Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №21 за 2025 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 21 (1304), 29 maja – 4 czerwca 2025

Ihor Zots Zdjęcie z facebookowej strony Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy 21 maja w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyło się wręczenie Ludowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Autorytatywny komitet na czele z Pawłem Mowczanem, wybitnym poetą, działaczem państwowym i społecznym, przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zgodnie z dobrą tradycją wyróżnił znanych twórców za znaczący wkład w rozwój kultury ukraińskiej, odrodzenie pamięci historycznej, kształtowanie świadomości narodowej i utrwalanie języka ukraińskiego. Z radością powitano w kategorii „Poezja” Natalkę Fursę za zbiór „Wernyhora”; w kategorii „Proza” – Wołodymyra Szowkoszytnego za trylogię powieściową „Krew – święta”; Serhija Fajfurę – za stworzenie autorskich programów piosenek i reżyserię teledysków do poematu Tarasa Szewczenki „Sen”; Iwana Derdę – za mistrzostwo wykonawcze i popularyzację twórczości pieśniarskiej do wierszy Tarasa Szewczenki. Każdy z laureatów otrzymał nie tylko nagrodę, lecz także szczere, profesjonalne, dobre słowo od przedstawicieli komitetu i miłośników twórczości. Zwłaszcza laureatka Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Ljubow Hołota opowiedziała, jak odkryła dla siebie poetkę Natalkę Fursę. Znany reżyser filmowy, laureat Nagrody im. Szewczenki Leonid Mużuk, przedstawiając Wołodymyra Szowkoszytnego w kategorii „Proza”, zauważył, że w historycznej trylogii „Krew – święta” odczytał sens, dla którego pisarz Wołodymyr Szowkoszytny przyszedł do literatury. „To słowa „Jestem Ukraińcem!”. Dziękuję za waszą pracę, za to, że jesteście Ukraińcem!” – powiedział Leonid Mużuk, zwracając się do nowego laureata Ludowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. W swoim przemówieniu w odpowiedzi pisarz opowiedział, że jego młodszy syn, żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy Heorhij Szowkoszytny zginął na kierunku zaporoskim, a wszyscy bohaterowie, o których pisze i których wspiera, znajdują się na pierwszej linii rosyjsko-ukraińskiej wojny. „Obecni są tu obrońcy Ukrainy Zenik Riwniak i Ołeksij Łużkowyj, który obecnie przebywa na urlopie i którego książkę będę wydawał”, – powiedział pisarz i fundator wydawnictwa „Ukraiński Priorytet”. Wołodymyr Szowkoszytny część swojej nagrody przekazał na wsparcie wydania „Słowo Proświty” – serdecznie dziękujemy! Pierwszy zastępca przewodniczącego OUT „Proświta” Heorhij Filipczuk przedstawił ludowego artystę Ukrainy Iwana Derdę, któremu nagroda została przyznana za mistrzostwo wykonawcze i popularyzację twórczości pieśniarskiej do wierszy Tarasa Szewczenki. „To właśnie nieśmiertelne Szewczenkowskie „Kochajcie swoją Ukrainę!” – istota artysty Iwana Derdy”, – powiedział Heorhij Filipczuk. Iwan Derda podziękował wysokiemu jury za wysoką ocenę jego twórczości i wykonał kilka pieśni na słowa Tarasa Szewczenki. Ponadto artysta i działacz społeczny, niedawno wybrany przewodniczącym Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta”, podzielił swoją nagrodę na pół – jedną ofiarował na wsparcie tygodnika „Słowo Proświty”, drugą – na Siły Zbrojne Ukrainy. Do życzeń dla ludowego artysty natychmiast przyłączyli się jego zemowie. Oto co napisała na Facebooku Tamara Kaleniak ze wsi Zarożany:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Nagrodę Narodową – godnym!

