trybuny zjazdu pisarzy. Byłam wtedy najmłodszą, 24-letnią delegatką w samodzielnie wyhaftowanej w czerwone i czarne kwiaty koszuli. Z Kijowa wyjechały nie tylko dzieci (opuściała i od razu postarzała się stolica z patrolowymi śmigłowcami nad Dnieprem). Deputowani ludowi nie zbierali się na swoje posiedzenia, więc na kilka dni pomieszczenia Rady Najwyższej oddano literatom ze wszystkich obwodów Ukrainy. I właśnie pod ową słoneczną kopułą przerażająco wybrzmiało ostrzeżenie poety o czarnobylskim zrujnowaniu zdrowia kilku pokoleń. Iwan Fedorowycz mówił wtedy jeszcze jako ojciec, bo jego syn Maksym był medykiem, pracował z likwidatorami awarii, więc i jemu dostało się „czarnobylskich chorób”. Wtedy chyba po raz pierwszy poczułam przemijalność życia. Słuchałam emocjonalnego wystąpienia Iwana Fedorowycza, a sama intuicyjnie skrzyżowałam ręce, jakby zasłaniając się przed niewidzialną biedą. Palce spoczęły na wyhaftowanych kwiatach, które ciasnymi czarno-czerwonymi krzyżykami jakby rzeczywiście chroniły. Kiedy rosyjską agresję przeciwko Ukrainie zaczęto nazywać ATO, zaczęto mówić o narodzie z własnymi kodami duchowymi. W 2015 roku pojawił się dokumentalny projekt badawczy, zrealizowany na kanale „Ukraina” i nazwany „Kod narodu”. Zapowiadano go tak: „Gdzie dokładnie są „zaszyte” te tajne algorytmy, które nie tylko określają istotę narodu ukraińskiego, ale co raz odradzają główne historyczne cechy narodu? Jak by nie niszczono Ukraińców, ich języka, mentalności, tradycji i umiłowania wolności, nadchodzi moment, kiedy wszystko to w ciągu kilku dni powraca i Ukraińcy znów niczym nie różnią się od kozaków, a nawet bardziej dawnych przodków”. I oto znów to połączenie „kod narodu”. Już z doprecyzowaniem: „odrodzenie”. Nic nie mogę na to poradzić, skojarzeniowe przedłużenie słowa „odrodzenie” u mnie automatycznie włącza inne słowo – „rozstrzelane”, a dopiero potem – „kulturalno-filozoficzny renesans”. Bo renesans to o średniowiecznej Europie Zachodniej, a rozstrzelane odrodzenie to o przełomie lat 1920–1930 w naszych rodzinach, wsiach i miastach. Nie uratowały Iwana Padałki od oskarżenia o działalność kontrrewolucyjną ani stworzone przez niego dekoracyjne talerze „W. I. Lenin”, „Ja proletariusz Mamaj. Strzeż się mnie, burżuju!”, ani jego plakat „Kobiety, idźcie do Rad, komnezamów, kooperacji!”. Ukraińskość oddychała z jego ilustracji do „Eneidy” i „Kobziarza”, licznych okładek książek represjonowanych sąsiadów Iwana Padałki z charkowskiego domu „Słowo”. Płótno „Zbieranie jabłek” aż świeciło kobiecymi chustami i powściągliwie wyhaftowanymi „na co dzień” koszulami. Nawet malarstwo na robota „Fotograf na wsi” nie obeszło się bez kobiet w gorsetach i czepcach. Te dwie postacie jakby wzięły w znaczeniową „ramkę” fabułę o oczekiwaniu na „fotografowanie na kartkę” nie w miejskim salonie, a bezpośrednio w rodzinnej wsi. Fotografowanie niedaleko rodzinnego domu, w stroju przeważnie autentycznym z przekazaniem środków nie fotografom, a naszym obrońcom – taką ideę podczas obecnej rosyjsko-ukraińskiej pełnoskalowej wojny wcielili w życie wolontariusze z okolic Nowej Wodołahy. Swoisty fotoalbum hromady Nowa Wodołaha w ramach projektu „Kod narodu: odrodzenie” zaczęto wypełniać w kwietniu 2023 roku. Wtedy lokalizacje urządzono w Nowej Wodołasze. Zebrano na potrzeby ZSU 36 245 hrywien. Datki charytatywne projektu wydano na naprawę auta i ważne dla frontu zakupy. Drugie, majowe spotkanie zorganizowano w Znamiance, gdzie jest muzeum historii wsi z chatą-lepianką i sadem. Pod jabłoniami ustawiono stół z tradycyjnymi potrawami i bochnami chleba, aby fotografować na takim tle uczestników projektu. Przedsiębiorcy hromady zadbali, by w przestronnym muzealnym korytarzu (w końcu to jeszcze pański dwór) był darmowy poczęstunek z kanapkami do herbaty lub kawy. Jedna z wolontariuszek przywiozła nawet tak pożądane w upał lody. Ręczniki między drzewami pięknie rozwiewał majowy wiatr. Tutaj rozgrywano kostiumowe scenki, w których mamy z córkami jakby rozwieszały pranie i skrupulatnie przeglądały, co też wyszywało się zimowymi wieczorami przy kaganku. „Kod narodu: odrodzenie”. Sesja zdjęciowa w Znamiance. Iwan Padałka „Fotograf na wsi”, 1927 rok. Święto dla rodziny Łapko. Walentyna Antonenko, nazwały „Będzie ci, wrogu, jak wiedźma każe”. Przymusowa przesiedlenka i żona wojownika Oksana Łapko fotografowała się z młodszą córeczką Bohdaną. Jak opowiedziała, mają już rodzinną kolekcję współczesnych wyhaftowanych koszul (i męża, i starszej córki-studentki, która uczy się w Budapeszcie i zdalnie w Charkowie jednocześnie w dwóch wyższych szkołach). Ale zachciało się po raz pierwszy w życiu wziąć udział w sesji zdjęciowej ze starodawnym strojem, a na dodatek przekazać pieniądze na ZSU. Bohdanie dobrano koszulkę wyhaftowaną w zachodnioukraińskiej tradycji koralikami. Takie irysy kwitły kiedyś i pod oknami tej rodziny, ale w dom „przyleciało”. Dla Oksany sesja zdjęciowa stała się małym świętem. Wolontariusze z Nowej Wodołahy są zainteresowani, aby doświadczenie powrotu do historycznych korzeni, kodu narodu, ukrytego w języku i wyszywance, mogli rozszerzyć i kontynuować nowymi sprawami inne hromady. Na Dzień Wyszywanki zaplanowali charytatywny jarmark „Wyszywanka zwycięstwa”. Grupa wolontariacka „Niezłomni” Nowowodołaskiego klubu młodzieżowego „Dżura”, dżury kurenia imienia Iwana Sirka razem z osiedlowym domem kultury kontynuują zbiórkę środków na potrzeby ZSU. Swoją drogą, słowo „dżura” w XVI–XVIII w. oznaczało giermka u kozackiej starszyzny. Jeśli bronienie swojej tożsamości narodowej rozciągnęło się na stulecia, to i wyszywanka staje się ochronną kolczugą czy nawet bronią obronną. Zdjęcia uczestniczki projektu „Kod narodu: odrodzenie” Marii Czumak Nauczyciel historii Serhij Tyndyk realizuje w obwodzie charkowskim charytatywny projekt fotograficzny „Kod narodu: odrodzenie”. Wszystkie środki uzyskane z sesji zdjęciowych w ukraińskich strojach trafiają na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Na razie jest to jedna hromada z centrum w Nowej Wodołaze. Jednak rozgłos oraz coraz większa liczba chętnych, by pozostawić sobie i dzieciom na pamiątkę piękne fotografie i wesprzeć materialnie naszych obrońców, dają nadzieję, że także inne społeczne organizacje młodzieżowe zechcą wykorzystać to doświadczenie nie tylko w rejonie charkowskim, ale również w innych wsiach i osadach. Maria Czumak oraz Iryna Myronenko (córka i mama) z kierownikiem grupy wolontariackiej „Niezłomni” Nowowodołaskiego Klubu Młodzieżowego „Dżura” Serhijem Tyndykiem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Lubomyr LESONIN: „W moim albumie – ty”

Olesiowi Honczarowi w pisarstwie wszystko przychodziło z łatwością: poezja, bez wątpienia – proza, artykuły literaturoznawcze, publicystyka. A to udawało się nawet nie wszystkim jego wybitnym poprzednikom, nie mówiąc już o współczesnych i obecnych pisarzach. Lecz wśród pretendentów do tegorocznej międzynarodowej ukraińsko-niemieckiej nagrody imienia Olesia Honczara było kilku, którzy złożyli utwory w kilku nominacjach. Jak choćby poeta i publicysta, student filologii ze Lwowa Lubomyr Lesonin, który został laureatem w dziedzinie publicystyki za zbiór „Album, w którym – ty”. Oto kilka stron z publicystycznego albumu poety Lesonina. Ołeksandr BAŁABKO Walka z czasem Taki zwyczajny luksus – wsłuchać się w daleki huk pociągu, który wiezie ładunek z jednego świata do drugiego. Ze świata, gdzie wszystko jest ogólnie dobrze, do piekła. Ten huk – to przypomnienie, że najprzytulniejszy spokój może wypalić się do cna, jak zapałka, w ciągu kilku dni. Niestabilność. Niejasność. Ciemność. One nas otaczają. Gdziekolwiek spojrzymy – chaos, pomnożony przez kilotony grozy i cierpień. Krzyk siwego, pomarszczonego czasu. Jego zielone, wyblakłe oczy. Wilgotne, pociemniałe wargi. Ciężki oddech z pustych i głębokich ust. Zgarbiona postać, która ledwie trzyma wychudłe, kostne dłonie. Strach na wróble, który nami kieruje. Głupkowaty, irracjonalny, do diabła pyszałkowaty starzec. A my idziemy mu naprzeciw, bo od urodzenia jesteśmy pozbawieni wyboru. Jeńcy życia. Czas w szczególny sposób traktuje Ukrainę. U nas go zawsze brakowało, żeby odzyskać swoją wolność od obcych. Jednak ostatnie dziesięciolecia świadomie szliśmy wbrew zdrowej logice. Świadomie igraliśmy z ogniem, przyglądając się, jak pożera naszych bliskich sąsiadów. Czas trwał, rozrastał się, niczym rak w ciele niesformowanego nastolatka. Młodość pomaga walczyć z tą straszną chorobą, ale zawsze trzeba uczciwie odpowiedzieć sobie na pytanie: czy nie za późno? Nie. Nie za późno. W krytycznym momencie rozpoczęliśmy walkę zarówno z ogniem, jak i z czasem. I próbowaliśmy – i próbujemy – wykorzystać czas na naszą korzyść. Zbolały dziad już się nie uśmiechnie, to chociaż mruknie na znak zgody. „Dobrze – pomyśli nasz odwieczny wróg/sojusznik – daję wam szansę”. Epizod, bez wątpienia, historyczny. Poskromić tego dzikiego, wyłysiałego błazna nie udawało się jeszcze nikomu. Ogień zagasimy – i wtedy dadzą nam fory. Lata na odrodzenie. Na właściwe kroki. Maraton rozpoczyna się już. I jedyny uczestnik w nim – to my. Kolejna próba na pewnym dystansie. Sądzę, że tutaj wszystko jest dokładnie odmierzone. I musimy sobie poradzić, inaczej... Czas działa jak śnieżna kula. Z każdym razem staje się coraz bardziej obrobiona i masywna. Twardnieje na kamień, tak że uderzysz – i pół ręki odpadnie. I, cholera, jakże nie chce się, żeby jeszcze dzieci, a potem i wnuki kaleczyły ręce. Ot prawda, to już doprowadziło do szału. Patetyczne oblicze poprzednich pokoleń i dumne przekazywanie pochodni walki potomnym. Dość. To nasza bieda. Nie ich. Można zakończyć ten bój tutaj i – jeśli nie teraz – to chociażby w dającej się przewidzieć perspektywie. 06.06.2022 Co potrafią wszechświat widzieć z pokoju... Leży na podłodze kot. Podłoga stara, wytarta, można powiedzieć, zaniedbana. Im bliżej wieczora, tym mocniej zaczyna pachnieć maciejka z ogrodu. Pod wieczór cały dom wypełnia się słodkawym, niewidzialnym trunkiem zapachu, którego posmakować można tylko nosem. Trochę migocze lampa, obraz ze ściany łypie na mnie suchymi akrylowymi oczami. Szeleści drzewo. Brody podczas godziny policyjnej ucichły, jakby wymarła naraz cała populacja. Gdzieś w tym czasie zaczynasz czuć się naprawdę dobrze, budzi się pragnienie wyjścia na dwór i spojrzenia na gwiazdy. Tekst odbiera się inaczej, czytanie staje się romantyczną przyjemnością, cielesną uciechą, bez żadnych przesad. Skórę pieści przeciąg, ten przypadkowy gość, który zabłądził w moim mieszkaniu późnym wieczorem n-tego lipca 2022 roku pośród cichej przytulności zimnego podniebienia. Za chwilę odlatuje precz w widmowe, pojedyncze światy hen za horyzontem. A ja znowu idę do siebie i rozumiem, że to jest życie w całym jego luksusie. Ciepłe, zimne. Pachnące czy śmierdzące. Kwaśne i słodkie. Cierpkie albo gorzkie. Czasami pojawia się myśl: czym jest prawdziwa poezja? I przypominasz sobie wszystko przeczytane, ślizgasz się wzrokiem po półkach z książkami, skacząc oczami od jednego poety do drugiego. Ale w tym nie ma sensu. Można nauczyć się pisać. Można nauczyć się odróżniać dobre pisanie od nieudolnego, nie kryjąc się pytaniem o gust, bo pomyje z cukrem – to te same pomyje. Można zobaczyć prawdziwą poezję u wielkich – Rilkego, Brechta, Eliota, Czubaja, Rymaruka czy Łyszehy... Ale ty widzisz nie ziarno, a wyrosłe z niego drzewo z rajskimi owocami. Ziarno zaś jest w tobie, w umiejętności widzenia w dotyku ręki – symbolu. W końcu wszystko to zbyt patetycznie brzmi. Nie chciałbym zaganiać poezji w jakiś tani patos. Marzę o tym, by wykuwać takie wieczory w medaliony, żeby każdy z nich był podobny do nagrody. To wierność swojemu symbolowi, wierność miastu, gdzie dorastałeś. Daleko nie każdy umysł może to pojąć, i mój – nie jest wyjątkiem. Co wieczór staram się zrozumieć, czym są Brody w mitopoetyckim świecie i świetle. Brody Josepha Rotha, syna marnotrawnego tego bagiennego bastionu na granicy małych geograficznych i wielkich kulturowych zmian. Wydaje się, że to miasto – to pułapka, gdzie wszystko, co wpada, traci kolor, nazwę i przeznaczenie. To samo dotyczy ludzi. W żadnym innym mieście Galicji, moim zdaniem, nie ma w powietrzu tej drobnej cząsteczki deszczu zmieszanej z pyłem. I nawet w innych, niegdyś przygranicznych miasteczkach czy wsiach – też nie. Chodzić tymi ulicami, widzieć, jak liście otulają w objęcia resztki starej cegły na Stusa, słyszeć ze swojego balkonu, jak każdej nocy okna w Praskim banku dzwonią, i dzwonią, i dzwonią aż do rana, i tylko pod wschód słońca zasypiają, chowając w grunt i w błoto swoją cichą rozmowę świadków przed sądem. Co znaczy „być”? Ty jesteś, ty nie boisz się widzieć nad sobą ptasiego lotu, modlić się wierszami-ustami do widmowej gruszy w ogrodzie, której zeszłej jesieni uciąłeś gałąź, aby nie chyliła się na mamine róże, zasłaniając światło. To nie jest nieznośna lekkość, to ciągła praca mózgu i serca, i póki to drugie nieprzerwanie przepompowuje krew, to pierwsze śle magnetyczne impulsy w stratosferę, aby być może, jeśli się poszczęści, wydobyć stamtąd odłamek stylusu Opatrzności. Jeśli tak, to jesteś szczęśliwy. I nie ma co żalić się na ból w kolanie czy codzienną nudę. Przecież w końcu i tak od siebie nie uciekniesz i będziesz nadal szukać w garści błota maleńkiego ziarenka srebra. Jeszcze genialny Jewhen Płużnyk kiedyś napisał tak, że i dodać nie ma co: Więc nie pakuj walizek! Map nie rusz! Umiej zamknąć oczy i czekać, – Może i twoja z tych najbogatszych dusz, Co potrafią wszechświat słuchać z pokoju. 25.07.2022 Czuć się Ukraińcem... Jak ważne jest nauczyć się czuć Ukraińcem, kiedy nie jest się nim z krwi. To pytanie niepokoi mnie od dawna. Przecież setki, a nawet tysiące nieetnicznych Ukraińców wstąpiło w szeregi Sił Zbrojnych Ukrainy i wielu z nich oddało swoje życie za Ukrainę. Widać, nie krew jako substancja biologiczna skłania do czynu. Nie krew jako metafora kształtuje naszą tożsamość. To wszystko piękne słowa. Pragnienie bycia użytecznym dla narodu, obrony jego interesów i postawienia ich wyżej niż własne – to właśnie jest formuła Ukraińca. Przecież jeśli spojrzeć prawdzie w oczy, to kładąc rękę na sercu, czy każdy z nas jest gotów choć w tej chwili oddać swoje życie za Ojczyznę? Oczywiście, jeśli nie przystawiono mauzera do głowy, to większość bez wahania odpowie twierdząco. Ale w ostatniej chwili, ze świadomością, że ta chwila może być ostatnią – co wtedy? Niewygodne pytanie. I odpowiedzi na nie szukać daremnie. I zadawać go, być może, nie należy. Przecież sprawa nie w tchórzostwie, a w naturalnym strachu. Jest on u wszystkich, nawet u najodważniejszych ludzi. Ale strach można odsunąć na drugi plan, nadając priorytet konkretnemu celowi. Najlepsi z nas, ochotnicy, którzy poszli na wojnę, tym właśnie się charakteryzują. Moim zdaniem wszystko przychodzi z czasem, a gotowość do śmierci za ideały pojawia się wraz z nadejściem momentu prawdy. Bo jest pewna beznadzieja w stawianiu pytania – „umrzeć”. Śmierć przeraża, budzi naturalną odrazę, świadomie chce się ją obejść, ominąć, przechytrzyć... I nic nie wychodzi. Moim zdaniem nie trzeba upierać się przy końcu. Czy jesteś gotów dla swojego ideału żyć, pracować, nie szczędząc sił, niestrudzenie snuć swoją mocną nić? Tutaj, myślę, większość odpowie również twierdząco i co najważniejsze – prawdziwie. Tak powinno być. Człowiek kocha życie z natury. Zostało nam ono podarowane nie wiadomo przez kogo i zabierze je nam nie wiadomo kto i kiedy. Być może jedną z fundamentalnych różnic między nami a Rosjanami jest zdolność kochania życia mimo wszystko. Bo czym innym jest kochać je na karaibskim brzegu z kieliszkiem „margarity” w rękach, a czym innym – pod ostrzałem, w trudnościach materialnych i bardzo często – duchowych. Ludzie, którzy zwątpili. Nie wszystkim udaje się siebie przezwyciężyć i nikogo nie można za to potępiać. Ale jeśli uważnie spojrzeć na nas, Ukraińców, to staje się jasne, że nawet w okupacji, przy braku najpotrzebniejszych, elementarnych rzeczy, większość stara się żyć tak, aby nie stracić więzi ze swoimi, czekając na przyjście Sił Zbrojnych Ukrainy, podziemnie lub otwarcie nienawidząc wroga. Na wyzwolonych ziemiach ludzie pielęgnują nadzieję, ze wstrzemięźliwym, gorzkim optymizmem patrzą w przyszłość, odbudowując dom, wznawiając swój biznes, oczyszczając skwery z metalu, ognia i mogił. Etniczna przynależność człowieka nie ma żadnego znaczenia. Nawet mając dwoje rodziców Rosjan, dziecko, które urodziło się i wychowało na Ukrainie, będzie Ukraińcem/-ką. I na odwrót, ilu znamy rosyjskich wojskowych o typowo ukraińskich nazwiskach, którzy idą nas zabijać? Mnóstwo. Jak pokazuje doświadczenie, ci, którzy z pochodzenia są Ukraińcami, zachowują się tutaj znacznie gorzej od czystej krwi Moskali. Klasyczna historia o janczarach i ich fanatycznym oddaniu sułtanowi. Natomiast nas, Ukraińców, jednoczy wspólny język, kultura, tradycje, pole informacyjne, typ wychowania. I dokonujemy swojego pierwszego wyboru jeszcze od małego nieświadomie, a dalej mamy szansę wybrać jakikolwiek inny kraj z szerokiej światowej plejady. Ale większość zostaje tutaj. Ktoś powie: „No nie wyjechałem, bo nie mogłem, a inaczej to ja...”. Ale to kłamstwo. Kto chciał – zwiał i nie przejmuje się, a tylko złośliwie pisze komentarze w mediach społecznościowych o tym, jak mu się poszczęściło, a nam, rzekomo, nie. Nie. To nam się poszczęściło. Budujemy nową rzeczywistość, nowe równoleżniki i południki naszego bytu. Nasz etap rozwoju jest unikalny, szansa na zawsze pozbyć się przeszłego jarzma, które na nas nieustannie napiera i napiera – jest jedna na sto lat, a być może i na cały horyzont historii. Wiem, że jeszcze pokolenie moich rodziców doczeka i wystarczająco długo pożyje w kraju będącym członkiem NATO i UE, wszyscy my jeszcze nacieszymy się poczuciem tego, że wróciliśmy do swojej historycznie rodzimej europejskiej przestrzeni. A pokolenie naszych dzieci zobaczy taką Ukrainę, którą obecnie nawet najbardziej zagorzałym optymistom wyobrazić sobie trudno. Póki co – walczymy, ciężko, ze znacznymi stratami, ale – bez wątpienia – zwycięsko. A ze swoimi wewnętrznymi problemami sobie poradzimy. Bo jednak moskiewskie wszy są straszniejsze od ukraińskich gnid. 13.09.2022 Żaden list nie pozostaje bez odpowiedzi Tak radośnie czasem być w domu, gdzie pachnie ciasteczkami i czekoladą, gdzie okna parują od różnicy temperatur, a kot nie wiadomo dlaczego mruczy, jakby za zimną ścianą dworu – pełen nadziei kwiecień. Mamine kwiaty już dosychają w ogrodzie w tym roku, a nad jabłkami lata żałosna drobna muszka. Dywanik pod lodówką przypomina o psie. Nie ma go już rok, ojca nie ma dwa lata, ale wszystko wygląda tak, jak i w zeszłym roku, i przed dwoma laty, i pięć czy dziesięć lat temu, bo tak naprawdę wszystkie nieduchowe zmiany – to tylko dekoracje. Nasze wewnętrzne reformy, przewroty, rewolucje rodzą rzeczywistość. Jesteśmy tymi, kim stajemy się w wyniku samoprzełamywania, umiejętności oswajania się w nowych warunkach, odpowiadania na wyzwania jeśli nie pewnie, to przynajmniej z godnością. Ale z tym u nas, Ukraińców, wszystko w porządku. Wreszcie dojrzeliśmy jako naród. Teraz dojrzewamy jako naród. Wchodzą do głowy postacie z przeszłości. Natrętnie, bezczelnie, boleśnie. I opierać się im nie ma sił. I zapominać ich grzech. Pozostaje Wręczenie nagrody. Od lewej do prawej: Dmytro Czystiak, Lubomyr Lesonin, Ołeksandr Bałabko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

żyć z tymi przerażającymi spojrzeniami i obrazami, które od czasu do czasu stają przed oczami. Późną nocą, kiedy już czas kłaść się spać, wszystkie te obrazy, głosy, krzyki roją się przed tobą niczym pszczoły, które zamierzają zagryźć cię na śmierć. Ale w końcu ustępują i zostajesz sam na sam z czasem, ze ścianami i zimnym deszczem za oknem. Słychać tylko tykanie zegara. A nawet nie tykanie, lecz płynne mruczenie mechanicznego, niemrawego gardła. W takie momenty nie napiszesz ani słowa, choćbyś nie wiem jak chciał. Nie napniesz ani myśli, ani żadnego mięśnia, aby wycisnąć z siebie choćby głos, jeśli nie szept, jęk, płacz. Ni-cze-go. Jesteś ofiarą. I nikt nie uratuje cię z twojej przytłumionej bezsennej głowy. Bo nawet tobie nie wiadomo, co jeszcze ukrywa się w tej głowie. Setki urywków niepotrzebnych piosenek? Tysiące wierszy? Dziesiątki tekstów prozatorskich? A najjaśniej – Stefanyk z jego wyrwanymi włosami. Z ostrymi i bezlitosnymi nowelami, tymi dzikimi, półświadomymi sztyletami, które tkwią w twoim sercu. Czy Rymaruk z doskonałością formy i treści wiersza, z niepowtarzalnymi obrazami, metaforami-drzewami, bzowymi pędami wszechświata... A czy dziennikarze z pragnieniem zdążenia napisać o jakimś wydarzeniu jako pierwsi? Czy cisza, która dzwoni i doprowadza cię do szaleństwa. Czy to, co ci się śni? Jakieś rozmowy, drogi, spotkania i trumny, trumny, trumny... Czy twoja niezgłębiona miłość do cmentarzy, urn, obelisków, klasycyzmu w jego najskrytszym przejawie – rzeźbie nagrobnej. Oto jak to jest, być sobą. Trudno. Ale komuś jest znacznie trudniej. Komuś przychodzi nie tracić siebie pod kulami i pociskami, obok swoich towarzyszy broni, obok ciał swoich towarzyszy broni. Ktoś przeciwnie – odnajduje siebie, wszak najcenniejszym darem wojny jest zrywanie masek. Kiedy nie możesz wysłowić swoich uczuć, to lepiej zrobić. Ręce czasem pracują lepiej niż mózg, żarliwiej niż serce, miękciej niż dusza. Dlatego człowiek ma wszystko, czego mu potrzeba, ale nie więcej. Nie jesteśmy bogami. Ale i nie zwierzętami – już. Jesteśmy dojrzali i widzący, tylko pokus przed nami za wiele i nasz chwiejny z natury duch nie zawsze jest w stanie sobie z nimi poradzić. Na to, by nauczyć się kontrolować duchem, jest czas. I jest go wystarczająco. Lecz umieć go wykorzystać – to osobna sztuka. W czym sens owych nocnych poszukiwań siebie? One powstają spontanicznie i znikają, jak znika chmura na niebie. Jest pióro – wyimaginowane, oczywiście, bo kto teraz pisze ręcznie? – a na ostrzu – zaciśnięte usta i domysły, dokąd zaprowadzi cię ta poranna mgła tym razem. W który rok zabłądzisz, spacerując po konturze plastikowej strony, gdzie pod twoimi mizernymi stopami jest mnóstwo czarnych pikseli. Mimowolnie czujesz wdzięczność pamięci za to, że tak troszczy się o ciebie. Że zapisuje, bywa, takie rzeczy, na które nie zwróciłeś kiedyś uwagi. A warto by... “Pamięć zapisuje się na starym winylu, i im dalej w czasie, tym bardziej minorowy dźwięk...” – tak kiedyś rozpocząłem jeden ze swoich wierszy. To było jeszcze przed wszystkimi tragediami, które przeżyliśmy my wszyscy. Poszukiwanie siebie pewnej bezsennej nocy nie rozpoczyna się momentalnie. To raczej kontynuacja, wynik poprzedniego poszukiwania i bilet w przyszłe. I to, co nieświadomie pisałeś dwa lata temu, trzy lub dziesięć, może odezwać się do ciebie dopiero teraz. Bo żaden list nie pozostaje bez odpowiedzi. To oczywiste. 06.10.2022 zara prawdy, szczęścia, miłości. Znaczne obciążenie moralne i wychowawcze mają utwory epickie, liryczno-epickie i liryczne: dumy, ballady, pieśni obrzędowe, społeczno-obyczajowe, historyczne, rodzinno-obyczajowe. Odzwierciedlają one tradycyjny ideał ukraińskiego społeczeństwa, wspólnoty, jednostki. Z pozycji ludowego ideału oceniane są działania i czyny bohaterów utworów folklorystycznych, modelowane są fundamentalne perspektywy życiowej aktywności. W konsekwencji w mentalności Ukraińców dominują takie cechy, jak dobroczynność, pracowitość, sprawiedliwość, demokratyzm, humanizm, wolnocentryzm (częściowo jako podstawa indywidualizmu), emocjonalność, liryzm, szczerość i serdeczność (kordocentryzm), optymizm (optymizm społeczny). Łesia Muszketyk naświetliła różnorodne aspekty przedstawienia w folklorze takich dualnych pojęć, jak dobro i zło, prawda i krzywda, los i niedola, szczęście i nieszczęście, wierność i zdrada, swój i obcy, wojna i pokój, wolność i niewola oraz inne. Pojęcie wolności dla Ukraińców od dawna stało się najwyższą wartością, największym dobrem. Autorka zaznacza, że odwieczne dążenie do wolności, właściwe rozumienie godności narodowej Ukraińca naród wcielił w obrazie kozaka jako rycerza i obrońcy niepodległości Ukrainy. Zaporożcy mieli własny kodeks honorowy, niepisane prawa moralne, normy, przyzwolenia i zakazy. Kozacki światopogląd kształtował się w warunkach brutalnej walki z wrogami. Z cnót moralnych priorytetowymi stały się patriotyzm, odwaga, wierność obowiązkowi, godność, wytrwałość – te cechy są właściwe bohaterom ludowych dum, pieśni, legend i podań, opowiadań. Heroiczna walka zrodziła fenomen kozackiej sławy, która ma różne konotacje w folklorze. W podrozdziale o kwestii wojny i pokoju w folklorze podkreślono: wojna – wielka niesprawiedliwość, tragedia, świadome niszczenie ludzi, za co winni są władcy, rządzący. W utworach różnych gatunków jest niemało alegorycznych, symbolicznych obrazów: uprawy pola, gdzie wojna kojarzy się z orką, siewem, żniwami, jednak tutaj sieją kości, wleką ciałem, podlewają krwią. To także krwawa uczta, rzeki (potoki) krwi, bitwa jako warzenie piwa itp. Temat wojny i pokoju, jak nigdy, jest aktualny obecnie, w czasie agresji północnego sąsiada-agresora, który próbuje zniszczyć ukraińską państwowość i Ukraińców jako naród. Patriotyczne motywy wolności, walki o rodzimą ziemię, o światło i dobro, o prawdę i sprawiedliwość, o szczęśliwą przyszłość, przedstawione w tradycyjnym folklorze, aktualizują się, transformują w nowe formy treściowe, co z czasem stanie się obiektem wnikliwych studiów dla folklorystów. Badaczka poruszyła w monografii wiele problemów religijnego wypełnienia utworów folklorystycznych, nakazów moralnych ustnych ludowych i kościelnych dogmatycznych światopoglądów. Jednak ten aspekt, jak dla mnie, wymaga specjalnego fundamentalnego naświetlenia w osobnych pracach. Monografia Łesi Muszketyk “Moralny kanon ukraińskiej tradycyjnej kultury: według źródeł folklorystycznych” zwraca uwagę na palące problemy teraźniejszości, na głębsze poznanie niepisanych praw moralnych bytu według materiałów tradycyjnego światopoglądu i folkloru jako jego specyficznej formy, na to, co w tradycji jest przerywane, przejściowe, przemijające, a co trwałe, wieczne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Niepisane prawa bytu

Mykoła Dmytrenko, pisarz, profesor, doktor nauk filologicznych. Swoje doświadczenie jako tłumaczki Łesia Muszketyk naświetliła w monografii „Przekład z języka węgierskiego na ukraiński: uogólnienia teoretyczne i doświadczenie praktyczne” (2006), została nagrodzona dyplomem Uniwersytetu Debreczyńskiego im. Lajosa Kossutha za zasługi w nauczaniu języka ukraińskiego (1997), otrzymała osobiste wyróżnienie Forum Wydawców we Lwowie (2013) oraz nagrodę „Błahowist” Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy za monografię „Folklor ukraińsko-węgierskiego pogranicza” (2013). W folklorystyce Łesia Muszketyk należy do czołowych specjalistów, jej prace są znane na Ukrainie i za granicą oraz wpływają na stan rozwoju nauki o ustnej twórczości ludowej, kształtują pozytywny wizerunek w ukraińskiej i europejskiej przestrzeni naukowej. Jest autorką książek „Slawistyczna folklorystyka na Węgrzech: koniec XIX–XX w.” (1992), „Przekład z języka węgierskiego na ukraiński: uogólnienia teoretyczne i doświadczenie praktyczne” (2006); „Człowiek w baśni ludowej Karpat Ukraińskich: na materiale tradycji narracyjnej Ukraińców i Węgrów” (2010), „Folklor ukraińsko-węgierskiego pogranicza” (2013), „Studia slawistyczne na Węgrzech: historia i stan współczesny” (2014), „Postacie ukraińskiej baśni ludowej” (2014) i in. Monografia Łesi Muszketyk „Moralny kanon ukraińskiej kultury tradycyjnej: według źródeł folklorystycznych” (2022) dedykowana jest ojcu Jurijowi Mychajłowyczowi i babci Ulianie Onufrijiwnie Muszketykom „z miłością i wdzięcznością”. Autorka rozpatrzyła tradycyjną etykę (etnoetykę), właściwą ukraińskiemu społeczeństwu XIX – początku XX w., przez pryzmat twórczości folklorystycznej, znamiennych kodów folklorystycznych. Na podstawie różnorodnych gatunkowo utworów badaczka prześledziła specyficzne aspekty przejawiania się moralności ludowej: zarówno najwyższe dążenia duchowe, jak i pragmatyczne, utylitarne, a także społeczne, pracocentryczne i rodzinne wartości tradycyjnej wspólnoty, jej normy behawioralne i stereotypy, role płciowe, moralną samoświadomość poszczególnej jednostki – przedstawiciela zbiorowego społeczeństwa. Łesia Muszketyk naświetliła wychowawcze, dydaktyczne funkcje ustnej filozofii ludowej, pojęcia dobra i zła, prawdy moralnej, które w swoisty sposób zostały ucieleśnione w artystycznych obrazach i symbolach folkloru oraz nabrały odpowiednich znaczeń w korelacji ze zmienną rzeczywistością. Sporo miejsca w monografii poświęcono charakterystyce moralnego ideału człowieka, przedstawionego w folklorze (przede wszystkim w ustnej prozie ludowej baśniowej i niebaśniowej, małych formach treściowych – w szczególności przysłowiach i porzekadłach). Wstęp monografii, napisany w stylu publicystycznym (oczywiście w celu bardziej emocjonalnej aktualizacji poruszanych problemów przetrwania ludzkości w dobie globalizacji), ukierunkowuje na postrzeganie ukraińskiego folkloru jako systemu praw moralnych, przepisów, które leżą u podstaw orientacji światopoglądowych i wraz z innymi czynnikami kształtują mentalność etnosu. Autorka słusznie zauważa, że „w ukraińskiej etnoetyce połączyły się pojęcia dobra, prawdy (rzetelności) i piękna, wyraźną cechą ukraińskiej literatury ustnej jest kalokagatia, co jest świadectwem harmonijności i humanistycznych pierwiastków mentalności narodu” (s. 12). W książce jest sześć rozdziałów, wnioski, zamiast posłowia, spis wykorzystanej literatury i źródeł. Każdy rozdział jest jak osobna rozprawa, jednak wszystkie one są połączone pojęciem „moralny kanon” – specyficznymi ustnymi prawami bytu, które kształtowały tradycję, jej stabilność i ciągłość. W pierwszym rozdziale mowa jest o: „Etyce i moralności w wymiarach ogólnoludzkich i narodowych. Etnoetyce”, „Cechach mentalności i ideach etycznych narodu ukraińskiego”, „Etycznym wypełnieniu poszczególnych gatunków folklorystycznych”, „Badaniu moralności ludowej według źródeł folklorystycznych i innych”. Tę problematykę autorka prześledziła na poziomie teoretycznym i empirycznym, objęła choć nie wszystkie gatunki folkloru, to jednak najbardziej charakterystyczne, najbardziej skoncentrowane w aspekcie przedstawienia etyki, moralności. Najwyższe wartości sofijne i wyobrażenia ontologiczne w ukraińskim folklorze prześledzono w drugim rozdziale. Nazwy podrozdziałów: „Wyższe wartości oraz dialektyka dobra i zła w tekście ustnym”, „Werbalizacja moralnego ideału człowieka w ukraińskiej baśni ludowej”, „Pojęcie losu i jego personifikacja w utworach ustno-poetyckich”, „Eudajmonizm i paradoksalność ludzkich pragnień w narracjach ludowych”, „Aksjologiczne aspekty życia i śmierci w dyskursie folklorystycznym”. W trzecim rozdziale przeanalizowano mikrokosmos relacji międzyludzkich w folklorze; czwarty rozdział poświęcono naświetleniu etycznych wyobrażeń o człowieku i społeczeństwie w tradycji ustnej oraz relacjom w gminie. W piątym i szóstym rozdziale mowa jest o folklorystycznych wzorcach etyki ekologicznej i postulatach religii ludowej w tekstach folklorystycznych. Zważywszy na to, że monografia została napisana przed pełnoskalową zbrojną inwazją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, można zaobserwować w tekście pewne odwołania do rosyjskich badaczy, co ogólnie nie narusza ukrainocentryczności wykładu, ale obecnie jest odbierane szczególnie ostro jako coś, co straciło aktualność i znaczenie naukowe. W podrozdziale o mentalności i ideach etycznych Ukraińców Łesia Muszketyk przytacza słowa Mychajła Hruszewskiego: „Kiedy ukraińskie życie rozwija narzuconą jej przez moskiewską politykę, moskiewską przemoc północną orientację, może ona z nową siłą, z nową energią odnowić swoje związki z zachodnim światem” (s. 20). Prorocze stwierdzenie. Wieloaspektowość poruszonych w monografii problemów spowodowała również pewną spektralno-fragmentaryczną kolejność wykładu i odpowiednie wnioski. Rozpatrując moralność jako uniwersalny sposób organizacji i rozwoju zarówno społeczeństwa w całości, jak i poszczególnych ludzi, autorka zaznaczyła, że główną z funkcji moralności jest regulatywna (inne to humanistyczna, oceniająca, światopoglądowa, poznawcza, komunikatywna, wychowawcza itp.). Mając charakter ogólnoludzki, moralność każdego narodu demonstruje również swoją specyfikę, wszak różne narody według różnej skali oceniają ludzkie zalety i wady. Tradycyjna ukraińska moralność, według Łesi Muszketyk, należy do tzw. „kultury wstydu”, właściwe jest jej zachowanie jednostki, zorientowane na reakcję innych w odniesieniu do jego działań i czynów (s. 668). Organicznym składnikiem ukraińskiej mentalności, podkreśla badaczka, są idee etyczne, swoiście przedstawione w folklorze. W utworach różnych gatunków pojawiają się zarówno idealna rzeczywistość, jak i moralny ideał, i stereotypy, wzorce zachowań – przykłady uczenia się zarówno na pozytywnych, jak i negatywnych wzorcach. Zdarzają się zarówno imperatywne, jak i optatywne modusy świadomości moralnej, zarówno bezpośrednie sentencje, moralitety i pouczenia, jak i ukryte, podświadome sugestie, intencje emotywne, które budzą empatię i wysokie uczucia, wszak utwory folklorystyczne są naznaczone kalokagatią – całością etyczno-estetycznego postrzegania rzeczywistości. Do „najbardziej dydaktycznych” gatunków folkloru należą baśnie i paremie. Strona moralna, związana z oceną czynu z punktu widzenia ogólnie przyjętych norm, jest decydująca przy postrzeganiu fabuły baśniowej. Baśń sugeruje wartości moralne poprzez logikę przeciwstawienia dobra i zła. Pozytywny bohater, nosiciel dobra, zwycięża złoczyńcę, dzięki czemu utwierdza się optymistyczny scenariusz dla tych, którzy przestrzegają moralnego kanonu i działają. Muszketyk Łesia. Moralny kanon ukraińskiej kultury tradycyjnej: według źródeł folklorystycznych: Monografia. Kijów – Kamieniec Podolski: Sp. z o.o. „Drukarnia „Ruta””, 2022. – 752 s. W nowoczesnym ukraińskim polu kulturowym, naukowym i oświatowym zauważalna jest działalność Łesi Muszketyk – folklorystki, profesjonalnej tłumaczki tekstów literackich i naukowych. Jest ona członkinią Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Związku Pisarzy Węgier, doktorem nauk filologicznych, członkiem korespondentem Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Przetłumaczyła z języka węgierskiego na ukraiński monografie A. Görömbeia „Historia literatury węgierskiej” (1996) oraz L. Kósa „Czyimi jesteście synami? Przegląd węgierskiej etnografii” (2002), a także dzieła literatury pięknej: powieści i opowiadania É. Janikovszky, E. Galgóczi, I. Csaplára, D. Kosztolányiego, I. Örkénya, T. Déryego, zbiory baśni (półtora tuzina książek).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

„Zmartwychwstanę dzisiaj! Dla nich, moich zakutych w kajdany ludzi”

Zarówno dzień 22 maja dalekiego 1861 roku, jak i reszta przepełnionych tęsknotą i smutkiem za narodowym prorokiem dat, nie są pozbawione sakralności, mogę twierdzić bardziej niż pewnie. Bo przecież wszystkie wydarzenia, które miały miejsce zaraz po śmierci Tarasa Szewczenki, a przede wszystkim te, które były związane z przygotowaniem jego powtórnego pochówku na Ukrainie, są przeniknięte głębokim sensem mitologizacji wizerunku Kobziarza, wiarygodności i nienaruszalności jego proroctw, a najbardziej – nieoczekiwanym wyrazem woli żywiołowej ogólnonarodowej miłości i żałoby… Jurij PŁAKSIUK Nawet pomimo tego, że w petersburskich czasopismach nie wydrukowano ani jednej żałobnej notatki o śmierci Tarasa Szewczenki, wieść o odejściu w zaświaty wielkiego małorosyjskiego malarza i poety (który jeszcze za życia stał się legendą, a po śmierci – kanonizowanym mitem) błyskawicą obiegła konającą od pańszczyźnianych pęt Imperium Rosyjskie… „Umarł ojciec Taras. A miał przecież zaledwie czterdzieści siedem lat… Na martwym obliczu leżała pieczęć tych szlachetnych myśli, które nigdy nie opuszczały żywego Szewczenki… W głowach nieboszczyka diak akademickiej cerkwi czytał bardzo powolnie i cicho psałterz…” Właśnie w tych pierwszych chwilach oddawania czci pamięci Tarasa Hryhorowycza wykuwały się podstawy jego proroctw, zarysowywały się sakralne sensy jego legendarnej działalności, uwieczniały się znaczenia dalszej duchowej wielkości, według słów P. Kulisza, postaci „ostatniego Kobziarza”. „…Było pożegnanie, ale nie zważając na to, jakieś radosne uczucie i świeżość wiały na duszę… Każdy, słysząc publiczną ocenę poety-człowieka, i płakał, i radował się!.. Ze wszystkich pogrzebów, które przyszło mi widzieć od tamtego czasu, mówił później Terpohoriew, żaden nie miał na sobie takiego piętna prostoty i szczerości, jak pogrzeb Szewczenki. Widziałem pogrzeby Niekrasowa, Dostojewskiego, Turgieniewa, Sałtykowa-Szczedrina, ale wszystkie one były zatrute wstrętnym, sztucznym, nieszczerym, tendencyjnym duchem demonstracji… Podczas gdy pogrzeb Szewczenki był czysty od tego jarmarcznego komediantstwa… Nie było tu ani palmowych, ani laurowych wieńców, ani innych ozdób teatralnych…” Być może dociekliwy czytelnik wyrazi uwagę dotyczącą nadmiernego cytowania wspomnień świadka o pogrzebie poety, jednak podaję je celowo, aby podkreślić, że właśnie te nieśmiertelne, wiarygodne opisy ostatnich godzin przebywania malarza Szewczenki w Akademii („po tym, jak jego kwaterę zamknięto i opieczętowano”), jak nic innego dają klucz do zrozumienia wszystkich późniejszych, pełnych dramatyzmu wydarzeń związanych z uwiecznieniem jego pamięci. Wszak z jednej strony prawo bycia publicznym sędzią, aby ustanawiać moralne kryteria lojalności i dobroczynności zmarłego, szybko przejęła na siebie cerkiew, od razu na polecenie synodu zabraniając cyrkularzem odprawiania w Petersburgu panichidy za Szewczenkę, ponieważ był on „politycznym przestępcą”. Podczas gdy z drugiej – państwo, do którego należało niezwłocznie podjąć niełatwą decyzję: pozbawić miasto prochów buntownika i wolnomyśliciela oraz wydać zezwolenie na przewiezienie go na Ukrainę (dla dalszej mitologizacji, zapewne, na terenach Małorosji), albo pozostawić w obcej mu stolicy, czym wywołać kramolne manifestacje i wzburzenie demokratycznej opinii publicznej z każdego nowego powodu oddawania czci jego pamięci. A jeszcze, w odróżnieniu od cerkwi, cesarska Kartagina obawiała się innego nieszczęścia: osobnego wyniesienia chłopa pańszczyźnianego na wielkoruski tron literacko-poetycki, pomimo tego, że do takiej sakralnej roli pretendowała wybitna plejada własnych genialnych poetów. Właśnie na taką myśl naprowadziły mnie Autoportret wersy z artykułu rosyjskiego krytyka literackiego Apollona Grigorjewa, opublikowanego w ówczesnym kwietniowym nakładzie czasopisma „Wremia”. „Pięknem i siłą poezji wielu stawia Szewczenkę na równi z Puszkinem i Mickiewiczem. My pójdziemy dalej: u Szewczenki jaśnieje to nagie piękno poezji ludowej, którego u Puszkina i Mickiewicza tylko iskierki błyszczą... Szewczenko – ostatni Kobziarz i pierwszy wielki poeta wielkiej literatury…” Na zmianę prostoty, szczerości i smutku, które miały miejsce w dniach upamiętnienia i pochówku Tarasa Szewczenki na cmentarzu smoleńskim 12 marca, przyszło ożywienie z powodu przeprowadzenia aukcji oraz podziału osobistego majątku i rzeczy poety. Organizatorzy rytualnych działań oraz działacze społeczni już bardziej przejmowali się problemami zebrania funduszy na przewiezienie prochów Szewczenki na Ukrainę, na uzyskanie w tym celu zezwolenia od petersburskiego generał-gubernatora, aniżeli wyborem miejsca i ozdobieniem pierwszego grobu. Przyjaciele wspomnieli wprawdzie, że wielokrotnie bywał przy Cerkwi Smoleńskiej Ikony Matki Bożej, robił z tego miejsca szkice w albumie, nawet przeniósł na papier krajobraz, gdzie czuł się wolnym i nieobciążonym ziemskimi kłopotami. Tam też wykopali grób… Pierwszy, tymczasowy, który po ekshumacji ciała cmentarni grabarze zasypali, a mieszczanie i bracia aż na całe sto dwadzieścia osiem lat zapomnieli o jego dokładnej lokalizacji. „Dopóki Tarasowa mogiła była w Sankt Petersburgu, wydawało się nam – powiedział wtedy redaktor „Osnowy” – że śmierć jeszcze nie wszystko zabrała ze sobą: a teraz – żegnaj Tarasie, na wieki żegnaj!” …Pięćdziesięciolecie Tarasa Szewczenki w marcu 1864 roku na Ukrainie, jak i w Petersburgu, minęło niepublicznie, cicho i smutno. Wałujewskie prześladowania ukrainofilstwa, represje wobec liderów ówczesnej ukraińskiej wspólnoty demokratycznej, zdawało się, na zawsze zatrą z ludzkiej pamięci cierpiętniczą drogę proroka Tarasa Szewczenki do ogólnonarodowej Golgoty. Do groteski zniekształcą wizerunek Wielkiego Ukraińca i ostatniego Kobziarza, celowo rozgraniczą jego biografię i twórczy spadek na tyle daleko, na ile wtedy było to wygodne i korzystne dla władzy, by manipulować przebiegiem jego tułaczki na cierniowej drodze życia. Dlatego też nie pisano przez kilka dziesięcioleci do caratu żadnych petycji dotyczących konieczności stawiania pomników poecie, bo przecież nikomu nie wolno było inicjować takiej „kramoły”. Nawet pierwsza próba skierowania jedynie „prośby” do carskiego rządu o uzyskanie zezwolenia choćby na zebranie funduszy na pomnik w Kaniowie, która miała miejsce w 1882 roku, zakończyła się przewidywalną kategoryczną odmową. „Żeby nie było żadnych manifestacji, żadnych wzburzeń gawiedzi!” Dopiero po obaleniu caratu i przewrocie bolszewickim, w marcu 1918 roku, wzniesiono w Piotrogrodzie gipsowy pomnik poety autorstwa łotewskiego rzeźbiarza Janisa Tilbergsa, który przestał zaledwie osiem lat. Dla zachowania chwiejnej władzy na całym terytorium imperium, tym i innymi podobnymi ukłonami w stronę młodego państwa ukraińskiego, bolszewicy podstępnie próbowali flirtować z jego narodem, aby w pełni „podporządkować sobie ukraiński żywioł”. A już w latach trzydziestych, na tle represji i cierpień narodu ukraińskiego w czasie kolektywizacji i wielkiej industrializacji, przejawy ogólnonarodowej miłości do swojego proroka po raz kolejny podstępnie i manipulacyjnie wykorzystywane były przez stalinowsko-leninowską klikę. Właśnie dlatego uwiecznienie w brązie pamięci Ojca narodu organizatorzy Hołodomoru w Ukrainie – Stanisław Kosior i Paweł Postyszew – rozpoczęli nie od tysiącletniego Kijowa czy od grobu Tarasa Szewczenki na Czerneczej Górze, a od zrusyfikowanej nowej stolicy USRR – Charkowa. Przy tym powierzając odpowiedzialne zadanie partyjne rzeźbiarzom – nie Ukraińcom: zwycięzcy konkursowego projektu Kostiowi Buldynowi czy innemu sławnemu w tamtym czasie artyście Iwanowi Kawaleridze, a leningradzkiej grupie rzeźbiarzy pod wodzą Matwieja Manizera. I Rosjanie bardziej niż skutecznie poradzili sobie z zamówieniem społecznym partii, wznosząc nad figurami powstańczych chłopów, robotników, przedstawicieli radzieckiej inteligencji i czerwonoarmistów postać ponurego i podstarzałego poety. Tak by rzec, po państwowemu wywyższyli obraz uciemiężonego przez carat rewolucjonisty-demokraty… Nie minęły nawet trzy lata, jak podobne pomniki ukraińskiego Kobziarza, dzieła tego samego Manizera, powstają w Kijowie i na Czerneczej Górze… Ukraiński prorok Taras Szewczenko – to nie starzec w czapce i kożuchu, a młody człowiek, twórca nowej ukraińskiej estetyki oraz nowoczesnej ukraińskiej idei. Właśnie taki obraz naszego geniusza przeniósł przez całe swoje twórcze życie kanadyjski rzeźbiarz ukraińskiego pochodzenia Leo Mol (Leonid Mołodżanyn). Dla takiego rozumienia postaci poety, myśliciela i artysty miał wystarczająco dużo powodów i podstaw. Przecież sam w wieku pańszczyźnianego Tarasa przybył do Leningradu w 1933 roku, gdzie po ukończeniu wieczorowych kursów został uczniem tejże szkoły przygotowawczej przy Akademii Sztuk Pięknych. Szkoły, od której rozpoczynał torować drogę do ogólnonarodowego uznania siedemnastoletni Szewczenko. A ucząc się już w Akademii, w studiu rzeźbiarza Matwieja Manizera, wraz z innymi uczniami dołącza do pracy nad kompozycją charkowskiego pomnika. I nie tylko dołącza, ale i ośmiela się proponować Manizerowi swoje wizje obrazu Kobziarza. Najpierw – dla rzeźby pomnika w Charkowie, w 1936 roku, potem – dla kijowskiego. „Naprzeciw studenckiej Alma Mater, gdzie Szewczenko zaczynał współpracować w Czerwonym Korpusie z uniwersyteckimi wykładowcami, jako członek Tymczasowej komisji archeologicznej, mając za plecami zaledwie 31 lat, nie godzi się wznosić postumentu z tym samym obrazem poety z ostatnich lat życia, który być może był jeszcze akceptowalny dla Charkowa i Kaniowa…” – bezskutecznie próbował dyskutować z Manizerem na rok przed otrzymaniem dyplomu rzeźbiarz Leo Mol. Choć rozumiał, że leningradzki artysta nie mógł odstępować od linii partii, a i sam wcześniej nie szczególnie przejmował się nowatorstwem w odtwarzaniu rzeźbiarskich obrazów Tarasa Szewczenki… Nieosiągalne pozostawały szewczenkowskie sakralne daty 9, 10 marca i 22 maja w twórczej biografii Leonida Mołodżanyna przez ćwierć wieku, aż do momentu, kiedy w Waszyngtonie, w 1964 roku, dla uczczenia 150-lecia urodzin ukraińskiego proroka, ustawiono pomnik z brązową rzeźbą, po raz pierwszy oznaczoną twórczym Pomnik Tarasa Szewczenki w Iwano-Frankiwsku. Rzeźbiarz Leo Mol

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pseudonimem jej autora „Leo Mol”. Była to dramatyczna, niemal detektywistyczna historia organizacji konkursu i zatwierdzenia najbardziej oryginalnego projektu pomnika, z której dzięki Kongresowi USA, osobistemu udziałowi byłego prezydenta Dwighta Eisenhowera, zasłużenie wyszedł zwycięsko wbrew nadludzkim wysiłkom Związku Radzieckiego, by za wszelką cenę nie dopuścić do tego wydarzenia, przynajmniej przed odsłonięciem jubileuszowego monumentu w Moskwie, a także, niestety, celowo zorganizowanym przez władze oświadczeniom ukraińskich klasyków Pawła Tyczyny i Maksyma Rylskiego. Tylko gdyby urodzony w Ukrainie artysta Leo Mol nie był całkowicie pewny swojej twórczej racji, to w przeciwieństwie do istniejących pomników nigdy nie rozpocząłby powrotu do Ukrainy wizerunków młodego ukraińskiego proroka w brązie… Wizerunku, który rzeźbił na podstawie autoportretu Tarasa Szewczenki, namalowanego ręką Szewczenki w 1843 roku… I dopiero po 28 latach od triumfalnej waszyngtońskiej monumentalnej epopei kieruje wzrok znanego już na świecie rzeźbiarza i artysty ku stolicy niepodległej Ukrainy… „Szanowna Pani Olgo Iwanowno! – pisze Leo Mol w liście do dyrektor Państwowego Muzeum Tarasa Szewczenki pani Polanyczko 20 lipca 1992 roku – korzystam z okazji i wysyłam Pani ten list. Mam do Pani pytanie: Na jaki adres i imię wysłać Pani figurę Tarasa Szewczenki w brązie (205 cm), która była modelem roboczym dla figury pomnika Tarasa Szewczenki w Waszyngtonie… Czy trzeba zaznaczać, że to prezent dla Pani muzeum?.. Oczywiście, pokryję koszty odlewu w brązie i transportu… „Z poważaniem, Pani Leonid Mołodożanin (Leo Mol)”. Osobno informował rzeźbiarz także o tym, że sam przybędzie do Kijowa w następnym miesiącu, 19 sierpnia. Jak planował artysta, tak i wcielił swój zamysł w życie. Rzeźba nadeszła z Monachium 24 sierpnia i została ustawiona najpierw w pomieszczeniu muzeum, gdzie była eksponowana aż do marca 2014 roku. Sam przebywał wtedy w Kijowie tylko kilka dni, spotykał się z przyjaciółmi i kolegami, po czym odjechał z powrotem do Kanady, zadowolony z tego, że twórczy dar przypadł do gustu kijowianom… Przejmował się Leo Mol także ustawieniem pomnika Kobziarza w już przemianowanym Sankt Petersburgu. I nie tylko przejmował się, ale i kończył odlewanie w Monachium brązowej rzeźby poety dla miasta, w którym rozkwit- Z listu do Olgi Polanyczko (1992) niezmiennych wyszywankach, sprawiała wrażenie stateczności i autentyczności. Gorąco interesowała się przedchrześcijańskimi wierzeniami i często śpiewała swoim potężnym „ludowym” contralto – pieśni obrzędowe, pogańskie lub stylizowane na nie, w duchu Runwiry. I tamtego dnia w „Berezolu”, wypiwszy z nami herbaty, wstała i rzekła: „Teraz was wszystkich pobłogosławię” – i rozlała się pieśnią-winszowaniem tak, że wydawało się, iż gabinet redakcyjny jest za ciasny dla jej głosu. Mam jeszcze jedno ciepłe, czysto osobiste wspomnienie o niej. Już dużo później – czy to w 2016, czy to w 2017 roku – pani Walentyna, oburzywszy się tym, że charkowski obwodowy Departament Kultury nie zaprasza na oficjalne koncerty z okazji świąt państwowych mnie i jeszcze kilku sympatycznych jej śpiewaków, zjawiła się w Derżpromie osobiście i dała niezłą słowną burę tej upoważnionej osobie, z którą rozmawiała. Żadnych rezultatów to nie przyniosło, ale mnie ten czyn poruszył do głębi. Bliscy pani Walentyny piszą, że zmarła w swoje urodziny, będące jednocześnie Dniem Wyszywanki: zbierała się z osobami o podobnych poglądach na uroczysty pochód, ubrała się odświętnie, wyszła z domu i poczuła się źle. Przyjechała karetka, ale nic nie mogła zrobić. Śmierć – to zawsze tragedia, lecz jeśli już było pisane umierać, to być może lepiej odejść właśnie tak – nagle, w odświętnym stroju, zostawiając w sercach tych, którzy cię znali, jasny ślad. Lucyna Chworost Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki głęboko smuci się w związku ze śmiercią Walentyny Jakiwny Owod i wyraża współczucie wszystkim, którzy znali zmarłą. Odszedł za wieczną granicę Łewko Dutkiwski (1943–2023) – znany ukraiński muzyk, kompozytor, założyciel i kierownik wokalno-instrumentalnego zespołu „Smerichka”, reżyser, pedagog, jeden z założycieli ukraińskiej muzyki estradowej, ludowy artysta Ukrainy. „Smuci się rodzinna Ukraina, góry Karpaty, drogie sercu Kuty, płaczą huculskie cymbały za genialnym Maestro Łewkiem Dutkiwskim i proszą u Pana dla niego Królestwo niebieskie... Świetlana i wieczna pamięć tobie, sławny bracie, wielki Ukraińcu... Twoje pieśni będą zawsze pośród nas, Ukraina będzie pamiętać Łewka Dutkiwskiego...” (Pawło Dworski).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pamięci Walentyny Owod

Sankt Petersburga. Już razem z prezydentem niepodległej Ukrainy Leonidem Kuczmą. Do tego mniej uroczystego, ale sakralnego i niespodziewanego wydarzenia doszło 22 grudnia 2000 roku w zaśnieżonym skwerku na placu Słowiańskim, w porze dalekiej od jasnej… Aby z jednej strony upamiętnić w poradzieckiej przestrzeni niezachwianą przyjaźń Rosji i Ukrainy, a z drugiej – przepowiedzieć, być może, przyszłe mroczne czasy w nierównoprawnym związku państw: tyrana i jego wiekowej ofiary... W 2008 roku, na rok przed śmiercią, Leonid Mołodżanin wybiera centrum obwodowe Iwano-Frankiwsk na miejsce swojej ostatniej próby powrotu monumentalnej szewczenkiany na Ukrainę. Niewiele miast Ukrainy może równać się z ogromnym wkładem mieszkańców Przykarpatcia w kształtowanie i rozkwit światowego ukraiństwa, w walkę galicjan o wolność i niezależność, w którym to mieście narodził się geniusz Tarasa Szewczenki i w którym on sam ukształtował się jako rzeźbiarz i artysta. Nie wahać się z kolejnym apelem dodawał mu pewności i zdecydowania także rozpad radzieckiego imperium. Kanadyjczyk z ukraińskimi korzeniami rozumiał, że pozbywszy się tak wpływowego w sensie gospodarczym i kulturowym państwa, Rosja znów będzie uciekać się do flirtowania z ukraińskimi włodarzami; że lepszego środka na to, by znów „podporządkować sobie ukraiński żywioł”, w tamtym czasie nie było. Dlatego też Smolny w 1989 roku zabrał się za ustawienie na Wyspie Wasylewskiej pomnika Tarasa Szewczenki. Jednak z powodu niskiej jakości wniesionych projektów, wkrótce ogłosił jego wstrzymanie… I znów rzeźbiarz pisze list, znów do mera Anatolija Sobczaka adresowane są te same ważne argumenty dotyczące bezpłatnego „Z szacunkiem, Wasz Leonid Mołodżanin (Leo Mol)” ukraińskiego państwa, jednak z powodów poniżania przez władzę radziecką ich niepokorności i buntowniczej charyzmy, na główny pomnik Kobziarza i proroka, którego tam najbardziej na świecie szanowano, tak i nie zdobyli się. Ani kiedyś, ani w latach niepodległości. Oto i wysłał Leo Mol swój ostatni w życiu apel do włodarzy miasta z propozycją przyjęcia od niego oraz ukraińskiej diaspory Kanady bezcennego daru – Ojca narodu, myśliciela i proroka w brązie. Rzeźba przybyła do Iwano-Frankiwska z Monachium cicho, po prostu, jakby na zapoznanie mieszkańców Przykarpatcia z analogiczną figurą z brązu, którą zamierzała ustawić kanadyjska stolica na monumentalnej steli w Ottawie. Prawdopodobnie właśnie ta okoliczność wpłynęła na przerwanie rzeczowej dyskusji organizacyjnej między włodarzami Frankiwska a społeczeństwem w sprawie projektu kompozycji i wyznaczenia miejsca pod postument. Stosunkowo niedługiej, bo zaledwie miesiąc i cztery dni przed odsłonięciem pomnika w Ottawie, 22 maja 2011 roku na głównej alei parku miejskiego Iwano-Frankiwska na zawsze zamieszkał wizerunek młodego i niezłomnego ukraińskiego proroka… Dlatego obecnie i zawsze 22 maja to sakralna, żałobna i znamienna data. Zarówno w historii Ukrainy, jak i w losie Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Ponieważ ostatni Kobziarz i Wielki myśliciel, jak nikt inny w ciągu krótkiego i pełnego tragizmu życia, „na łzy swojego narodu zawsze odpowiadał swoimi łzami”. wykonania i wysłania rzeźby Petersburgowi jako daru dla miasta swojej studenckiej młodości i twórczej przystani ukraińskiego proroka. Tylko tym razem szczodry podarunek nie od razu przypadł do gustu petersburskiej inteligencji, a przede wszystkim wielkoruskim urzędnikom Smolnego, wśród których szczególnie wyróżniał się swoim nieprzyjęciem nietradycyjnego wizerunku poety, a być może i „trojańskiego” daru od wyklętego w Związku kanadyjskiego emigranta, średniej rangi urzędnik-międzynarodowiec W. W. Putin… Tylko nie mógł współpracownik mera A. Sobczaka przewidzieć, że minie zaledwie siedem lat i będzie musiał nie tylko dawać „zielone światło” na ustawienie niegdyś zutylizowanego pomnika, ale i osobiście, już jako Prezydent Federacji Rosyjskiej, otwierać z okazji 300-lecia 19 maja odprowadziliśmy w ostatnią drogę Walentynę Jakiwnę Owod – Berehynię ukraińskiego Charkowa. Zmarła w swoje 76. urodziny. Kiedy dzwoniłam do niej ostatni raz, by zaprosić na Dzień Wyszywanki, bardzo się ucieszyła, że w tym roku to święto przypada w jej urodziny. Powiedziała, że na pewno przyjdzie. I już po wyjściu z mieszkania, by przyjść do nas na akcję, poczuła się źle. Odeszła w zaświaty szybko, akcja wyszywankowego amuletu przy Tarasie w tym czasie jeszcze trwała. A my czekaliśmy na nią przy pomniku Tarasa w Dniu Wyszywanki, ale tak się nie doczekaliśmy. Bukiet róż, który kupiłam dla Walentyny Jakiwny, został przy Szewczence. Walentyna Jakiwna była fundatorką wszystkich pro-ukraińskich ruchów Charkowa jeszcze od lat 80. XX wieku. Odradzała w Charkowie „Proświtę”, która była zakazana w czasach radzieckich. Jest jakiś głęboki symbolizm w tym, że odeszła w zaświaty, idąc do swojej „Proświty” na święto wyszywanki w swoje urodziny. Bożego nieba dla Pani, Walentyno Jakiwno! Królestwa niebieskiego! Hałyna Kuc *** Z gorzkim zdziwieniem dowiedziałam się o nagłej śmierci pani Walentyny Owod – legendy ukraińskiego Charkowa, kobiety, bez której trudno wyobrazić sobie i naszą „Proświtę”, i „Spadszczynę”, i cały ruch niepodległościowy lat 1980–1990, a także wszystko, co było później. Jej pierwszym imieniem była szczerość, drugim – charyzma. Była stałą bywalczynią zebrań społecznych i duszą spotkań artystycznych. Po raz pierwszy zobaczyłam panią Walentynę latem 2007 roku w redakcji „Berezola”, dokąd zajrzała, by przywitać się z dobrymi znajomymi – redaktorem naczelnym panem Wołodymyrem Naumenką i wieloletnimi koleżankami (jakiś czas temu sama pracowała w czasopiśmie w dziale publicystyki). „Jakie ładne dziecko”, – powiedziała pani Walentyna, kiedy przedstawiono mnie (miałam 24 lata). Wysoka, postawna, o barwnej ukraińskiej urodzie kobieta w Królestwo mu niebieskie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Nowe spojrzenie na Kotlarewskiego

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Wadym HNYDASZ Aby być bohaterem, nie wystarczy po prostu urodzić się ulubieńcem bogów. Droga bohatera to przede wszystkim droga do samego siebie. Poprzez próby i pokusy prawdziwy bohater musi uświadomić sobie własną tożsamość i dokonać własnego wyboru. Wolnego. Ile by lat nie opowiadano historii o Eneaszu i jego towarzyszach z Troi, za każdym razem odczytuje się ją jako współczesną. Zwłaszcza teraz, gdy w kraju trwa wojna, ta historia zaczyna nabierać nowych odcieni. „Eneida” w Kijowskim Akademickim Teatrze Lalek to epickie, dynamiczne i wielkoskalowe przedstawienie, w którym jest miejsce także na śmiech. Bo cóż to za kozak, który nie potrafi docenić celnego żartu. – Od 2007 roku wystawiłem około trzydziestu spektakli – wspomina reżyser „Eneidy” Dmytro Drapikowski. – Początkowo, gdy pracowałem jako aktor, asystent reżysera. Potem przez kilka lat pracowałem jako główny reżyser Kijowskiego Miejskiego Teatru Lalek na lewym brzegu Dniepru. Z czasem wróciłem do rodzinnego teatru na stanowisko reżysera. Wcześniej wystawiałem głównie dla dzieci: „Mały Książę”, „Kozak Mamaj”, „Królowa Śniegu” i inne. Oczywiście dla dorosłego widza trzeba robić spektakle inaczej. Dorosły człowiek nie uwierzy lalce, która wykonuje prymitywną czynność fizyczną. Potrzeba, aby była to metafora, jakiś znak, symbol. Nasz teatr wygrał grant na wystawienie „Eneidy” od Instytutu Goethego. Swoją drogą, swego czasu ten spektakl wystawiał mój nauczyciel, artysta ludowy Ukrainy Jurij Sikało. Było to w latach 70. XX wieku. Oczywiście wtedy nie było możliwości w pełni odkryć tego dzieła tak, jak teraz: wtedy nie można było poruszać kwestii identyfikacji narodu. Były tam tylko lalki, a spektakl przeznaczony był dla młodszego widza. Reżyser, który miał przygotować nowe przedstawienie, z obiektywnych przyczyn nie mógł doprowadzić go do końca. A Instytut Goethego przyznawał środki na inscenizację tylko pod warunkiem, że wystawimy spektakl już teraz, bo sztuka żyje mimo wojny. Wtedy dyrektor – kierownik artystyczny naszego teatru Ihor Hułyj powierzył tę pracę mnie. Główny scenograf Mykoła Dańko podzielił się swoimi przemyśleniami na temat inscenizacji, pokazał szkice. Zaczęliśmy pracować. Łącznie próby trwały trzy miesiące. Nawet nasz scenariusz jest zbyt obszerny – trwa około trzech i pół godziny. Najtrudniej było zoptymalizować akcję sceniczną, opowiedzieć fabułę, nie tracąc przy tym sensu. Można wyrzucić jakiś ważny epizod – i już będzie niejasne, o czym jest ten spektakl. Wiele poprawek trzeba było wprowadzać podczas prób. Dodawaliśmy niektóre sceny, czasami z kilku scen tworzyliśmy jedną, epizody zamienialiśmy w osobne obrazy. Najtrudniej było zaadaptować utwór dla widza, gdyż jest to historia zupełnie nieprzystosowana do sceny. Tekstu nie zmienialiśmy, dodaliśmy do niego tylko jedno zdanie. Tam, gdzie jest powiedziane, że w piekle cierpieli łapówkarze, dopisaliśmy, że kipieli w kotłach „orkowie, moskale, kacapy”. Widzom podobają się te słowa. Staraliśmy się przeprowadzić przez cały spektakl myśl, że kiedy naród walczy o swoje istnienie, musi przejść przez wielkie próby. W Kijowskim Akademickim Teatrze Lalek „Zamek na Górze” zaprezentowano spektakl „Eneida”. Zespół twórczy teatru pokazał widzowi nietradycyjną wizję pierwszego dzieła nowej literatury ukraińskiej. próby, w tym przez wojnę. I to paralela ze współczesnością, kiedy naród ukraiński broni swojej niepodległości z bronią w rękach. Jestem przekonany, że tak jak Trojan, czeka nas sukces. Podobała mi się współpraca z aktorem Jarosławem Łanczakiem. Ukończył on Narodowy Uniwersytet Kultury, pracował w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Łesi Ukrainki. Kiedy dowiedział się o redystrybucji ról, powiedział, że marzy o zagraniu Eneasza. Dla tej roli aktywnie uprawiał sport i schudł, by uzyskać potrzebną formę. Kiedy przychodził na próby, zawsze znał tekst na pamięć. To profesjonalny i utalentowany człowiek. Dobra praca aktorska Wiktorii Topczij, która wykonuje rolę matki Euryalusa, płaczącej za swoim synem, poległym w walce z Rutulami. W tym momencie widz zawsze płacze, płakali podczas prób także aktorzy. Rolę Turnusa wykonuje aktor z Chersonia Ołeksandr Worona, który na początku pełnoskalowej wojny ledwo wyrwał się z okupowanego miasta. Ma specyficzną mowę – bardzo szybką. Niedawno Ołeksandr zaczął grać główną rolę w innej mojej premierze – „Truffaldino – sługa dwóch panów”. Wydaje mi się, że stworzył wyrazisty obraz sceniczny człowieka, który zachwyca się tylko wojną. Myśleliśmy nad tym, dlaczego Turnus nie chce ożenić się z Lawinią. Potem zrozumieliśmy, dlatego że on jest ucieleśnieniem wojny i nie potrzebuje rodziny. Chciałbym również wyróżnić Jurija Farafonowa, który stworzył postać Zeusa, oraz Lidię Szewczenko – wykonawczynię roli Junony. A także wszystkich uczestników scen zbiorowych, w szczególności Trojan, z których każdy miał dużo tekstu. Wyrzucano mi, że nie podążam w pełni za autorem. Ale, według mojego przekonania, współczesna reżyseria nie jest zobowiązana tego robić. Reżyser prowadzi własną myśl autorską. Moi koledzy przyznają, że nie widzieli podobnej „Eneidy”. Gatunkowo określiłem ją jako heroiczną misterię. Dążyłem do pokazania, jak tworzyła się wola zwycięstwa poprzez wewnętrzne działania Eneasza i Trojan. W naszym spektaklu jest wiele sakralnych rytuałów, ceremonii, w szczególności spalenie okrętów. Myślę, że nasz pogląd ma prawo do istnienia. Komu zależy na zobaczeniu narodowego ukraińskiego humoru – ten pójdzie na inne inscenizacje „Eneidy”. A kogoś zainteresuje nasza heroiczna misteria. Około miesiąca budowaliśmy kompozycję. Jeśli uważnie się przyjrzeć, to można zobaczyć, że jest ona trójkątnego kształtu: wszędzie wyraźna geometria. Wszystkie mise-en-scènes budowane są z dołu do góry. I tylko podczas walk kompozycja się zmienia: tutaj szliśmy od zewnętrznego do wewnętrznego. Mise-en-scène to język reżysera. Jeśli nie ma mise-en-scène, to nie ma też reżysera. Wszystko inne może zrobić i aktor. Wprowadziliśmy do spektaklu scenę orgii, kiedy Trojanie przyjeżdżają do Dydony i żyją tam trzy lata. To wielka kompozycja taneczna na 12 minut, którą stworzyła choreografka Anna Kyjko. Walki układał Jurij Starostin. Myślę, że wyszło udanie. Bogowie w spektaklu chodzą na koturnach albo stoją jak rzeźby. Przyznam: zbudowanie takich mise-en-scènes nie było proste. Chór w spektaklu pełni rolę autora, który opowiada tę historię. Akcja jest jakby zapętlona. Opowiedzieli tutaj i poszli opowiadać dalej. Czyli ta misteria będzie długo podróżować po całym świecie. Wielka rola reżyserów światła Jewhena Kiune i Ołeksija Marakulina. Po premierze podchodzili do mnie przyjaciele z Narodowego Cyrku Ukrainy i innych teatrów. Dziwili się, że tak wielką pracę wykonują tylko dwie osoby. Zazwyczaj potrzeba trzech albo nawet czterech. Dużo pracy pod kątem reżyserii dodał Ihor Hułyj. Jako kierownik projektu zawsze pracował ze mną nad spektaklem. To właśnie on wymyślił podium, które wychodzi na salę, a także finał spektaklu. Wspaniale, kiedy dyrektor myśli, żyje inscenizacją razem z zespołem. Nasz szef z jednego ze swoich wykształceń jest reżyserem, więc rozumie, jak buduje się akcja sceniczna. Pracowaliśmy nad spektaklem pod ostrzałami. Połowa uczestników nie zdążyła przyjechać na próby z powodu alarmów przeciwlotniczych. Pracowaliśmy bez nich, potem ci dołączali do procesu. Także podczas czytań często wyłączano światło. Ale mimo wszystko zdołaliśmy zrobić spektakl na dwie i pół godziny. Wielka praca została przeprowadzona przy tworzeniu masek, lalek, innego rekwizytu. Kierował nią główny artysta teatru Mykoła Dańko. Jeśli chodzi o reżyserię, to jest to, według mojego przekonania, nie wynik, a proces. Z procesu jestem zadowolony. Jeśli chodzi o wynik, to tutaj swoje słowo powiedzą widzowie i krytycy. Z dyrektorem – dyrektorem artystycznym teatru Ihorem Hułym rozmawialiśmy na temat dalszej pracy. Jeszcze przed wojną miałem wystawić spektakl „Czarnoksiężnik z Krainy Oz” Lymana Franka Bauma. Będzie to musical dla rodzinnego widza na półtorej godziny. Wejdzie do niego 12 numerów wokalnych i 14 choreograficznych. Także będziemy pracować nad „Calineczką”. Będzie to nowe, nieoczekiwane spojrzenie na znaną z dzieciństwa bajkę. Chcemy wystawić „Pieśń lasu”. Będzie to wielka inscenizacja z lalkami, maskami i żywymi artystami. – Słyszałam różne opinie o „Eneidzie” – zaznaczyła reżyserka Inna Honczarowa. – A to znaczy, że się udała i wzbudziła zainteresowanie. Jestem członkinią komisji twórczej Kijowskiego Akademickiego Teatru Lalek, dlatego dobrze znam reżyserów i wielu aktorów tego teatru. Osobno chciałabym wyróżnić pracę scenografa Mykoły Dańki. On od samego początku pracy nad spektaklem zaproponował interesujące spojrzenie scenograficzne. Przejrzałam nagrania wideo wielu inscenizacji „Eneidy” w teatrach obwodowych, a także nagranie spektaklu, który szedł na scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki. Wszędzie był kierunek folklorystyczny, a tym razem widzimy zupełnie inne spojrzenie na to wielowymiarowe dzieło. Chociaż, bez wątpienia, nasza „Eneida” również jest patriotyczna. Obserwowałam każdy krok pracy reżyserów światła. „Obraz” zrobili bardzo jakościowo. Moim zadaniem było patrzeć na proces tworzenia spektaklu z boku, nie zagłębiając się w detale, a nawet abstrahując od nich, spojrzeć na spektakl oczami przyszłego widza, wyobrazić sobie, jak będzie on odbierał nową wersję „Eneidy”. Na przykład zrozumieć, jakie u widza mogą pojawić się pytania do spójności chóru, do części choreograficznej spektaklu, osobliwości gry aktorskiej. Było ciekawie odwiedzać próby, obserwować, jak spektakl się rodzi. Jak już mówiłam, znałam ten teatr jeszcze przed pełnoskalową fazą wojny. Już podczas stanu wojennego obserwowałam, jak trupa teatru aktywnie zajmuje się wolontariatem, dopóki nie miała możliwości pracować na swojej stacjonarnej scenie. Już w kwietniu – na początku maja 2022 roku teatr pokazywał swoje spektakle w szpitalu dziecięcym rejonu peczerskiego Kijowa i „Ochmatdycie”, a także w wyzwolonych miastach obwodu kijowskiego. Z chęcią będę nadal współpracować z tym teatrem, jeśli nadejdzie propozycja. Jestem gotowa wesprzeć każdą inicjatywę, pożyteczną dla rozwoju ukraińskiego teatru.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Niepowtarzalny humor Kwitki-Osnowjanenki

Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Iwana Franki zaprezentował widzom „Konotopską wiedźmę”. Inscenizację opowiadania Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki zaproponował reżyser Iwan Urywśkyj we współpracy z Tetianą Owsijczuk (scenografka, kostiumografka) oraz Susaną Karpenko (opracowanie numerów wokalnych). Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru – Wcześniej robiłem komedie w tonie dramatycznym – zaznaczył Iwan Urywśkyj. – Na przykład wystawiłem w Odessie „Księżniczkę Turandot”, ale była to bardziej tragedia. A „Konotopska wiedźma” to moja pierwsza pełnowartościowa komedia. Żyjemy w trudnych czasach, jednak zachciało się wystawić właśnie komedię. W repertuarze teatru potrzebne są różne spektakle. Pojawiło się pragnienie, by nieco zmienić siebie i dodać światła. Choć tak naprawdę komedia to rzecz umowna. Robiliśmy ją nie po to, by ludzie śmiali się dla samego śmiechu. „Konotopska wiedźma” to najstarszy tekst ukraińskiej klasyki, który wystawiałem, ma prawie 200 lat. U Kwitki-Osnowjanenki jest wiele sensów. To ciekawe i, moim zdaniem, potrzebne. Z reakcji widzów zrozumiałem, że ten spektakl jest obecnie aktualny. Początkowo w tym utworze zaciekawił mnie temat zjawisk nadprzyrodzonych. Świat ginie przez suszę, a bohaterowie próbują ten świat ratować. Pewnie w takim tonie wystawiłbym „Konotopską wiedźmę” trzy lata temu. A kiedy dorosłem, dostrzegłem w tej historii wiele innych sensów – politycznych, życiowych, rodzinnych i miłosnych. Praca nad spektaklem trwała około trzech miesięcy. To zarówno tworzenie dekoracji, jak i próby z aktorami. Hryhorij Kwitka-Osnowjanenko to niezwykle ciekawy autor ze specyficznym poczuciem humoru. Starałem się zachować atmosferę jego tekstu. A ponieważ wcześniej nie wystawiałem komedii, były pewne obawy – czy to zadziała, czy jest to potrzebne. I wizualnie spektakl znacznie różni się od moich poprzednich prac. W „Konotopskiej wiedźmie” jest wielu aktorów, z którymi pracowałem po raz pierwszy. To Nazar Zadniprowśkyj, Ołeksandr Jarema, Andrij Saminin. Szczęśliwie się złożyło, że ci aktorzy specjalizują się w gatunku komedii. Wiele mi podpowiadali. Odbywała się obustronnie korzystna wymiana doświadczeń. Zawsze ciekawie pracuje się z nowymi aktorami. Mam nadzieję, że w kolejnych inscenizacjach uda mi się popracować także z innymi wykonawcami. W Teatrze Franki jest bardzo silny zespół, z którym można robić różne rzeczy – od tragedii po komedie. W spektaklu grają też aktorzy, z którymi wspólnie zrobiliśmy już nie jeden spektakl. To Ołena Chochłatkina, Chrystyna Fedorak, Mychajło Kukujuk. Miałem już doświadczenie wspólnej pracy także z artystką Tetianą Owsijczuk. W Teatrze Franki razem wystawialiśmy „Beztalenną”, a w Teatrze na Podole – „Kamiennego gościa”. Dla nas było to dość ryzykowne rozwiązanie scenograficzne – tylko awanscena. Na takie rozwiązanie niełatwo było ustawić światło. Tą scenografią chcieliśmy podkreślić aktorów, bo to przede wszystkim spektakl aktorski. Było to dla nas pewne wyzwanie. Ponadto Tetiana opracowała sylwetki ukraińskich strojów ludowych z tamtej epoki. Postanowiliśmy uczynić je czarno-białymi. Ten spektakl wyraźnie różni się od moich poprzednich prac. Na razie się do niego przyzwyczajam. Czasami śmieję się razem z teatralną publicznością. Wypróbowaliśmy spektakl na widzach i zrozumieliśmy, co wyszło, a co nie. Będziemy go dopracowywać, ogrywać. Mam wiele planów dotyczących inscenizacji zarówno w Teatrze Franki, jak i na innych scenach teatralnych. Wśród zamierzeń – klasyka ukraińska i światowa, współczesna dramaturgia. Ale czy będę jeszcze wracał do gatunku komedii – nie jestem gotów powiedzieć. Wrażeniami z pracy nad spektaklem podzielili się aktorzy. Nazar Zadniprowskyj, artysta ludowy Ukrainy, odtwórca roli Zabrychy: – Wspominam dzieciństwo, kiedy po raz pierwszy zobaczyłem „Wiedźmę z Konotopu” w Teatrze Franki. Mój ojciec grał w tym spektaklu Demiana Sudenkę. Dopiero później dowiedziałem się, że sztukę na podstawie opowiadania Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki specjalnie dla naszego teatru napisał Bohdan Żoldak. Potem grano ją w innych teatrach. Przyznam: nigdy nie myślałem, że w niej zagram. W pewnym stopniu było to dla mnie zaskoczeniem. Próby nie były łatwe, bo równolegle jestem zajęty w przygotowaniu innego spektaklu. Po raz pierwszy pracowałem z Iwanem Urywśkym. To młody, utalentowany reżyser, dość specyficzny. W czymś się z nim zgadzałem, w czymś – nie. Mam nadzieję, że jest zadowolony ze współpracy ze mną. Osobiście jestem zadowolony z rezultatu. Z Ołeksandrem Jaremą często gramy w komediach tysiące książek własnego autorstwa, które obecnie znajdują się w 35 muzeach, gdzie przechowywane jest dziedzictwo artystyczne rodziny Sajenków, oraz ponad 40 bibliotekach, centrach kultury i innych księgozbiorach. W imieniu Fundacji Ołeksandra Sajenka pani Nina podarowała zarówno temu muzeum, jak i niedalekiemu Muzeum rodziny Kryczewskich w słynnej Opiszni nowe zbiory książek. Swoją drogą, właśnie tego dnia w Narodowym Muzeum-Rezerwacie ukraińskiego garncarstwa w Opiszni otwarto wystawę prac twórczych Ołeksandra Sajenka, jak wiadomo, ucznia Wasyla Hryhorowycza Kryczewskiego. W ramach Muzeum rodziny Kryczewskich będzie ona eksponowana jako swoiste mini-muzeum O. Sajenka, gdzie będą przedstawione na scenie i w kinie, dlatego Iwan nam zaufał i wyszło to na dobre wspólnej pracy. Ogólnie jestem przekonany, że w naszych czasach spektakle powinny być pozytywne, z humorem i czarami. (Uśmiecha się). Po raz pierwszy pracowałem razem z Mychajłem Kukujukiem. Błyskotliwy aktor, kocha improwizować. Grać obok niego jest ciekawie, ale niełatwo. Myślę, że na premierze poradziliśmy sobie dobrze. Jeszcze jedna wykonawczyni, z którą po raz pierwszy gramy w jednym spektaklu, – Chrystyna Fedorak. Mamy dwie wspólne sceny. Miałem okazję popatrzeć na jej pracę z boku. Sprawia przyjemne wrażenie. Chrystyna to młoda aktorka, w innym składzie w tej roli – doświadczona wykonawczyni Ołena Chochłatkina. Uważam, że każda z nich wspaniale gra Jawdochę Zubychę. Premiera „Wiedźmy z Konotopu” odbyła się niedawno, a ja już przygotowuję się do premiery innego spektaklu – „Zagoniony koń”, który będzie poświęcony jubileuszowi mojego ojca Lesia Zadniprowskiego. Chrystyna Fedorak, odtwórczyni roli Zubychy: – Kiedy zaczęła się pełnoskalowa inwazja, w ogóle nie myślałam o zawodzie, nie mówiąc już o komedii. Ale po powrocie do Kijowa przyszło uświadomienie, że żyjesz dalej. Pomogli właśnie widzowie, którzy nas aktywnie wsparli i zainspirowali. Okazuje się, że widzowie teraz bardzo tego potrzebują – na dwie-trzy godziny przyjść do teatru i trochę oderwać się od rzeczywistości jego spadkobierców i kontynuatorów dynastii artystycznej – Niny Sajenko i jej córki Lesi Majdanec. A tutaj, w rodzinnym gnieździe Sajenków, jeszcze długo podziwialiśmy prace samego Mistrza, Niny Sajenko i prace jej córki. Myślałam: jakimiż my, Ukraińcy, jesteśmy bogaczami, że mamy i przechowujemy swoje skarby artystyczne, które już dawno stały się częścią dziedzictwa duchowego naszego narodu. Dobrze, że rodacy naszych wielkich w której żyjemy, albo spojrzeć na nią z innej strony. Jestem wdzięczna przede wszystkim Siłom Zbrojnym Ukrainy, które zapewniają nam możliwość wychodzenia na scenę. Byłam ucieszona propozycją nowej roli. Pracowałam z Iwanem Urywśkym nie raz. Bardzo chciałam trafić do tej pracy. Zaskoczeniem było to, że moją partnerką w tej roli w innym składzie jest Ołena Chochłatkina. Jesteśmy z nią zupełnie różne, więc było ciekawie, jak Iwan to wykorzysta. Pomimo obecnego trudnego czasu, staraliśmy się podchodzić do pracy z humorem. Na próbach panowała twórcza atmosfera. Moja bohaterka – to wiedźma. Ale nie mogę powiedzieć, że w naszym spektaklu emanuje ona samym złem. Zubycha bardziej poucza. Ta postać nie jest prosta, myślę, że będzie zmieniać się razem ze mną. Będę szukać w niej czegoś nowego. Ogólnie do wiedźm mam stosunek neutralny. Jednocześnie jestem przekonana, że one i dzisiaj są w naszym życiu, to nie bajki. A sama inscenizacja – o wyborze człowieka: do jakiej siły się zwrócić i w co uwierzyć. Mam nadzieję, że praca poruszy i oczaruje współczesnego widza. W czasie wojny miałam zdjęcia do filmu „Malewicz” (reżyserka Darja Onyszczenko), gdzie grałam żonę artysty, Sofiję. Mam nadzieję, że wkrótce ten film widzowie zobaczą w naszych kinach. twórców, jak mogą, chronią je i popularyzują – czy tutaj, w Borznie, czy w Marjaniwce – o Iwanie Kozłowskim, czy w Bohdaniwce – o Katerynie Biłokur, czy Hannyna Pustynia w Motroniwce – o Pantełejmonie Kuliszu. Te posiadłości do dziś chronią twórczy ogień swoich gospodarzy i są przykładem niestrudzonej wielkiej pracy, niewyczerpanego naszego bogactwa. Jeszcze przypomniało mi się, że w Europie obecnie bardzo popularne są podróże po posiadłościach, które odtwarzają życie minionych pokoleń. I tak bardzo chciałam, żeby wojna już się skończyła, a domy naszych geniuszy stały się nie mniej popularne niż w Europie. I przesłanki ku temu są. Powiedzmy, dyrektorka firmy „Rajduha” Iraida Medwediewa opowiedziała, że złożyli projekt do Ukraińskiego Funduszu Kultury, aby zdigitalizować muzeum O. Sajenka i umieścić je w światowej sieci. Niech świat wie o naszych geniuszach!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

W muzeum bojczukisty

Olha KOBEC. Mimo nocnych ostrzałów Kijowa, Nina Sajenko rano zebrała przyjaciół, aby w ciągu trzech godzin w Borznie, w muzeum Ołeksandra Sajenki, jej ojca i nauczyciela, uczcić Światowy Dzień Muzeów oraz 25-lecie założenia tego ośrodka kultury w jej rodzinnej posiadłości. A jakże nie pokonać tych dwustu pięćdziesięciu kilometrów drogi, wciąż naznaczonej rozstrzelanymi domami i stacjami benzynowymi?.. Pojechali wszyscy, których zasłużona działaczka sztuki Ukrainy, historyczka sztuki i autorka wielu książek Nina Sajenko zaprosiła w podróż. Są to: odpowiedzialna sekretarz Towarzystwa „Czernihowskie Ziemiaństwo” Ludmyła Oriszko, historyk sztuki, docent MAUP Petro Nesterenko, Olha Pacela z Państwowej Naukowej Biblioteki Architektoniczno-Budowlanej im. W. Zabołotnego, dyrektorka firmy „Rajduha” Iraida Medwediewa, Oksana Szejczenko, Jurij Popel. W Borznie przywitała nas serdecznie dyrektorka muzeum Nina Chrapacz, przedstawiciele twórczej inteligencji miasta oraz młodzież. Obecnych powitała naczelniczka wydziału kultury, rodziny, młodzieży i sportu Rady Miejskiej w Borznie Łarysa Palanyczka, wystąpili również goście. Zainteresował program koncertowy, który przedstawiła Lilija Moskalenko, w szczególności występ męskiego zespołu wokalnego „Dżereło” pod kierownictwem Witalija Zołotarowa. Oddano hołd sławnemu mistrzowi-bojczukiście o skomplikowanym losie, artyście Ołeksandrowi Sajence, który odkrył przed Ukrainą i światem unikalne możliwości artystyczne zwykłej, wydawałoby się, słomy. Po raz kolejny podkreślono nieprzemijającą wartość jego prac artystycznych, które podbiły świat, gdyż jego wystawy gościły w dziesiątkach krajów świata, a książki o jego twórczości (ponad dwieście!) zostały zaprezentowane dzięki staraniom jego córki w 50 zagranicznych muzeach, bibliotekach i centrach ukraińskich, nie wspominając już o tych stricte ukraińskich, do których pani Nina wysłała prawie pół-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Kijów – Paryż”: wspólna tonacja dwóch metropolii

W Muzeum Hetmaństwa (Kijów) trwa wyjątkowa wystawa artystki Olgi Krawczenko. Wiktoria KOWAL, studentka II roku Ukraińskiego Uniwersytetu Państwowego im. M. Drahomanowa. Olga Krawczenko to ukraińska artystka przez duże „A”, twórczyni o szerokim spektrum, pracująca w różnych technikach i stylach, w szczególności w malarstwie, grafice, rzeźbie i innych formach sztuki. Jej twórczości właściwe są oryginalność i poszukiwania, a także umiejętność przekazania głębokich emocji i uczuć poprzez kolory i odcienie. Jeśli chodzi o obrazy pani Olgi, mają one różnorodne tematy i kompozycje. Wśród jej dzieł można zobaczyć zarówno kompozycje abstrakcyjne, jak i realistyczne portrety, pejzaże oraz martwe natury. Znane są serie jej obrazów poświęcone różnym tematom: „Nieskończoność”, „Narodziny”, „Królowa Śniegu” i inne. Jej dzieła są uznawane zarówno przez krytyków, jak i miłośników sztuki. Na wystawie „Kijów – Paryż” zaprezentowano prace wykonane w różnych technikach i formatach, które odzwierciedlają styl życia oraz różnice kulturowe między dwoma miastami. Wśród płócien znajdują się jasne pejzaże Kijowa i Paryża. Osobliwość wystawy polega na tym, że artystce udało się oddać nastrój i atmosferę obu miast, zachowując przy tym unikalny styl. Dzieła zachwycają swoją subtelnością, precyzją i oryginalnością. Jednakże, jeśli usunąć tytuły i historię obrazu, czy można zrozumieć, że przedstawione jest nie jedno miasto, a różne zakątki świata, zupełnie różne metropolie? To jeden z czynników, który skłania do refleksji. Skupiwszy się, kierując zainteresowane spojrzenie na jakiś szczegół, rozumiesz, że obrazy różnią się od siebie. Każdy obraz pani Olgi ma swoje niepowtarzalne kolory, jasność i własną duszę. Są różne, ale „żywe”. Obrazy z motywami Kijowa są bardziej domowe, wywołują czasem nawet smutek, gdy rozumiesz, że teraz, w czasie Wielkiej Wojny, te przytulne kijowskie zakątki są zagrożone wrogim ostrzałem i mogą zostać zniszczone na zawsze... Tymczasem Paryż inspiruje. Wieczorne tony są romantyczne, dzienne – optymistyczne. Przy obrazach zaczynasz fantazjować, odnosi się wrażenie, że Paryż realnie otula cię swoją atmosferą. I już jakby chodzisz obok jasnego francuskiego balkonu, który porósł dzikim winem, i już słychać śpiew paryskiego ptaka. Do Hôtel de Ville chce się wejść po prostu teraz i spojrzeć na kolory wewnątrz: czy są tak samo jasne, jak na obrazie Olgi? Kontemplując – już kijowską – ulicę Skoworody, która jest na sąsiednim płótnie, znajdujesz się niedaleko muzeum. Oglądasz szczegóły i czujesz, że jesteś w domu. Spacerujesz jesiennym Podolem z lekkim powiewem wiatru, wdychasz aromaty kijowskiej kawy i ciepłego deszczu. Obrazy wyróżniają się mistrzostwem w przekazywaniu szczegółów i atmosfery miast o dawnej historii. Wizerunki ulic są jak malowniczy pomnik architektury. Użycie jasnych i pastelowych odcieni czyni obrazy świeżymi i eleganckimi. Jak zaznaczono na stronie wystawy na Facebooku: „„Kijów – Paryż” jest wyznaniem miłości do Kijowa, a to uczucie wspaniale przekazują obrazy”. Pani Olga dobrała najpiękniejsze i najbardziej ulubione miejsca, z najlepszego kąta i w najlepszym czasie. Uwieczniła z wielkim szacunkiem i szczegółowością zarówno Paryż – miasto nadziei i miłości – jak i drogi sercu Kijów. Obrazy wykonane są w technice malarstwa olejnego, na płótnie, co pozwoliło artystce przekazać wszystkie niuanse i odcienie. Użyła techniki „nakładania warstw”, kiedy kolory nakładane są jeden na drugi, tworząc intensywność. Jest w tym poczucie żywego: tu i teraz. ...Kiedy wchodzisz do sali, widzisz portret samej Olgi, namalowany przez jej Nauczyciela Wiktora Zareckiego. To właśnie artysta Zarecki stał się tym samym spotkaniem w życiu Olgi, które dało impuls do twórczego wzlotu. Portret zachwyca prostotą i elegancją, która odzwierciedla niepowtarzalność i piękno Olgi Krawczenko jako osobowości i artystki. To jeszcze jeden przykład tego, jak współpraca między Olgą Krawczenko a Wiktorem Zareckim wpływała na ich twórcze osiągnięcia, dodawała wzajemnej inspiracji. Wystawę „Kijów – Paryż” warto odwiedzić. Zajrzeć do muzeum i spojrzeć na obrazy można do 28 maja włącznie. Jest także możliwość napisania własnej opinii w księdze. Na przykład takiej: „Artystka Olga Krawczenko połączyła dwa miasta, odzwierciedlając ich kolorowe życie. Te zakątki na zawsze osiedlają się w waszym sercu, wywołując ciepłe emocje. I bliższy staje się Paryż. I jeszcze droższy Kijów”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Rozpoczęto prenumeratę czasopism na II półrocze 2023 roku

Od 28 kwietnia bieżącego roku — według elektronicznej wersji Katalogu wydawnictw Ukrainy "Prasa pocztą" Prenumeratę można zamówić według "Katalogu wydawnictw Ukrainy "Prasa pocztą": na stronie internetowej przedsiębiorstwa państwowego "Presa" www.presa.ua na stronie internetowej spółki akcyjnej "Ukrposzta" www.ukrposhta.ua w placówkach pocztowych w salach operacyjnych urzędów pocztowych w punktach przyjmowania prenumeraty Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OW CZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Halyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Odpowiedzialny za wydanie Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn