Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №21 за 2024 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 31 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

„Obcy rozum myśli za siebie”

Zakończenie roku szkolnego odbywa się poprzez huk wrogiej raszystowskiej kanonady i nieustanne ataki rakietowe. Codzienne tragedie, od których drętwieje i milknie dusza. Obecnie – Charków. Ale Ukraina żyje. Mimo syren alarmowych placówki oświatowe nadal tworzą życie – myślą, słowem, duszą i sercem… Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Niedawne konferencje uniwersyteckie i proświtańskie, fora, „okrągłe stoły” jedynie potwierdzają, że nawet w warunkach wielkich wstrząsów, spowodowanych wojną, ludzi nie opuszcza myśl, że zmieniać życie obecne i przyszłe (w XXI wieku) będą jednak nauka, oświata, kultura, oświecenie. Prawdziwe życie jest tam, gdzie są dzieci, młodzież. Ale ludźmi się nie rodzimy, a wychowujemy. Właśnie ta myśl nie opuszczała mnie podczas licznej i wysokiej pod względem obywatelskiego zapotrzebowania prezentacji książki poetyckiej Bohdana Tomenczuka „Wyszyjcie, mamo, kamizelkę kuloodporną”. Już samo miejsce przeprowadzenia tego wydarzenia – Sobór św. Michała, który znajduje się w samym sercu Kijowa, jest oznaką społecznego znaczenia wypowiedzianego i wymodlonego, wycierpianego i natchnionego Słowa Bohdana. Sakralna świętość, gdzie nie wolno mówić półprawdą, gdzie nie godzi się bawić sumieniem, gdzie wiecznymi na postumencie dla każdego istniejącego Ukraińca są tylko duch i wiara sławnych przodków oraz zew krwi. Już dziesiąte stulecie nie przestaje być wymadlana ta święta przestrzeń, nasycona wielobarwnym Bytem narodu, spleciona ze wszystkich ludzkich uczuć, nie omijając ani zwycięstw, ani tragedii i zdrad, ani szczytów duchowych wzlotów, heroizmu, ani świętokradztwa niszczycieli wielkiego zabytku narodowego. 23 maja w uroczystej sali Akademii Duchownej Prawosławnego Kościoła Ukrainy Bohdan, wydawało się, nie tylko emocjonalnie, z bólem czytał swoje najbardziej bolesne wiersze o Wojownikach, Matkach, Ludziach, zakochanych w tak wycierpianej i niepowtarzalnie pięknej Ukrainie. Czuło się, jakby On zdawał egzamin ze swojej twórczości życiowej przed znawcami (i nie do końca), przed ludźmi znanymi i nieznanymi, przed Kijowem – przewodnikiem naszej Historii, Ukrainą. Filozoficzny pod względem swojej ludzkości i ukraińskości, liryczności i obywatelskości – Poeta, Pedagog, Oświeceniowiec. Kilka nadzwyczaj szybkich godzin brzmiał, jak dzwon Soboru, patetycznie i jednocześnie bardzo lirycznie, elegijnie głos Bohdana. Potem dzieliłem się wrażeniami z usłyszanego, zobaczonego, współodczutego ze znanymi pisarzami, uczonymi i trochę politykami. Jedyny mianownik sądów – prawdziwie, głęboko, twórczo autentycznie i porywająco. Wezwanie do zwycięstwa w tej wiecznej wojnie z moskalem na wskroś, czułym nurtem przenikało przepełnioną stojąco-siedzącym narodem salę. To nawołujące „niszczyć!” (moskowię) w wykonaniu Ołeksija Pałamarenki wierszy Bohdana z pełną siłą przeradzało się w sprawiedliwą nienawiść do najeźdźców – precz z moskwą! Zwycięstwo poprzez ukrainocentryczne wychowanie Narodu! „Jeśli ich matki rodzą morderców, – twierdzi Bohdan, – to nasze mają rodzić (wychowywać) ludzi honoru, godności z żelazną psychologią obrońcy”. Główni wychowawcy – Rodzina, Szkoła, Kościół, Ukraina. A jeszcze – tacy oddani i ofiarni budziciele, oświeceniowcy, nauczyciele, jak Bohdan Tomenczuk. Wojownik ukraińskiego hartu. Szlachetny i godny. On nie potrzebuje nadmiernej uwagi i komplementów. On po prostu idzie i czyni dobro. Jedynie prezentacjami książki „Wyszyjcie, mamo, kamizelkę kuloodporną” Bohdan zebrał dla Sił Zbrojnych Ukrainy pół miliona hrywien, jakby wyznając Pismo Święte, w którym powiedziano, że tylko za czyn twój na twojej drodze będzie twoja zapłata. Swoim prawdziwym i utalentowanym Słowem, które bierze swoje źródła od „Ojcze nasz…”, Poeta wzywa Naród: „Podnieśmy miecze… I opuśćmy przyłbice…” Podziękowanie i szacunek dla ciebie, Przyjacielu Bohdanie! Za ślad, za ból i wielkość ducha, pozostawione Ludziom dla rozpalenia Ukraińskiej Duszy. Ciąg dalszy na str. 4–5 12–13 PRENUMERATA—2024 Do 20 czerwca na drugie półrocze! Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (str. 24). Koszt jest następujący: 1 mies. — 60 hrywien. 3 mies. — 180 hrywien. 6 mies. — 360 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Szewczenkowskie imperatywy i punkt kontrolny W dniu powtórnego pochówku Proroka Ukraińcy wspominali jego testamenty

*** „Szewczenkowskie imperatywy” – pod takim hasłem uczestnicy konferencji w agencji informacyjnej „Naholos” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki rozmawiali o twórczym dziedzictwie Proroka oraz o tym, czy jego testamenty są wypełniane podczas egzystencjalnej wojny z raszyzmem. Zaproszeni do głosu laureaci Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, Łeonid Mużuk, Dmytro Łomaczuk, Anatolij Franczuk, laureaci Narodowej Nagrody im. Szewczenki Wasyl Kujbida, Jurij Nahułko, Kyryło Stecenko oraz inni działacze społeczni, naukowcy, artyści, pisarze wyrazili swoją wizję sytuacji w edukacji, nauce, kulturze i innych sferach, które doznają wielkich zniszczeń w toku wojny rosyjsko-ukraińskiej. Przemyślenia obecnych podsumował artysta Jurij Nahułko apelem: „Robić swoją robotę!”. Z kolei przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski zauważył, że „nie możemy stworzyć siły politycznej, ale powstaną nowe siły i my, z naszym doświadczeniem państwowotwórczym, możemy się do nich przyłączyć”. Przemyśleniami o „Szewczenkowskich imperatywach” podzielili się również Ihor Lichowy, Heorhij Filipczuk, Iwan Zajeć, Wałerij Asadczew, Wołodymyr Semystiaha, Ołeksandr Kowaliw, Petro Czerneha, Serhij Melnyczuk, Wołodymyr Nis, Witalij Jurczenko i inni. Inf. wł. *** W Kaniowie odbyły się uroczystości z okazji 163. rocznicy powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki, w których, oprócz władz lokalnych, wzięły udział delegacje prośwician pod przewodnictwem Pawła Mowczana oraz pisarzy pod przewodnictwem Mychajła Sydorżewskiego. Głęboko symboliczne jest to, że w dniu powrotu Tarasa Szewczenki na Ukrainę, na Tarasowej Górze w muzeum odbyła się prezentacja unikalnego wydania „Szewczenkowy punkt kontrolny” – pierwszej antologii liryki wojennej współczesnych ukraińskich artystów, których poezja współbrzmi z szewczenkowskimi motywami. Wśród nich jest szereg tych, którzy z bronią w ręku walczą o ojczystą ziemię, oraz tych, którzy, niestety, zasilili niebiańskie wieczne wojsko. Wydanie poświęcone jest 210. rocznicy urodzin Poety. Autorką pomysłu i redaktorką jest znana pisarka, kierowniczka Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu Wałentyna Kowalenko. Wydawca – Ihor Stepurin, którego kreatywność i życiodajna energia tworzenia dobra nie może nie zadziwiać. W krótkim czasie ten człowiek wraz ze swoim zespołem dokonał niemożliwego! Symboliczna okładka to mozaika narodotwórczych wydarzeń majdanowych, która układa się w obraz ojca Tarasa. Jej autorem jest zasłużony działacz sztuki Ukrainy Jurij Harmasz. Przedmowa – od Jewhena Nyszczuka, przewodniczącego Komitetu Szewczenkowskiego. W prezentacji antologii wzięli udział liczni znani mistrzowie słowa na czele z przewodniczącym NZPU Mychajłem Sydorżewskim, w szczególności laureaci Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Lubow Hołota i Pawło Mowczan, poeci Petro Zasenko, Mykoła Hrycenko, Inna Kowalczuk, Borys Ponomarenko… Emocjonalnie, energetycznie i potężnie uświetniły wydarzenie pieśnią do słów Kobziarza słynny Chór im. H. Werowki oraz zasłużona artystka Ukrainy Natalka Mamalyha. A jeszcze większe wrażenie zrobiło niezrównane czytanie poezji T. Szewczenki przez Bohatera Ukrainy Anatolija Pałamarenkę. Według informacji ze strony internetowej Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu *** Następnego dnia po uroczystościach w Kaniowie świeżo zaprezentowana książka trafiła do czytelników. Tak oto w stołecznej bibliotece nr 13, znajdującej się w rejonie sołomiańskim, poetka Inna Kowalczuk zorganizowała prezentację online wydania. Przedstawiła „Szewczenkowy punkt kontrolny” i odczytała trafne wersy patriotycznej poezji, wśród których znalazł się także jej wiersz „Do Szewczenki”. „Zespół biblioteki jest szczerze wdzięczny Innie Hryhoriwnie za prezentację oraz podarowany patriotyczno-poetycki egzemplarz, który zajmie honorowe miejsce w zbiorach biblioteki i stanie się aktualny dla naszych czytelników” – poinformowano na stronie biblioteki na Facebooku. *** W Kijowie tradycyjnie 22 maja pod pomnik Proroka w stołecznym parku przyszli zatroskani Ukraińcy. Część artystyczną upamiętnienia zapewniła Kijowska „Proświta” na czele z artystą ludowym Ukrainy Kyryłem Stecenką, który ucieszył obecnych swoim natchnionym występem. Podobnie chór „Proświta”. Miło, że do weteranów dołączyła młodzież. – Jestem niezwykle szczęśliwa, że moi uczniowie – wychowankowie 8-B klasy Gimnazjum-internatu nr 13 w Kijowie – byli dzisiaj na wyjątkowej otwartej lekcji, gdzie słowo Szewczenki brzmiało ze szczególną siłą! – powiedziała o swoich podopiecznych Olha Chodacka, nauczycielka i zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej „Proświty”. Inf. wł. *** 21 maja w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyło się wydarzenie literacko-artystyczne „Ucz niełżywymi ustami powiedzieć prawdę…”, poświęcone Dniu powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki na Górze Cherneczej w Kaniowie. Akcja została zorganizowana wspólnie z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy (NZPU) w ramach muzealnego programu „Walczcie – zwyciężajcie!”. Na uroczyste wydarzenie przybyli znani ukraińscy pisarze, działacze społeczni, śpiewacy, wolontariusze, uczniowie, wielbiciele twórczości Ukraińskiego Geniusza, w szczególności przewodniczący NZPU Mychajło Sydorżewski, dyrektor generalna Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Hałyna Soroka, zasłużony działacz sztuk Ukrainy, poeta-pieśniarz Wadym Kryszczenko, ukraiński działacz społeczny w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych, kultury i edukacji Jurij Perohanycz, a także Dmytro Czystiak, Witalij Pawłowśkyj, Borys Ponomarenko, Tetiana Folwaroczna, Stanisław Szewczenko, Inna Kowalczuk, Julija Bereżko-Kamińska, Nina Szawarśka, Rajisa Sennykowa, Tetiana Czerep-Perohanycz, Mykoła Hrycenko, Ołeksandr Skorochod, Władlen Kowtun, Roman Baranowśkyj, Wiaczesław Huk, Jarosław Tkaciwśkyj, a także uczniowie klas początkowych Szkoły Specjalistycznej nr 92 imienia Iwana Franki oraz muzycy kameralnego zespołu bandurzystów „LiRA”. Mychajło Sydorżewski zauważył, że nie byłoby tej strasznej wojny, gdyby dzieciom jeszcze od małego wpajano miłość do ojczystego języka i kultury, szacunek do ojczyzny, do rodu, do heroicznej i sławnej historii przodków. Podkreślił również, że tutaj bardzo wiele zależy od rodziców, od dyrektorów szkół, którzy muszą być wzorem dla dziecka. Przewodniczący NZPU przeczytał wiersze Tarasa Szewczenki – „Kosarz” (z cyklu „W kazamatach”) oraz „Mijają dni, mijają noce…” i podziękował kierownictwu Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy za współpracę. Pisarz i tłumacz Dmytro Czystiak zaznaczył w szczególności: „Dzień urodzin i dzień powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki dawno stały się dla Ukraińców symboliczne. W naszej ukraińskiej historii wiąże się z nimi niemało zarówno dobrych, jak i smutnych wydarzeń. Były czasy, kiedy za chęć stanięcia w takie dni przy pomniku Wielkiego Geniusza narodu ukraińskiego aresztowano, zwalniano z pracy, usuwano ze studiów… Słowo Szewczenki stało się modlitwą, do której zwracano się we wszystkich czasach. A z czasem słowo Wielkiego Tarasa nabiera jeszcze większej siły. Obecnie, w czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej, słowo Szewczenki stało się potężną bronią w walce z wrogiem, bronią, której tak bardzo boi się wróg, że próbuje celować nawet w pomniki Wielkiego Ukraińca. „Kobziarza” czytają nasi żołnierze na froncie. Jego wiersze brzmią z ust naszych małych ukraińskich patriotów – naszych dzieci. Jego „Walczcie – zwyciężajcie! Wam Bóg pomaga…” hartuje ducha każdego z nas”. Podczas wieczoru rozbrzmiewały nieśmiertelne wersy Tarasa Szewczenki, a także patriotyczna poezja współczesnych ukraińskich pisarzy. W szczególności wystąpili: Wadym Kryszczenko, Stanisław Szewczenko, Nina Szawarśka, Mykoła Hrycenko, Borys Ponomarenko, Julija Bereżko-Kamińska, Inna Kowalczuk i inni. W programie wydarzenia wykonano kompozycję literacko-artystyczną „Wieniec sławy dla Tarasa Szewczenki” – dar od uczniów klas początkowych Szkoły Specjalistycznej nr 92 imienia Iwana Franki dla wszystkich wielbicieli Ukraińskiego Geniusza, a także zabrzmiała kompozycja „Szewczenko i muzyka” – dar od muzyków kameralnego zespołu bandurzystów „LiRA” Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia P. I. Czajkowskiego (kierowniczka artystyczna – docentka katedry bandury Hałyna Sawczuk). Uczniowie wzruszająco czytali utwory Tarasa Szewczenki, a także śpiewali pieśni do jego wierszy. Służba prasowa NZPU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Partię Putina w USA pokonano – czy zwyciężymy na Ukrainie? Czynnik biurowo-partyjny wojny i pokoju – ukryta broń, wobec której nawet armie i fronty są bezsilne

Mówi się, że wojna jest kontynuacją polityki, a ja dodałbym jeszcze – i dość niebezpiecznym narzędziem geopolityki, którym próbują operować i manipulować główni gracze geopolityczni. Lecz przy całej sumie wpływów na przebieg wojny, które bez wątpienia są dość istotne, w trzecim roku egzystencjalnej bitwy między Ukrainą a Rosją decydujący okazał się tak zwany biurowo-partyjny wpływ polityczny. Wybory, proszę pana! Wołodymyr STECIUK, dziennikarz, bloger. Jak by nie próbowali eksperci wojskowi prognozować przebiegu wojny rosyjsko-ukraińskiej według czysto wojskowych składników, jak świadczą współczesne realia, związane bezpośrednio z teatrem działań wojennych i teatrem światowej polityki wokół wojny na Ukrainie, sytuację na polu walki określają nie tyle dowódcy wojskowi, poziom uzbrojenia i zdolności bojowej armii, co politycy i kręgi polityczne z ich jawnymi i ukrytymi interesami oraz ambicjami władzy. I rok 2024 w tym aspekcie stał się znamienny. Zatem główne wydarzenia polityczne 2024 roku – wybory prezydenckie w Rosji, w USA i zakończenie w maju kadencji obecnie urzędującego ukraińskiego prezydenta, a co za tym idzie – jego legitymizacji. Więc na wyborczych polach gry stawki znacząco wzrosły, a na pole walki przyszły dodatkowe okoliczności siły wyższej. Przecież sama wojna i związane z nią kwestie zapewnienia frontowi niezbędnego uzbrojenia i zasobów automatycznie stały się spekulacyjnym dodatkiem do wyborów. Właśnie na tym polega fenomen biurowo-partyjnego wpływu na przebieg wojny. I to, że w ciągu ostatniego półrocza sytuacja na polach teatru działań wojennych znacząco się zmieniła i to nie na korzyść Ukrainy, świadczy o braku w biurowo-partyjnych planach wyborczych i układach ambitnych stawek właśnie na ukraińskie zwycięstwo. Przy czym z wyników pracy centrów biurowo-partyjnych wyłania się dość kontrowersyjny wniosek odnośnie istotnego wpływu moskiewskiego biura partii Putina na pracę, powiedzmy, waszyngtońskiego biura partii Trumpa i kijowskiego biura partii Zełenskiego. Takie wrażenie, że kijowskie i trumpistowska część waszyngtońskiego biura czasami jakby koordynują swoje działania z biurem moskiewskim, osłabiając ukraińskie wojsko. Przynajmniej, jeśli spojrzeć na chronologię wydarzeń, zaczynając od 7 października ubiegłego roku, kiedy atakiem Hamasu na Izrael został faktycznie otwarty drugi front ze strony tak zwanej osi zła na wsparcie kremlowskich raszystów, i od 10 października, kiedy zaczął się zmasowany rosyjski atak w rejonie Awdijiwki, wiele rzeczy stanie się zrozumiałych... Waszyngtońskie biuro: od politycznego szaleństwa do zwycięstwa. 18 października stało się wiadomo o kompleksowym pakiecie pomocy wojskowej dla Ukrainy, Izraela i krajów regionu Indo-Pacyfiku, włączając Tajwan, który prezydent USA Joe Biden miał przekazać Kongresowi dla zapewnienia dwupartyjnego poparcia w sprawie jego uchwalenia przez Izbę Reprezentantów jako odpowiedniej ustawy. Jednak od momentu wpłynięcia danego pakietu do Kongresu od razu zaczyna się jego blokowanie przez trumpistów pod hasłem „ani centa pomocy dla Ukrainy”. Wkrótce sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg oświadczył, że blokowanie przez USA pomocy dla Ukrainy już wpływa na pole walki, a prezydent USA Joe Biden możliwe wstrzymanie pomocy dla Ukrainy nazwał szaleństwem. Jednak to szaleństwo trwało w Kongresie ponad pół roku – dopóki, krwawiąc, obrońcy Ukrainy odpierali ataki raszystów ostatnimi pociskami i nabojami, trampiści deklarowali w Kongresie, że dawanie broni Ukrainie to zło. Chodziło o udzielenie Ukrainie pomocy wojskowej na ponad 60 miliardów dolarów. Dla porównania należy zaznaczyć, że pomimo sankcji, w 2023 roku tylko ze sprzedaży ropy putinowski zbrodniczy reżim otrzymał 550 mld euro. I mimo wszystko ustawa o udzieleniu dodatkowej pomocy wojskowej Ukrainie przez Kongres USA została wreszcie uchwalona. Stało się to 20 kwietnia 2024 roku – dopiero po tym, jak ze strony osi zła nastąpił kolejny atak na wolny świat, kiedy 13-14 kwietnia Iran przeprowadził zmasowany atak rakietowy na Izrael. Więc uchwalenie przez Kongres oczekiwanej decyzji, brzemiennej w skutki dla Ukrainy, która walczy nie tylko z FR, ale i z całą osią zła, zostało nazwane historycznym. W światowym politycznym środowisku fakt ten oceniono jako zasadniczy przełom w ostrym starciu między zwolennikami demokracji a autorytaryzmu. I było to rozpatrywane przez Amerykanów jako osobista porażka proputinowskiego Trumpa i jego republikańskiego skrzydła, nazwanego amerykańską partią Putina. Jednak biuro putinowskiej partii w USA to zjawisko nieodosobnione. Podobny czynnik biurowo-partyjny, który znacząco wpływa na przebieg wojny na Ukrainie, istnieje na polach politycznych innych krajów, i na ukraińskim też. Kijowskie biuro: udało się dokonać praktycznie niemożliwego. W odróżnieniu od waszyngtońskiego, na polu politycznym kijowskiego biura w tym samym półrocznym okresie znaczących przełomów na korzyść SZU, niestety, nie było. Jednak ukraińskiemu kierownictwu wojskowo-politycznemu udało się dokonać praktycznie niemożliwego dla armii wroga, która na takie osiągnięcie sama nigdy by się nie zdobyła. Właśnie w okresie rozwijania przez raszystów działań ofensywnych na całym froncie wyłącznie polityczną i dowódczo-administracyjną drogą na Ukrainie zostały zablokowane główne ogniwa ukraińskiego mechanizmu obronnego. W szczególności tak nie ruszył proces mobilizacji, faktycznie zostało zawalone stworzenie efektywnego systemu ochronnych fortyfikacji i wycofano z systemu dowodzenia wojskami całe wyższe dowództwo SZU w składzie prawie dwudziestu doświadczonych generałów na czele z głównodowodzącym Wałerijem Załużnym. Czyli chodzi o elitę wojskową – generałów bojowych, którzy faktycznie uratowali kraj na pierwszym etapie wojny i mieli kolosalne doświadczenie dowodzenia wojskami w warunkach bojowych, ale zostali wyrzuceni z wojska jak niepotrzebni. Co więcej, jak donoszą ukraińscy obrońcy bezpośrednio z rejonów działań wojennych, w wojskach zaczęła się nawet czystka z zwolenników i sympatyków byłego Głównodowodzącego SZU Wałerija Załużnego wśród kadry dowódczej niższego szczebla. Miały miejsce nieodosobnione fakty rozformowania (pod przeważnie naciąganymi pretekstami) najbardziej zmotywowanych i zdolnych do walki jednostek wojskowych i wybiórczego przenoszenia ich personelu do innych. Więc w dodatku do rażących dla SZU problemów doszedł jeszcze problem dezorganizacji i demotywacji. Na tle skrajnie niszczycielskiej w sensie dosłownym i przenośnym wojny, którą prowadzi raszystowski agresor w celu całkowitego unicestwienia Ukrainy i Ukraińców jako narodu, niezrozumiałe zachowanie kijowskiego biura powinno wydawać się nie tyle dziwnym, co wręcz zbrodniczym. Przecież w walce o opanowanie politycznych szczytów, geopolitycznych przyczółków majątkowych, przepływów pieniężnych oraz osiągnięcie politycznego i militarnego zwycięstwa, biurowi gracze polityczni z jakiegoś powodu pomylili drużyny, w których grają, i pod gwizdy trybun, wrogich kul, pocisków i rakiet szaleńczo kierują piłkę głównie do własnej bramki. I przy burzliwych owacjach Kremla, w dodatku do przykrej bramki strzelonej przez sojuszników do ukraińskiej bramki pod nazwą „pomoc wojskowa”, wbili do swoich własnych bramek jeszcze trzy „suche” gole pod nie mniej głośnymi nazwami „mobilizacja”, „fortyfikacja” i „wyższe dowództwo Sił Zbrojnych Ukrainy”. A to oznacza, że i tak wyczerpaną w nieustannych walkach ukraińską armię ograno „do zera”, pozbawiając ją jednocześnie uzbrojenia, zawczasu przygotowanych posiłków, niezawodnego systemu fortyfikacyjnych budowli obronnych, a nawet cieszącego się wysokim zaufaniem w wojsku wyższego dowództwa. Teraz, gdy w trakcie zakrojonej na szeroką skalę rosyjskiej ofensywy, po zajęciu przez przeciwnika ważnego strategicznie rejonu umocnionego Awdijiwka oraz całego szeregu miejscowości na kierunku awdijiwskim, w rejonie Czasiw Jaru, gdy agresor kontynuuje skuteczne działania także na kierunku charkowskim i trwają już walki o miasto Wołczańsk oraz na przedpolach Charkowa, pod adresem kijowskiego biura na Kremlu z pewnością wciąż rozlegają się burzliwe oklaski. Szczególnie gorące były kremlowskie owacje, gdy podczas niedawnej wizyty w Pekinie moskiewski dyktator donosił dyktatorowi pekińskiemu o skutecznym podboju przestrzeni życiowej wzdłuż osi światowego zła. Właśnie w tym okresie znacznego osłabienia ukraińskich wojsk, w warunkach ostrego niedoboru uzbrojenia wojskowego, amunicji i personelu, rosyjską ofensywę udaje się powstrzymywać jedynie dzięki niewiarygodnym wysiłkom, męstwu bojowemu i znacznym ofiarom ze strony obrońców Ukrainy. Jak świadczą ukraińscy żołnierze, w jednostkach bojowych przez pół roku nie było żadnych uzupełnień i pozostała mniej więcej piąta część stanu osobowego, a realny stosunek sił na poszczególnych odcinkach frontu wynosi 1 do 10 na korzyść wroga w lekkim sprzęcie pancernym i 1 do 20-30 w personelu. Jak mówią ci, którzy są teraz na pierwszej linii, nawet jeśli przyjdzie w końcu wstrzymywane przez Amerykanów uzbrojenie, nie będzie miał kto z niego strzelać. W szczególności w niedawnym wywiadzie dla ZN.UA ukraiński żołnierz o pseudonimie „Ronin” zaznaczył: „...jeśli nie będzie uzupełnień, to front padnie, ponieważ po prostu nie będziemy mieli kim walczyć”. Jeśli porównać warunki obecnej rosyjskiej ofensywy i zeszłorocznej ukraińskiej kontrofensywy, do której popychały Siły Zbrojne Ukrainy ukraińskie kierownictwo biurowo-prezydenckie oraz zachodni sojusznicy, kiedy pod szalonym ostrzałem artyleryjskim wroga i ciągłymi atakami z powietrza nacierającym ukraińskim jednostkom przychodziło pokonywać ogromne pola minowe i niezdobyte, dobrze umocnione pozycje wroga – tak zwane „linie Surowikina”, nietrudno uświadomić sobie wszystkie zalety czynnika biurowo-partyjnego wpływu na przebieg wojny nad czynnikiem czysto wojskowym. Zwłaszcza gdy czynnik biurowo-partyjny pracuje głównie na rzecz wroga. Czy zadziała biurowo-partyjna formuła pokoju? Oto taka sytuacja powstała dzięki biurowo-partyjnemu czynnikowi wojny. I dopóki w danych biurach trwa ta niebezpieczna gra, w światowej przestrzeni informacyjnej rozprzestrzenia się informacja o rzekomo katastrofalnym położeniu Ukrainy i o tym, czy wytrzyma ona w konfrontacji z putinowską ordą? I jako całkowicie logiczne w danym kontekście, oczywiście, po raz kolejny pojawia się pytanie o konieczność pokojowych negocjacji między Rosją a Ukrainą oraz o możliwe ustępstwa terytorialne ze strony Ukrainy w celu zawarcia pokoju. Już przygotowywane są konferencje pokojowe i inne międzynarodowe fora pokojowe. O pokojowych negocjacjach zaczął mówić także rosyjski dyktator, wzmacniając przy tym swoje działania ofensywne. Aktywnie promuje swój „pokojowy” program także jeden z głównych graczy geopolitycznych, sojusznik rosyjskiego agresora – komunistyczne Chiny, uważane za lidera tak zwanej autorytarnej osi zła, do której należą Rosja, Iran i Korea Północna. Jak donoszą światowe media, w jednym z wariantów chińskiego programu pokojowego znajduje się zapis o możliwości przejścia Ukrainy na pewnych „preferencyjnych” warunkach pod wpływy Rosji. Zatem, podobnie jak w kwestiach wojny, czynnik biurowo-partyjny zaczyna aktywnie działać także w kwestiach pokoju. I tutaj palmę pierwszeństwa znów dzierży kijowskie biuro, które zainicjowało przeprowadzenie międzynarodowego forum pokoju i wraz ze Szwajcarią przygotowuje na czerwiec Globalny szczyt pokojowy, na którym będzie promować ukraińską formułę pokojowego uregulowania w sprawie warunków zakończenia straszliwej wojny w centrum Europy. Choć z góry wiadomo, że rosyjskiego dyktatora ukraińska formuła pokoju w żaden sposób zadowolić nie może. Więc czym ostatecznie zamierzają zadowolić agresora, który zaprzestania działań wojennych w Ukrainie na razie nie planuje? Na co więc liczy obecna ukraińska władza na czele z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim w przypadku osiągnięcia zgody na pokojowe negocjacje z putinowską Rosją: na zachowanie integralności terytorialnej i państwowej niepodległości Ukrainy, uzyskanie akceptowalnych warunków wejścia w skład Federacji Rosyjskiej czy stworzenie autonomii w rodzaju Noworosji pod protektoratem FR i odpowiednio ratunkowego stanowiska namiestnika w tej autonomii? Rozumiejąc, że odpowiedzi na te retoryczne pytania nikt nie udzieli – poza odpowiednio uzbrojonymi i zaopatrzonymi Siłami Zbrojnymi Ukrainy, tak jak nasi poprzednicy, którzy wywalczyli w szeregach narodowego ruchu wyzwoleńczego wymarzoną przez wiele ukraińskich pokoleń Wolną Ukrainę, mamy i teraz tylko jedną odpowiedź: „Wolność albo śmierć”. Historycznie uwarunkowane zadania i obiecujące zapewnienia sojuszników. Póki co, w warunkach, które obecnie mają miejsce na polu bitwy, i odpowiednio do istniejących pozycji międzynarodowych, na których znajduje się Ukraina, w negocjacjach o pokój wszystko będzie zależeć od stanowiska głównych graczy geopolitycznych – USA, Chin, Unii Europejskiej i, oczywiście, Rosji. A Ukraina, która niestety nie pozbyła się jeszcze statusu zakładnika w cudzej grze, musi jednocześnie wykonać na tym etapie cały szereg swoich historycznie uwarunkowanych, żywotnie ważnych zadań, bez których jej dalsze istnienie jako państwa jest mało prawdopodobne. Najpierw – to zachowanie niepodległości państwowej, integralności terytorialnej i suwerenności, uwolnienie się od zależności kolonialnej od Rosji oraz obecności potężnej rosyjskiej piątej kolumny, głęboko wmontowanej w system państwowy i zakorzenionej w społeczno-kulturowym i prawnym polu Ukrainy. I jako logiczne zwieńczenie kompleksowych zmian – systemowe przeprowadzenie całego szeregu reform, które pozwoliłyby jej pozbyć się tego poradzieckiego systemu, przeszytego kryminalno-oligarchiczną podstawą, i stać się nowoczesnym państwem. Na wsparcie właśnie takiego kursu ze strony USA i innych zachodnich sojuszników Ukraina może mimo wszystko liczyć. Przynajmniej oświadczenie sekretarza stanu Stanów Zjednoczonych Antony'ego Blinkena, złożone podczas niedawnej wizyty w Kijowie, daje na to nadzieję. Wzywając Ukrainę, by nie stała się podobna do Rosji, Antony Blinken zaznaczył: „Wiem, że teraz jest bardzo, bardzo trudny czas… Ale musicie wiedzieć: USA są z wami, większość świata jest z wami. Oni (ukraińscy wojskowi – przyp. red.) walczą nie tylko za Ukrainę, ale także za wolny świat. I wolny świat – też jest z wami”. Sprawa sprowadza się do tego, aby z nami były także ukraińskie władze oraz cała poradziecka klasa rządząca, którą przez dziesięciolecia korumpował zbrodniczy system totalitarnej Rosji. Więc teraz, zamiast zwalczać Ukrainę, ta klasa musi dokonać niemożliwego – przezwyciężyć samą siebie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «„Obcy rozum myśli za siebie”», s. 1