„Kiedy Pan Bóg hojnie dotyka losu człowieka, nie daje mu po prostu Talentu – obdarza go Misją. Misją – nieść światło tam, gdzie ciemno od obojętności. Misją – strzec głosu narodu wtedy, gdy świat miesza prawdę z pustką. Właśnie taką misją – iść drogą godności, wysokiej służby i codziennego duchowego czynu – obdarzony jest Iwan Michajłowycz Derda. Pedagog, artysta, ostoja ukraińskiego ducha, Kawaler Rycerskiego Krzyża Zasługi Kanady, laureat wielu nagród, znakomity głos kultury Bukowiny – dziś wchodzi w nowy krąg chwały. Nagroda Szewczenki to nie tylko wyróżnienie. To pieczęć czasu. To uznanie w imieniu Ukrainy. Od przodków. Od współczesnych. Od przyszłych pokoleń. W każdym geście Iwana Michajłowycza – szlachetność. W każdym jego występie – drżenie ukraińskiej duszy. W każdym projekcie –ciche poświęcenie dla kultury, dla języka, dla pieśni, słowa, godności. On niesie w sobie kod Ukrainy – bez patosu, a z tą wewnętrzną godnością, której nie sposób zagłuszyć... Wielu lat Wam, wielki służycielu ukraińskiego słowa i sceny! Niech słowo Szewczenki zawsze Wam świeci, a ludzka miłość będzie nagrodą, która jaśniej błyszczy niż wszystkie ordery!” Przedstawiając zebranym Serhija Fajfurę, współprzewodniczącego Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, członka Głównej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», doktor filozofii Mykoła Holomsza powiedział: „Twórczość i życiowa droga Serhija Fajfury – wierna kontynuacja ducha Wielkiego Kobzarza. Jest znanym ukraińskim artystą piosenki autorskiej, reżyserem, poetą, ochotnikiem, patriotą i ulubieńcem narodu. Jego imię jest dobrze znane nie tylko wśród miłośników współczesnej ukraińskiej kultury, ale także wśród obrońców naszej państwowości, tych, którzy trzymają w rękach nie tylko mikrofon, lecz także broń, gdy tego wymaga sumienie. Jego twórczość to głos narodu. Jego pieśni są głębokie, szczere, przejęte miłością do Ukrainy i bólem za jej rany. Jego wiersze w pieśniach to przekaz słowa Szewczenki: nie muzealnego, nie zastygłego, lecz żywego, działającego, nieobojętnego. Jego reżyserskie prace dotyczą godności, prawdy, historii, która nie została zniekształcona. To artysta, który nie tylko zna Kobzarza – on nosi go w sercu. Rozmawia z nim przez pieśń, rozmawia z nim na linii frontu, czyta go nie w pamiętne daty, lecz w chwili największej potrzeby – gdy potrzebne jest Słowo, które podtrzymuje. Ochotnik nie tylko artystyczny – ale prawdziwy. Gdy nad Ukrainą zbierała się ciemność, nie pozostał z boku. Stał się ochotnikiem, stanął w obronie nie tylko rodzinnej ziemi, lecz także sensu, który tę ziemię wypełnia. Jego pieśń pochodzi z frontu. Jego poezja – z okopu. Jego Ukraina nie jest w obrazie, lecz w czynie. Ulubieniec narodu, syn narodu, głos narodu. Znają go w miastach i wsiach, cytują go bez podpowiedzi, jego pieśni brzmią w centrach wolontariackich, w okopach, na scenie i w sercach. Dlatego właśnie szczerze, z szacunkiem i dumą poparliśmy jego zgłoszenie do Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki”. Zwracając się do uczestników zebrania, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Serhij Fajfura powiedział: “Szanowni przyjaciele, jako twórca i jako człowiek, którego praca jest tak wysoko i tak hojnie oceniana, serdecznie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szkoły, w której uczył się swego czasu Mykołajczuk, o wymownym tytule „Biały ptak Bukowiny” (o rodowodzie wybitnego Ukraińca). Tam poświadczono przede wszystkim szacunek dla Matki, która wychowywała, karmiła, kołysała, uczyła, leczyła, tkała i wyszywała, modliła się i śpiewała, „wyciągała ze skrzyni »Kobziarza« i czytała dzieciom na głos”. A było ich aż dziesięcioro. Nic dziwnego, że kiedy w głodnym (1947) roku Frozyna (starsza siostra) wychodziła za mąż, to najbardziej zapamiętano z jej wesela to, że mały Iwan zaśpiewał wtedy gościom „Jeszcze nie zginęła Ukraina…”. Wtedy ojciec, żartując, powiedział – „syna bardziej obdarowali niż młodych w głodny rok”. Oczywiście, właśnie z takich „wyszywanych” świąt, z tych Ksiąg „z ciarkami na plecach”, z nieśmiertelnych pieśni tworzyła się nieśmiertelna siła i duchowa niewygasność rodu. Bo mówią starzy mądrzy ludzie, że kiedy rodzina do rodziny, to tworzy się Naród. Miałem szczęście bywać w różnych czasach w Iwanowej zagrodzie w Czartoryi, którą nazywają jeszcze „bramą Karpat”. Jakoś w latach 90., jadąc na urodziny do jego matki Kateryny, moja ciotka Sandyna mówi do mnie: „Weź i podaruj mamie Iwana tę drogą dla mnie świąteczną »pawunkę«”. Nie wiem, dlaczego właśnie ta myśl olśniła ją wtedy. Jak i nie wiadomo, czy zachował się ten ukwiecony bukowiński „szalok”, za to do dziś przechowuję w swojej domowej „skrzyni” dar „wzajemny” od Iwanowej Matki – wyszywany wielkanocny ręcznik i fotografię tej przejmującej chwili… Chyba ten niepojętej urody kraj, ta wyszyta czerwonymi i czarnymi nićmi duchowa aura bytu rodu, nieporównywalna z niczym sztuka ludowa kształtowały Iwanową duszę, napełniając ją dobrem i talentem geniusza. Ludowa artystka, solistka niezapomnianego trio „Złotych kluczy” Wałentyna Kowalśka w „Pieśniowym drzewie Iwana Mykołajczuka” wspomina wypowiedź znanego polskiego reżysera Janusza Nasfetera: „Aby powstał taki film (»Biały ptak«), trzeba dobrze znać swój naród, być z tego narodu. Takiego obrazu nikt by na świecie nie nakręcił, oprócz ukraińskiego artysty”. Rzeczywiście, on jest z samego rdzenia tego Narodu, który wyszywa pięknem Świat. Bo w prawo pójdziesz – muzeum-zagroda słynnego Mistrza haftu Hryhorija Harasa z Waszkowiec, nieco dalej – znana w Europie hafciarka Ksenija Kołotyło oraz rodzinne gniazdo Twórcy pieśniowej muzy Nazarija Jaremczuka, który zachwycał ludzi nie tylko Pieśnią, ale i zdumiewającej urody barwami haftu, który tworzyła także dla „Smericzki” i „Czerwonej Ruty” utalentowana artystka Ałła Dutkiwśka. Czego tylko warte są niepowtarzalne wyżnicka, kosowska, jaworowska szkoły artystyczne z ich unikalnymi mistrzami, pedagogami i uczniami, którzy, zdaje się, są w stanie ukwiecić całą Ziemię… A na lewo od Iwanowej zagrody – „mała i rodzinna ojczyzna” słynnych hłynnyckich muzykantów, od energii których naturalnego daru (kto pamięta) ziemia drżała i kręciło się w głowie, kiedy grali w wirze tańczących i śpiewających, odzianych w niewiarygodnie wyszywaną różnobarwność koszul, keptarów, horbotok, bajerków oraz herdanów. A niedaleko przez Prut dorastał sławny Dmytro Hnatiuk, Iwanowy sąsiad z Mamajiwiec, który poszedł w świat „nieznanymi drogami” w swoich wyszywankach ze słynną pieśnią O. Biłasza i D. Pawłyczki: …Koszulę matka wyszyła mi Czerwonymi i czarnymi, Czerwonymi i czarnymi nićmi. W szczególny sposób dopełnia ten wieniec, utkany z imion i dzieł, czarowna Iwanowa żona – Mariczka Mykołajczuk, niezrównana w pieśni ludowej oraz w bliskich jej wytyliwskich, kicmańskich, zastaniwskich wyszywanych „paciorkami” koszulach… Dziś, na wielkie szczęście, w archiwach „Ukraińskiej kroniki filmowej” zachowano bezcenną rzecz – „czytanie Skoworody” przez Iwana Mykołajczuka (1972 rok). Wierzchołkowa Emocja Prawdy, której nie można ani zapomnieć, ani przekazać słowem. Bo wielkodusznym dzwonem rozbrzmiewa przez lata świętozapisane Przykazanie Skoworody, odtworzone pełnym pasji głosem Iwana: „Każdy musi poznać swój Naród…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wierchowyna ukraińskiej duszy

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Kijów – Iwano-Frankiwsk. Początek forum edukacyjno-artystycznego „Wyszywanka: edukacja, sztuka, tradycje, tożsamość” w Narodowym Uniwersytecie im. Stefanyka w Iwano-Frankiwsku został „uwieńczony” atakiem rakietowo-dronowym moskali. Takie są okrutne realia teraźniejszości. Oczywiste jest, że przybyłych na konferencję naukowców, wykładowców uczelni, artystów z Czernihowa, Sum, Kijowa czy Charkowa trudno zadziwić tym ordyńskim barbarzyństwem. Jedyne pragnienie, które zapadało w ich dusze, podobnie jak u przedstawicieli uniwersytetów ze Lwowa, Łucka, Chmielnickiego, Czerniowiec, Równego, to pamiętać i nie wybaczać. Dlatego pomimo całej merytorycznej paradygmatu tego wydarzenia, w którym brali udział znani działacze społeczni, naukowcy z Australii, Kanady, USA, Włoch, Estonii, Polski – w odświętnie ubranej sali Uniwersytetu nurtowało główne pytanie: jakimi mają być obecnie strategie edukacyjne, jaka jest pierwszoplanowa misja ukraińskiej Nauki, Pedagogiki, Nauczycielstwa w czasach egzystencjalnej walki ze swoim odwiecznym wrogiem o własną Państwowość, Tożsamość, Suwerenność. Aksjomat – pamiętać o swoim „Ja”! Swego czasu wybitny ukraiński Poeta, Wojownik, Obrońca ducha narodowego Jurij Łypa, będąc aktywnym uczestnikiem walk narodowowyzwoleńczych, wypowiedział niemal prorocze i aktualne dla czasów obecnych słowa, które muszą być zachowane w naszej pamięci narodowej: „Wolna Ukraina będzie nie po wyzwoleniu Kijowa, a po zniszczeniu Moskwy”. Sam symbol ukraińskiej wyszywanki na przestrzeni wieków i wielu pokoleń stał się dla Narodu nie tylko znaczącym amuletem pamięci, kultury, tożsamości, godności i piękna narodowego bytu. Ten swoisty kod genetyczny Narodu, który żyje w „duszy i ciele” ukraińskości, któremu nie 6, 60 czy 600, a zapewne 6 tysięcy lat. Czasy epoki trypolskiej przypominają nam o naszej bytowej odrębności, duchowej suwerenności, historycznej ciągłości z wieku na wiek, godności narodowej, a także – o niezgłębionym estetycznym i moralnym pięknie niepokonanego Narodu, który zwie się Ukraińcami. Ta niezniszczalna więź piękna, pamięci, godności, wiekowej tradycji jest tą prawdziwą Siłą, w odróżnieniu od faryzejskiej polityki, która pomimo wszystkich tragedii i niepowodzeń będzie utwierdzać prawdziwe zawołanie Narodu, obramowane nie tylko apelem Chwylowego, ale przede wszystkim ostrzegawczym Słowem T. Szewczenki, światopoglądem i czynem J. Łypy, M. Michnowskiego i innych narodowych dostojników. Ten ostatni z powodu wybuchu przy pomniku Puszkina w Charkowie 31 października 1904 r. (ponad 120 lat temu!) napisze w ulotce to, co zachowuje w stu procentach do dziś swoją znaczącość: „...oświadczamy, że literat, który podstępnie i kłamliwie przedstawiał naszego patriotę Hetmana Iwana Mazepę... nie ma dla siebie miejsca na Ukrainie... Bo Szewczenko jest naszym Wielkim Poetą. Stawiajcie ich (puszkinów), panowie moskale!, u siebie i nie noście ich nam na oczy”. Więc zawołanie „precz z Moskwą!” rozbrzmiewało na Ukrainie nawet w najokrutniejszych czasach represji, głoszone przez najlepszych przedstawicieli ukraińskich „pierwszych” szeregów, którzy wzywali „do zemsty! Krew za krew! Nie noście, moskale, do nas swojej kultury ogniem i mieczem... Bo skosztujecie na własnej skórze szabli nowych Gontów i Żelezniaków!”. W smutnym bezpaństwowym okresie ten sławny syn Ukrainy wzywał (i sam tak czynił) wypleniać oset moskiewszczyzny skądkolwiek, pamiętając „wszystkich męczenników, którzy stracili życie z rąk moskiewskich katów za Ukrainę”. I kiedy profesorka z Sum Łarysa Korż-Usenko demonstrowała w swoim referacie „Narodowo-patriotyczne wychowanie młodzieży oczami wybitnych ukraińskich pedagogów” wyszywane portrety I. Franki, Łesi Ukrainki, B. Hrinczenki, Oleny Pcziłki, M. Drahomanowa, Je. Czykałenki, to tylko wzmacniało istotne zrozumienie, że wyszywanka dla nich była przede wszystkim wyrazem tożsamości, ukraińskości, historyczno-kulturowej tradycji, godności i jednocześnie postawy protestu wobec obcych zakusów na własne narodowo-kulturowe „Ja”. Rzeczywiście, ten unikalny skarb narodowy obecnie postrzegany jest nie tylko jako fenomen estetyczny, któremu, bez przesady, nie ma równych w przestrzeni światowej, a wyodrębnia się w czasach wojny jako symbol, sztandar Narodu, jego sakralny kod genetyczny. Takie postrzeganie jest nieodłączne od frontu, ukraińskich Wojowników – najwyższej wartości naszej żywotności, którzy bronią ojczystej ziemi przed krwiożerczym wrogiem. Dlatego w duszach każdego świadomego Ukraińca wyrywają się wydarzenia, kiedy, na przykład, bojownicy 10. brygady górsko-szturmowej witali Ukraińców z Dniem Wyszywanki, symbolizując tym samym naszą tożsamość, jedność, wiarę w duchową siłę; kiedy przed wielką wojną (23 maja 2019) Witalij Kozubowski wszedł w wyszywance na najwyższy szczyt świata pod hasłem „Jesteśmy Ukraińcami i chodzimy na Everest”; kiedy w przyfrontowym Kramatorsku pomnik Tarasa Szewczenki ubrali w wyszywankę; kiedy w Czerkasach stworzyli bojową wyszywaną koszulę; kiedy znane ukraińskie mistrzynie wyszyły koszulę Stepana Bandery; kiedy piękny w swojej liryce, autentyczności, ludowości Poeta Bohdan Tomenczuk podarował walczącemu Narodowi swój dorobek twórczy „Wyszyjcie, Mamo, kamizelkę kuloodporną”; kiedy świat ujrzał już w czasach wojny oryginalne prace artystyczne, naukowo-oświatowe, poświęcone historii ukraińskiej wyszywanki, w tym moich słynnych ziomków Hryhorija Harasa, Ksenii Kołotyło, a także współczesnej oświatowczyni Ksenii Woroniuk, która w tych dniach demonstruje kulturowe osiągnięcia ukraińskiej wyszywanki aż w centrum Nowego Jorku. A pod redakcją przewodniczącego Narodowego Związku Sztuki Ludowej Ukrainy Jewhena Szewczenki i przy wsparciu czerniowieckich muzeów, Ukraińskiego Instytutu Sztuki Nowoczesnej w Chicago (USA), na materiałach prywatnych kolekcji Iwana Snihura artystka Nastasija Marusyk wydała oryginalną ilustrowaną książkę-album „Starodawne bukowińskie wyroby z koralików”, naświetlając temat tradycyjnego wyplatania gerdanów na Bukowinie. Niezwykłe, niezgłębienie wykwintne dzieła. Jesteśmy nieprześcignieni! Jestem pewien, że podobnych wyrobów artystycznych w Europie nie stworzono. Oczywiście, warto wspomnieć i o tym, że ten swoisty rodzaj sztuki rodził się wiele tysiącleci temu, dotykając okresów Starożytnego Egiptu, rozkwitu koralikowej wyszywanki w Wenecji, zwłaszcza w czeskich Czechach. Jednak obecnie i ten fenomen powinniśmy rozpatrywać przez optykę wojny, którą okrutnie i podstępnie prowadzi przeciwko naszej pamięci narodowej Moskwa. A dlatego kulturowe osiągnięcia ukraińskości trzeba zawsze rozpatrywać światopoglądowo, historycznie, egzystencjalnie, gdyż w warstwach tej samej kultury trypolskiej archeolodzy znaleźli niemało artefaktów (naszyjniki z protosylabami), co tym samym całkowicie rozbija nie tylko imperialne „uwarowskie” wypociny, ale i dzisiejsze dzikie kłamstwa „szkoły historycznej” Putina i Miedinskiego. Bo nasza historia, kultura, tożsamość, państwowość mieszczą się w naszych głębokich źródłach. Są one znacznie starsze od tej złowrogiej neoimperialności moskiewszczyzny. Tak uświadamiają sobie swoje kulturowe znaczenie, tradycję i pamięć narodową oraz odpowiednio postępują te Narody, które przodują w cywilizacyjnym postępie. „Im dalej w przeszłość potrafisz spojrzeć, tym dalej w przyszłość ujrzysz”, — mówił w rozkwicie wojny (1944 r.) W. Churchill, przemawiając w Royal College. Dlatego ukraińska wyszywanka jest jednocześnie naszą tradycją, cnotą kulturową oraz pamięcią historyczną. Chyba jesteśmy jedynymi, którzy stworzyli unikalną artystyczną mapę-wyszywankę, utkaną wielobarwną różnorodnością historyczno-kulturowych ziem ukraińskich. W swojej wielorakości zawsze była ona nieodłącznym składnikiem wielu narodowych dzieł sztuki, wznosząc je do poziomu światowej klasyki. Wspomnijmy choćby słynny film „Biały ptak z czarnym znamieniem”, w którym Iwan Mykołajczuk chyba po raz pierwszy osiągnął nieznane dotąd wyżyny, tworząc harmonijną jedność Muz, sztuki ludowej. Pieśń ludowa, taniec, muzyka, słowo głęboko przeplotły się tu z wizją obrazów artystycznych, przestrzenią wizualno-etniczną, zawartą w kostiumach, haftach, tradycyjnym stroju, symboliczno-mitycznych znakach. Filmy z udziałem Mykołajczuka stały się najlepszymi w światowym kinie właśnie dzięki czystym źródłom twórczości ludowej, sztuce, które były istotą jego duchowego początku, jego rodu i narodu. Wyszywanka towarzyszyła mu przez całe życie, począwszy od rodzinnego domu w Czartoryi, ukwieconego ręcznikami. Bo kiedy przegląda się fotografie Iwana oraz jego braci i sióstr (dziesięcioro dzieci!), to od wczesnych lat dla nich wszystkich wyszywanki były rzeczą świąteczną. Bo w nie było wplecione to tajemnicze, zakodowane, o czym małe dzieci nie domyślały się. „Bóg”, zawsze pisany wielką literą, „Ukraina”, „Wolność” – słowa, od których „wszystkim przechodziły ciarki po plecach”. A jeszcze najbardziej szanowana książka „Kobziarz”, którą czytano wieczorami, wspominała siostra Frozyna, przy szczelnie „zasłoniętych oknami ciemnymi chustami” oknach, a także wyciągano ze schowka Biblię, mając nadzieję, że ludzie jednak kiedyś nawrócą się do swojej wiary i prawdy. Bo przy różnych kolonizacjach – od austro-węgierskiej do moskiewsko-sowieckiej – prześladowano cię za słowo, książkę, kolędę, muzykę, wyszywankę… Tylko za to, że pragniesz być Ukraińcem. Chyba z tych niezauważalnych i codziennych, ale mocno utrwalonych tradycji rodził się ten nieustanny zgiełk protestu ludowego i jednocześnie pragnącej wolności, który toruje drogę do prawdy. O tym wszystkim dzisiaj dowiadujemy się nie tylko z materiałów archiwalowych, ale, na szczęście, także z uczniowskich prac badawczych. W przededniu pełnoskalowej wojny udało mi się przeczytać konkursową pracę uczniowską z Brusnicy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

z nimi. Wszak Sokratesa również „niewdzięcznie” stracono za Prawdę. Jednak to, co najważniejsze, znajduje się w innym wymiarze. Duchowi giganci z frankowskiej stali zdołali, święcie strzegąc symbolu Wyszywanki, kuć ideową broń naszej Tożsamości, narodowej Pamięci, Państwowości, przekształcając ten estetyczny skarb w Piękno, Prawdę i Siłę, w niezniszczalny kod Bytu Narodu Ukraińskiego. Ta wartość jest dziś z nami i pośród nas. Wyszywanka, którą tak cenimy my, a którą zaciekle nienawidzi ordyńska Moskwa oraz rodzimi zdrajcy i kolaboranci, dzisiaj w warunkach wojny godnie, z wysoko podniesioną głową kroczy przez Świat, przypominając obecnym i tym, którzy od stuleci pragną siłą zagarnąć naszą narodową historię, że pierwsza szkoła artystyczna Wyszywanki w Państwie Kijowskim działała jeszcze w XI wieku, kiedy zdziczali moskwici wegetowali na bagnach… Nadchodzą nowe dni, w sercach i głowach roją się nowe nadzieje, marzenia, nie opuszczają naszej Ziemi tragedie. Nieustanny marsz czasu… Majowe Dni Szewczenkowskie. W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy – nagrodzenie tegorocznych laureatów Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki: Wołodymyra Szowkoszytnego, Natalki Fursy, Iwana Derdy, Serhija Fajfury. W Kaniowie na Czernieczej Górze Ukraińcy tradycyjnie oddają cześć Budzicielowi i Prorokowi Narodu. A Kijów świętuje swój Dzień w warunkach nieustających syren i moskiewskich bombardowań. Takimi wydają się dni powszednie wojny i „pokoju”… I Wyszywanka, naturalnie wpisując się w kontekst tego szczytowego renesansu światopoglądowego, otula ukraińskość wiarą i duchową czystością. Takie oto poszczególne myśli, skojarzenia, obdarzone emocjonalnymi wspomnieniami, pewnymi obowiązkami zawodowymi i obywatelskimi, pojawiając się, „to wypływały, to tonęły” podczas i po zakończeniu dwudniowego międzynarodowego maratonu, poświęconego naszemu narodowemu skarbowi – Ukraińskiej Wyszywance, która w eleganckich salach Przykarpackiego Narodowego Uniwersytetu imienia Wasyla Stefanyka świeciła pięknem, dobrem i miłością, mieniąc się w najróżniejszych barwach, formach i obrazach, w słowach i uczuciach. Wiwat Uniwersytetowi i organizatorom tego wysokoduchowego wydarzenia, którzy już po raz szósty zebrali „ukraiński kwiat z całego świata” dla Jedności, Soborności, Niezłomności, wzywając poetyckim słowem Naród, wędrujący po światach: Załóż wyszywankę i nią się szczyć, Ukraińcem przecież jesteś, synu rodzinnego kraju! Bądź godnym narodu swego, staraj się żyć, Załóż wyszywankę i idź do szczytów!.. Sława Narodowi! Sława Ukrainie! P. S. Kiedy te wiersze są przekazywane do „Słowa Proświty”, na Żytomierszczyźnie znów straszna tragedia – w niedzielę, 25 maja, od rakietowego ataku putinowsko-gundiajewskich barbarzyńców zginęło troje dzieci z jednej rodziny… Jakich jeszcze dowodów potrzeba, ile ofiar jeszcze trzeba „oddać” kremlowskiemu molochowi, aby „współczujący” świat uświadomił sobie wreszcie, że dla tych katów-moskwitów musi być jak najszybciej przygotowana tylko jedna droga – do piekła?!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Nagrodę Narodową – godnym!», s. 1

Nagrodę ludową – godnym!

Wielki Artysta, poznając swój naród w różnorodności kulturowo-historycznego bytu, nieustannie rozpoznawał siebie – w ludowej tradycji, wierze, pieśni, ojczystym języku, wyszywance i domowych wzorach, w budzącym Słowie narodowego Hymnu „Jeszcze nie umarła…”. Pamiętał skoworodyńską zasadę, że „wszystko jest dobre na swoim miejscu i w swojej mierze…”. W tamtych okrutnych i nieubłaganych dla niego czasach uczciwie „przekładał” tę etykę życia na swój sposób, wyznając naturalne prawo własnego bytu — jeśli jesteś Ukraińcem, to bądź Nim. Chyba wtedy, gdy istotowo i uczuciowo wnika się w ten niezgłębiony świat piękna twórczości ludowej, jakoś inaczej i przystępniej postrzega się filozofię życia narodu i narodów, których zbawienie bezpośrednio zależy od „procentu kultury na duszę ludności” (według Jakutowycza). Wtedy bardziej zrozumiałe stają się wnioski znanego filozofa kultury Herdera (współczesnego H. Skoworodzie), który w „Ideach do filozofii historii ludzkości” wzywał świat do badania swoistości wszystkich kultur narodowych, zapewniając, że prawdziwa kultura, wysoki gust estetyczny formuje się nie na dworach mecenasów, w „wysokich” towarzystwach, a jedynie w ludzie, bo „każdy naród ma swoich poetów, równych Homerowi”. Właśnie oni są zdolni wychowywać Myśl, Serce i Duszę. Ideałem Mykołajczuka jest tworzenie Piękna i Rozumu, jednak nie w niewoli-jarzmie. Bo ostrzegał i przypominał nam swoim proroczym Słowem Taras, że „Na cudzym polu / Nie śpiewają wesołej” (Psalmy Dawidowe). Tak i wyszywanka, utkana naszą dramatyczną i heroiczną historią, sama tworzy ją niewidzialnym kodem narodowej genetyki, służąc jako amulet i natchnienie, pamięć i godność, miłością pielęgnując Ukraiński Świat. Dzisiaj Wyszywanka w Dekalogu Ukraińca znajduje się w pierwszym rzędzie narodowych świętości, obok dziesięciu świętych przykazań Narodu – Ukraina, Ukraiński Wojownik, Flaga, Herb, Hymn, „Testament”, „Modlitwa za Ukrainę”, ukraińskie Język, Cerkiew, Pieśń. Dlatego, szczególnie obecnie, w ukraińskiej pedagogice, oświacie, kulturze, nauce na najwyższy piedestał uwagi należy stawiać wartości ukrainoznawcze, formując prawdziwie wartościowy system wiedzy o Ukrainie, Narodzie, jego przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Pamięć narodowa dla „żywych i nienarodzonych”. Musimy przede wszystkim opierać się na Swoim, na Swoich, żeby nie schodzić na manowce. Czytajmy, studiujmy, słuchajmy Skoworody, Szewczenki i Franki, bo jesteśmy zobowiązani przybliżyć „siebie” do własnych źródeł. Te znaczące postacie Narodu swoją twórczością życiową pokazują drogę do wiecznie bijących źródeł