„Obcy rozum myśli za siebie”

Zakończenie. Początek na str. 1 Wspomina się, jak jeszcze w przededniu wojny tę pewność wzmocniło we mnie niemal aksjomatyczne stwierdzenie, zrodzone z zapoznania się z książką Michio Kaku „Fizyka przyszłości”, która stała się współczesnym bestsellerem. Nic dziwnego, że za jej motto wybrano właśnie słowa wybitnego działacza ubiegłego stulecia Winstona Churchilla: „Imperia przyszłości będą imperiami umysłu”. Choć uważam, że nawet tak oddany wojownik Imperium Brytyjskiego w okresie renesansu i rozkwitu swojego życia miał na myśli „uwielbienie” dla imperialności modelu kolonialnego. Być może w tym słowotwórstwie zawierała się jakościowo inna cnota, właściwa obecnej geopolityce, prognozująca ideał formowania „cywilizacji planetarnej”. Przecież świat, w szczególności Europa, jeszcze od połowy XIX wieku ogłosiły nieakceptowalność imperialności dla ludzkiego Bytu, potężnie poświadczając to wybuchem „wiosny ludów” w latach 1848–1849. Wtedy Główna Rada Ruska we Lwowie swoim manifestem stwierdziła: „Bądźmy Narodem!”. A narodowi budziciele i oświeciciele protestacyjnie ogłosili niekompatybilność absolutyzmu z wolnością i sprawiedliwością. W. Padoliński pisze w tamtych czasach „Słowo przestrogi”, a Taras Szewczenko „wojuje” jednocześnie z trzema imperiami – Osmańskim, Austro-Węgierskim i najbardziej znienawidzonym – moskiewskim. Na szczęście dwa pierwsze już dawno skonały, a na nieszczęście pozostało jeszcze gnić najbardziej złowrogie, to na bagnach, które Ukraina i świat są zobowiązane w końcu dobić. Oczywiście, w odróżnieniu od futurologów, fantastów, znachorów, blogerów i polityków, naukowcy stoją znacznie bliżej poznania praw przyrodniczych i społecznych, a dlatego są zdolni prawdziwiej wymodelować przyszłość, zakończenie wojny i przyszłość świata. Musimy w każdych okolicznościach uznawać siłę nauki, wierzyć, że światowa wspólnota będzie się „jakościowo” zmieniać, „przepisując” na nowo światowy porządek, prognozując, co będzie działo się z ludzkością, która wybrała się na nowe orbity opanowania sztucznej inteligencji, nanotechnologii, komputerowych infotechnologii, biotechnologii, rozwijając teorie kwantowe. Chce się także wierzyć, że poznawanie nowych nieodkrytych szerokości i głębin (a nie wojen) będzie stawać się raz po raz naturalnym działaniem żywej materii, opierając się na skoworodowskiej filozofii ewolucji od „niewidzialnego do widzialnego”. Jednak obecna sytuacja planetarna, w szczególności jej tragiczny wymiar na poziomie wojny w Ukrainie, świadczy o naglącej potrzebie dla bezpieczeństwa i rozwoju nie tylko „kwantowych”, ale i ludzko-twórczych teorii. Przecież, przebywszy drogę długości stu tysięcy lat od „człowieka jaskiniowego” do współczesnego, „ucyfrowionego”, przekonujemy się, że jego natura, mózg, etyka doznały istotnie mniej ewolucyjno-anatomicznych zmian, aniżeli jego kultura materialna, przez niego stworzona. Wspomniany wyżej przez nas autor, porozmawiawszy z ponad 300 czołowymi naukowcami, myślicielami i twórcami, opierając się na fundamentalnych prawach przyrody, pokazał złożone tysiącletnie ścieżki Człowieka poznania i przekształcania świata. Od punktu startowego obserwatora „tańca przyrody” do „choreografa”, który koryguje jej prawa, a dalej – do statusu „gospodarza” nad nią. Wydawało się, osiodławszy (jako gospodarz) przyrodę, stanąwszy nad nią dzięki „umysłowi”, można będzie cieszyć się takim cywilizacyjnym osiągnięciem. Jednakże. Właśnie ta epoka „władcy” stała się najbardziej wrażliwą, chwiejną i zagrażającą, ponieważ ludzkość nadmiernie (często do katastroficznego poziomu) przeginała pałkę, panując nad światem przyrodniczym. Nastał okres antropocenu, nowej epoki geologicznej, kiedy jakiekolwiek istotne zmiany na planecie (klimat, fauna i flora, głód, choroby, pokój i wojna) są określane, przede wszystkim, przez czynnik ludzki. Kultura materialna znacznie wyprzedziła duchową, etyczną. Naukowo-technologiczne osiągnięcia przekształciły człowieka w nadczłowieka, czyniąc go coraz bardziej „odludnionym”. Roczny współczynnik eksploatacji przyrody przez człowieka wyniósł ponad 160%. Dług wobec planety Ziemia stał się rujnujący, przy czym wartości „uwielbienia dla życia” czy „odpowiedzialności za wszystko żywe” (według Schweitzera) współczesna polityka cywilizacyjna zastąpiła fetyszem korzyści, zysku, dochodu, nietolerancji i nienawiści. Ale nawet przy takich zagrożeniach i wyzwaniach uniwersalnej skali dotyczących ochrony i wzmocnienia życiowej niszy ekosystemów, wydaje się ona nie pierwszorzędnym problemem, ponieważ niespotykane dotąd starcia systemów cywilizacyjnych, wojny i masowe ludobójstwa całkowicie opanowały świat. Poziom nietolerancji wobec „innego”, agresja, nienawiść do ludzi, które były właściwe „jaskiniowemu” człowiekowi, nabrały obecnie bezprecedensowej skali, „wyprzedziwszy” swoją agresywnością wszystkie dotąd znane historyczne punkty zwrotne, zważając przede wszystkim na to, że większa część ludzkości zaczęła posiadać broń jądrową, chemiczną, biologiczną. Jak pisał europejski filozof XX wieku E. Fromm, potężna epoka industrialna nie zdołała spełnić swoich obietnic. Obok cywilizacji natarczywie, często wyprzedzając, maszerowała(je) barbaryzacja. W sidłach naukowo-technicznego postępu zaplątała się ludzka moralność, sumienie, a nawet boże przykazania. Uproszczone wygląda to tak: sztuczna inteligencja (umysł) o rzędy wielkości wyprzedziła moralność społeczną i kulturę. Człowiek wykształcony tak i nie zdołał przekształcić się w człowieka kulturalnego. Dlatego, jeśli i można będzie osiągnąć w perspektywie tak zwanego „statusu cywilizacji typu I”, to daleko nie będzie to oznaczać cywilizacyjnego zwycięstwa, jeśli nie uda się przezwyciężyć w samym człowieku chaosu i szaleństwa, złowrogości i nienawiści, dehumanizacji i wandalizacji w relacjach z przyrodą, „innym” człowiekiem i samym sobą. Najwyższa nauka, najdoskonalsze technologie i intelektualne odkrycia nie są gwarancją postępu i bezpieczeństwa, kiedy na horyzoncie Bytu będzie majaczył w jednym obrazie niemoralny barbarzyńca i nadintelektualny supermen. Mają rację ci badacze i myśliciele, przypominając wszystkim, że „nauka – to miecz obosieczny: tworzy tyle samo problemów, co rozwiązuje, ale zawsze na wyższym poziomie”. Historia posiada wystarczająco wymowne przykłady, kiedy ginęły najbardziej rozwinięte w tamtym czasie cywilizacje, posiadając niemal boską władzę, właśnie dlatego, że upośledzoną stawała się nie ich kultura materialna, nauka, a ich „moralność”. Zatem współczesna nauka, która jest zdolna prognozować (potwierdza doświadczeniem) niemało ważnych ewolucyjnych kierunków rozwoju, zdolna zapewnić społeczeństwom i państwom najdoskonalszą technologię, nie powinna wyrzucać na margines tak znaczącej sfery życia, jak ludzkoznawstwo. Przecież nauka jest zdolna zarówno zrastać wspólnoty, jak i rozrywać jej społeczną matrycę, sprzyjając pojawieniu się tych środków, narzędzi, technologii, które służą niszczeniu i zabijaniu żywej i nieżywej materii, zarówno na ziemi, jak i, niestety, w kosmosie. Misja współczesnej nauki, edukacji, kultury polega przede wszystkim na tym, żeby „uczłowieczać” człowieka, nie dając barbarzyństwu wyrywać się na zewnątrz, w socjokulturowe środowisko narodów i ludów, mądrze władając „mieczem” dobra, rozumu, wyznając najwyższą etyczną zasadę – „uwielbienia dla życia”. Dlatego kiedy to czy inne państwo, naród z powodu różnych przyczyn i okoliczności „niedostrzegają” decydującej roli nauki i edukacji dla istnienia i rozwoju kapitału ludzkiego, ich konkurencyjności, to tym samym zakładają taką krótkowzrocznością fundamenty dla społecznej stagnacji, regresu i własnego społeczno-ekonomicznego oraz kulturowego upadku. Obniżenie poziomu naukowości bytu czy wykształcenia mas obowiązkowo wpłynie (negatywnie) na inne sfery życia, w szczególności bezpieczeństwa. W drugiej połowie XIX w. ten problem wyraźnie ograniczył filozof F. Nietzsche. Główne miejsce w jego pedagogicznej filozofii zajmowały „wyższa” kultura i „prawdziwa” edukacja. Nazywając ówczesną kulturę filisterską, której celem jest za wszelką cenę pozostawienie wszystkiego po staremu, określił istotną przyczynowość tej biedy. Polegała ona na tym, że naukową (edukacyjną) myśl często kierują ludzie bez perspektywy i inicjatywy. Edukacja przekształca się wtedy w nieżywy proces. Inną przyczynę kryzysu widział w spadku poziomu edukacji lingwistycznej, co powoduje hamujące procesy myślenia, kiedy nawet uczony traci zdolność logicznego wyrażania własnych myśli, formułowania wniosków w przekonującej formie. Dlatego centralnym miejscem w edukacji dla niego był Język! Ta koncepcja sformułowana przez Nietzschego w pięciu wykładach dla studentów Uniwersytetu w Bazylei. W wykładzie „O przyszłości naszych instytucji oświatowych” (1872) filozof twierdził, że edukacja gubi się, kiedy próbują osłabić jej treść i zniszczyć kulturę, a zamiast rozwoju własnych zdolności i krytycznego myślenia ucznia, studenta zobowiązują do naśladowania spuszczonych z góry szablonów i wzorców. Te poszczególne uzasadnienia zachowują aktualność i dla naszej edukacji, ponieważ kluczowym w nietzscheańskiej filozofii edukacji jest rozwój „prawdziwej” kultury, która będzie zrastać pełnowartościowe Osobowości. Bo tylko dzięki „człowiekowi kulturalnemu” społeczeństwo, państwo są zdolne zbierać znaczące dla wspólnego dobra owoce. Te lekcje przeszłości oraz ideały naukowej europejskiej myśli musimy przyswajać, wszak do dziś nic nowego nie ma pod słońcem. Dlatego, że kiedy stagnacja kultury, włącznie z edukacją, odbywa się dzięki kultowi materialnego komfortu, niwelacji wartości, wtedy edukacja ściera nie tylko indywidualność, zmuszając jednakowo (poza krytyczną oceną) myśleć, oceniać świat zewnętrzny, ale i wydeptuje duchowość całego narodu. Ponieważ Człowiek musi być zdolny samodzielnie decydować o wartościowych orientacjach bytu, nie opierając się tylko na dogmatycznej, często błędnej tradycji. Jeśli, powiedzmy, składało się tak, że państwo (władza), znaczna część ukraińskiego społeczeństwa ignorowały, lekceważyły wartości narodowe, to i edukacja, pod którą rozumieją rozwój i postęp, stawała się bezsensowną. Dlatego nie można przyjmować ustalonej błędnej tezy – jakie społeczeństwo (państwo), taka jest edukacja. Bo wtedy nigdy nie stałby się wolnym ukraiński naród, ujarzmiony przez dwa imperia, gdyby wbrew polityce tych państw nie budowała się własna „szkoła narodowa”, „Proświta”, kultura i ukraińska literatura, chroniony był rodzimy Język. Dlatego współczesna ukraińska edukacja musi być taką, żeby nie wlec się w taborze martwych idei „wielkich tego świata”, a być zdolną i nastawioną wychowywać zarówno motywację człowieka do wartości, jak i odnawiać wolę społeczeństwa do zrobienia tego samego. Zadaniem współczesnej edukacji jest formowanie obywatelskiej kultury „wolnych osobowości”, godnych Ukraińskiego rodu i narodu, wychowanie „arystokracji ducha i intelektu”. Bezsprzecznie, dla tej szlachetnej sprawy musimy pamiętać i wypełniać Szewczenkowe testamentowe słowo „i cudzego uczcie się”. Ale przede wszystkim koniecznie trzeba żywić się swoimi źródłami i korzeniami. Na stulecie przed Nietzschem wielki narodowy myśliciel H. Skoworoda „uczył” rodzimy naród „zrastać ducha człowieka, jego myśl i serce”. Zaproponowawszy przyrodniczo-odpowiednią metodykę – „potrzebne uczynić łatwym, a trudne niepotrzebnym”, ten życiowy ideał dla niego stał się głównym polem bitwy o człowieka. Filozofia jego pedagogiki dotykała najszlachetniejszego celu ogólnoludzkości – żywić ducha, szlachetność serca i zamysłów, bo niegodziwie, kiedy „głowa” życia polega na zaspokojeniu brzucha, dla innych – oczu, nóg, a jeszcze dla innych celem jest potrzeba w jakichś bezdusznych rzeczach”. Skoworoda jako prawdziwy syn Ukrainy, nie mając i nie pragnąc majątków materialnych, hojnie rozdawał swojemu narodowi wartości ducha i mądrości prawdy. Był świadomy tego, że nic nie ruszy z miejsca, jeśli nie jest zdolny opanować najwyższej cnoty – oddania rodzimej ziemi i rodzimemu narodowi. Zatem skąd czerpał tę wieczną krzepę do wiedzy, wykształcenia, miłości do narodu ten miłośnik mądrości, uznany przez UNESCO za najwybitniejszego (w piątce) myśliciela świata wszystkich czasów i narodów? Oczywiście, ze źródeł staroukraińskiej tradycji naukowej, narodowego piśmiennictwa, nauki chrześcijańskiej, Akademii Kijowskiej, europejskiej edukacji, ze starodruków i zbiorów bibliotek bractw, mądrości ludowej. Musimy uznać, że postęp potrzebuje nie tylko krytycznego i kreatywnego stosunku do dnia dzisiejszego, ale i szacunku do przeszłości. Żeby Ukraina stawała się coraz bardziej widoczna na naukowej mapie świata, koniecznie trzeba czynić edukację na wszystkich poziomach wysokiej jakości i standardów. Wojna ostatecznie przekonuje, że okres powojenny ma stać się przełomowym w myśleniu „przedniego” szeregu w odniesieniu do polityki w sferze edukacji i nauki. Niestety, dla Ukrainy przez cały okres odnowionej Niepodległości kultywowano politykę wykluczenia z pierwszorzędnych ogólnopaństwowych priorytetów czynnika „nauka”. Na tę gałąź biurokracja starała się „wydawać” coraz mniej środków i zasobów. Na długo przed rozpoczęciem pełnoskalowej agresji Rosji w budżecie państwowym udział od PKB na rozwój nauki stanowił zaledwie 0,16–0,23%, chociaż, na przykład, niemało krajów (wysokorozwiniętych) wydzielało na to 4–7%. W takich warunkach rodzimej nauce nie było do pasji poznania praw Wszechświata, tu by przeistnieć, przetrwać z roku na rok. I sprawa nie tylko w ekonomiczno-finansowej niezdolności i słabości, a przede wszystkim w „kulturze” i błędnym światopoglądzie wielu władczych zwierzchników wobec znaczenia i roli Człowieka – głównej wartości kraju.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ponieważ to właśnie ludzki kapitał jest decydujący w strukturze bogactwa narodowego. Główną sprzecznością tamtych czasów był znaczny (negatywny) wpływ oligarchatu na politykę państwa; oligarchat dominował nie tylko w sferze gospodarczej i finansowej, ale także monopolizował przestrzeń informacyjną, budowę partii, sferę humanitarną, a nawet Kościół. Dziś właśnie na poziomie istniejącej kultury politycznej niezwykle ważne są jakościowe zmiany, bo w tej niszy podejmowane są wszystkie decyzje o znaczeniu przesądzającym dla kraju i narodu, a wskaźniki budżetowe są jedynie lustrzanym odbiciem moralnych, intelektualnych i światopoglądowych cnót władczego „Olimpu”. W swoim czasie wybitny fizyk Fr. Joliot-Curie dość wymownie i przekonująco wypowiedział się o historycznych perspektywach takich narodów i krajów: „Nauka i oświata są potrzebne narodowi. Jeśli się nie rozwijają, to państwo zamienia się w kolonię”. Istota problemów leży daleko poza płaszczyzną prostego „zachowania” akademickich instytucji naukowych czy planowych obron rozpraw doktorskich, liczby formalnych artykułów „skopusowych” czy cytowań naukowo-metrycznych. Pilniejszą sprawą jest zachowanie, a wreszcie jakościowa modernizacja nauki uniwersyteckiej, która w wielu krajach uważana jest za bardzo istotny składnik rozwoju społeczno-gospodarczego. Kolejnym „wiecznym” tematem, wymagającym adekwatnego działania, a nie głębokich rozważań, jest katastrofalna „ucieczka mózgów”. Byłoby błędem wiązać tę problematyczną kartę w historii naszej nauki wyłącznie z obecną tragedią wojny. Należy mówić o ogólnej tendencji tej naukowej „demografii”. Obok gwałtownego zmniejszenia w ostatnich dziesięcioleciach milionów uczniów w szkołach, setek tysięcy studentów i dziesiątek tysięcy kadry profesorsko-wykładowczej, znacząco pogorszyły się także warunki samorealizacji naukowców, zwłaszcza młodych. „Strzec każdego talentu jak źrenicy oka” – apel skierowany do nikogo – raczej przekształcił się w dowcipne hasło, niż w ogólnopaństwowy priorytet. Pomimo szeregu unikatowych osiągnięć naszych uczniów i studentów na poziomie światowym, także Mała Akademia Nauk, podobnie jak Instytut Utalentowanego Dziecka, ze swoimi skromnymi zasobami, zawężonymi (,,selekcyjnymi”) funkcjami i mało widocznym charakterem działalności, nie są w stanie być ochroną, obroną i przestrzenią wzrostu dla młodych talentów, które wychowywano by jako najcenniejszy „ludzki kapitał”, służący w niedalekiej przyszłości Ukrainie. Bardzo chciałoby się wierzyć, że tej kruchej niszy nie opanuje fetysz komercji w rodzaju „handlu piłkarskiego”, a inwestycja w tę sferę stanie się sprawą ogólnonarodową. W żaden sposób nie można się „cieszyć” z tego, że gwałtownie zmniejszy się liczba chętnych do zdobywania wyższego wykształcenia, bo wtedy budżet „łatwiej będzie oddychał”. Jednak dążąc do europejskiego domu, warto kierować się bardziej humanitarnymi koncepcjami edukacji. Weźmy dla przykładu Szkocję, z którą często porównuje się Ukrainę. Otóż tam wyższe wykształcenie dla Szkotów (a także dla obywateli UE) jest bezpłatne. To inwestycja bez strat i budząca nadzieję na postęp szkockiego narodu! My, niestety, zmierzamy w nieco inną stronę, proponując to grantozę, to ograną model „pieniądze biegną za studentem”, tak jak dziś „biegają” one za chorym pacjentem. Cywilizacyjny model „edukacji przez całe życie” nie zadziała w żadnych reformach, jeśli nie zostanie rozwiązany główny motor oświecenia – motywacja. Nieustanne uczenie się i doskonalenie się – to hasło napisane na bramach wielu uniwersytetów – oznacza, że wszyscy powinni się nim przejmować: uczeń, student, nauczyciel i profesor. Wszyscy uczestnicy procesu muszą się sami kształtować, a państwo jest zobowiązane tworzyć optymalne środowisko społeczno-kulturowe, prawne i ekonomiczne, aby chciało się nieustannie się uczyć, rozumiejąc perspektywę. Ale skąd miałaby się narodzić motywacja, gdy zubożenie prześladuje i dobija, a odpłatność, będąca повитuchą „usług edukacyjnych”? Dlatego z tego impasu trzeba szukać optymalniejszego wyjścia. Skąd miałyby się wziąć przełomy naukowo-technologiczne, także w sferze wojskowej, gdy zawężać się będzie (ilościowo i jakościowo) edukacja uniwersytecka i nauka, a najlepsi będą migrować? Wybaczcie, ale to przypomina porównywalną sytuację „narodzin” najwyższych osiągnięć Igrzysk Olimpijskich. Trudno bowiem liczyć (z rzadkim wyjątkiem) na „olimpijskie złoto” w krajach, gdzie nie rozwija się masowa kultura fizyczna i nie wprowadza się kultu zdrowego (w tym przypadku wykształconego) narodu. Bo mistrzowie, podobnie jak wybitni naukowcy, wychowują się zazwyczaj w sprzyjającym rozwojowi, korzystnym środowisku. Oczywiście, ponieważ kraje, które przez ostatnie dziesięciolecia w międzynarodowym rankingu jakości wiedzy PISA zajmują miejsca w dziesiątce najlepszych, wykazują nieco inne podejścia do wykształcenia swoich narodów. Na przykład w Finlandii wyższe wykształcenie zdobywa 2/3 absolwentów szkół średnich. Im wyższa jakość edukacji i wiedzy uczniów, tym większa motywacja do zdobywania wyższego wykształcenia i kontynuowania nauki. Obecnie Ukraina, która już dwukrotnie (w 2018 i 2022 r.) uczestniczy w tym autorytatywnym światowym rankingu, otrzymała możliwość, na podstawie wyników testów 15-letnich uczniów, bardziej obiektywnie ocenić rzeczywisty stan poziomu edukacji narodowej, określić w bardzo trudnych warunkach wojny ważne zadania w kontekście realizacji zadań „Nowej Ukraińskiej Szkoły”, opierając się na tradycyjnej triadzie: jakość nauczania; jakość dydaktyczno-wychowawczego instrumentarium; jakość środowiska społeczno-kulturowego. Tak więc w 2018 r. nasi wychowankowie (5998 uczniów) na poziomie ogólnoświatowym (80 krajów) byli testowani w trzech kierunkach: kultura czytania, przedmioty przyrodnicze, matematyka. Według oceny Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) Ukraina wówczas odstawała od średniego wyniku odpowiednio o 23, 22 i 39 punktów. Warto zaznaczyć, że międzynarodowi eksperci oceniają opóźnienie lub wyprzedzenie w granicach 30 punktów jako 1 rok nauki w szkole ogólnokształcącej. Tym samym w przededniu pełnowymiarowej agresji ukraińska szkoła „odstawała” pod względem jakości wiedzy na poziomie podstawowych przedmiotów mniej więcej o jeden rok szkolny. Inną wrażliwą kwestią dla współczesnej ukraińskiej edukacji jest groźna i utrwalona tendencja narastającej różnicy w jakości wiedzy między szkołami miejskimi a wiejskimi. Otóż jeśli średni wynik ucznia dużego miasta wynosił 499 punktów, a średni – 480, to wieś – 420(!), co daje różnicę (opóźnienie) mniej więcej 2,5 roku nauki. Zatem analiza w tym kontekście wyraźnie zarysowała dwa problemy o charakterze ogólnonarodowym: a) niski poziom umiejętności czytania i pisania, zwłaszcza z matematyki; b) skrajnie nierówny dostęp do wysokiej jakości edukacji. Ten ostatni wskaźnik „dostępności” jest bardzo wrażliwy społecznie, ponieważ dowodzi nie tylko „etycznego” przejawu niesprawiedliwej i niehumanitarnej polityki państwowego zarządzania, ale także niekonstytucyjności takiej segregacji edukacyjnej naszej młodzieży. Takie fakty, wyniki i tendencje nagłaśnia się nie po to, by niepotrzebnie rozdrapywać bolesne tematy, które dla człowieka, społeczeństwa i państwa wyrastają jako niepokojące wyzwania i stanowią realne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Musimy pamiętać, że nie bez powodu wiodące państwa świata traktują edukację nie tylko jako 4. priorytet (spośród 17) globalnego rozwoju, ale zaliczają naukę i edukację do najważniejszych składników bezpieczeństwa narodowego. „Myślące” rządy i parlamenty zareagowałyby zapewne na te wyzwania adekwatnie do interesów społecznych; u nas zaś – jakby nic się nie działo. Na próżno. Ponieważ stan rzeczy się nie poprawia, bo straszliwa wojna jedynie wielokrotnie dodała trudności i zagrożeń. Powstała nowa rzeczywistość, która tylko utrudni rozwiązanie dawnych problemów związanych z jakością edukacji. Bo przeprowadzone następnie testowanie PISA-2022, już w październiku 2022 r., w którym uczestniczyło 3876 uczniów z 18 obwodów Ukrainy, wykazało nie do końca pocieszające wyniki. Tak więc można stwierdzić, że Ukraińcy uzyskali (w ekstremalnie trudnych warunkach wojny) nawet lepsze wyniki niż ich rówieśnicy z Bułgarii, Mołdawii, Gruzji. Jednak odnotowano znacznie niższe wskaźniki jakości wiedzy w porównaniu z sąsiednimi Polską i Słowacją. Zdecydowanie odstajemy też, na przykład, od dawnej postradzieckiej Estonii, której uczniowie z matematyki uzyskali 510 punktów (Ukraina – 441); z przedmiotów przyrodniczych – 526 (Ukraina – 450); z czytania – 511 (Ukraina – 428). Zatem, stosując wspomniane 30-punktowe międzynarodowe kryterium (1 rok nauki), nasze ponad 70-punktowe opóźnienie wobec estońskiego ucznia dowodzi, że te groźne problemy z jakością wiedzy muszą (są zobowiązane) wreszcie wyjść poza gabinety resortowe, przyzwyczajone do formalnych apeli rad społecznych oraz „jednogłośnych” kolegiów i prezydiów. Bo na szali leży znacznie ważniejszy i bardziej znaczący temat – oświecenie (lub przeciwnie) Narodu. Dlatego problemy edukacji muszą stać się ogólnopaństwowym, ogólnonarodowym priorytetem, nie hasłem, lecz działaniem, zadaniem programowym najwyższych organów władzy. Przypominają się częste wizyty na wysokim szczeblu „dla zapoznania się z doświadczeniem”, to w Finlandii, to w krajach bałtyckich, lecz „gdybyśmy się uczyli tak, jak trzeba”. Bo do dziś wiele strategicznych zadań nie ruszyło z miejsca. Dlatego też otwarte pozostaje pytanie, dlaczego w Estonii uczeń z wyspy czy z chutoru posiada taką samą wiedzę i kompetencje jak jego rówieśnik w Tallinnie czy w Tartu, a u nas różnica wynosi lata. A przede wszystkim dlatego, że zapewnienie informacyjno-technologiczne, dydaktyczne i społeczne „peryferyjnych” placówek oświatowych zaczęło dorównywać miejskim, a odpowiednie przygotowanie, status, jakość kształcenia pedagogicznego i współczynnik wynagrodzeń ukształtowały tam pozytywne, motywujące środowisko pedagogiczne. Nie mniej obiektywnie obrazuje dziś krajową edukację także taki wskaźnik, jak książka ukraińska. Bo kiedy ci, do których to należy, przez dziesięciolecia są niezdolni na poziomie polityki kulturalno-oświatowej odpowiednio reagować na zgubną tendencję, wydając na jednego Ukraińca zaledwie 0,5(!) książki (łącznie z podręcznikami), to nie wypada „paradować” (za Frankiem) frazesami o europejskości. Bo przecież Turcy wydają na jednego człowieka ponad 5 książek, a Europejczycy – 10. Wszystko to, jak i inne (nie)sprzyjające czynniki, wyłażą na powierzchnię i nawet nie wymagają wypracowywania jakichś niezwykłych koncepcji i programów. Jednak potrzebna będzie wola polityczna, profesjonalizm wizji świata naukowo-edukacyjnego, etyka odpowiedzialności za człowieka. Ukraińskiego Człowieka. Wojna dziś obnażyła wszystkie wrażliwe nerwy społeczne, zmusiła do zupełnie innego spojrzenia na perspektywę bytu Narodu i Państwa, w pełni uświadamiając sobie, że zwycięstwo nad krwiożerczą Moskwą kuje się solidną Edukacją, która ma stawać się coraz bardziej intelektualna, humanitarna, narodowa. W to warto mocno wierzyć. Prawdziwie kiedyś powiedział prezydent USA D. Eisenhower: „Pesymizm nigdy jeszcze nie wygrał wojny”. Intelekt, oświecenie narodów zawsze kładły podwaliny pod optymizm cywilizacyjnego postępu. Historia dowodzi, że edukacja, nauka, kultura służyły jako niezawodna ochrona państwowości, czynnik postępu społecznego i potęgi wojskowej, konsolidator ludów i narodów. Nie bez powodu Fryderyk Wielki, wybitny wódz XVIII w., w liście do Woltera napisze, że założenie Pruskiej Akademii Nauk i literatury artystycznej jest jego najświetniejszym zwycięstwem. Znamienne, że łacińskie dewizy, które zdobią herby najlepszych uniwersytetów świata (zachodniej i wschodniej tradycji intelektualnej), zawierają wartości wyryte słowami oświecenia: prawda, światło, wolność, wiedza, książka… Jeśli dewizą Uniwersytetu Harvarda jest „Prawda”, Uniwersytetu Stanforda – „Niech rosną wiedza i niech wzbogaca się życie”, Uniwersytetu w Heidelbergu – „Księga wiedzy jest zawsze otwarta”, Uniwersytetu w Singapurze – „Wielkie dzieła osiąga się ciężką pracą”, to również przy wejściu do uniwersytetu w Ankarze wypisano słowa Atatürka: „…prawdziwym drogowskazem jest wiedza i nauka”. Ponadto, mimo globalnego charakteru edukacji, warto wspomnieć, że wybitny J. A. Komeński nazywał uniwersytety „warsztatami ludzi”, które wzywają do pielęgnowania nie tylko intelektu, lecz także miłości do własnego kraju. Te ogólne, formalne rzeczy przypominamy przede wszystkim po to, aby podczas integracji ze cywilizowanym światem ukształtowało się imperatywne i jednoznaczne stanowisko społeczno-państwowe wobec roli i miejsca sfery oświatowo-naukowej w naszym Byciu – określającego składnika interesów narodowych. Bo właśnie narody Anglii, Niemiec, Francji, USA, Japonii…, które tworzyły kult nauki, kultury, oświecenia, pracy, potrafiły dokonać wielkich odkryć i postępu, kładąc fundament pod światowe przywództwo. Oczywiście nie można żyć tylko dobrymi przykładami z przeszłości (pamięć), jak również nie można postrzegać świata wyłącznie przez pryzmat nadziei (oczekiwań) na dobrą przyszłość, bo jest w nich więcej irracjonalnego niż realnego. Rzeczywistością jest teraźniejszość, nasz czas i nasze życie, w którym trzeba odpowiedzialnie się rozeznać, stawiając na najwyższych szczeblach hierarchii wartości społeczeństwa oświecenie i kulturalność ukraińskiego Człowieka i Narodu, pamiętając zawsze, że warto „myśleć własnym rozumem, bo obcy rozum myśli za siebie”. Heorhij FILIPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Sakralne wydarzenie dla Ukraińców

Nataliја HUMNYCKA W tym roku Ukraina obchodziła 163. rocznicę powrotu do swojej ojczystej Ukrainy jej wielkiego Poety, ludowego Kobzarza, Proroka, Nauczyciela, Twórcy ukraińskiej Biblii, Myśliciela, Filozofa Tarasa Szewczenki. Czy zastanawialiśmy się nad wagą tego wydarzenia dla narodu ukraińskiego? Czy zrozumieliśmy i oceniliśmy mądrość przyjaciół Tarasa Szewczenki, którzy w tamtym odległym, trudnym czasie, w roku 1861, włożyli niezwykły wysiłek, aby spełnić upragnione marzenie Poety – powrócić do ojczystej Ukrainy? Wielki ból, że pośmiertnie… Jednak rozumieli, że wypełniają nie tylko testament, lecz zwracają Ukrainie jej Serce, Duszę, Nadzieję i Przyszłość. Zwracają jej Wiarę w Zmartwychwstanie wolnej Ukrainy. O tym strategicznym celu świadczą, między innymi, pożegnalne słowa Pantelejmona Kulisza: „Ukaż się, ojcze, wśród rodzinnego kraju pod swoją czerwoną kitajką! Zgromadź wokół siebie ślepych, głuchych i niemowów: niech oni z martwych ust twoich usłyszą twoje słowo nieśmiertelne i niech, myląc się, zaczną mówić pożyczonym językiem!”. „Nasz jesteś, poeto, a naród twój i duchem twoim będziemy oddychać na wieki wieków…”. Czy możemy sobie dziś wyobrazić, w czasie zbrodniczej wojny ludobójczej rf przeciwko Ukrainie, co by się stało z grobem Tarasa Szewczenki na Cmentarzu Smoleńskim w Sankt Petersburgu? A co by było z nami bez naszego Poety w rodzinnym Kaniowie, który stał się miejscem pielgrzymek milionów Ukraińców przez wszystkie burzliwe lata wywalczania naszej Niepodległości? Miejscem sakralnym, w którym utwierdzała się i hartowała ukraińska samoświadomość, godność narodowa i pragnienie wolności. Gdzie do dziś słyszymy Orędzie Poety: „I umarłym, i żywym / I nienarodzonym rodakom moim / Moje przyjacielskie posłanie…”. Wsłuchajmy się więc, czytajmy, uczyńmy realne kroki do wypełnienia Jego testamentów. Zrozumiejmy, że w osobie Tarasa Szewczenki i w jego nieprzemijającym Kobzarzu mamy, zarówno w czasie, jak i w przestrzeni, Nauczyciela wzorcowego na wzór antyczny, którego twórczość jest wzorcowymi życiowymi drogowskazami dla wszystkich czasów i narodów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Pod wrogimi gromami i błyskawicami. Czym dziwiła enkawudzistów i czym straszyła gestapowców „Proświta” czasu wojennego

Wasyl HUBAREĆ, zasłużony dziennikarz Ukrainy, członek NSPU. Swoją wszechprzenikliwością, wysokim poziomem intelektualnym, pomysłowością proświcianie nie tylko mile zaskakiwali tych, którzy rzekomo przybyli jako „wyzwoliciele”, ale i prawdziwie dziwili odwiecznych wrogów-agentów – stalinowskich enkawudzistów. Świadectwem tego są wspomnienia uczestników dawnych wydarzeń i pożółkłe strony radzieckich dokumentów archiwalnych. Jeden z nich z oznaczeniem „Ściśle tajne”, datowany na 12 maja 1943 roku, jest niczym innym, jak szczegółowo spisaną notatką służbową ludowego komisarza bezpieczeństwa państwowego USRR S. Sawczenki do naczelnika Ukraińskiego Sztabu Ruchu Partyzanckiego T. Strokacza na temat działalności grupy ukraińskich nacjonalistów w Charkowie, kierowanej przez Wołodymyra Dołenkę. Kimże jest ten człowiek (według określenia notatki ludowego komisarza, „dawny zatwardziały ukraiński nacjonalista”), który w czasie niemieckiej okupacji miasta wziął na siebie ciężar wysiłków jednoczących patriotów dla oporu wobec wroga? W Charkowie Wołodymyra Dołenkę znano od dawna, wszak Słobożanszczyzna to jego ojczyzna, tutaj się urodził, wykształcił na prawnika na uniwersytecie i pracował jako adwokat w sprawach chłopskich, broniąc ludzi z ludu. Jeszcze w młodych latach przyjaźń i współpraca z Mykołą Michnowskim, założycielem ukraińskiego samostijnictwa, wpłynęły na kształtowanie się jego postaw światopoglądowych. Charkowianie widzieli i słyszeli Dołenkę w ogniu wydarzeń rewolucyjnych 1917 roku, gdzie występował jako jeden z organizatorów samorządu lokalnego, redagował gazetę „Ridne słowo”, był wybierany pełnomocnym przedstawicielem miasta do Centralnej Rady w Kijowie. W późniejszych latach zmagań narodowowyzwoleńczych Dołenko był aktywnym członkiem Ukraińskiego Komitetu Narodowego w Charkowie, przewodniczącym komisji politycznej Rady Słobożańskiej, a także organizatorem Ukraińskiej Partii Radykalno-Demokratycznej. Jednak interwencja wojskowa radzieckiej Rosji i okupacja Charkowa w 1919 roku zmusiły go do zastosowania innych sposobów walki: pracując oficjalnie w kolegium adwokatów, stał się kierownikiem Charkowskiego Centrum Podziemnego – nielegalnej antybolszewickiej organizacji, jednocząc wokół siebie grupę świadomych narodowo Ukraińców. W charakterze tego człowieka było wiele szczerej miłości i oddania dla rodzimego narodu i nie mniej zajadłej nienawiści do odwiecznych wrogów – moskiewskich najeźdźców. Bolszewickim szpiclom udało się coś wywęszyć – i już następnego ranka Dołenko znalazł się w więzieniu. Pomogły jego adwokackie umiejętności obrony: winy nie udowodniono. Po pewnym czasie Wołodymyr Dołenko stanął na czele podziemnej Ukraińskiej Partii Mużyckiej (chłopskiej) i aktywnie zabrał się za jej rozbudowę. Działacze partii uważali, że właśnie dzięki chłopstwu, które stawiało zacięty opór okupacyjnej władzy, można było obalić reżim bolszewicki metodami walki politycznej i odnowić Ukraińską Republikę Ludową. Ale czekiści dowiedzieli się o podziemiu i całe kierownictwo partii, duża liczba aktywistów została aresztowana (kierownictwo wysłano na Sołowki, a innych – do obozów środkowoazjatyckich i uralskich). Podczas procesu w sprawie „Związku Wyzwolenia Ukrainy” bolszewiccy sędziowie z prokuratorami wspomnieli także o partii chłopskiej i wszyscy jej przywódcy (zaocznie i dodatkowo) otrzymali nowe wyroki więzienia. Dołence jako przewodniczącemu ogłoszono wyrok: 10 lat… Odbywszy karę więzienia i pojawiając się w Charkowie jeszcze przed okupacją przez Niemców, zaczął gromadzić wokół siebie wielu ludzi o podobnych poglądach, wspólnie omawiając, co i kiedy należy robić dalej. Oto jak brzmi to w notatce enkawudzistów: „Krąg starych powiązań wysunął postać Dołenki jako kierownika ukraińskich nacjonalistów m. Charkowa. Przystępując w warunkach okupacji m. Charkowa do organizacji ukraińskiej społeczności nacjonalistycznej, Dołenko od samego początku działał bardzo ostrożnie i rozważnie. W odróżnieniu od lwowskich, a potem kijowskich nacjonalistów, Dołenko półoficjalnie tworzy w charakterze centrum organizującego nie radę centralną, a tak zwany „Komitet Społeczny””. W tym doniesieniu ludowego komisarza jasno przedstawiono nie tylko charakterystykę i treść działalności Dołenki, ale także strukturę komitetu, podano nazwiska jego kierowniczego Wasyl Dubrowśkyj składu, w szczegółach wyłożono metody przyjmowania do organizacji, gdzie, kiedy i w jakim celu komitet obradował. Dalej 25-stronicowy dokument radzieckiego wywiadu donosi co następuje: „Legalne zebrania odbywały się w budynku „Kultury Narodowej” i były dość liczne. Zbierało się do 100 i więcej osób. Oficjalnie ogłaszano, że to zebrania „Proświty””. Według wszelkich oznak, takie i wszystkie inne dane do notatki mógł zebrać i przekazać bardzo doświadczony agent radzieckiego wywiadu, któremu najwyraźniej udało się przeniknąć w szeregi komitetu, a może nawet do kierowniczej wierchuszki. Niektóre publikacje podają jego imię – Kindrat Połuwećko, twierdząc, że „podczas organizacji „Proświty” kadrowy radziecki wywiadowca K. Połuwećko, który oficjalnie pracował w zarządzie miejskim Charkowa, przekazywał władzom niemieckim listy ludzi oddanych idei niepodległej Ukrainy”. Swoim gospodarzom-czekistom przesyłał o wiele więcej: oprócz list, najwyraźniej rozmowy w wąskim gronie, nastroje, plany „Komitetu Społecznego”. Wspomina o nim w swoim „Dzienniku” czasu wojennego także pisarz Arkadij Lubczenko, który w latach okupacji pracował w charkowskiej gazecie „Nowa Ukraina”: „…w zarządzie miejskim aresztowano sekretarza zarządu Połuwećka (on kiedyś za Skrypnyka był sekretarzem komisji ds. ukrainizacji)”. Wśród 26 najaktywniejszych członków „Komitetu Społecznego” w notatce służbowej ludowego komisarza bezpieczeństwa państwowego osoba ta zajmuje 9. miejsce i jest scharakteryzowana jako wykładowca języka niemieckiego, który po wkroczeniu Armii Czerwonej w zachodnie obwody przez pewien czas pracował we Lwowskim Instytucie Rolniczym… Niemieckie dowództwo aresztowało Połuwećka mniej więcej na początku 1942 roku. A kto w takim razie dostarczał informacje radzieckiemu wywiadowi aż do maja następnego roku (notatka jest datowana na 12 maja)?.. Można wysnuć przypuszczenie, że w środowisku charkowskich patriotów-nacjonalistów enkawudziści mieli jeszcze jakieś źródła dokładnych informacji, aby tak pewnie i w takim zakresie operować nimi na trzy miesiące przed wyzwoleniem miasta od okupantów. W rękach radzieckiego wywiadu znalazły się nie tylko założenia programowe i taktyczne „Komitetu Społecznego”, ale także dane o tym, że jego istnienie nie było oficjalnie dozwolone przez władze niemieckie, które z czasem zabroniły prowadzenia jakichkolwiek zebrań aktywistów tej organizacji. Przewidując taki obrót spraw, Wołodymyr Dołenko wraz z podobnie myślącymi ludźmi już w pierwszych dniach okupacji zabrał się za organizowanie działalności „Proświty”. Pod jego przywództwem formował się skład kierowniczy, dobierano ludzi, którzy mogli zabezpieczyć ważne odcinki pracy, opracowywano program oraz konkretne plany. Dlatego naturalnym było, gdy „Komitet Społeczny” przestał istnieć, jego funkcje całkowicie przejęła „Proświta”. Niemcom dobrze znany był zakaz działalności „Proświty” przez władze bolszewickie i z początkiem okupacji dość pobłażliwie traktowali oni wznowienie działalności jej organizacji. Trwało to tak długo, aż nie dowiedziano się o państwowo-niepodległościowych dążeniach prośwician, którzy w Charkowie opierali się głównie na rekomendacjach i radach doświadczonego polityka Wołodymyra Dołenki. Te rady zostały wyraźnie utrwalone w dokumencie radzieckiej służby wywiadowczej: „Dołenko w swoich wystąpieniach podkreślał: „Ukraińcom należy nauczyć się państwowo myśleć i państwowo rozwiązywać wszystkie kwestie. Trzeba dyplomatycznie, po jezuicku, rozważnie, a nawet podstępnie, zaciskając zęby, działać w interesach narodu ukraińskiego… Dołenko w swojej praktycznej pracy wykazywał szczególną ostrożność wobec polityki Niemców na Ukrainie i zalecał swoim zwolennikom: „Cierpieć, nie nastawiać Niemców przeciwko sobie, ale jednocześnie jak najwięcej wyrywać praw”. Najwyraźniej właśnie takie wytyczne i wyważone podejście pozwoliły charkowskiej „Prośvicie” okresu II wojny światowej legalnie rozpocząć swoją działalność, gromadząc wokół siebie coraz więcej ludzi. Z rekomendacji Dołenki na przewodniczącego rady „Proświty” wybrano jego najbliższego współpracownika, profesora historii Wasyla Dubrowskiego, którego znano jako znanego specjalistę w dziedzinie muzealnictwa, tłumacza z języków turkijskich, obrońcę zabytków kultury Ukrainy. W latach 30. XX wieku został schwytany i wysłany do obozu koncentracyjnego pod tradycyjnie zmyślonymi zarzutami „działalności kontrrewolucyjnej i antyradzieckiej”. Powróciwszy z zesłania do Charkowa zaledwie w przededniu wojny z Niemcami, Dubrowski szybko zaprzyjaźnił się z Dołenką, stał się jego prawą ręką: razem rozmyślali nad przyszłością, formowali „Komitet Społeczny”, a równolegle planowali i organizowali „Proświtę”. Jeśli w „Komitecie Społecznym” utworzono wydziały (oświaty ludowej, przemysłowy, handlowy, spółdzielczy, rolniczy, techniczny i inne), to w „Prośvicie” istniały komisje (prawnicza, naukowo-filozoficzna, wydawnicza, zabezpieczenia społecznego, szkolna, historyczna, finansowo-gospodarcza, artystyczna, spółdzielcza, przemysłowo-industrialna, kościelno-teologiczna). Przez te komisje, różnorodne kółka, organizacje ukraińskiej młodzieży i kobiet-Ukrainek realizowana była cała praca „Proświty” w warunkach niemieckiej okupacji. Już same nazwy komisji określały ich ukierunkowanie i główny zakres codziennych trosk. Wasyl Dubrowski sam stanął na czele komisji prawniczej, do której stale zwracali się nie tylko charkowianie, ale także mieszkańcy okolicznych wsi i miasteczek. Od tej proświcianśkiej struktury ludzie otrzymywali wsparcie moralne i biznesowe poprzez porady prawne dotyczące stosunku do niemieckich praw, a najczęściej – rekomendacje prawne w sprawach ziemskich. Szczególnie odpowiedzialną i niezwykle ważną dla wielu mieszkańców Charkowa stała się komisja zabezpieczenia społecznego. Kierowana przez zastępcę przewodniczącego rady „Proświty” Zoję Sapycką, działała ona wspólnie z właściwymi organami administracyjnymi, dbając o zatrudnienie ludzi, pomagając im w gospodarstwie, w organizacji konkretnej sprawy. Komisja ta miała za zadanie odnajdywać rodziny, które pozostały bez żywicieli z powodu krwawych represji władzy bolszewickiej, zapewniać im to, co najpotrzebniejsze: produkty, pomoc materialną, wsparcie w urządzaniu mieszkania. Na zasadach samopomocy (głównie zapewnienie żywności, odzieży, opału, pieniędzy) w ciężkich czasach wojennej zawieruchy pracowały także komisje finansowo-gospodarcza, spółdzielcza, przemysłowo-industrialna, chociaż wszystkie one miały jeszcze inne ważne obowiązki. Czysto oświatową pracę wykonywały komisje historyczna, szkolna, wydawnicza, naukowo-filozoficzna, artystyczna. Dość aktywną okazała się komisja szkolna, którą kierował profesor pedagogiki Ołeksandr Popow, człowiek bardzo autorytatywny i szanowany w kręgach oświatowych. Praktycznie wszystkie jego propozycje, rekomendacje i życzenia aktywnie wspierał i realizował kierownik wydziału oświaty ludowej zarządu miejskiego Petro Dryha. Wspólnie dobierali i wysuwali na kierowników szkół doświadczonych, sprawdzonych w pracy nauczycieli-patriotów, którzy zapewniali naukę dzieci w języku ojczystym, a nie w języku okupanta, przekazywali wiedzę historyczną o Ukrainie obiektywnie i prawdziwie, odrzucając imperialno-bolszewickie kłamliwe interpretacje. Ciekawie zorganizowano szkołę-kursy dla młodzieży, po ukończeniu której prawie wszystkich uczniów przeniesiono od razu do szkoły agronomicznej. Komisja ds. wydawniczych, pracująca pod kierownictwem profesora Dmytra Sołowja, zdołała operatywnie zorganizować pracę niewielkiego wydawnictwa „Ukraińska książka”, wydając broszury proświcianśkie, literaturę edukacyjną na potrzeby szkół. Nie posiadając własnego organu periodycznego, komisja zdołała wywalczyć swój wpływ na gazetę „Nowa Ukraina”, w której wtedy pracowali pisarze Ołeksandr Warawwa, Arkadij Lubczenko, Anatol Hak, Ołeksandr Weretenczenko, historyk Ołeksandr Ohłobłyn. Ważną rolę odegrał przy tym Wołodymyr Dołenko, ostro krytykując treść i formę publikacji gazety, co zmusiło redakcję do zwrócenia się do „Proświty” z prośbą o rekomendowanie „Nowej Ukrainie” profesjonalnych autorów, którzy mogliby ożywić poruszanie na jej łamach ważnych kwestii, w szczególności proświcianśkich. Masowe wydarzenia z powodzeniem orga- Zawsze, zwłaszcza w trudnych czasach, niezawodnymi pomocnikami i obrońcami Ukraińców stawały się organizacje „Proświty” wraz ze swoimi przywódcami. Najlepiej odczuli to charkowianie podczas II wojny światowej, kiedy w okupowanym przez Niemców mieście przez prawie dwa lata aktywnie i wielostronnie działała, pomagając ludziom przetrwać i podnosić świadomość narodową, rozgałęziona sieć struktur proświtańskich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

organizowała komisja artystyczna, tworząc kółka teatralne, choreograficzne i wokalne, których członkowie stale brali udział w obchodach ludowych, świętowaniu Bożego Narodzenia, dni wielkanocnych oraz w koncertach dla ludności. Ta sama komisja odpowiadała za przeprowadzanie wystaw artystyczno-politycznych oraz angażowanie miejskiej młodzieży w widowiska teatralne. Pouczająca i konsekwentna była praca komisji kościelno-teologicznej, która koordynowała działania Proświty z Zarządem Diecezjalnym. Jeszcze „Komitet Obywatelski” zmusił zarządcę diecezji charkowskiej i połtawskiej do uznania autokefalii ukraińskiego kościoła, a członek „Proświty” ksiądz Waśkiwski rozszerzył i pogłębił jej wpływ na ludność. Będąc kierownikiem komisji kościelno-teologicznej i mając za pomocników tak autorytatywne osoby jak Potijenko, Jegerski, Czerwinski, Lebedinski, ksiądz Waśkiwski, a co za tym idzie i „Proświta”, byli przyjmowani przez wiernych bardzo ciepło, ponieważ kazania kościelne były ludziom bliskie i zrozumiałe. Radzieccy zwiadowcy wyraźnie określili i zdołali przekazać meldunek przez linię frontu, która przebiegała gdzieś w pobliżu miasta Kałacz w obwodzie woroneskim, że „działalność „Proświty” w ogóle i każdej komisji z osobna znajdowała się pod bezpośrednim kierownictwem Dołenki oraz jego najbliższych pomocników (wymieniane są nazwiska profesorów Wasyla Dubrowskiego, Ołeksandra Popowa, Dmytra Sołowja, Borysa Poraj-Koszycia, córki księdza Zoi Sapyckiej)… Dołenko wprowadził taki porządek, że po każdym posiedzeniu przewodniczący komisji zobowiązany był stawiać się u niego w celu złożenia informacji i zatwierdzenia decyzji podjętych przez komisję”. Przewodniczący zarządu miejskiego O. Kramarenko (wykryty i rozstrzelany przez gestapo jako radziecki agent) wraz ze swoim otoczeniem zjadliwie nazywali „Proświtę” komitetem obwodowym partii, a Wołodymyra Dołenkę – sekretarzem komitetu obwodowego. Nieprzypadkowo także zwolennicy burmistrza donosili do gestapo na Dołenkę jako na „podżegacza i kierownika organizacji petlurowsko-niepodległościowej z bolszewicką metodologią”, który rzekomo przygotowuje powstanie przeciwko Niemcom. Chociaż okupanci udawali, że nie zwracają uwagi na te szepty, gestapo uważnie przyglądało się działalności „Proświty”, która szybko zdobywała autorytet i rosła liczebnie: jej członkami zostało prawie 600 osób. Charkowskie centrum Proświty specjalnie wysyłało swoich instruktorów do centrów rejonowych i dużych osad w celu tworzenia i rozwijania działalności komórek „Proświty”. W różnych formach (chóry, kółka, kluby Proświty) pojawiły się one i zaczęły działać w Bohoduchowie, Wałkach, Wołczańsku, Dworicznym, Kupiańsku, a także w Ochtyrce, która przed wojną administracyjnie przeszła do obwodu sumskiego. Wcale nie z dobrego życia i nie z wielkiej miłości do ukraińskiej kultury i oświaty Niemcy musieli to wszystko znosić. Jeśli stalinowskich enkawudzistów charkowska „Proświta” dziwiła swoją umiejętnością szybkiego odradzania się, liczebną zwartością i nastawieniem na konkretną pożyteczną sprawę, to hitlerowskich gestapowców wyraźnie przerażała dążeniem do państwowej niepodległości i upolitycznieniem wszystkich sfer życia pod okupacją. Reżim niemiecki wyraził niezadowolenie z powodu uczczenia przez „Proświtę” pamięci Symona Petlury, ponieważ ten, jakoby, występował przeciwko obecności wojsk kajzerowskich na Ukrainie w 1918 roku. Innym razem na przygotowaną przez aktywistów Proświty wystawę „Ukraina pod jarzmem bolszewickim” nałożono półroczny zakaz. Dopiero później, po wielu prośbach profesora Wasyla Dubrowskiego, drobiazgowych przeglądach eksponatów i zmianie nazwy na „Precz z bolszewizmem!”, władze niemieckie wydały zgodę na przeprowadzenie wystawy, która odbiła się szerokim echem. O niej w czasie powojennym poeta i dziennikarz Bohdan Krawciw napisał w „Encyklopedii ukrainoznawstwa”: „Wieloaspektową działalność (na zasadzie samopomocy, gł. żywn.) w latach 1941–43 rozwinęła „Proświta” w Charkowie z W. Dubrowskim na czele…, wokół której skupiło się całe ukraińskie życie społeczno-publiczne. Urządziła ona między innymi z powodzeniem wystawę „Precz z bolszewizmem!”, z eksponatami i dokumentami sowieckiego terroru”. Dokumenty gestapo z tamtego czasu coraz częściej odnotowywały nieakceptowalną dla niemieckich władz działalność charkowskich działaczy Proświty: obawiano się nie tylko wpływu „Proświty”, ale także jej prób i umiejętności omijania nadzorczych barier policji bezpieczeństwa i służb ochronnych. Mimo to okupanci posiadali tajne akta dotyczące organizatorów, otrzymując z różnych źródeł dość dokładne i obiektywne dane. Powiedzmy, że o Wołodymyrze Dołence wiedziano i notowano w swoich materiałach to, jak w wąskim gronie wypowiadał się na temat istnienia stowarzyszenia „Proświta”, którego celem była „nie tylko walka z bolszewizmem i wspieranie niemieckich sił zbrojnych do zwycięstwa, ale także walka przeciwko Niemcom w celu usunięcia niemieckiego wpływu”. Niepokoiło gestapo również to, co ukraiński patriota powiedział w innym miejscu, gdzie „Dołenko niedwuznacznie mówił, że już teraz należy tworzyć składy uzbrojenia i amunicji”. Podobne informacje Niemcy zbierali także na temat innych ukraińskich patriotów, w szczególności kierowniczego rdzenia „Proświty” — profesorów Wasyla Dubrowskiego, Ołeksandra Popowa, Dmytra Sołowja i in. Domyślając się tego, działacze Proświty w trudnych warunkach ciągłego nadzoru, pod gromami i błyskawicami okupacyjnej kontroli, starali się we wszystkim działać ostrożnie, manewrować między tym, co dozwolone, a tym, co potrzebne dla ukraińskiej sprawy, pomagać ludziom, którzy znaleźli się pod okupacją. Coraz trudniej i bardziej skomplikowanie przychodzi żyć i pracować, wybierając za cel niepodległość i pozbycie się obcych wpływów. Już od wiosny 1942 roku okupanci szaleją, rozpoczynając aresztowania nacjonalistów-niepodległościowców, w szczególności działaczy Proświty, w różnych ukraińskich miastach: w Kramatorsku schwytali 10 aktywistów, w Mariupolu – przewodniczącego „Proświty” Irija, w Dniepropietrowsku – 15 najbardziej aktywnych osób. Charkowska „Proświta”, wykorzystując legalne możliwości, przetrwała do końca niemieckiej okupacji. Wołodymyr Dołenko, ratując ukraińskich patriotów przed niechybną śmiercią w warunkach radzieckich, precyzyjnie zaplanował i poprzez zaufanych ludzi w różnych organizacjach oraz niemieckich strukturach władzy doprowadził do wyjazdu na emigrację wszystkich, którzy tego pragnęli, spośród miejscowych intelektualistów i polityków. przy radzie miejskiej. Wiele zrobił dla przywrócenia pamięci historycznej, toponimiki ukraińskiego miasta przemysłowego, został fundatorem muzeum w Zespole Szkół nr 1, gdzie wykładał. Wiele jego książek poświęconych jest rodakom, patriotom Ukrainy, w szczególności „Tajemnice ziemi” (2015), „Notatki pedagoga” (2017), „Pokrowsk i okolice Pokrowska” (2020), „Pisarze okolic Pokrowska” (2021). Na gorąco, jako jeden z pierwszych, napisał o wydarzeniach tak zwanej „rosyjskiej wiosny” 2014 roku i jej przyczynach w książce „Szkiełka kalejdoskopu” (2014). Autor przypuszczał, że rosyjska agresja może wybuchnąć z nową siłą. Tak też się stało. Następnego dnia po 24 lutego 2022 roku Petro Jewhenowycz zapisał się do obrony terytorialnej miasta, ale ze względu na stan zdrowia nie przebywał tam długo. Z czasem, jak większość mieszkańców Donbasu, musiał opuścić rodzinne strony. Do ostatniego dnia pracował w zawodzie, przygotowywał materiał do nowej książki, pisał artykuły i popularyzował tygodnik „Słowo Proświty”. Nie tylko wierzył w zwycięską przyszłość Ukrainy, ale także ją przybliżał. Jasna pamięć Petrowi Jewhenowyczowi Hajworonskiemu, nie zapomnimy. Krajoznawcy, pisarze i działacze Proświty z obwodu donieckiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Pamięci towarzysza

Nagle i przedwcześnie w 66. roku życia odszedł w zaświaty Petro Jewhenowycz Hajworonśkyj, nauczyciel, członek Narodowych Związków Krajoznawców, Pisarzy, Dziennikarzy Ukrainy, Honorowy Krajoznawca Doniecczyzny i Ukrainy, przewodniczący Pokrowskiej organizacji krajoznawczej „Oberih”, laureat ogólnoukraińskich nagród imienia M. Petrenki, imienia M. Czabaniwśkiego. Całe jego życie było związane ze wschodem Ukrainy: w Lisiczańsku się urodził, niemal całe życie zawodowe spędził w Pokrowśku na Doniecczyźnie. Pracował w kolegium pedagogicznym, szkołach, był jednym z kierowników rady społecznej. Jarosława RIZNYKOWA Wiemy, jak ważny jest każdy głos adwokacji Ukrainy w różnych zakątkach świata. Jeszcze jeden taki potężny głos wybrzmiał w Rzymie podczas 79. Zgromadzenia Ogólnego Konferencji Episkopatu Włoch, które odbyło się 20-23 maja. „Ukraina potrzebuje wsparcia demokratycznego świata” – zaapelował władyka Mychajło Bubnij – egzarcha odeski i przewodniczący Komisji Patriarchalnej ds. Zakonnych, który z polecenia Błogosławionego Światosława był delegatem Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej. W przemówieniu do włoskiego episkopatu władyka Mychajło podziękował za „stałe wsparcie Ukrainy, w szczególności za współpracę z UCGK oraz pomoc w projektach duszpasterskich i humanitarnych UCGK”, za opiekę nad setkami ukraińskich uchodźców oraz zaapelował, by „być głosem prawdy o Ukrainie”. Opowiadając o wojnie na Ukrainie, władyka Mychajło zaznaczył: „Niestety, przewidywane szybkie zakończenie tej strasznej pełnoskalowej inwazji Rosji na terytorium niepodległej Pokrowśk Ku jasnej pamięci Petra Hajworonśkiego Nazywali go wszyscy Hryszyno, Potem nazwa zmieniała się nie raz. Teraz jest Pokrowśk. Niech pozostanie – Sławny ród kozaków jeszcze nie zgasł. Ciężką, nieustanną pracą Tworzono w mieście cuda. Wyrosła z prostej stacji Kolejowa węzłowa. A wkoło podnosiły się szyby, Niczym sosny w dawnych lasach. Podpierały wieże wyciągowe, jak Atlanci, Ciche, spokojne, jasne niebiosa. Tutaj Prokofiew i mistrz Łeontowycz Rozpoczynali swój gwiezdny szlak. Sława ich oraz bohaterów wojennych Płonęła w naszych sercach. Lecz życie przerwało się przyjazne, Nadeszła godzina straszna. W Pokrowśku sady tylko rozkwitły, Zagrzmiała przeklęta wojna. Nadleciała złodziejka ze wschodu – Pijana, wściekła rosyjska horda. Niszczyła dorobek, przyrodę, Wszystko, co ród kozaków zachował. Lecz nie zdołają rakiety i drony Ukrainy świętej pokonać, Z nami wszystkie wololubne narody, Z nami Bóg. I my będziemy stać! Witalij Pawłowśkyj

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Głos „za” Ukrainą w Watykanie

państwa Ukrainy się nie powiodło. I od już trzeciego roku Ukraina za wielką cenę i ofiarę tysięcy swoich obywateli, którzy polegli na polu bitwy lub zostali po prostu niewinnie zamordowani, wywalcza swoją niepodległość i prawo do istnienia jako odrębne państwo ze własnym językiem, tradycją i dziedzictwem kulturowym, jednocześnie broniąc demokratycznych europejskich wartości i zasad we Wschodniej Europie”. Wskazał na ideologię „russkiego mira” jako na źródło ludobójczej wojny przeciwko narodowi ukraińskiemu. Mówił także o zamykaniu greckokatolickich świątyń na okupowanych terytoriach i prześladowaniach duchownych. „Niektórzy z was, w tym Jego Eminencja kardynał Dzuppi, odwiedzili Ukrainę w czasie wojny i na własne oczy zobaczyli ten koszmar, który niesie ze sobą nowa, sztucznie stworzona w Rosji ideologia, tak zwana „doktryna russkiego mira”, która w XXI wieku propaguje nowe rosyjskie imperium z elementami mesjanizmu, na zasadach pochłaniania mniejszości narodowych, narzucania własnego języka, kultury i religii. Pozwólcie, że przytoczę konkretny przykład skutków tej ideologii w mojej eparchii. Pierwszą rzeczą, jaką robią Rosjanie na okupowanych terytoriach, jest zakaz wszelkich narodowych symboli Ukrainy, naszego języka, Kościoła, aż po zakaz działalności organizacji charytatywnych, zwłaszcza Caritas Ukraina i Rycerzy Kolumba. Nie mówię już o organizacjach społecznych, które pielęgnują ukraińską mowę i kulturę...” – powiedział władyka Michaił. Władyka wezwał obecnych, aby zrozumieli, że „dziś w Europie rodzi się nowy Hitler. Rosja rozbrajała Ukrainę przez ponad 30 lat, aż do 24 lutego 2022 roku, kiedy rozpoczęła pełnowymiarową inwazję. Na początku 2022 roku rosyjski rząd zapewniał nas, że nie zaatakuje Ukrainy. I co się stało po miesiącu? W nocy wystrzelił rakiety. Jesteśmy świadomi tego, że nie możemy wierzyć ani jednemu słowu obecnych rosyjskich władz”. Opowiedział, że w warunkach wojny, mimo wyzwań, każda parafia i duszpasterski ośrodek UGKK przekształciły się w centra humanitarnej pomocy dla ludzi, w miejsca, gdzie każdy może znaleźć miejsce do modlitwy i wsparcia. Kończąc swoje przemówienie, władyka Michaił powiedział: „W imieniu Jego Beatitudo Światosława ośmielam się prosić was, drodzy współbracia w episkopacie i uczestnicy tego zgromadzenia, abyście byli adwokatami Ukrainy, mówili prawdę o wojnie w Ukrainie, odważnie stawali w obronie tych, którzy cierpią i których zabija się”. Potężne i mądre słowa!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wykładowcy Państwowego Uniwersytetu „Żytomierska Politechnika”. „Każde miasto to Wszechświat, w którym splatają się losy ludzi i kraju. Kto żył, tworzył, pisał, opowiadał o Żytomierzu i w Żytomierzu, dowiadywaliśmy się na wycieczce. Ktoś odkrywał dla siebie coś nowego, ktoś usłyszał znajome nazwiska. Wiele miejsc. Ale to nie wszystko. Żytomierz słynie ze swoich ludzi. Bo bez ludzi, którzy w nim żyli, żyją i będą żyć, zamieni się on w bezduszne pole milczących domów. Czytajmy Żytomierz jak księgę. Bo w niej ukryte są skarby pamięci narodu”, – podzieliła się wrażeniami na stronie na Facebooku pisarka Larysa Pałamarczuk. Piesza wycieczka jest częścią tocząc się o tej samej nazwie projektu urbanistyczno-literackiego, który realizowany jest przez Żytomierskie Obwodowe Muzeum Krajoznawcze, w szczególności przez wydział „Żytomierskie Obwodowe Muzeum Literackie”, Państwowy Uniwersytet „Żytomierska Politechnika”, Obwodową Bibliotekę dla Dzieci i Młodzieży oraz Żytomierską Obwodową Organizację Narodowej Spółki Pisarzy Ukrainy. Praca nad projektem trwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Laureaci „Wikimeczy” 2024 ogłoszeni w Dniu Bohaterów

Jewhen BUKET 23 maja, w Dniu Bohaterów, organizacja społeczna „Instytut Rozwoju Narodowego” oraz Kijowskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki ogłosiły nazwiska laureatów wyróżnienia „Wikimiecz” im. Ołeha „Raidera” Kowalyszyna „za wkład w zwycięstwo Ukrainy w wojnie informacyjnej”. „Wikimiecz” jest wręczany od 2021 roku corocznie jako swego rodzaju podziękowanie społeczeństwa obywatelskiego dla ukraińskich wikipedystów, którzy wnoszą wielki wkład w walkę z okupantami, tworząc za pośrednictwem ukraińskiej Wikipedii treści informacyjne o Ukraińcach dla świata oraz o świecie dla Ukraińców. Laureatami 2024 roku zostali aktywni redaktorzy ukraińskiej Wikipedii: Maksym Ohorodnyk – który od początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji zapoczątkował ponad 1200 artykułów, z których znaczna część poświęcona jest wydarzeniom i uczestnikom rosyjsko-ukraińskiej wojny, w tym wojskowym, którzy otrzymali tytuł „Bohatera Ukrainy”; Maksym Hawryluk – który ma łosia? Za nowymi stosunkami rynkowymi mieli przyjść nowi właściciele, zdolni doprowadzić do wzrostu poziomu gospodarki i zwiększenia produkcji. Rozpoczęła się prywatyzacja państwowego majątku, w której wyróżnili się dyrektorzy przedsiębiorstw, dawna partyjna nomenklatura, przedstawiciele władzy. W trakcie jej przeprowadzania interesy narodowe nie zostały uwzględnione w pełnym stopniu. Dlatego pojawiły się nielegalne przejęcia przedsiębiorstw (tzw. wrogie przejęcia), doprowadzanie ich do bankructwa i inne nieprzewidziane komplikacje. Za wszystkimi tymi transakcjami handlowymi kryła się korzyść poszczególnych osób, które znalazły miejsce dla swoich kapitałów w zagranicznych bankach. Gdzie zaś dziś jest kapitał narodowy, skierowany na rozwój produkcji, nowe technologie, które podnoszą wydajność pracy, a wraz z nimi godne wynagrodzenie za nią? Przecież prywatyzacja otwiera szerokie pole działalności w naszej gospodarce, pojawia się konkurencja, warunki do wytwarzania dobrych jakościowo towarów. Czy mamy urzędników, którzy rozumieją rolę i znaczenie kapitału narodowego w rozwoju kraju? Co zrobili, aby on powstał i się umocnił w operacjach handlowych? Gdzie jesteście, majstrowie, inżynierowie, przedsiębiorcy, zdolni przeprowadzić przemiany gospodarcze na Ukrainie, zmodernizować zakłady, fabryki, podnieść produkcję do światowych standardów? Co prawda, tu mogą oni przedstawić przyziemne zaprzeczenie: a kto stawiał przed nimi takie zadania, kontrolował ich wykonanie, podejmował niezbędne środki, znaczny wkład w ukazywanie waleczności ukraińskich Bohaterów w rosyjsko-ukraińskiej wojnie, upamiętnianie poległych żołnierzy; użytkownik Dolynskyj, który stworzył i stale redaguje wiele artykułów o uczestnikach Wyzwoleńczych Zmagań (Armia UNR, USS, UGA, UWO, OUN, Karpacka Sicz, UPA), a także o uczestnikach obecnej wojny. Dla wiadomości: Oleh „Raider” Kowalyszyn (18.08.1978 – 23.05.2014), ku pamięci którego ustanowiono odznakę, był uczestnikiem zawodów w rekonstrukcji historycznej i walk z użyciem średniowiecznej broni, redaktorem ukraińskiej Wikipedii, uczestnikiem Rewolucji Godności i ochotnikiem batalionu „Donbas”. Zginął w walce pod Karliwką w Dniu Bohaterów, 23 maja 2014 roku. Inicjatorem odznaki był Mykoła „Kruk” Krawczenko (20.05.1983 – 14.03.2022) – doktor nauk historycznych, ideolog ruchu azowskiego, uczestnik rosyjsko-ukraińskiej wojny od 2014 roku, redaktor ukraińskiej Wikipedii. Zginął w wyniku wrogiego ostrzału z wyrzutni BM-21 „Grad” we wsi Horenka w rejonie buczańskim obwodu kijowskiego. aby nie zamienić tej generalnej linii naszego rozwoju w niedoskonały eksperyment. Dyletanckie wyobrażenia, bez względu na to, od kogo pochodzą, są przeciwwskazane dla stosunków gospodarczych i dają o sobie znać bankructwami i stratami. Jeśli nie ma praworządności i porządku prawnego, brakuje dyscypliny finansowej, tam samorzutnie i bez przeszkód dojrzewają nieład i chaos. W takim przypadku nie ma czego oczekiwać dobrego: tam kwitną kradzieże, oszustwa, łapownictwo. Jednak są u nas także pojedyncze przedsiębiorstwa, agrofirmy, gdzie gospodarstwo prowadzone jest umiejętnie i fachowo, wszystko jest należycie zorganizowane, a wynagrodzenia pracowników są przyzwoite. Jednym słowem, wszystko jest uporządkowane profesjonalnie, bez naruszeń i marnotrawstwa. Ponieważ tamtejsi kierownicy myślą nie tylko o własnych osiągnięciach, ale również o ludziach, którzy u nich pracują i są twórcami wartości materialnych. Oby to doświadczenie rozpowszechniło się wszędzie, a wtedy kraj szybko by się zmienił i stał się taki, jaki jedynie w marzeniach się rysował. Obecnie mamy u siebie wojnę, stan wojenny – to są nadzwyczajne wydarzenia, wymagają mobilizacji wszystkich naszych sił, działania z lepszymi rezultatami, wychodząc z interesów narodowych. Z upływem czasu nastroje ludzi się zmieniają. Pojawia się zrozumienie, że poza nami samymi nikt nie przyjdzie i nie podejmie się poprawy warunków i okoliczności naszego życia, pokonywania przeszkód, które powstają w społeczeństwie. I zjednoczyć naszych obywateli może wspólny cel – aby Ukraina stała się potężnym państwem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Czytali Żytomierz i wspominali Tena

Ludmiła ŁOBACZOWA Zdjęcie Łarysy Pałamarczuk. Mieszkańcy Żytomierza po raz pierwszy dołączyli do pieszej wycieczki „Czytać Żytomierz”, która odbyła się w ramach obchodów Dnia Muzeów. Uczestnicy wędrówki mogli zobaczyć i poczuć miasto przez pryzmat autorskich tekstów pisarzy, którzy w nim mieszkali i opisali je w swoich utworach. Dowiedzieli się więcej o mistrzach słowa, ich twórczości i związku z Żytomierzem. Dwugodzinny spacer rozpoczęli od fontanny na Pierwszym Bulwarze, przeszli osiem lokalizacji. Każdy z przystanków poświęcony jest pisarzowi, jego utworowi oraz miejscu, w którym rozgrywa się akcja. Wśród wymienionych nazwisk jedno brzmiało najczęściej – Mykoła Wasylowycz Chomyczewski, który wszedł do literatury pod pseudonimem Borys Ten. Los związał go z Żytomierzem. „To był wielki człowiek mojego rodzinnego miasta... Kiedy mówimy +Żytomierz+, to pierwszą skojarzeniem u mnie pojawia się Borys Ten” – czytamy we wspomnieniach innego znanego żytomierzanina, pisarza, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Wałerija Szewczuka. – „Czytać Żytomierz” i nie wspomnieć imienia człowieka o imieniu Dniepru jest niemożliwe. On jest proświcianinem, działaczem religijnym, poetą-tłumaczem, historykiem sztuki, pedagogiem. Latem 1917 roku Chomyczewski wszedł do Rady Towarzystwa „Proświta” w Żytomierzu, a po II wojnie światowej trzydzieści jeden lat tłumaczył ze starogreckiego na ukraiński „Odyseję” i „Iliadę” Homera, za niepowtarzalny przekład otrzymał nagrodę im. M. Rylskiego. Zjednoczył wokół siebie żytomierzan, odkrywał nowe nazwiska i wielu dał drogę w przyszłość. Przeglądając utwory lokalnych autorów, znajdujemy wzmianki o Mykole Wasylowyczu. Geniusz jego człowieczeństwa wpłynął na ukształtowanie się tego czy innego autora, o czym napisano w ich biografiach. Właśnie dlatego w wycieczce „Czytać Żytomierz” znowu i znowu wracamy do imienia wybitnego Ukraińca – zaznaczyła przewodniczka i proświcianka Ludmiła Zaliszczuk. Literacką wycieczką zainteresowali się bibliotekarze, nauczyciele, licealiści klas 6-9, studenci oraz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Działać, aby się rozwijać

Ołeksandr HROMOW, m. Kijów. Każdy naród ma ideę narodową, u nas jest ona tak dawna, jak nasza historia – to budowa państwa narodowego narodu ukraińskiego. Mimo niesprzyjających czasów, okrutnych prześladowań w niedawnej przeszłości, nigdy nie popadła w zapomnienie. A po Rewolucji Godności idea ta wchodzi na poziom polityki państwowej. Stosunek do idei narodowej nieodmiennie charakteryzuje zarówno wspólnotę, jak i każdą osobowość. Początek pełnoskalowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski przyjął tak, jak przystoi przywódcy państwa. W jednej chwili odeszły w przeszłość zapewnienia, że wszystko będzie dobrze, zniknęła wzmianka, że nie warto się martwić, a myśleć o czasie wolnym. Wszystko to odpadło, trzeba szybko podejmować pilne decyzje, odwrócić zagrożenie, które zawisło nad krajem. Jego odezwy do narodu stały się jasne i zrozumiałe, obwieścił, że mamy siły i wolę, by dać odpór wrogowi. Naszym celem jest wolność i demokracja i nikomu nie uda się zachwiać naszą determinacją do oporu. Niedawno w Kijowie w Domu Pisarzy, gdzie zrodził się zamysł stworzenia Ludowego Ruchu Ukrainy, odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci tego wydarzenia. Przemawiając na zjeździe założycielskim tej ogólnonarodowej organizacji 8 września 1989 roku, znany pisarz Ołeś Honczar powiedział: „Z trybuny zjazdu, mamy nadzieję, do narodu przemawiać będzie sama bezinteresowna prawda życia, palące jego problemy, wysokie uczucia odpowiedzialności obywatelskiej, zrozumienie obowiązku, prawdziwe przejęcie się losem przebudowy, naszym wspólnym jutrem”. I dalej nakreślił te problemy – narodowe, społeczne, ekonomiczne. Właśnie w takiej kolejności trzeba je rozwiązywać, aby osiągnąć sukces. Jeśli zaś naruszyć tę kolejność, wysunąć na pierwszy plan problemy społeczne czy ekonomiczne, a narodowe odłożyć na jakiś okres, to w rezultacie otrzymamy to, co mamy dzisiaj na Ukrainie. Dreptamy w miejscu niejedną dziesiątkę lat, działając wybiórczo, i wciąż wyjaśniamy, jak, dlaczego, przez co tak niezdarnie wychodzi i kto jest temu winien. Spożywając niepełnowartościową, zanieczyszczoną wodę, można zachorować. Wtedy, aby wyzdrowieć, rzucamy się szukać lekarstw, zdobywać je za wysokimi cenami. Czyż nie lepiej zrezygnować z takiej wody, znaleźć sprawdzoną, czystą, zdatną do wszystkich potrzeb? Życiodajne źródło ludowej mądrości przynoszą nam ukraińscy pisarze, działacze kultury, historycy. Czy wsłuchujemy się w nich, ludzi utalentowanych, wykształconych, prawych, czy przyjmujemy ich rady? Swego czasu podczas wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy Ołeś Honczar wypowiedział słowo poparcia o jednym z kandydatów na deputowanych ludowych, którego dobrze znał. Jednak wybrano zupełnie innego, niczym niewyróżniającego się, o nieznanych zdolnościach. Bywa i tak, że człowiek znany, z aktywną postawą życiową, ma na swoim koncie czyny pożyteczne dla społeczeństwa i godne naśladowania, ale jego zachowanie pozostaje jakby utajnione, przychylność opinii publicznej przypada innemu. Przez to we władzach spotykamy tych, których nawet na strzał armatni nie można do niej dopuszczać. Mało tego, później, kiedy błędnego kroku nie da się zaprzeczyć, zaczynają rozbrzmiewać gniewne rozpacze, skąd taka okazja wynikła. Dlaczego tak się stało, że wybrano człowieka, który powinien służyć ludziom, a on okazał się zamieszany w jakieś nadużycia? Jaka polityka jest właściwa? Ta, która jest wyważona i uzasadniona, odpowiada dążeniom ludzi, przewiduje jutrzejszy dzień. A obecnie, w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej, wymagania wobec tych, których przyciąga taka działalność, rosną. Na potrzeby obrony kraju potrzebny jest sprzęt wojskowy oraz różnorodne wyposażenie, powinny je wytwarzać nasze przedsiębiorstwa. I to w czasie, gdy wielu wykwalifikowanych pracowników znalazło się za granicą. Jak ich zwrócić? Przecież ci ludzie urządzili się tam do pracy, mają możliwość porównywać pensję z tą, którą otrzymywali w domu, i widzą znaczącą różnicę. Wiadomo, że w czasie ogłoszenia niepodległości Ukrainy w 1991 roku wchodziliśmy w skład krajów o najbardziej rozwiniętej gospodarce. Dokąd to wszystko się podziało?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Archetypowe wizerunki Ukraińców jako markery tożsamości

Olesia TOMENKO, kandydatka nauk filologicznych, docentka Katedry Kultury i Dyscyplin Społeczno-Humanistycznych Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Artykuł poświęcony jest omówieniu i analizie wybranych rozdziałów książki „Dzwony leciały” Mykoły Tomenki, która stanowi kontynuację badań nad tetralogią „Książka pracy matki”, rozpoczętych w poprzednich publikacjach. Spuścizna poetycka M. Tomenki jest obszerna, jednak szczytem jego twórczości stała się właśnie „Książka pracy matki”, którą poeta pisał przez trzy dekady. Tetralogia składa się z czterech ksiąg: księgi pierwszej – „Książka pracy matki”, księgi drugiej – „Dzwony leciały”, księgi trzeciej – „Tragiczne etiudy” (Hołodomor. Ludobójstwo na Ukrainie (1921–1922, 1932–1933, 1937, 1947, 1949 r.), księgi czwartej – „Jak my kochaliśmy was, matko!” (Poezje. Wiersze prozą. Synowska spowiedź Matki, Ukrainy). W artykule kontynuujemy badanie rozdziałów poematu „Dzwony leciały”, a mianowicie: „Wiązka słomy”, „Dzwony leciały”, „Kara za bezdzietność”. Te rozdziały, podobnie jak wcześniej analizowane, odsłaniają tragiczną historię narodu ukraińskiego. Wartość poetyckiego słowa polega nie tylko na historycznie prawdziwym utrwaleniu znęcania się i gwałtów wobec narodu ukraińskiego ze strony systemu sowieckiego, ale także w metaforycznym systemie obrazów, który tworzy autor i który utrwala się w pamięci nie suchymi cyframi i datami, lecz emocjonalnym, obrazowym odtworzeniem rzeczywistości. W istocie trudno nazwać te lata pod okupacją władzy sowieckiej rzeczywistością czy po prostu życiem; było to prawdziwe piekło. Każdy rozdział poematu, jak zaznaczaliśmy w poprzednich badaniach, można nazwać swoistym archetypem epoki, ponieważ utrwalono w nim zbrodnie reżimu kremlowskiego, które mają stać się stałym składnikiem pamięci historycznej narodu ukraińskiego. Podkreślamy: tak jak dziś utrwala się zbrodnie Kremla podczas pełnowymiarowej inwazji poprzez ostrzały, niszczenie, zabójstwa, przemoc, torturowanie, filtracje, okaleczanie, tak samo Mykoła Tomenko utrwalił i poetycko odtworzył zbrodnie Kremla, które miały miejsce 90 lat temu. Dziś większość badaczy dochodzi do wniosku, że zbrodnie, których dopuszczał się Kreml na Ukrainie w XX wieku, pozostały niekarane, w konsekwencji czego wyrosły nowe katy i znów niszczą nasze państwo. Dlatego, moim zdaniem, analiza i studiowanie tego dzieła są nadzwyczaj aktualne. Należy zaznaczyć, że badania „Książki pracy matki” Mykoły Tomenki prowadziliśmy w publikacjach naukowych; analizowali ją literaturoznawcy M. Żulinski i M. Najenko, a także P. Zasienko, E. Babczuk, D. Biłous, M. W. Tomenko, K. Motrycz. Jednak tetralogia nie stała się jeszcze obiektem szczegółowej, wszechstronnej, wyczerpującej analizy. Dlatego szczególną uwagę poświęcamy historycznym źródłom powstania książki, emocjonalno-obrazowemu systemowi wersyfikacji, detalom i materiałom, które znajdują się wyłącznie w rodzinnym archiwum pisarza i są unikalne dla badania twórczości poety. W niniejszym artykule w tym kontekście badamy rozdziały poematu „Dzwony leciały”, a mianowicie: „Wiązka słomy”, „Dzwony leciały”, „Kara za bezdzietność”. Tak więc w rozdziale „Wiązka słomy” autor poetycko przemyśla jeden z listów słuchaczy, w którym opowiada się o dwóch małych dziewczynkach, które niosły przez zaśnieżony step w środku nocy po wiązce słomy. Dla czytelników XXI wieku ten archetyp wydaje się dziwny, lecz 90 lat temu, aby przeżyć samemu i wykarmić bydło we wsi ukraińskiej, zaciśniętej w łapach komunistycznej maszyny, trzeba było pracować, a nic nie otrzymywać za swoją pracę. Dlatego wysyłano dzieci po słomę, która, już zgniła, nikomu nie była potrzebna, gdyż plon dawno został zebrany i wysłany do państwowej gardzieli. A w chacie od mrozu zamarzała nawet woda, i tą słomą można było ogrzać izbę. Nasuwa się pytanie: dlaczego wysyłano dzieci? Ponieważ dorosłego, który choćby cokolwiek, nawet zmarzniętą słomę, niósł do domu z kołchozowego pola, czekało więzienie. Lecz poetyckie słowo utrwala inny nieludzki czyn i wyprowadza obraz pewnego dziadka Wasyla, być może sąsiada, którego jednak sowieci obdarzyli władzą nad prostymi ludźmi: Z rozpalonego konia schodzi, Po śniegu do tych dzieci brnie. — Nie bierzcie u nas, dziadku Wasylu, W chacie zamarza woda… Rączki wyciągają sine, Za plecami nie snop – bieda… …Nie zabrał Podpalił on słomę, Która w maleńkich plecach. I pomknął przez zawieje chutorów — Nie dał odpocząć koniowi. I lizały, kołysząc się, za plecy Języki buchającego ognia… Już nie były dziećmi — pochodniami (wobec nich jesteśmy w wiecznym długu). Taki nieludzki czyn wstrząsnął poetą, ponieważ niewinne i bezbronne dziecko nie mogło Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. N. Karazina. Autor ponad 150 prac naukowych. Członek Donieckiego oddziału Naukowego Towarzystwa im. Tarasa Szewczenki. Uczestnik projektu „Ukraińska Encyklopedia Górnicza”. Aktywnie zajmuje się malarstwem olejnym, jest autorem ponad 40 pejzaży i prac rodzajowych. W tych dniach W. H. Suiarko obchodzi swoje 75. urodziny. Proświtianie z Doniecczyzny przyłączają się do życzeń dla druha. ła przeciwstawić się temu systemowi, a tacy miejscowi, swoi „wujkowie Wasylowie” przypochlebiali się władzy, sprzedawali duszę komunistycznemu systemowi. Epitety i metafory potęgują tragizm sytuacji: „ciężka, mroźna noc”, „okna smutne”, „zawieje zamieci”, „płonący ogień”, „katorżnicze dni”, „białym arkuszem rozciąga się pole”. Rozdział „Latały dzwony” został stworzony przez poetę na podstawie listu słuchaczki radia Zinaidy Riabowej z obwodu żytomierskiego, która opisywała, jak w ich wsi rozbierano cerkiew, dzwonnicę. Dzwonów nie dało się zdjąć, więc spadały i pękały, a cerkiewne sprzęty po prostu palono. Ukraińcy nie rozumieli, dlaczego dzieją się takie bezbożne rzeczy, nie mieściło się w głowie, jak można palić ikony i niszczyć cerkwie w cywilizowanym świecie. Ale jeśli spojrzeć na te dzikie czyny w perspektywie historycznej, możemy przytoczyć fakty, jak chociażby w 1620 roku Moskwa paliła Ewangelię Uczycielną Kiryła Trankwiliona Stawrowieckiego. Zatem „tradycja” pozostała. I, jak zauważa Taras Jarosław, w grudniu 1927 roku na XV zjeździe WKP(b) przemówienie J. Stalina zaowocowało rezolucją „O ruchu religijnym i antyreligijnej propagandzie”, która ukazała się 30 czerwca 1928 roku i w której podkreślano „konieczność wzmożenia ofensywy przeciwko religii”. Już w 1928 roku kampania antyreligijna na Ukrainie nabiera nowego rozmachu: trwa masowe zamykanie klasztorów, świątyń, konfiskata mienia cerkiewnego, szeroko zakrojone represje wobec duchowieństwa. Według niepełnych danych, na Ukrainie w 1929 roku zamknięto 136, w 1930 roku – 234, a na koniec 1932 roku – 1000 domów modlitwy. W swoim badaniu „Zniszczenie Ukraińskiego Kościoła – składowa strategii Hołodomoru” T. Jarosław przytacza właśnie fakty, które pomagają zrozumieć, co dokładnie działo się w ukraińskich wsiach i miastach. Cerkwie podpalano, fizycznie niszczono, zmieniano zewnętrzny wygląd sakralnej budowli, wykorzystywano na potrzeby gospodarcze, kluby, spichlerze itd. System komunistyczny realnie rozumiał, że cerkiew dla Ukraińca to ostoja ducha narodowego, którą trzeba było zniszczyć. Cerkiew zawsze miała dominujące znaczenie w zabudowie wsi i jej otoczeniu, dlatego celem komunistów było zbezczeszczenie miejsca świętego i poniżenie uczuć religijnych wiernych. Te fakty historyczne Mykoła Tomenko przekazał w emocjonalno-obrazowym układzie poematu. Poeta rozpoczyna rozdział od napiętej psychologicznej charakterystyki nieludzkiego wydarzenia metaforą: Chętnych zarzucić pętlę Na cienką szyję krzyża, Aby zahaczyć I pociągnąć traktorem, Nie było… Bo w rzeczywistości znalezienie wykonawców, którzy zgodziliby się wziąć udział w takim wandalizmie, było niezwykle trudne, gdyż wierni pod żadnym pozorem nie podnieśliby ręki na świętość. Ale, jak mówi poeta, „pigmeje” się znajdowali: A na szczycie cerkwi, Tuż przy samym krzyżu, Tymczasem Kłębiło się dwóch pigmejów, Podłych duszą… Pełzali, jak szczury, tam, w górze… I cieszyli się, że nałożyli pętlę… Za zrzucone dzwony – wiadro bimbru Dadzą za „czystą robotę”. A traktor opierał się, Aż wygrzebał dół… Krzyż nie wytrzymał – poddał się. Leciał – jak na szafot – szarym ptakiem. System wewnętrznego rymowania wzmacnia napięcie odbioru tej zbrodni, bo dzwony leciały po całej Ukrainie, która „jeszcze nie umarła, // której jeszcze nie zabiły głodu paszcze”. Autor wykreował silny obraz dzwonu, który leci jak szary ptak, a krzyk tego dzwonu odczuwała każda komórka Ukraińca, który obserwował zbrodnie Kremla. Obraz prostej kobiety, która chowa, poparzywszy się, spaloną ikonę pod fufajkę, jest niezwykłej siły, bo poeta rozumie siłę, wierność, duchowość ukraińskiej kobiety: Ikony rzucano w ogniska, A te wiejskie kobiety, posiwiałe matki, Które stały bliżej ognia, Poparzywszy się, ikony wyjmowały, Pod poły kufajek chowały… Naszym zdaniem właśnie ten sprzeciw wobec systemu, nieugiętość, duchowość, obrona swojej ziemi, swojej kultury, wiary, tradycji kształtuje ukraińską tożsamość, która tak jasno się przejawia właśnie dziś, w czasie pełnoskalowej inwazji, kiedy najeźdźcy niszczą, bombardują nasze muzea, cerkwie, porywają dzieci, znęcają się nad Ukraińcami, tworzą nowe ludobójstwo naszego narodu. Obraz posiwiałej matki, która chowa spaloną ikonę Bogurodzicy pod kufajkę, to obraz nieugiętej Ukrainy, która odbuduje, ochroni i poniesie w przyszłość ducha i siłę Ukrainy. Mykoła Tomenko nie dożył pełnoskalowej wojny, ale w swojej „Książeczce pracy matki” prorocko wzywał do studiowania lekcji historii, do potępienia zbrodni Kremla, których dopuścił się w minionym stuleciu na ziemiach Ukrainy. Rozdział „Kara za bezdzietność” to kolejny rozdział-wyrok systemowi stalinowsko-kremlowskiemu, który wymyślił, by młode dziewczęta, które ledwie ukończyły 18 lat, płaciły podatek za to, że nie miały dzieci. A za to wtrącano je do zimnej katowni i bito! Ten rozdział także został napisany przez autora na podstawie listu słuchaczki radia Kateryny Hołowackiej z obwodu obuchowskiego, która sama przeżyła takie znęcanie się. Żaden naród świata, jak mówi poeta, nie wpadł na tak straszliwą zbrodnię, gdy ziemia była zniszczona wojną, miliony mężczyzn zostały zabite lub represjonowane, a odbudowywać Ukrainę musiały kobiety i dziewczęta, które jeszcze poniżano moralnie. „Takiego cynizmu i pogardy wobec nas jako wielkiego, genialnego narodu, podkreśla poeta, nie spotkasz nigdzie”. Młode dziewczęta, które jeszcze nie spotkały swojej miłości, mają płacić sataniczniemu państwu za „bezdzietność”: Aż wstyd słyszeć to „bezdzietne”, Obraża ono mój naród, moją nację, I kłuje, jak suche igły akacji, Prosto w serce… I właśnie Mykoła Tomenko poetyckim słowem tworzy obraz katów, „wykonawców diabelskiej woli, sprzedawców dusz, w sercach których nie ma nic świętego… // Powiedzą wam: „zabij” – zabijecie, „Zakatuj” – zakatujecie, Bo wasze serca zatrute Już niczego nie słyszą…” Takich nadludzkich podatków było co najmniej 12, a na każdy znajdowali się swoi „zbieracze”. A co najważniejsze, naszym zdaniem, w tym rozdziale poematu poeta określa swój naród jako naród pracowity, moralny, gościnny, nieagresywny, który nigdy nie zagarniał cudzych sąsiadów, „ale umiał bronić swojej ziemi // przed agresywnie nastawionymi barbarzyńcami”. Ciekawe rymowanie dodaje obrazowi emocjonalności: „Ukraina – to ta granica, // gdzie żyje się bez noża”. Jak zauważa literaturoznawca Mychajło Naenko, „poetycki język trudowej książeczki matki Mykoły Tomenki… postrzępiony i połamany, i to nadaje mu ściskającego serce dramatycznego napięcia i tragicznego koloru”. Przeanalizowany materiał świadczy o tym, że poznawanie lekcji przeszłości historycznej, zwłaszcza poprzez pryzmat poetyckiego słowa, poprzez emocjonalno-psychologiczne odczytanie archetypowych obrazów, wykreowanych w poemacie „Latały dzwony”, zwłaszcza takich jak: dzieci z wiązką słomy, która płonie za plecami; spalone ikony i zrzucone dzwony, które ratują chłopi; bicie młodych dziewcząt za bezdzietność – to droga do uświadomienia sobie siebie jako narodu, odrębnego od narodu okupanta, do obalenia imperialnych mitów o wymyślonej „jedności”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Geolog-twórca państwowości

Informacja o profesorze Wasylu Hrehorowyczu Suiarku na stronie Kostiantyniwskiej Administracji Wojskowej zamieszczona jest w dziale „Donieccy twórcy państwowości”. I rzeczywiście tak jest, bo w 1967 roku uczestniczył on w akcji „Ukraińska flaga nad Dnipropetrowskiem” i był prześladowany przez sowieckie organy represyjne. Był aktywnym uczestnikiem antysowieckich mitingów w Kijowie i na Doniecczyźnie, stał się jednym z założycieli Demokratycznej Partii Ukrainy i przewodniczącym jej bachmuckiej organizacji w pierwszych latach odbudowy Niepodległości. Był aktywnym autorem wydawnictw Proświty, które w Bachmucie zapoczątkował Iwan Birczak. W 2004 roku Wasyl Suiarko był aktywnym uczestnikiem Pomarańczowej Rewolucji w Charkowie i Kijowie. W 2013 roku – uczestnik Rewolucji Godności w Charkowie. Całe swoje życie Wasyl Hrehorowycz poświęcił badaniu i eksploracji wnętrza ziemi, pracując jako starszy i wiodący pracownik naukowy w odpowiednich wyższych uczelniach. Jako profesor i kierownik katedry pisał i wydawał prace naukowe oraz podręczniki, uczył studentów geologii i miłości do ojczystej ziemi. Od 2012 roku do chwili obecnej Wasyl Hrehorowycz pracuje jako profesor katedry mineralogii, petrografii i surowców użytecznych ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

„Trzy dni przed egzekucją…”

Ołeh HOŁUB, wnuk Leontija Nykyforowycza Hołuba 17 maja 1938 roku, m. Humań, kazamaty miejscowego oddziału NKWD …Wiosenny wieczór stopniowo przechodził w ciepłą majową noc, wypełnioną kwiatowym aromatem. W sąsiednim skwerze słowiki zalewały się śpiewem, chroniąc i zabawiając swoje ruchliwe wybranki, które troskliwie wysiadywały swoje gniazdko. Leontij każdego wieczora wsłuchiwał się w te ptasie trele i cichutko naśladował ich głosy, umiejąc to robić jeszcze od czasów swojej młodości, nie wiedząc, czy Pan podaruje mu nowy dzień i możliwość dosłuchania tych pieśni. Zawsze w takich chwilach powracał myślami do czasów młodości i zakochania, przypominał sobie, jak po raz pierwszy całował i przytulał swoją zielonooką Juhę, która mieszkała na sąsiedniej ulicy w tej najmilszej wsi w centrum rodzinnej Ukrainy, która tonęła w morzu wiśniowych sadów i majestatycznego prastarego lasu, który niemal z każdej strony otulał wieś, jakby ukrywając ją przed złym okiem. Jeśli spojrzeć na wieś ze wzgórza przy wjeździe od strony Wilszany, można od razu odgadnąć jej nazwę – Dibrowa! Tak, właśnie Zielona Dibrowa i żadna inna nie może tak trafnie scharakteryzować tego kawałka raju w centrum wielkiego kraju. Leontij z łatwością mógł z zamkniętymi oczami obejść wszystkie ulice i zakamarki, bo jeszcze jako mały chłopiec ze swoimi rodzeństwem i kuzynami boso z całych sił latali z jednego końca wsi na drugi, z Kuszniriwki na wyścigi biegli aż do Chełykowej góry albo od Cygańskiego dębu aż do samego wyjazdu ze wsi w stronę Towstej. Wiejska rodzina Hołubów była wielka, a i ród sięgał nie jednego stulecia. Powiadają, że prapradziad Łuka z samym Maksymem Zalizniakiem Lachom „zalewał sadła za skórę”… …Dźwięczny szczęk drzwiowej zasuwy oderwał Leontija od wspomnień. – I po co to, czyżby znowu kogoś pilnie na przesłuchanie? U tych antychrystów-bolszewików wszystko nie tak, jak u ludzi. Jak tylko wieczór, tak i przesłuchania. Czy może kogoś dokwaterują do już całkowicie przepełnionej i cuchnącej izdebki w pomieszczeniach byłej Humańskiej fabryki obuwia z jednym naprędce zakratowanym okienkiem i trzypiętrowymi drewnianymi pryczami. – Szałdienka Afanasij Naumycz, z wieszczami na wychod i pożywieje! – warknął rudolicy strażnik-moskal tak, że aż do Leontija doleciał wyziew samogonu przemieszany z tytoniem. No i dokąd tego nieszczęśnika poprowadzili? Jeszcze nikt z wieczornych przesłuchań nie powrócił, jakby z tamtego świata, i nie opowiedział, co i jak tam… Wszak w Zwenigrodzkim więzieniu było lepiej, a i znajomych więcej, i wieści jakie takie ze wsi dolatywały. Chociaż lepiej byłoby ich nie słyszeć: oto aresztowali i nie wiadomo dokąd wysłali na dziesięć lat młodszych od Leontija współmieszkańców wsi – Wasyla Krasyckiego, Artema Neczytajłę i całkiem jeszcze młodego Nykonu Majborodę. A nawet szanowanego starego carskiego oficera Zachara Neczytajłę, do którego rad wsłuchiwała się cała wieś – i tego nie oszczędzili. Zgarniają wszystkich, którzy choć raz kiedyś coś nie tak powiedzieli o sowieckiej władzy albo nie cieszą się z jej „osiągnięć”. A z czego się cieszyć? Już „cieszyliśmy się” 20 lat temu z haseł moskiewskiego Uljanowa-Lenina – „Fabryki – robotnikom, ziemię – chłopom”. I co z tego wyszło? Ilu Ukraińców poległo z wiarą w komunistyczną świetlaną przyszłość? A wolności i ziemi chłopi tak i nie doczekali się. Na początku lat 20. czekiści-oddziały aprowizacyjne i ich poplecznicy – miejscowi aktywiści wygrabiali wszystko ze chłopskich komórek, zmuszając chłopa-gospodarza do głodowania. A o końcu lat 20. w ogóle przerażająco wspominać – nowy bolszewicki wódz Stalin ogłosił totalną kolektywizację na wsi. To znaczy wszystko, co zarobiłeś przez długie lata swoimi odciskami, i całą jeszcze dziadowską ziemię razem z narzędziami i inwentarzem oddaj do komuny, a sam z dziećmi umieraj z głodu. Po co wy, bolszewicy przebiegli, w 1922 roku wprowadziliście NEP i wpoiliście w dusze chłopów nadzieję na sprawiedliwość? Pewnie po to, żeby ostatecznie uśpić tego narowistego i niepokornego wolno-chłopskiego ducha, który nijak nie chciał przyjmować nowej władzy! Ludziom chciało się pracować na ziemi, za którą przelano tyle niewinnej krwi. Chłopom chciało się pracować i mieć dostatek, żeby wychowywać swoje dzieci, a i samym nie biedować. Gdzie to obiecane przez komunistów rajskie życie? Po raz kolejny chłopstwo wpadło w pułapkę. Jak tylko zmniejszyli podatek, pracownicy poczuli ulgę i jakiś dostatek z ciężkiej pracy. Kto nie był leniwy, nawet domy nowe szybko zbudowali. Leontij na podwórku ojca Nykyfora w 1925 roku zbudował cały pałac na tamte czasy – dużą chatę z dwiema izbami w centrum wsi, jeszcze i pokrył cynkową blachą zamiast zwykłej słomy. A co: rodzina wielka, dzieci aż sześcioro dorobili się z żoną, a i ojcowska chata już dawno po okna w ziemię wrosła. Jak tam staremu wiek dożywać? Na podwórku wznieśli nową stodołę i duży spichlerz, też kryty nowiutką cynkową blachą, żeby było gdzie rolnicze narzędzia schować i zbiory przechowywać. Już myśleli, czy nie otworzyć znowu sklepiku kolonialnego, w którym, będąc już w podeszłym wieku, tak żwawo w centrum wsi handlował jeszcze ojciec Nykyfora – dziad Jow Pawłowycz Hołub. Może to i prawda, co ludzie gadają we wsi, jakoby Jow miał żydowską krew, a może tylko z zazdrości. Bo na Żyda Jow Pawłowycz nie wyglądał – statecznej figury mężczyzna z bujną siwą brodą i śmiesznie zakręconymi do góry wąsami. Takiemu by konia i szablę w ręce – prawdziwy byłby zaporoszec! Umiał czytać i pisać nie gorzej od kościelnego diaka z wiejskiej cerkwi św. Mikołaja, lubił zakładać kamizelkę z drogiego sukna i jedyną na całą wieś modną czapkę. To już był urodzony handlowiec i zawsze poważnie pouczał Leontija o handlowym fachu. Mały choć nie opierał się nauce, uczył się liczyć i pisał, jak mawiał dziadek, „bazgroły”, pomagał rozlewać naftę współmieszkańcom do ich naczyń i ciął sznurki starą złamaną kozacką szablą, ale mimo wszystko Leontija najbardziej wabiła ziemia. Dzięki dziadkowemu kapitałowi jego potomkowie jeszcze za życia otrzymali w spadku po kilka dziesięcin ziemi ornej, które Jow po cichutku skupował od zubożałych współmieszkańców, a to i po prostu od leni. Skąd wziął stary Jow środki na otwarcie samego sklepiku, Leontij nigdy nie interesował się, może od pradziada Pawła Iwanowycza spadek dostał, a może i sam praprzodek Łuka z wypraw kozackich jakiś majątek przywiózł. Kto już o tym się dowie? Ale jak Leontij cieszył się, kiedy ojciec Nykyfor pozwalał popracować przy pługu, delektował się, jak równiutko idzie bruzda, a skiby świeżej ziemi swoim cierpkim aromatem dodawały sił i natchnienia. A spoglądać, jak stopniowo napełnia się kłos, a potem dojrzałe zboże razem z trzema braćmi kosić i młócić. Genów chłopa-rolnika nijak nie ukryjesz! Tak we wspomnieniach niepostrzeżenie zasnął… 18 maja 1938 roku. Z wiejskiego przyzwyczajenia Leontij zawsze budził się o świcie i nawet trzy miesiące przebywania w więziennych kazamatach pod śledztwem nie zmieniły tego nawyku. Leżał, patrząc w próżnię, i karcił swój przewrotny los. – A teraz by tak zaprząc do wozu swojego ulubionego, narowistego konia Barona i pomknąć na wiosenne sianokosy. I pracować, pracować do siódmych potów, aż póki mała córeczka, pierworodna Tetianka z braciszkiem Stepanem nie przyniosą tatusiowi obiadu w glinianych garnuszkach-bliźniakach. Och, jakiż smakowity barszcz z młodej pokrzywy gotowała jego żoneczka Jiwha, a jaglana kasza, okraszona podsmażoną słoninką, dopełniała cały ten niechytrzy posiłek szczególnym misterium. Podczas takiego późnego roboczego śniadania Leontij zawsze z ledwo zauważalnym uśmiechem obserwował, jak dzieci uważnie patrzą na tatusia, po cichu przełykając ślinkę. Wiedział, że głodnych dzieci żona nigdy nie wyprawi w drogę, ale to, co przyszło im przeżyć w latach wojny i głodu 1922 roku, na zawsze zapisało się w dziecięcej główce. Obecnie one, ujrzawszy jakąś potrawę, były podobne do głodnych lisków. Leontij nigdy ich za to nie karcił, a zawsze zostawiał w garnkach jedzenia i chleba oraz obserwował, jak maluchy z apetytem stukają drewnianymi łyżkami i mlaskają smakowitą potrawą. – Uf, pomocnicy już podrastają – gładził zrogowaciałą dłonią ich główki. Ot, Tetiance już 11 latek, Stepan o rok młodszy. Kiedy tatuś wrócił do domu po czteroletniej austriackiej niewoli, chowały się jak rude myszy po kątach, bo nie wiedziały, co to za wujek jeszcze, oprócz dziadka Nykyfora, pojawił się w ich i tak ciasnej chatce. Ale szybciutko się oswoiły i dniami nie schodziły z tatusiowych rąk. Lecz wkrótce trzeba było ustępować miejsca jeszcze dwóm siostrzyczkom i dwóm braciom. – Dobrze, że wprowadzenie do nowego dużego domu w tym roku jednak urządzimy. Zawołamy miejscowego popa, poświęcimy według wszystkich starych ludowych zwyczajów, żeby nie gorzej niż u ludzi! Choć obecna władza i mówi, że Boga nie ma! Miejsca teraz dla wszystkich pod dostatkiem będzie. Ojca i matkę zabiorę do siebie, oni ot tyle za swój wiek napracowali się i dzieci moje bawili, póki ja u Niemców przymusowo parobkowałem. Bracia już też w swoje piórka się ubrali – żyją osobno. Ech, ziemi by jeszcze parę dziesięcin wydzierżawić i sprzętu dokupić – to za rok można by i sklepik znowu otworzyć, i byłaby ojcu zabawa, jak w stare dobre lata… Od przyjemnych wspomnień Leontija oderwał jęk jednego z aresztantów. Dwa dni, jak go na wpół żywego wrzucono do tej sali-celi. Dotąd nikt nie wie, kto on i skąd. Miejscowi enkawudziści z aresztantami nie ceregielili się, zeznania uzyskiwali nawet od w niczym niewinnych. …Już porządnie rozwidniło się na ulicy, bo i ruchliwe wróble dawno wszczęły swoje świergotanie za oknem. Leontij podniósł się z pryczy, zwrócił się do okna, jak kiedyś do ikony Przeczystej Dziewicy Maryi we własnej zagrodzie, i przeżegnawszy się, zaczął czytać „Ojcze nasz”. On, jak i wszyscy jego dziadowie-pradziadowie, był człowiekiem głęboko wierzącym i nawet władza bolszewików-ateistów nie zmieniła jego stosunku do religii. Dopóki we wsi istniała cerkiew, Leontij razem z ojcem, żoną i starszymi dziećmi nie przepuszczał żadnej niedzielnej lub świątecznej służby. Od Ciebie, Panie, otrzymujemy my wszystkie dary błogie, Pobłogosław rodzinę naszą, niech będą wszyscy członkowie Rodziny naszej mili Tobie, Niech króluje w niej Pokój i miłość chrześcijańska. Amen. A w tych szarych kazamatach modlili się po cichu wszyscy, bo w czasy ciężkie, kiedy człowiek odczuwa bliski koniec lub okrutną niesprawiedliwość wobec siebie, jedyne wybawienie – to była modlitwa. …Pomodliwszy się, Leontij wytarł dawno nieogoloną i wychudłą twarz brudną szmatką, która kiedyś była niewielkim wyszywanym ręczniczkiem, który przed aresztowaniem włożyła do kieszeni żona. Nawet pożegnać się nie zdążyli po ludzku. Oboje mieli nadzieję, że to jakieś nieporozumienie i męża wkrótce wypuszczą do domu. Już przecież i tak wszystko, co można było, władza zabrała. Lecz już 26 lutego, po przedstawieniu pierwszych oskarżeń i zeznań świadków, stało się jasne, że niczego dobrego z tej sprawy nie doczekasz. Leontij często się karcił i po raz kolejny przetrawiał w głowie te same myśli: gdzie i w jakim czasie zrobił błąd w życiu. Jedno dawno zrozumiał – nie chciał znowu brać broni do rąk i wojować, a chciał spokojnie pracować na swojej ziemi. Po długiej niewoli po prostu nie mógł nijak pojąć, za kogo było wojować. Za cara – nawojował się, otrzymał ciężką kontuzję i aż 4 lata w niewoli przebywał. A potem, wróciwszy do domu w 1919 roku, znalazł się w piekle starć na Ukrainie miłej. Głowa kręciła się od wydarzeń! Do kogo przyłączać się, za kogo wojować? Władza zmieniała się we wsi po 10 razy na miesiąc, ludzie kładli się spać przy jednej władzy, a budzili przy innej. Brat Hryhorij zginął jeszcze w 1917 roku na frontach wojny światowej, Petro, choć i nie dobrowolnie, ale wojuje gdzieś za bolszewików, najstarszy Pyłyp włóczy się po stepach z ojcem Machną, brat żony Andrij Ciopa wołał do lasu w oddział miejscowego wodza kozaków-powstańców Semena Hryzła. Każdy miał swoją prawdę i wiarę, każdy wojował za jakąś ideę. Krew lała się rzeką, płonęły chaty, cierpiały dzieci. Że broń i krew – to nie dobrze, Leontij zrozumiał jeszcze w okopach w 1915 roku, kiedy nowo upieczonych wojaków, u których jeszcze, jak mówią, mleko pod nosem nie obeschło, po dwumiesięcznej musztrze rzucono w samo ogniwo strasznej wojny światowej. Kiedy na oczach ginęli całkiem młodzi ziomkowie, z którymi jako młodzieniec pasał krowy pod Kozaczańskim lasem i biegał do dziewcząt, wstręt do wojny na długo zapisał się w psychice prostego chłopa-rolnika. Po ciężkiej kontuzji cztery długie lata niewoli. Chociaż kto wie, co czekało Leontija, gdyby nie ów przeklęty pocisk, który rozerwał się prosto w jego okopie. Leontij właśnie otrzymał list od żony i dowiedział się, że wkrótce po raz drugi zostanie ojcem. – Ot tak, a cóż będziesz robiła ty, moja gołąbko, jeśli ja nie wrócę żywy do domu, jak sama dzieci będziesz wychowywać? Oto i wszystko, co zdążył przemyśleć po przeczytaniu. Potem ogłuszający wybuch i ciemność. Odzyskawszy przytomność, zrozumiał, że on w lazarecie nie carskiej armii, ale nie mógł nijak odgadnąć, po co go leczą ci kajzerowcy, jeśli wczoraj on był dla nich wrogiem. Lecz po tym, jak stanął na nogi i trafił do ogólnego obozu dla jeńców wojennych, zrozumiał, że pedantyczni Niemcy zbytniej roboczej, a jeszcze i darmowej siły nie rozrzucają. Pod nadzorem strażników jeńców codziennie wykorzystywano do różnych państwowych prac – to w rolnictwie, to w fabryce obuwia, to przy budowie jakiegoś niechytrzgo obiektu… ...W korytarzu kazamatu zrobiło się gwarno. Otworzyło się małe okienko w drzwiach celi i podali śniadanie. Chociaż trudno było nazwa- Materiał Ołeha Hołuba o swoim dziadku Łeontiju Hołubie to nie tylko tragedia jednej chłopskiej rodziny – to opowieść o losie całego pokolenia Ukraińców, których wyniszczała moskiewska horda w ubiegłym stuleciu. Materiał został napisany na podstawie danych archiwalnych dotyczących tylko jednej osoby, a ile takich spraw jeszcze czeka na swoich nieobojętnych badaczy... Mijają lata, a ten sam wróg na rozkaz z Moskwy kontynuuje zabijanie Ukraińców. Nie mamy innego wyjścia, jak przetrwać i zwyciężyć zaprzysięgłego sąsiada. Materiał został napisany na podstawie spraw archiwalnych, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Czerkaskiego oraz archiwum obwodowego oddziału SBU.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kubek mętnego wrzątku i kawałek czarnego czerstwego chleba na śniadanie. – Kto wie, czy przyjdzie jeszcze kiedyś usiąść przy wielkim rodzinnym stole, nakrytym wyszywanym obrusem i zastawionym smacznymi wiejskimi potrawami? – ze smutkiem pomyślał więzień-rolnik. – Za co spadł na mnie taki los? Dlaczego cierpię? Pewnie za swoją upartość i zasadniczość. Za to, że nie ukorzyłem się ani przed czerwonymi, ani przed białymi. Nie zacząłem służalczo wysługiwać się żadnej władzy, a na dodatek ojciec dawał mi nauki: – My, synu, ludzie wiejscy i mali, a nasza sprawa to ziemia i spokojna praca. Ale w ostatnim czasie nawet stary Nykyfor zrozumiał, jak gorzko mylił się w swoich postulatach. Bo żadnej cierpliwości nie wystarczy, by patrzeć na to, jak znęca się nad swoim narodem obecna władza. Nykyfor jeszcze jakoś się trzymał, kiedy nie prodzagony w latach 1919–1920 wygarniały ziarno ze spichlerza, to denikinowcy, to swoim kozakom pomoc była potrzebna. Ale kiedy bolszewicy w 1927 roku zaczęli tworzyć komuny na wsi, tak zwane kołchozy, gdzie pracowity rolnik musiał dzielić się swoją ziemią, sprzętem rolniczym i inwentarzem, wszystkim tym, co zdobył przez swoje wypełnione ciężką pracą życie, z tymi leniami i hulakami, którzy nie mając nic za duszą oprócz transparentów o wszechzwycięskim komunizmie, z owymi komsomolcami, którzy wczoraj nie trzeźwieli przy karczmie, a dzisiaj wzięli się z niczego i cudzym kosztem budować jakieś “świetlane jutro”. Nie wytrzymało serce starego rolnika. Tak i umarł ze łzami w oczach… Leontij też nie przyjmował idei bolszewizmu i do kołchozu się nie śpieszył. Ot, niedawno razem ze szwagrem Serhijem Ciopą kupił nową konną młocarnię i śrutownik. Przez lata NEP-u gospodarstwo Hołubów odrodziło się i mocno stanęło na nogi, cała rodzina od starego do małego pracowała i, oczywiście, miała dochód. Żona Jivha była z rodziny znanych na wsi gospodarzy. Jej ojciec Pyłyp Kindratowycz Ciopa miał swoje solidne gospodarstwo i sześć dziesięcin ziemi ornej. Po co mieli iść w kolektywne i niezrozumiałe? Na kogo pracować i co z tego będą mieli on i jego dzieci? Ale nienasycona bolszewicka władza na usługach ich krwawego wodza Stalina zaganiała chłopów do tych kołchozów. Kto nie wstąpił dobrowolnie, otrzymał nie do zniesienia podatki. W razie ich niewykonania, gospodarstwo dłużników było odbierane i podlegało wyprzedaży na poczet spłaty nieuregulowanego długu. Nabierała rozpędu walka klasowa z kułactwem na wsi. Wszyscy, którzy chcieli, mieli czym i przy czym pracować, byli uznawani za kułaków i podkułaczników. Pod takie krwawe żarna trafiło i gospodarstwo Leontija. Ze smutkiem i bólem wspominał, jak w koszmarnym śnie, późną jesień 1931 roku, kiedy na jego podwórze, niczym jastrzębie, wlecieli miejscowi aktywiści-komsomolcy z milicjantami z Wilszany. Jak wyrzucili go z żoną i sześciorgiem dzieci z własnego domu prawie nagich i bosych. Na dodatek jeszcze zagrozili Leontijowi zsyłką w nieznane strony. Już słyszał o tym od współmieszkańców wsi. Ale żadnej wieści o losie tych aresztantów nie było. Wiedział, że kto sprytniejszy – uciekali: kto na Donbas, a kto i w inne strony. Nie zaczął długo rozmyślać i Leontij. Pod osłoną nocy z całą rodziną dotarł do stacji kolejowej w Cwitkowem i po cichu wsiedli do pociągu towarowego, który zawiózł ich aż do Woroneża. …Nie za słodko żyło się i w obcym kraju: początkowo żebrali, a z czasem jednak odszukali dalekich krewnych, którzy pomogli uchodźcom z mieszkaniem i pracą, żeby dzieci nie puchły z głodu. W guberni woroneskiej takiego głodowego nieszczęścia, jakie zgotowali bolszewicy w rodzinnych stronach w latach 1932–1933, nie było. Leontij wspominał, jak zmieniał prace, jak już prawie ostatecznie zadomowili się w nowych stronach, a nawet paszport otrzymał w 1935 roku. Ale tęsknota za rodzinną wsią nie dawała spokoju. – Ech, i po co ja ten list napisał do brata Petra? – karcił się Łewko. Ale przecież gnębiła myśl: co tam dzieje się w rodzinnej wsi, czy żywa-zdrowa jego rodzina? A jeszcze opowiedział bratu, jak tutaj dobrze się żyje, że nawet biały chleb w ostatnim czasie codziennie dzieci jadły. A ono ot jak wyszło niedobrze dla samego Leontija. Dlatego że list do adresata nie dotarł, bo nie było już do kogo. Głodną wiosną 1933 roku brat Petro z żoną i dzieci ich wszystkie zmarły z głodu. A list listonosz i wiejski aktywista Zosym Zawhorodnij dostarczyli do rady wiejskiej. Sprytny, choć nie miejscowy, przewodniczący Melnyk od razu przeprowadził wywiad o uchodźcy Leontiju i napisał odpowiedź: “Drogi ziomku Łewku. Brat Petro tobie póki co odpowiedzieć nie może. Ale z radością czekamy ciebie na ojczyźnie. U nas też wszystko dobrze. Jest praca i biały chleb! Jeśli nie będziesz zwlekał, to wybaczymy tobie wszystkie grzechy, a nawet chatę zwrócimy”. Ile Leontij potem karcił się za ową łatwowierność! Z jakimi jasnymi nadziejami wracał do rodzinnej wsi, wyobrażał, jak jego dzieci znowu zaczną żyć w rodzinnej chacie. Lecz nie tak się stało, jak się wydawało. Wieś przywitała pustką. Po ciężkim 1933 roku przeżyć udało się tylko ćwiartce mieszkańców rodzinnej Zełenej Dibrowy. Na większości ulic panowała przygnębiająca martwa cisza! Na tych zakątkach, gdzie Łewko z chłopakami biegali kolędować, rosły wysokie chwasty. Poczerniałe niebielone chaty napawały grozą swoimi wybitymi szybami. Za to dom, który Łewko zbudował razem z ojcem, jak i wcześniej, górował w centrum wsi i błyszczał dachem z ocynkowanej blachy. A kawałek zbladłej czerwonej szmaty, która służyła dla kierowników za flagę, znowu przypomniał przybyszom, że tutaj znajduje się siedziba rady wiejskiej. – Oj, Lewku, oddamy my ci tę chatę, czy ona ci jest potrzebna właśnie teraz! – przebiegle mówił przewodniczący rady wiejskiej. – Idź, tam z boku Tołstej są całe dwie ulice wolne. Osiedlaj się w jakiejkolwiek chatynie i ciesz się życiem. Ale żeby za dzień był z całą rodziną w kołchozie. Pracy teraz dużo, a ludzi jak na lekarstwo! I dziękuj, że nasza proletariacka władza wybacza ci stare grzechy. Idź, odpokutuj, że tak powiem, uderzeniową pracą! Do tego przewodniczącym kołchozu jest teraz twój młody i rączy ziomek – felczer weterynarii Artem Semenczuk-Neczytajło. Słuchaj go i pomagaj podnosić gospodarstwo oraz wykonywać plan, który nasza leninowska partia do wykonania wyznaczyła! Osiedlił się Leontij z rodziną w ostatniej chatynie pod poczerniałą słomą, która jeszcze choć jakoś zachowała się wśród wielkich orzechów na samym pagórku przy wyjeździe ze wsi. Dwa dni sprzątali w chacie i wokół niej, żeby choć jakoś przywrócić zaniedbaną budowlę do życia. Leontij ze swojej rodziny wyszedł pierwszy do pracy. Przewodniczący kołchozu zlecił podwożenie bydłu karmy z pola na fermę. I jakież było zdziwienie u Lewka, kiedy w chudym i zgarbionym kołchozowym koniku rozpoznał swojego Barona! – Panie, na kogoż ty, mój stary przyjacielu, podobny stałeś się w tej komunie – chudy i garbaty, – niemal nie zapłakał Leontij. – Nic to, główne, że teraz my znowu razem, ja cię szybciutko odkarmię, – obejmował za szyję zwierzę, które też rozpoznało dawnego gospodarza i nie mniej ucieszyło się ze spotkania, radośnie bijąc kopytami o suchą ziemię… – Czemu taki zasmucony, ziomku? – odwrócił uwagę Leontija od wspomnień krępy mężczyzna z sąsiedniej wsi Topylno Fedir Prudyus, który też przechodził w sprawie karnej za antysowieckość i był kiedyś sąsiadem ciotki Lewka Julii Jowiwnej, która wyszła za mąż za miejscowego zubożałego potomka polskich szlachciców Hryhorija Werteleckiego. – Ty wciąż Bogu się modlisz i pielęgnujesz nadzieję, że w czerwonobrzuchych obudzi się litość dla nas? – kontynuował rozmowę ziomek. – A ja przecież mówiłem ci jeszcze w 1920 roku: rzucaj swoje widły i chodź z nami czerwonych rąbać! A tobie do ziemi się zachciało, pracy pokojowej? To teraz czekaj podziękowania od tych gospodarzy życia. Mnie choć nie żal umierać, o ileż ja tego śmiecia narąbałem przez cztery lata. Gdybyście nie byli wszyscy oszukanymi głupcami i razem wzięli się za broń, to nie siedzielibyście dzisiaj w tych kazamatach, jak bydło w zagrodzie przed ubojem. Chociaż i ja, głupi, dałem się nabrać na ich amnestię, dobrze, choć nie od razu antychryści dowiedzieli się o moich dawnych sprawach. – Tak, masz rację, Fedirze. Ale co już poradzisz? Wszyscy my w rękach Bożych! – ze smutkiem wycisnął z siebie Leontij. – Znowu na Boga? A dlaczegoż nie wziąłeś broni w ręce i nie obroniłeś swojego gospodarstwa, kiedy zaganiali chłopów do kołchozów? O, twoi rówieśnicy Serhij Borowyk i Danyło Kłymenko z Borowykowego też długo czekali, ależ ich cierpliwość wyczerpała się w 1927 roku, że aż przewodniczącego rady wiejskiej na noże puścili. Szkoda, że nie zabili całkiem. Tak i twoi przecież współmieszkańcy Roman Moroz, Ołeksij Anczewski i Wasyl Hodowany też miejscowych komsomolców za gardło brali. Na coż ty czekałeś, Leontiju? – wyrzucał Prudyus. Leontij nie miał co powiedzieć w odpowiedzi, zresztą nie chciało się. Tylko ciężko westchnął. – Dość, nie trzymaj zła na mnie. Wiem, że i ty bezczynnie nie siedziałeś. Mówił nasz topylniański sotnik Opanas Kołysnyk, jeszcze kiedy my z nim razem w oddziale Hryzły z najeźdźcami za Ukrainę walczyliśmy, że ty prowiantu nie żałowałeś dla kozaków, nawet sam do lasu podwoziłeś. Tak i brat twojej żony Andrij Ciopa ciebie zawsze bronił. Dobry był kozak. Szkoda, że nie wiadomo gdzie zginął. Semena, dowódcę naszego, też bardzo szkoda. Wyśledzili jednak herody, zagonili, jak wściekłe psy, gdzieś pod Nowosielicą. A potem jeszcze i zniewagę w Zwinogródce nad martwym zamarzniętym ciałem czynili, dla postrachu ludności, dopóki my z miejscowymi kozakami nie upiliśmy ochrony i nie wykradli atamana. Pochowali po cichu na miejskim cmentarzu, chowając ciało w czyjąś świeżą mogiłę, bez księdza i ceremonii, żeby żadna bolszewicka suka nie mogła odszukać naszego atamana. Dobrze, że jeszcze i zamieć szalała niesamowicie w tę noc i zasypała wszystkie nasze ślady i ścieżki, – pogrążył się we wspomnieniach Fedir. – Gdzie był nasz Bóg, Leontiju? Dlaczego dopuścił do władzy katów i antychrystów? Dlaczego i teraz z nami obchodzą się, jak z bydłem? Dlaczego my wszyscy, głupi, zaufaliśmy litości bolszewików i daliśmy się nabrać na ich amnestię, składając broń? Wierzyliśmy, że wszystko minie i przy pracy przy ziemi zapomną się wszystkie krzywdy i sprzeczności. A potem nas po jednym wyciągali jeszcze ciepłymi z domowego łóżka, kogoś zabierali do więzienia, a z kimś na miejscu wszystko rozstrzygało się. O, u Oksenia Jurczenki i Hryhorija Nazarenki z naszej Topylny znaleźli w domu nieoddaną starą broń, to od razu wpakowali do więzienia na 10 lat, żeby reszcie współmieszkańców nauka była. – Tak, u nas też u Iwana Majborody znaleźli starą strzelbę i wysłali na zesłanie. A u mojego ojca w komórce znaleźli odłamek starej szabli, którą ja jeszcze mały ciąłem powrozy w dziadkowym sklepie, to ledwo nie wpakowali starego do więzienia. Zważyli na jego wiek i chorobliwy stan, machnęli ręką, – poparł rozmowę Lewko. …Z łoskotem zasuwy otworzyły się drzwi kazamatu, i wciąż ten sam strażnik z rudą gębą głośno wrzasnął: – Zakluczonnyj Fiodor Prudius k nacalniku! Da pobystriej, morda kułackaja! Leontij zauważył, jak zgrzytnął zębami Fedir i niespiesznie poszedł na spotkanie z oszalałymi katami. Chociaż ostatnimi czasy ich na przesłuchania już nie prowadzili, a po co prowadzić, jak i tak wszystko podpisali, nawet w większości to, czego nigdy i nie robili. A spróbuj nie podpisać u tego kata – lejtnanta milicji Griszki Pietrowa, który po dwa dni nie dawał nawet przysiąść i potężnymi pięściami tak bił w brzuch, że aż chrzęst złamanych żeber było głucho słychać w tej ciasnej i śmierdzącej sali, dokąd ci oprawcy zganiali po 30 osób… Ale Fedira ostatnimi czasy wzywał do siebie chytry i przedsiębiorczy naczelnik miejscowego więzienia Salomon Abramowicz, który po cichu, nie zważając na zakaz od wyższego dowództwa, wykorzystywał darmową siłę roboczą to na działkach rolnych instytutu rolniczego, i za to miał dużo w bród produktów i wina, to w szewskich i rzemieślniczych warsztatach. W jednym takim stolarskim warsztacie-pokoju i dorabiał Fedir. Zamiast siedzieć całymi dniami w celi, lepiej spędzać czas w pracy. Każdy z takich pracusiów w duchu liczył na taką czy siaką amnestię albo zamianę wyroku śmierci na zesłanie. Leontij, choć miał smykałkę do szewstwa, którą opanował w woroneskim kraju, ale stanowczo odmówił pracy dla tych katów, zresztą nie tak dawno on w tym więzieniu – tygodnie trzy. To w piwnicy olszanskiego oddziału NKWD trzymali miesiąc, to w zwinogrodzkim więzieniu. A po nieudanym sądzie w pierwszej sprawie oskarżenia, kiedy miejscowy sędzia tak i nie zdołał dowieść winy Lewka, ponieważ świadków Hajdaja i Zawhorodniego nie zdołali przesłuchać, bo ci przybyli na sąd w ciężkim nietrzeźwym stanie, a jeszcze świadek Chywrenko uciekł wprost z sali sądu, – Leontija przeniesiono do umańskiego oddziału NKWD, gdzie już przypisano udział w kontrrewolucyjnej organizacji, która stawiała sobie za cel obalenie sowieckiej władzy zbrojnym powstaniem. Ciąg dalszy nastąpi. Leontij Nykyforowycz Hołub (1894—1938), jego żona Jiwha Pyłypiwna Hołub (Ciopa) (1893—1977) i ich najstarsza z sześciorga dzieci córka Tetiana (1914—2002)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wołyń, OUN, UPA, GUŁAG, Połtawszczyzna. Ścieżki życiowe bojownika o niepodległość Omelana Sunyczuka

70 lat temu, 16 maja – 26 czerwca 1954 r. w Kazachstanie wybuchło powstanie kengirowskie. Więźniowie polityczni zdołali złamać kręgosłup totalitarnej przemocy w obozach koncentracyjnych. Omelan Sunyczuk przez długi czas był znany jedynie jako członek komitetu więźniów politycznych podczas powstania kengirowskiego więźniów politycznych GUŁAG-u. Jednak dzięki otwartemu dostępowi na Ukrainie do archiwów radzieckich służb specjalnych, w archiwum SBU obwodu wołyńskiego odnaleziono sprawę karną dotyczącą Omelana Sunyczuka – członka OUN i UPA, duchownego, więźnia politycznego GUŁAG-u. W czasach niepodległości był małomówny, gdyż mieszkał w mieście Komsomolsk (obecnie Horiszni Pławni) na Połtawszczyźnie, gdzie banderowców wspominano w kontekście radzieckiej propagandy jako „wrogów ludu”. Wielki wywiad nagrał badacz powstania kengirowskiego Mykoła Formozow, ale pozwolenia na publikację za życia Bohatera nie otrzymał. Na podstawie jego biografii można nakręcić hit kinowy i można studiować historię Ukrainy w XX wieku. Po raz pierwszy napisać biografię Sunyczuka udało się dzięki dokumentom archiwalnym oraz fragmentom nieopublikowanego wywiadu-wspomnienia. Lesia BONDARUK, kandydatka nauk historycznych, pracownica Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Seminarzysta Omelan urodził się 1 stycznia 1923 r. we wsi Bilcze w rejonie demidowskim w obwodzie rówieńskim. Rodzice byli średniozamożni. Matka Ksenija – chłopka, ojciec Syła – oficer rosyjskiej armii carskiej z czasów I wojny światowej. W rodzinie wychowywało się troje dzieci – starszy Wołodymyr z 1921 roku, młodsza Olha urodziła się w 1930 r. Omelan ukończył w czerwcu 1941 r. miejscową szkołę średnią. W tym czasie został członkiem Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, która prowadziła walkę o zdobycie przez Ukrainę niepodległości. Na początku niemieckiej okupacji we wsi odbyło się zebranie. Chłopom pozwolono wybrać spośród swoich członków policję pomocniczą. Ktoś zaproponował Omelana, społeczność poparła. Chłopak zgodził się na służbę za radą towarzyszy z OUN – należało wykorzystać okazję do przykrywki dla szkoleń – uczyć się rzemiosła wojskowego, aby sprawa walki o Ukrainę była realna. Po 2-3 miesiącach ci chłopcy z policji przejmowali nazistowską broń i amunicję oraz przechodzili do lasów. Tworzyli pierwsze oddziały samoobrony, które potem stały się podstawą Ukraińskiej Powstańczej Armii. Omelan w policji służył tylko dwa tygodnie. Marzył o nauce, więc pojechał do Łucka. Wstąpił do seminarium nauczycielskiego. Jednak szkołę wkrótce zamknięto i przeszedł na kursy maturalne, którymi kierował członek OUN Iwan Biłecki. Sunyczuk był słuchaczem wydziału humanistycznego. Po miesiącu w Łucku otwarto kursy teologiczno-pastoralne i Omelan przeszedł tam. Kursy te założył biskup Polikarp Sikorski – tymczasowy administrator Prawosławnej Autokefalicznej Cerkwi na wyzwolonych ziemiach Ukrainy, mianowany przez metropolitę UA Cerkwi Dionizego. Naziści zaczęli wywozić młodzież do pracy w Niemczech. Protojerej Majużyński dowiadywał się przez znajomych o możliwych łapankach i ostrzegał seminarzystów. Niejednokrotnie musieli uciekać podczas nauki do rzeki Styr, a naziści nikogo nie zastawali w audytoriach. Omelan Sunyczuk stał się świadkiem, jak hitlerowcy niszczyli Żydów z łuckiego getta. – W Łucku było 28 tysięcy Żydów, 23 tysiące rozstrzelano – wspominał Omelan Sunyczuk w wywiadzie dla historyka Mykoły Formozowa w 2006 roku. – Wywozili ich gdzieś około 8 km za Hnidawę i tam rozstrzeliwali w wielkich dołach. Sam nie widziałem, ale widziałem, jak ich prowadzili. Mężczyźni w średnim wieku zebrali się i rzucili na konwój, który ich otaczał. Częściowo ich postrzelali, ale wielu zdołało uciec. Powstaniec W październiku 1942 r. Omelan wrócił do rodzinnego Bilcza, pomagał rodzicom w gospodarstwie. Właśnie w tym okresie aktywnie formowały się sotnie Ukraińskiej Powstańczej Armii do walki z okupantami. Przyjaciółmi Omelana byli bracia Kazwanowie – Dmytro i Mykoła z sąsiedniej wsi Ochmatkiw w rejonie demidowskim. Poszli do UPA. Jesienią 1942 r. na propozycję sotnika UPA Mykoły Kazwana Omelan Sunyczuk poszedł do UPA, wybierając sobie pseudonim – „Biłyj”. Latem 1943 r. przeszedł szkolenie we wsi Krasne w rejonie młynowskim w obwodzie rówieńskim, gdzie został wychowawcą politycznym żołnierzy UPA. Kierownikiem tego szkolenia był były mieszkaniec Krasnego Ołeksij Szymanski – wychowawca polityczny obwodowego prowodu OUN. „Po szkoleniu byłem wychowawcą politycznym w sotni „Kałyny” – wspominał Omelan Sunyczuk. – Działaliśmy przeciwko nazistom na Rówieńszczyźnie. W 1943-m Polacy palili nasze wsie na Hrubieszowszczyźnie oraz na całej Chełmszczyźnie. Trzeba było z nimi walczyć, bo gorliwie służyli Niemcom przeciwko Ukraińcom. „Bereza” (Iwan Fedorowycz, rodem ze wschodnich obwodów) kierował w naszej sotni UPA artylerią. Latem 1943 r. my pod jego kierownictwem broniliśmy przed Polakami nasze wsie”. Wieś Pańska Dolina w rejonie ostrożeckim liczyła ponad pół setki domów, z nich kilka było ukraińskich, reszta – polskie. Podczas niemieckiej okupacji była tu baza polskiej samoobrony. Jak świadczą dokumenty archiwalne, 21 sierpnia Polacy ze wsi Pańska Dolina przy wsparciu oddziału pod dowództwem Z. Kulczyckiego o pseudonimie „Olgierd” napadli na wieś Nadczyci, gdzie zamordowali sołtysa, a następnego dnia zabrali 6 osób ze wsi Leduhiwka (obecnie – Nowoukrajinka). Broniąc ukraińskiej ludności, powstańcy siedem razy napadali na Pańską Dolinę. Jednak, oprócz spalenia polskich domów, ofiar w ludziach nie było. Omelan Sunyczuk pod koniec 1943 r. brał udział w jednym z takich wypadów na Pańską Dolinę. Z czasem z sotnią „Hirnyka” Sunyczuk przeszedł do obwodu tarnopolskiego. W walce z nazistami został ranny w lewą nogę. Leczył się w szpitalu UPA we wsi Krasne w rejonie demidowskim. Lecz wkrótce w pobliżu pojawił się oddział radzieckich partyzantów i pozostawanie było niebezpieczne, dlatego rannych rozlokowano po różnych wsiach. 14 stycznia 1944 r. Omelan wrócił do rodziców we wsi Bilcze. Wiosną 1944 r. Omelan wraz z innymi powstańcami wyruszył w wyprawę przez granicę do Czechosłowacji. Jednak przez zdrajcę wpadli w zasadzkę NKWD. Byli otoczeni i wychodzili z walki pojedynczo – komu jak się udawało. Wielu żołnierzy UPA zginęło w lesie. Omelan, wycofując się, nadział się na minę, ale otrzymał lekkie obrażenia. W domu u rodziców pozostawać było niebezpiecznie – władza radziecka na całego rozwinęła masowe represje przeciwko miejscowej ludności, która wspierała UPA. Biorąc zaświadczenie o ukończeniu kursów teologiczno-pastoralnych, Sunyczuk wyrusza do Łucka. Razem z kolegą-księdzem, Omelan, ubrany w sutannę nowicjusza, przez całą dobę pokonywał 25 kilometrów, by dotrzeć do Łucka. Szli pieszo nocami, w dzień było niebezpiecznie. Jednak biskupa nie zastali. Dali zaświadczenie, z którym należało zwrócić się do monasteru Objawienia Pańskiego w Krzemieńcu. Wsiadłszy do przypadkowego samochodu, Sunyczuk dotarł do przybytku, który w latach 1941–1943 był rezydencją głowy Autonomicznego Kościoła Prawosławnego na Ukrainie. Pozostał przy monasterze jako nowicjusz, po dwóch tygodniach został diakonem. Po dwóch miesiącach Omelan został wyświęcony na księdza. Tak pospieszne święcenia miały na celu ratowanie ludzi bliskich cerkwi przed mobilizacją do armii radzieckiej. Tak też Omelan, jako sługa cerkwi, otrzymał w komisji wojskowej odroczenie od służby wojskowej. Przez pewien czas Omelan z monasteru jeździł do Łucka: kupował parafinę, a tam zlecał wyrób świec na potrzeby przybytku. W Krzemieńcu odnowił kontakty z podziemiem nacjonalistycznym i otrzymał zadanie zalegalizowania się w celu kontynuowania walki. W 1944 r. Sunyczuk ożenił się z łucczanką Leonidą, młodszą od niego o dwa lata. Przeprowadził się do Łucka. W 1945 r. w ich rodzinie urodziła się córka. W Łucku Omelana Sunyczuka wezwano do Smierszu – oddziału kontrwywiadu, który prowadził walkę z podziemiem nacjonalistycznym. Zaproponowano mu współpracę: pracując jako ksiądz w wołyńskich wsiach, miał zbierać informacje, aby wykrywać banderowców i tych, którzy im pomagają. Obiecał dać odpowiedź za dwa tygodnie. W tym czasie spotkał się z towarzyszami z OUN i UPA i opowiedział im o tej propozycji. Przyjaciele poradzili mu zgodzić się na współpracę i prowadzić podwójną grę: przekazywać tylko te informacje, które są korzystne dla nacjonalistów, i w ten sposób pomagać podziemiu. Sunyczuk tak właśnie zrobił. Spotkania w Łucku ze Smierszem odbywały się rzadko, a informacje, które im przekazywał, nie szkodziły ludziom – dotyczyły albo poległych powstańców, albo tych, którzy już wyjechali za granicę. Od października 1946 roku Omelan Sunyczuk był księdzem we wsiach Zaturce i Semereńki w rejonie łoka-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Powstanie przeciwko imperium strachu

Oświatowe spotkanie online z okazji 70. rocznicy powstania w Kengirze zorganizował Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UINP). Na oficjalnym kanale UINP na YouTube przeprowadzono wydarzenie online „Czołgi przeciwko kobietom. 70. rocznica powstania w Kengirze”, poświęcone powstaniom w obozach GUŁAG. Również pracownicy Instytutu wskazali wiele wydarzeń, które pozwalają przeprowadzić paralele ze współczesną rosyjsko-ukraińską wojną o niepodległość Ukrainy. Powstanie w Kengirze trwało 42 dni – od 16 maja do 26 czerwca 1954 r. w Kazachstanie. Rozbiło ono monolit ZSRR – imperium strachu. Tysiące nieuzbrojonych więźniów powstało przeciwko bezprawiu i nieludzkiemu istnieniu. Przez ponad 40 dni dyktowali Moskwie swoje żądania. Większość organizatorów i uczestników tego powstania stanowili Ukraińcy. Nie wybaczono im tego i dokonano wobec nich okrutnej rozprawy. Mimo że powstanie zostało stłumione, powstańcy z Kengiru odnieśli zwycięstwo, którego znaczenie przewyższało ofiary. Po powstaniach przeprowadzono pełną reorganizację systemu: w ciągu kilku lat zwolniono dwie trzecie więźniów, obozy pracy poprawczej (ВТТ) zlikwidowano, a więźniów z tych obozów przeniesiono do kolonii, a szczególnie niebezpiecznych – do więzień. Przedstawiciele UINP podkreślili, że w tym roku na poziomie państwowym upamiętnia się pamięć uczestników powstania w Kengirze, a przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim Oleg Pustowhar opowiedział o życiowych ścieżkach bojownika o niepodległość Omeljana Suniczuka i opowiedział się za utrwaleniem jego pamięci w Horisznich Plawnach: „Nadszedł czas, by stworzyć tematyczny kącik w miejskim muzeum krajoznawczym i nazwać ulicę imieniem Bohatera”. Oświatowe spotkanie online zakończyło się obejrzeniem/transmisją filmu z kursu informacyjnego „GUŁAG. Historia walki”, poświęconego historii walki narodu ukraińskiego z radzieckim systemem represyjnym – obozami koncentracyjnymi GUŁAG. Na podstawie materiałów oficjalnego kanału UINP na YouTube

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rejonu łokaczyńskiego. Będąc księdzem, utrzymywał kontakty z członkami OUN, pomagał w zbieraniu funduszy i produktów dla UPA. W dokumentach KGB znajduje się między innymi zaświadczenie, że na terenie rejonu zaturieckiego w tamtym czasie działali członkowie OUN „Sahajdaczny” – Romaniuk Wołodymyr Demjanowycz, urodzony w 1923 roku, pochodzący ze wsi Zaturce. Zlikwidowany w marcu 1947 r. przez Zaturiecki Rejonowy Oddział MGB. Działał także „Kalyna” – Łapuszynski Mychajło Wasylowycz, urodzony w 1913 roku, pochodzący z Galicji, mieszkaniec wsi Semerenki. Zlikwidowany 12 marca 1949 r. „przez samych bandytów z podejrzeniem o związki z MGB”. Omelan Sunyczuk, pracując w rejonie łokaczyńskim, mieszkał w Łucku. W domu nr 13 przy ulicy Kociubynskiego mieszkała jego żona Leonida i córka Łarysa, a także rodzona siostra Omelana – Olha. Starszy brat Wołodymyr mieszkał w Kowlu. W 1949 r. Sunyczuka przeniesiono na parafię we wsi Pirwancze w rejonie horochowskim. Jednak pracować musiał niedługo. Po kilku tygodniach, podczas jego przyjazdu do rodziny w Łucku, 1 kwietnia 1949 r. Omelana aresztuje UMGB. Jego rodziców na Rówieńszczyźnie również poddano represjom. Ojciec zmarł, a matka została sama. Po aresztowaniu Omelana przeprowadziła się do niej z Łucka córka Olha. Więzień polityczny W sprawie karnej nr 8997, przechowywanej dzisiaj w archiwum SBU obwodu wołyńskiego, mowa jest o tym, że Sunyczuk, będąc księdzem, miał wyraźną antyradziecką postawę, której nie ukrywał przed swoimi parafianami we wsiach Zaturce i Semerenki w rejonie łokaczyńskim. Świadczą o tym protokoły przesłuchań wielu wieśniaków, którzy opowiadają, że wypowiadał się przeciwko kołchozom, lubił śpiewać ukraińskie pieśni patriotyczne, propagował wiarę w Boga i Ukrainę. System radziecki postanowił zniszczyć Omelana Sunyczuka za jego postawę polityczną. Podczas śledztwa w Łucku bito go i okrutnie torturowano. Do oskarżenia w sprawie dołączano wszystko, co mogło pogorszyć jego sytuację. Mimo zaledwie dwutygodniowego pobytu Omelana w policji pomocniczej w czerwcu 1941 r., zarzucono mu udział w aresztowaniach przez nazistów „radziecko-kołchozowego aktywu”. Najważniejszym zaś oskarżeniem jest udział w Ukraińskiej Powstańczej Armii, wskazano nawet, jakiej broni używał w walkach przeciwko wrogom. Cerkiew w Zaturcach Odrębną stroną oskarżenia jest udział w napadzie na Polaków. Sunyczukowi zarzuca się na różnych stronach sprawy karnej zabójstwo od 3 do 10 tysięcy Polaków ze wsi Pańska Dolina w rejonie ostrożeckim. To przy tym, że we wsi było zaledwie ponad 50 domów i fizycznie nie mogłoby tam mieszkać nawet pół tysiąca Polaków! (A później, w 1956 roku, Ostrożecka Rada Rejonowa wydała zaświadczenie śledczemu KGB z podpisem M. Czałego i pieczątką, że „Wsi Pańska Dolina w rejonie ostrożeckim nie było i nie ma”). Szczególnie zjadliwe jest jeszcze jedno oskarżenie – o dwulicowość. Czekistów oburzało, że Sunyczuk nie spełnił obietnicy współpracy z organami radzieckich służb specjalnych, przekazywał im nieistotne informacje, dezinformował na korzyść UPA, z którą kontynuował wspólną walkę przeciwko władzy radzieckiej, prowadził aktywną agitację antyradziecką, będąc księdzem w rejonie łokaczyńskim. Po ogłoszeniu aktu oskarżenia, wydział śledczy wołyńskiego MGB 20 lipca 1949 r. postanowił skazać Omelana Sunyczuka na 10 lat więzienia. Jednak z KGB w Kijowie nadeszło polecenie wysłania sprawy Sunyczuka do rozpatrzenia przez Kolegium Specjalne MGB ZSRR z wnioskiem o skazanie na 25 lat więzienia. 24 września 1949 roku ten wniosek poparto. Omelana Sunyczuka wysłano do odbycia najwyższego wymiaru kary, który nazywano „banderowskim standardem”, do obozu o zaostrzonym rygorze – „Steplag” w Kazachstanie. Nieznany pozostał los żony Leonidy, w skardze kasacyjnej Omelan wspomniał jedynie, że córka została sierotą. Dalszy los dziecka jest nieznany. Buntownik GUŁAG-u W styczniu 1950 r. Omelana Sunyczuka przywieziono do odbycia kary w Steplagu. Ten obóz – jeden z 4 w Kazachstanie (spośród 12 zorganizowanych w 1948 r. specjalnych miejsc pozbawienia wolności o zaostrzonym rygorze w systemie GUŁAG ZSRR) był jednym z największych. Na początku swojego istnienia obóz miał 9 oddziałów, rozrzuconych na ogromnym terytorium w Karagandzie, Dżezkazganie, Bajkonurze, Ekibastuzie i Bałchaszu. Niektóre oddziały znajdowały się od zarządu obozu w odległości 800 i 2400 km. Tutaj jednocześnie przetrzymywano do 25 tysięcy więźniów, wśród których znaczną część stanowili Ukraińcy. „Przywieźli nas w styczniu, kiedy było 45-50 stopni mrozu – wspominał Sunyczuk. – Nasze namioty były puste. Materace, wypchane wiórami, całkowicie zamarznięte. Myślałem, że to mój koniec. Ale podchodzą chłopaki, żeby się poznać. Wypytują: kto skąd przybył? I spotkałem Antoniuka – burmistrza Chełma. Poznałem go w Łucku. Przyniósł miskę zupy rybnej i chleba. Podzielił się tym ze swoimi chłopakami z zachodu. Choć trochę się pokrzepiliśmy. Bo nam jeszcze nic nie dawali – nie zarobiliśmy”. Omelana wysłano do pracy w kamieniołomie. Kiedy siedział w więzieniu pod śledztwem, więźniowie polityczni, którzy jechali z Workuty na przesłuchanie, uczyli: „Nie waż się pracować! Jeśli będziesz pracować – zginiesz. Za te 350-400 gramów jedzenia nie będziesz mógł pracować. Ale będziesz mógł żyć i nic więcej, za to nie umrzesz”. Na partnera Omelan wziął ze sobą też Wołyniaka, razem jeździli 12 km do kamieniołomu. „Pierwszy i drugi dzień pracowaliśmy. A potem ułożyliśmy sześcian z kamienia – i wszystko. To był pierwszy chrzest – odmowa pracy. Zmusić politycznych do pracy nie miał prawa nawet sam brygadzista. A brygadzistami zostali ci, którzy wszystkich poprzednich pozarzynali – w miesiąc 73 osoby” – opowiadał Sunyczuk. Więźniowie polityczni na początku lat 50. wygrali brutalną wojnę z przestępcami kryminalnymi, którą nazywano „rubiłowka”. Umocniwszy swoje pozycje, wykonali Monaster Objawienia Pańskiego w Krzemieńcu Omelan i Raisa Sunyczukowie, 2005 r. stosowali metody „włoskich strajków” – odpowiedzią na naruszanie i tak złych warunków przetrzymywania więźniów były protesty siedzące, spowolniona i nieproduktywna praca, niewykonywanie planu przy formalnym wychodzeniu do pracy. Jako jednego z najbardziej niepokornych, Omelana wraz z setkami takich samych buntowników przeniesiono do 3. strefy obozu koncentracyjnego w Kengirze. Władze obozowe uważały, że izolacja buntowników stłumi ich opór. W rzeczywistości nieposłuszeństwo rozprzestrzeniało się w innych miejscach uwięzienia. Od 16 maja do 26 czerwca 1954 r. trwało powstanie w Kengirze. Tysiące bezbronnych więźniów powstało przeciwko bezprawiu i nieludzkiej egzystencji. Wypędzili administrację obozową, połączyli dwie strefy męskie i jedną żeńską oraz wysunęli szereg żądań wobec władz, domagali się przyjazdu komisji z Moskwy. Omelan cieszył się autorytetem wśród więźniów politycznych, nie raz w kręgu rodaków opowiadał historię Ukrainy. A podczas powstania zaprosili go do komitetu, aby w imieniu powstańców prowadził negocjacje z moskiewskim kierownictwem. Wśród wielu żądań dotyczących godnego traktowania i ludzkich warunków przetrzymywania było również zwolnienie nieletnich i inwalidów, ale najważniejsze – przegląd spraw skazanych i skrócenie im wyroków więzienia. Władze prowadziły negocjacje, zastraszały powstańców, nawet spełniły niektóre żądania. A widząc, że mieszkańcy Kengiru są nastawieni na walkę o prawa człowieka do końca, postanowiły stłumić powstanie siłą. W nocy 26 czerwca do strefy wprowadzono pięć czołgów i uzbrojonych żołnierzy z psami. Przelewając rzeki krwi setek niewinnych ofiar, powstanie w Kengirze zatrzymano. Omelan Sunyczuk przeżył. Siedział w więzieniu, przechodził śledztwo. I jak tysiące więźniów tamtych czasów pisał liczne wnioski z prośbą o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Choć powstanie w Kengirze stłumiono, bunty trwały nadal w obozach, ale już na mniejszą skalę. Ostatecznie system GUŁAG-u został zreformowany. W 1955 r. rozpoczęły się przeglądy spraw skazanych. I w tym tkwi zwycięstwo powstańców z Kengiru! Wygnaniec W czerwcu 1956 r. sprawę Omelana Sunyczuka rozpatrzono ponownie i wyrok więzienia skrócono. Po 21 lipca nadeszło długo oczekiwane zwolnienie. Wysłano go na osiedlenie do Kraju Chabarowskiego na wyspę Bandarina. Po dwóch tygodniach Omelan dowiedział się, że jest zgoda na powrót do domu, ale nie było na to pieniędzy. Rodacy, którzy i tam wspierali się nawzajem, wspólnie zebrali Sunyczukowi środki na bilet do Łucka. Na Wołyniu w 1956 r. wciąż trwała walka NKWD przeciwko OUN i UPA. I powrót Sunyczuka, byłego powstańca, nie spodobał się władzom. Po dwóch dniach milicja dała mu 24 godziny na opuszczenie Łucka. Grozili, że może zginąć ktoś ze świadków w jego sprawie, a wtedy on trafi na nowy wyrok za morderstwo. Omelan zrozumiał, że niebezpieczeństwo jest realne, więc zgłosił się do pracy w Dżezkazganie w Kazachstanie. I wyjechał. Pracował w kopalni. Ożenił się z miejscową dziewczyną Raisą. W rodzinie wychowali córkę Łarysę. W 1958 r. podczas wypadku w kopalni Omelan Sunyczuk doznał ciężkiego urazu głowy i stał się inwalidą II grupy. W latach 80. Omelan Sunyczuk z żoną przeprowadzili się do miasta Komsomolsk (obecnie – Horiszni Pławni) w obwodzie połtawskim. Tutaj mieszkanie kupili im córka i zięć. W 1994 r. w Moskwie odbyła się konferencja „Opór w GUŁAG-u”. Na zaproszenie wziął w niej udział Sunyczuk. Zobaczył się z wieloma przyjaciółmi z niewoli, wspomniał ciężką obozową przeszłość. Po powrocie do domu zwrócił się do Wołyńskiej Prokuratury Obwodowej o rehabilitację, ale otrzymał odmowę. Trudne warunki egzystencji w latach 90., ciężkie choroby zmusiły Sunyczuka w 1997 r. do ponownego zwrócenia się o rehabilitację na Wołyniu. „Jestem ofiarą stalinowsko-komunistycznego reżimu. Były ksiądz, a obecnie inwalida, nikomu niepotrzebny” – napisano w liście-wniosku. Jednak 12 lutego 1998 r. ponownie otrzymał odmowę. Ciężko chorując, dożył swoich dni na Połtawszczyźnie. Zmarł 3 stycznia 2011 roku w mieście Horiszni Pławni, gdzie został pochowany. Nieuznany, nieznany. Ale – niepokonany. I dopiero dzisiaj, zgodnie z nową ustawą Ukrainy o rehabilitacji, Omelan Sunyczuk ma wszelkie podstawy, by zostać zrehabilitowanym. Przywrócić człowiekowi uczciwe imię nigdy nie jest za późno.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przewodniczącego Mychajła Netiażuka. Teraz w galerii prezentowane są dzieła zarówno znanych i zasłużonych ukraińskich artystów, a mianowicie: Ihora Melnyczuka, Serhija Pozniaka, Ołeksandra Olchowa, Iwana Krasnego i Tetiany Krasnej, Wasyla Fedoruka, Ludmyły Mitczenko, Filipa Czornobrowa, Ołeksandra Rożkowa, Ołeksandra Nazarenka, Ołeksandra Morozowa, Wasyla Kopajhorenka, Anatolija Burtowoho, Leonida Maadyra oraz Anatolija Marczuka, jak i twórców młodszego pokolenia — Marii i Serhija Polakowych, Anny Myronowej, Switłany Gramm, Swiatosława Baziuka, Maryny Olchowej oraz Inny Pantelejmonowej. Przy okazji chciałbym podziękować przewodniczącemu Narodowego Związku Artystów Ukrainy Kostiantynowi Czerniawskiemu za wsparcie moich projektów artystycznych i pomoc w stworzeniu nowej galerii. Jestem również wdzięczny wszystkim, którzy włączyli się w to dzieło. Nawiasem mówiąc, Fastowska Galeria Obrazów jest pierwszą na Ukrainie, która została założona od początku pełnoskalowej inwazji. Poinformowali mnie o tym dziennikarze jednego z kanałów telewizyjnych. Ten fakt stał się odkryciem. Zadzwoniłem do Kostiantyna Czerniawskiego, a on potwierdził tę informację. Właśnie podczas krwawej wojny z rosyjskim agresorem, który niszczy nasze muzea, galerie, biblioteki, szkoły, próbuje zniszczyć ukraińską tożsamość, język, nasz naród w ogóle, my odradzamy, odbudowujemy, tworzymy nowe ośrodki kultury. – Chciałbym pogratulować Panu nadania zaszczytnego tytułu „Ludowy Artysta Ukrainy”. A co może Pan odpowiedzieć tym, którzy uważają związki twórcze i różnorodne tytuły za przeżytek radzieckiej przeszłości? – Przez dwadzieścia lat ze swoimi wystawami objechałem niemal całą Europę. Związki twórcze są w każdym kraju. Istnieją także różnorodne tytuły, nagrody, wyróżnienia dla artystów. Narodowy Związek Artystów Ukrainy – na dzień dzisiejszy jest to organizacja społeczna, która wspiera profesjonalnych artystów naszego kraju, jak tylko może. Dotyczy to również organizacji i przeprowadzania ogólnoukraińskich wystaw artystycznych, udostępniania pracowni, twórczej komunikacji. Także dzisiaj Związek aktywnie pomaga Siłom Zbrojnym Ukrainy, przeprowadza aukcje, a wszystkie zarobione na nich środki idą na potrzeby naszej armii. Niedawno odbyła się wystawa „Artyści w obronie Ukrainy”, na której zaprezentowano prace artystów, którzy bronią Ukrainy i którzy zginęli na froncie. Na tę wystawę namalowałem portret Bohatera Ukrainy Dmytra Kociubajły (pseudonim „Da Vinci”). Zatem NZAU dzisiaj pracuje na Zwycięstwo! A jeśli mówić o tytułach, to jest to uznanie państwa za wybitne zasługi dla Ukrainy. – A co może Pan powiedzieć o planach twórczych? – Kontynuuję pracę nad seriami „Szlakami Tarasa”, „Świętości Kijowa w akwafortach i rysunkach Anatolija Marczuka”, „Kwiaty Ukrainy – kwiaty Zwycięstwa”. Mam wiele innych planów. Daj Boże wcielić je w życie! Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Відродження посеред війни

– Як виникла ідея створення Макарів* ської картинної галереї? – У Київській області донедавна було 25 районів і лише п’ять картинних галерей. Коли я їздив Європою, мене вразило, що такі галереї там створюються навіть у маленьких селах, як свідчення, що у людей високий рівень культури. Я перейнявся і захопився цією темою – чому так багато галерей, приміром, у Німеччині і так мало на Київщині. Прийшов із пропозиціями до керівництва Макарівського району. Тоді район очолювали педагоги, і мені було легко зними знайти спільну мову. Мою ідею підтримав голова районної державної адміністрації Анатолій Гербут. Особливу ініціативу тоді проявив заступник голови районної ради Анатолій Соломенко, який знайшов приміщення у районному будинку культури для картинної галереї і кошти на ремонт цього приміщення. Відкрили галерею до 80-річчя Макарівського району у 2003 році. Все почалося з того, що я подарував 80 творів 60-ти відомих українських художників зі своєї власної колекції, які до цього збирав багато років. Потім колекція галереї поповнювалася завдяки картинам, створеним на пленерах “Макарів та околиці”. Важко навіть перерахувати митців з усіє України, які протягом цих років брали участь. Були й зарубіжні гості. Принагідно хотів би згадати Олександра Іващенка, який тоді був селищним головою Макарова і всі ці роки підтримує наші пленери. До початку повномасштабної війни галерея нараховувала понад 400 творів, виконаних багатьма авторами. Тут представлені твори видатних українських художників – Георгія Якутовича, Олександра Губарєва, Василя Лопати, Миколи Стратілата, Володимира Куткіна, Андрія Чебикіна, Василя Чебаника, Наталії Ніколайчук, Миколи Кочубея та багатьох інших знаних митців. Їхні роботи виконані в різноманітних мистецьких техніках, колекція має великий художній діапазон. Від олійного, темперного та акварельного живопису, малюнку та літографії до шовкодруку, лінориту, ксилографії, монотипії та офорту. Скульптурні твори виконані в бронзі, дереві, пісковику, вапняку, граніті, базальті, гіпсі, кераміці. Експозиція галереї розпочиналася з графічного портрета Святителя Димитрія Ростовського (Дмитра Тупала), виконаного відомим українським графіком та каліграфом, заслуженим діячем мистецтв України Віталієм Мітченком. Галерею також прикрашали графічні і скульптурні портрети Героя України, народного артиста Анатолія Паламаренка, створені Анатолієм Марчуком та скульптором Олександром Мацюком, відомого композитора Віктора Степурка (твір А. Марчука). Образ самого засновника галереї відтворив у бронзі Володимир Щур. Завдяки місцевим меценатам були видані два мистецькі альбоми-каталоги – “Художники Макарівщини” (2003) та “Макарівська картинна галерея” (2008), що зберігаються в бібліотеках Макарівщини і всієї України. Макарівська картинна галерея була занесена до багатьох туристичних довідників та енциклопедичних видань, зокрема, до 18-го тому “Енциклопедії сучасної України. Новий мистецький заклад швидко став популярним осередком культурного життя району. У галереї регулярно проводилися художні виставки, заняття з учнями дитячої школи мистецтв, круглі столи та інші заходи. Окрім колекції картин в галереї збиралася мистецька бібліотека, впорядковувалася бібліографія та наочні матеріали. Галерею відвідували поважні гості з Польщі, Німеччини, Франції, Великобританії, Австрії, Болгарії, Канади, США, Австралії. Свої враження у книзі відгуків залишили третій президент України Віктор Ющенко, народні артисти Ніна Матвієнко, Богдан Бенюк, Олександр Трофімчук, Людмила Маковецька, Володимир Лукашев, заслужений діяч мистецтв, поет-пісняр Микола Луків, відомий громадський діяч, шевченкознавець Ігор Ліховий, голова Національної спілки письменників України Михайло Сидоржевський, представники керівництва Національної спілки художників України. Нещодавно Макарівська картинна галерея відзначила своє двадцятиліття, для галереї це поважний вік. Хочу наголосити, що це не комерційна галерея, і картин з експозиції ми не продаємо. Насправді некомерційних галерей в Україні обмаль. – На жаль, не оминула галерею жорсто* ка війна. – У Макарові тривали криваві бої. Два снаряди потрапили у приміщення, де знаходилася галерея. Над будинком культури згорів дах. Деякі картини було знищено, але нам вдалося зберегти основну частину колекції, зараз вона перебуває в безпечному місці. Маю надію, що Макарівська картинна галерея відродиться і буде саме в точарства вже зберігається понад 2000 шедевральних творів, значна частина яких презентована на ексклюзивних виставках 2009–2022 років. Нині в Опішному відкрито новий масштабний виставковий проєкт під назвою “Шедеври художньої кераміки в колекції Національного музею гончарства”. Експозицію складають понад 250 робіт учасників Національних виставок-конкурсів художньої кераміки “КерамПІК у Опішному!” (2009–2014), ІНТЕРСимпозіумів кераміки в Опішному (2010–2014), а також Українського, І та ІІ Міжнародного Бієнале художньої кераміки імені Василя Кричевського (2017, 2019, 2022). Авторами цих творів є видатні керамісти, переможці національних та міжнародних конкурсів кераміки, а також молоді мистці, які впевнено демонструють творчу харизму і рішуче крокують до вершин художньої майстерності. Вони представляють різні напрямки сучасної художньої кераміки, які розвиму приміщенні, де була до Великої війни. А поки що районний будинок культури потребує капітального ремонту. Також сподіваюся, що з часом галерея перетвориться на Державний музей образотворчого мистецтва. До речі, багато мистецьких галерей, приміром, всесвітньовідомий Лувр у Парижі, а також Національний художній музей України, Національний музей “Київська картинна галерея” та Музей Ханенків починалися саме з приватних збірок. – Макарівська картинна галерея була лише початком. – Загалом я вже встиг заснувати три картинні галереї. Вже через п’ять років з’явилася Колонщинська картинна галерея у селі Колонщина тодішнього Макарівського, району. З такою пропозицією я тоді звернувся до Юлії Пелишок, яка була сільським головою. Вона з радістю відгукнулася на мою ідею. Галерея знаходиться на третьому поверсі сільської школи, в її колекції близько 100 картин. – А як з’явилася галерея у Фастові? – Після адміністративно-територіальної реформи перестав існувати Макарівський район, а моє рідне село Козичанка, де знаходиться Будинок творчості “Садиба Анатолія Марчука”, стало частиною Фастівського району. Подумав: що я можу зробити корисного для цього району? У вересні 2022 року у Фастівському державному краєзнавчому музею відкрилася моя велика персональна виставка, на якій я представив біля ста своїх полотен з серій “Пам’ятки архітектури, виконані в техніці офорту”, “Земля із небом гомонить” (акварель, пастель) та олійні роботи. Виставка тривала протягом півтора місяця, на переконання багатьох відвідувачів, вона стала помітною подією у культурно-мистецькому житті не лише Фастівського району, а й усієї Київщини. Також за моєї ініціативи у 2022 році у Фастові вперше провели професійний живописний пленер, у якому взяли участь десять художників з усієї України. Серед них – Філіп Чорнобров, Сергій Позняк, Костянтин Чернявський та інші. Найкраще зі створеного під час пленеру вони подарували цьому місту. На початку минулого року відбулася ще одна знакова подія – відкриття нового мистецького осередку — Фастівської картинної галереї. Того дня я подарував громаді Фастова 30 творів з власної колекції. На сьогодні збірка нараховує більше 50 картин. Вже відбулося два пленери “Фастів живописний”, а створені на них роботи увійшли до нової колекції. Будемо робити все для того, аби цього року відбувся третій пленер у Фастові за підтримки міського ваються у Вінниччині, Донеччині, Закарпатті, Запоріжжі, Івано-Франківщині, Київщині, Львівщині, Одещині, Полтавщині, Харківщині, Черкащині, АР Крим. Надзвичайно цінними в музейній збірці є роботи художників-керамістів інших держав – Бразилії, Домініканської Республіки, Єгипту, Китаю, Латвії, Республіки Польща, США, Туреччини, Хорватії, Японії. Унікальність виставки в тому, що вона дозволяє осягнути провідні тенденції розвитку сучасної художньої кераміки України та інших держав світу за останні 15 років. У цій часовій проєкції можна побачити найбільш динамічний розвиток кераміки початку ХХІ століття, найдосконаліші ідейні знахідки й образотворчу майстерність авторів. Жанна НЕВКРИТА, інформаційна служба Національного музею гончарства Фотофрагмент експозиції Юрка Пошивайла Відомий український митець Анатолій Марчук нещодавно отримав високе державне звання “Народний художник України”. Ще однією знаковою подією у житті митця стало двадцятиріччя заснування ним Макарівської картинної галереї. Саме ця неординарна подія стала приводом для нашої розмови.
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Unikalna kolekcja ceramiki

Od ponad trzydziestu lat Narodowe Muzeum-Rezerwat Ukraińskiego Garncarstwa jest wiodącą instytucją zajmującą się zachowaniem, badaniem i popularyzacją fenomenu kultury garncarskiej naszego Państwa. Jest to unikatowy w Europie i największy na Ukrainie kompleks muzealny, który intensywnie generuje wystawiennicze oraz kulturalno-artystyczne wydarzenia, mające na celu kontynuowanie tworzenia najnowszej historii ukraińskiej ceramiki. W ciągu ostatnich 15 lat Muzeum-Rezerwat stało się ogólnokrajową platformą wystawienniczą dla twórczości wielu artystów-ceramików z Ukrainy i innych państw. Jednym z najważniejszych osiągnięć tego okresu stało się muzealizowanie najlepszych dzieł, a tym samym zachowanie szczytowych osiągnięć światowej ceramiki początku XXI wieku. W kolekcji Narodowego Muzeum garn­

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zaproponowała swoją wersję naszej reżyserce Irynie Kliszczewskiej. To samotna kobieta, dobra i prosta. Moja wizja spodobała się Irynie Jakiwnie. Z Piotrem Myronowem i Ludmiłą Rudnycką wcześniej pracowałam przede wszystkim jako reżyserka. Z nimi i tym razem pracowało się komfortowo, na scenie panowała twórcza atmosfera, były dobre partnerskie relacje. O naszych aktorskich pracach niech sądzi widz, a my będziemy dalej pracować nad swoimi postaciami, szukać czegoś nowego. Stale pojawiają się jakieś odkrycia. To będzie już codzienna praca aktorska. Wydaje mi się, że widzom spektakl się spodobał. Po premierze usłyszałam wiele ciepłych słów zarówno o samym spektaklu, jak i o pracach aktorskich. Zdążyliśmy go już pokazać na festiwalu w Użhorodzie. Było to dość niezwykłe, bo tam graliśmy na dużej scenie, a w Kijowie wystawialiśmy na małej. Nadal owocnie pracuję z dziećmi w teatrze „Koło-art”. Niedawno woziliśmy na festiwal do Mukaczewa nasz spektakl „Mewa o imieniu Jonathan”. Tam swoje prace prezentowały teatry z Równego, Odessy, Charkowa. Przedstawienie moich wychowanków zostało bardzo wysoko ocenione. Pracujemy nad nowymi projektami. Każda grupa wiekowa zajmuje się swoimi spektaklami. Wśród nowych inscenizacji – „Romeo i Jasmin”. Obecnie szukamy nowego materiału dla teatru „Koło”. Wszyscy mówią o komedii”. Piotr Mironow, wykonawca roli Piotra: „Pracuję w teatrze „Koło” już cztery lata. W tym czasie wszedłem w wiele spektakli, a to moja pierwsza pełnowymiarowa premiera. Kiedy przeczytałem sztukę Ołeksandra Wołodarskiego, byłem zachwycony, materiał bardzo mi się spodobał. Z Ołeksandrem jesteśmy dawnymi przyjaciółmi, od wielu lat owocnie się komunikujemy. Od razu zgodziłem się na pracę w tym spektaklu. Iryny Kliszczewskiej nie potrafię oddzielić jako człowieka od reżyserki. Od wielu lat łączą nas wspaniałe relacje. Mówimy sobie „ty”, witamy się uściskiem. Bliscy ludzie. Takie podejście do Ireny Jakiwny było zawsze. Jednak kiedy zaczęły się próby, było mi bardzo ciężko, bo inaczej widzieliśmy materiał. Miałem wrażenie, że zupełnie brak mi talentu (uśmiecha się). Wracałem do domu rozbity, ale zbierałem się i znowu szedłem na próby. W końcu doszliśmy do wspólnych stanowisk, a efekt naszej pracy zobaczył widz. Jestem przekonany, że bez siebie nic się nie uda. Jeśli aktor jest całkowicie oddzielony od postaci, to ta postać się nie wykrystalizuje. Dlatego że nie będzie przesycona krwią aktora. Ja w sobie znajdowałem cechy właściwe tej osobie. Ludmiła Rudnycka jest wspaniałą partnerką. Dobrze się z nią pracuje zarówno na angażu, jak i w stałym repertuarze. A kiedy weszła w ten materiał, bardzo się ucieszyłem. Ponieważ ona ceni mnie jako partnera na scenie, a ja cenię ją. Kilka lat temu wszedłem w spektakl „Błogosławiona wyspa”. Maria Hruniczewa pracowała tam ze mną jako reżyserka. Wcześniej spotykaliśmy się na planie zdjęciowym. Potem razem graliśmy w spektaklu „Odessa. Szalona miłość” jako partnerzy. Zatem znam Marię z różnych stron. Podczas pracy nad nowym spektaklem również ułożyły się nam dobre relacje. Spektakl nie powstaje od razu, on rośnie jak organizm żywy. Rośnie wraz z twoją bezsennością aktorską, wraz z twoimi myślami. Ale to, co najważniejsze, co chciałem wyrazić swoją rolą, już powiedziałem. A doprecyzowania zawsze będą. Będą też jakieś improwizacje, nie da się zaplanować wszystkich niuansów. Podczas drugiego pokazu spektaklu u pewnej kobiety w pierwszym rzędzie zadzwonił telefon komórkowy. Ja akurat miałem monolog, zatrzymałem się. Zza kurtyny widza nie widać, zacząłem patrzeć w tym kierunku, skąd rozlegał się dzwonek. Okazało się, że kobieta nie umie wyłączyć dźwięku w telefonie. Zrobiłem dużą pauzę, widzę, że dzwonienie się nie kończy. Wtedy skierowałem w jej stronę słowa swojej roli: „Niech im w ich ... pióra wyrosną”. Sala zaaplaudowała mi. Oprócz pracy w „Kole” od 2019 roku owocnie współpracuję z teatrem „Maskam rad”. Jestem wdzięczny temu teatrowi, bo tam jestem nie tylko aktorem, ale także reżyserem. Niektóre sztuki Innej Hončarowej są napisane bezpośrednio dla mnie. W dzisiejszych czasach to niemal się nie zdarza”. Ludmiła Rudnycka, wykonawczyni roli Lidy: „Wcześniej pracowałam w Czernihowskim Teatrze im. Tarasa Szewczenki, teatrze „Złote Wrota”, Małym Ukraińskim Teatrze Dramatycznym. A sześć lat temu zaproszono mnie do teatru „Koło” na rolę w spektaklu „Księżyc we wsi”. Potem była Matka w spektaklu „Odessa. Szalona miłość”. Rola za rolą i zostałam w tym teatrze. Bardzo podoba mi się atmosfera. Ten teatr stał się jak rodzina. Teatr „Koło” założyła Iryna Kliszczewska, ona pielęgnuje tradycje teatralne. Skład aktorski jest tu dobrze dobrany. Czuję wielką satysfakcję z gry w tym teatrze. Moja bohaterka to ukraińska kobieta o dość emocjonalnym charakterze. Ona i płacze, i śmieje się, gotowa jest z bronią bronić Ukrainy. Męża kocha po swojemu, trochę go besztає. To bardzo wielowymiarowa natura. Taka właśnie jest – Ukrainka. Z Piotrem Myronowem wcześniej grałam w spektaklu antreprizy „Kobieta za milion”, tam on wcielał się w rolę mojego męża. Piotr jest wspaniałym aktorem, bardzo utalentowanym człowiekiem. Pisze piękne wiersze, z drżeniem odnosi się do teatru, do swojej pracy. Z nim zawsze bardzo komfortowo pracować. W spektaklu „Odessa. Szalona miłość” Maria Hruniczewa gra moją córkę Ritę, a także wystawiła ten spektakl. A w spektaklu „Namiętności domu pana H.-P.” Maria wciela się w rolę mojej siostry Warwary. Jest bardzo wszechstronna, charakterna, utalentowana, błyskotliwa aktorka. A do tego – wspaniały człowiek. Tworząc postać, żyję na scenie. Myślę, że cechy właściwe mojej bohaterce są właściwe także mnie. Jest w charakterze trochę podobna do mnie. Kiedy rozpoczęła się pełnoskalowa wojna, chciałam zapisać się do obrony terytorialnej, choć mnie nie przyjęto. Lubię postacie, które ewoluują. Właśnie taka jest postać Lidy. W trakcie spektaklu jej stosunek do sąsiadki Hali zmienia się od agresywnego do bardziej życzliwego. Na początku zaprzecza samej myśli, że można zabijać ludzi, a potem sama chwyta za broń. Jak wiadomo, spektakl to organizm żywy. Patrzymy, jak odbiera go widz. Postacie są bardzo dobrze napisane przez autora. Dlatego nie zamierzam radykalnie niczego zmieniać w mojej bohaterce, ale być może pojawią się nowe niuanse”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

I śmiech, i łzy

W Kijowskim Akademickim Teatrze „Koleso” odbyła się premiera spektaklu „W Portugalii teraz ciepło” na podstawie sztuki Ołeksandra Wołodarskiego. Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Eduarda MEŻULA Teatr „Koleso” udostępnia widzom współczesną dramaturgię ukraińską, wprowadza do repertuaru nowe sztuki, utwory ukraińskich i zagranicznych dramaturgów, które nie są grane w innych teatrach Ukrainy. Jednym z głównych zadań twórczych teatru jest pierwsze czytanie sztuk. Obecnie w teatrze „Koleso” gra się 40 spektakli, z czego 27 zostało po raz pierwszy zaprezentowanych w Ukrainie. Ołeksandr Wołodarski – znany współczesny ukraiński dramaturg, który pracuje w różnych gatunkach. W 2023 roku napisał tragikomedię „W Portugalii teraz ciepło” – życiową sztukę o wojnie, współczesności Ukrainy, historii życia wiejskich sąsiadów – małżeństwa Szpaków i ich sąsiadki Hali. Komiczna i szczera fabuła sztuki odbierana jest ze śmiechem i łzami, dotyka głębi naszych serc. To sztuka o współczesności Ukraińców z humorem i smutkiem, o tym, jak żyjemy w domu i co czujemy, jesteśmy przekonani w teatrze. – Po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny spektakle na podstawie moich sztuk już wystawiano na Ukrainie i w Niemczech – zauważył Ołeksandr Wołodarski. – A pierwsze czytanie tragikomedii „W Portugalii teraz ciepło” odbyło się w teatrze „Koleso”. Jeszcze nie widziałem tego spektaklu, ale mam nadzieję, że wszystko wyszło dobrze. Najpierw w mojej wyobraźni pojawił się epizod z kogutem, a potem wokół niego zawiązała się fabuła sztuki. Do jej powstania skłoniły mnie wydarzenia, które teraz dzieją się w Ukrainie. Zazwyczaj piszę swoje sztuki dość szybko, a potem długo je poprawiam, wygładzam. Muszę zobaczyć finał. Kiedy już jest, nadal przerabiam. Tak było i tym razem. W każdy spektakl reżyser stara się wpleść jakąś swoją myśl. Jako autor dążyłem do odpowiedzi na pytanie: czy wolno strzelać, czy wolno zabijać? Lida pyta swojego męża: „Co, będziesz zabijać? Przecież tam są czyjeś synowie”. Rzeczywiście, pytanie jest bardzo trudne. Starałem się oddać ten język, którym mówią mieszkańcy Kijowszczyzny. Ludzie nie mówią językiem literackim. Jak słyszę, tak piszę. Czytam dużo współczesnej dramaturgii. Młodzi dramaturdzy często używają neologizmów, nasz język wciąż się kształtuje. Wcześniej pisałem swoje sztuki po rosyjsku, niektóre z nich potem tłumaczyłem na zamówienie teatrów. A tym razem po raz pierwszy od razu napisałem po ukraińsku i było mi to łatwo. W tworzeniu spektaklu udziału nie brałem. Mój przyjaciel, reżyser, powiedział mi kiedyś: „Napisałeś sztukę, a teraz pozwól ludziom zrobić swoje, nie przeszkadzaj”. Chociaż zdarza się, że zwracają się do mnie, proszą o dopisanie czegoś, zmianę albo o to, żebym sprecyzował, co dokładnie miałem na myśli. Wtedy idę na spotkanie. Ale nigdy nie ingerowałem w proces prób i nie planuję tego robić w przyszłości. Kiedyś zaczynałem jako autor estradowy w studenckim teatrze miniatur. We wszystkich moich sztukach jest humor. W końcu doszedłem do gatunku tragikomedii. Właśnie w tym gatunku napisałem swoje nowe sztuki. Uważam, że to najbardziej życiowy gatunek, interesuje mnie w nim praca. Dziś wywołanie łez u człowieka nie jest trudne, a dla mnie ważne jest, by na sali rozbrzmiewał śmiech. Mówi się, że ludzie śmieją się podczas spektaklu „W Portugalii teraz ciepło”. To mnie cieszy. Obecnie mieszkam w Niemczech. Chciałbym, żeby nowe przedstawienie zobaczono także tutaj. Byłoby to wydarzenie – pokazać ukraiński spektakl za granicą. – Z pisarzem Ołeksandrem Wołodarskim znam się już wiele lat – kontynuowała reżyserka-realizatorka, Narodowa Artystka Ukrainy Iryna Kliszczewska. – Jedna z naszych sztuk na podstawie jego utworu – „Selfie ze Sklerozą” – została pokazana w Ukraińskim Formacie Festiwalu Spektakli Kameralnych „Andrijiwskyj Fest”, który organizował nasz teatr. Dramaturg wtedy wyraził życzenie, aby spektakl na podstawie jego dzieła wystawiono w „Kole”. Już podczas wojny zadzwoniłam do Ołeksandra i zapytałam, czy ma nowe sztuki do wystawienia. Dał mi do przeczytania dwie, obie na temat egzystencji w czasie wojny. Sztukę „W Portugalii teraz ciepło” Wołodarski napisał w latach 2022–2023. Kiedy ją przeczytaliśmy, od razu zrozumieliśmy, że to dokładnie ten materiał, którego dziś potrzebuje nasz teatr. Podczas czytania na oczach pojawiały się łzy, a jednocześnie było śmiesznie. Nie bez powodu to tragikomedia. Spektakl przygotowaliśmy bardzo szybko. Dla wszystkich trzech aktorów – Marii Hruniczowej, Petra Myronowa i Ludmyły Rudnyckiej – to nowe, charakterystyczne role. Aktorzy są różni, ale podobni w odbiorze, wyczuwają siebie nawzajem. Wydarzenia spektaklu rozgrywają się w pierwszych miesiącach pełnoskalowej wojny. Kostiumami i dekoracją staraliśmy się osiągnąć wiarygodność. Kiedy patrzy się na aktorów, wydaje się, że to ludzie ze wsi. Ogólnie autor pisał o Buczy, ale nie chcieliśmy wymieniać miasta, bo to straszne. Nazwaliśmy wieś Kalyniwka. Taka wieś rzeczywiście leży niedaleko Buczy. Widzów i aktorów dzieli tiul. To jakby przezroczysta ściana. I przez tę ścianę ludzie patrzą na to, co dzieje się w ich domu. Zdążyliśmy już pokazać ten spektakl na I Ogólnoukraińskim Festiwalu Teatralnym „Dramat Współczesności” w Użhorodzie. Ogółem na tym festiwalu swoje prace zaprezentowało sześć teatrów. A w naszym teatrze trwa praca nad spektaklem na podstawie noweli Leopolda Zachera-Masocha „Księżycowa noc”. Obecnie robimy inscenizację. Jeśli wszystko się dobrze ułoży, premiera odbędzie się jesienią. A oto, co powiedzieli sami aktorzy. Maria Hruniczowa, zasłużona artystka Ukrainy, wykonawczyni roli Hali: „To moja pierwsza nowa rola od początku pełnoskalowej inwazji. Taką zobaczyłam Halę i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

z współrzędnymi przestrzennymi. Dlatego ilustracje Wałerija Franczuka nie tylko odzwierciedlają słowo naszego Geniusza, ale i potężnym światłem wzmacniają je, projektując te obrazy już na kategorię wieczności. To nie są po prostu ilustracje, a swoista zawiesina, która zbiorczo składa się z miriadów znaczeniowych ekwiwalentów — tego zjawiska artystycznego, które można nazwać znaczeniowym skupiskiem, zjawą, widmem, istniejącymi nie tylko w geograficznej przestrzeni Ukrainy, ale i w jej pozamaterialnych wymiarach, czyli w metafizycznej czasoprzestrzeni ducha. Coś wyższego, bezgranicznego i nieogarnionego wyłania się w ilustracjach Franczuka, które wyłamują się z wąsko historycznego, przechodząc w strefę bezkresu. Jak gdyby za tymi zwykłymi horyzontami otwierała się sama galaktyczna nieograniczoność... jak gdyby historyczno-czasowe powoli rozpuszczało się w wyobrażonej pozaczasowości. Na naszych oczach łączy się tekst z rysunkiem, zmieniając zwykły układ współrzędnych, i zanurzamy się nie po prostu w archaikę, a w czasy naszego prehistorycznego istnienia, w czasy formowania się samego świata, ale już narodowo naznaczonego, w pewne prehistoryczne Trypillie, z już uformowanymi glinianymi artefaktami, ze wszystkimi zrozumiałymi dla nas kolorami i symbolami, do rozszyfrowania których nie potrzeba dodatkowej optyki czy uzasadnień: to – twoje! Twoje. Twoje... Bo jesteś pokrewny uczuciami, a nie logiką, nie pseudoargumentami, a najwyrazistszym uczuciem miłości do swojego, wrażliwością na swoje, postrzeganiem swojego. Właśnie swojego, którym jest Słowo Tarasa Szewczenki. Kompozycje Wałerija Franczuka są najbardziej przekonującym argumentem, że “Kobziarz” – to najistotniejsza księga naszego narodowego bytu. Ta księga jest potrzebna teraz, jak nigdy dotąd. Każdemu Ukraińcowi, aby wypełnił się “Testament” – “I wrogą złą krwią wolność skropcie!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Kobzar” Wałerija Franczuka

Pawło MOWCZAN. Z mojego głębokiego przekonania, nie może istnieć narodowo wyrazista postać w ukraińskiej kulturze, która nie byłaby namagnesowana energią twórczości Tarasa Szewczenki. Jeszcze w 1961 roku (jubileuszowym) wybitny ukraiński poeta Jewhen Małaniuk zaznaczył, że nasze relacje z Tarasem Szewczenką są tajemnicze, tak jak tajemnicą jest sama postać Szewczenki: „A że postać jego – i w historii naszej literatury, i w historii naszej Ojczyzny – jest tajemnicza – zgodzi się większość rodaków”. Ta tajemnica towarzyszy każdemu pokoleniu prawdziwie ukraińskich twórców, a zwłaszcza tych, którzy uformowali się w tak zwanej „sowieckiej dobie”, kiedy niemal jedynym źródłem naszej duchowości był właśnie „Kobzar” – okrojony, przesypany makiem kropek, opatrzony przedmowami fałszywych akademików, którzy rzekomo wywyższali „rodzinę wolną, nową”, w której nam „poszczęściło się i żyć, i działać”. „Kobzar” był dla nas, tak jak dla naszych poprzedników, i narodową historią, i kodeksem honoru, i politycznym programem działań na przyszłość. Wszakże od Szewczenki mogliśmy wziąć tylko to, na co byliśmy zdolni: niewielką cząstkę z ogólnego ogromu narodowego kosmosu Pańskiej zaprogramowaności na swoją, ukraińską drogę... I dopiero z latami, coraz głębiej zanurzając się w nurty słowa Szewczenki, dochodziliśmy do uświadomienia, że Szewczenko – to nie składowa literackiej historii, nie kalendarzowe upamiętnienie, a codzienna i nagląca potrzeba. Oto dlaczego każdy wybitny talent w literaturze czy malarstwie niechybnie zwraca się i ku wizerunkowi naszego Proroka, i ku ukraińskiej Ewangelii – „Kobzarowi”. Każdego ranka, spotykając się wzrokiem ze światłem oczu Szewczenki, czuję, jak podładowuje się moja istota od wizerunku, odtworzonego przez niezrównanego mistrza – Wałerija Franczuka, dzięki którego dziełu harmonizuję swój wewnętrzny stan wbrew syrenom i wybuchom. Nastrajam swoją duszę na jasne, harmonijne, zrównoważone i pełne ducha... To mój, niemal codzienny rytuał, od którego, jestem pewien, kwanty pozytywnej energii dopulsowują i do samego Franczuka, bo to właśnie on 30 lat temu podarował mi portret T. H. Szewczenki, malowany złotą farbą, na tle której źródłują błękitne oczy Proroka, a z jego ust promieniuje, według definicji Jewhena Małaniuka, „ognista, wulkaniczna, straszna w swoim narodowym demonizmie poezja – i do tego czasu – tylko ona jedna i żadna inna (Jewhen Małaniuk, Kijów, „Dnipro”, 1997 r. str. 115). Wałerij Franczuk doszedł do konieczności stworzenia swojego „Kobzara”. Odrodzona „Proświta” im. T. H. Szewczenki swoją działalność wydawniczą w najnowszej historii rozpoczęła od wydania „Kobzara” w opracowaniach znanych ukraińskich artystów: Opanasa Slastiona, Wasyla Kasijana, Mykoły Storożenki, Wasyla Łopaty, Wołodymyra Harbuza i innych. W ten szereg całkiem logicznie wpisuje się laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, artysta Wałerij Franczuk, którego ilustracje do „Kobzara” wykraczają poza granice poetyckich fabuł. Pobudzany poszukiwaniami nadtreści tego czy innego utworu, Franczuk daje wolność swojej twórczej wyobraźni i każde epizodyczne wydarzenie – dramatyczne czy tragiczne – staje się i dla artysty, i dla nas oczywiste, naglące, trwa w naszym czasie. Artysta jest przekonany, że to czy inne wydarzenie, ten czy inny wizerunek, utrwalony w słowie, transmitowany w liniach i barwach, w jakichkolwiek środkach artystycznych i technikach – jest wieczny, bo rzeczywiście trwa i wczoraj, i dzisiaj, i zawsze. Na przykład, tragiczne humańskie wydarzenia, przedstawione słowem Szewczenki, nigdy się nie kończą: walka trwa już nie w czasie linearnym, a w pozaczasie, a zatem i w pozaprzestrzeni; nie tylko na Ukrainie, ale i poza

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (kod EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarty rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Folitarczuk Anatolij Wasylowycz — 250 hrywien. 2. Bondarczuk Andrij Iwanowycz — 1000 hrywien. 3. Sytnyk Wiktor Tymofijowycz — 500 hrywien. 4. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn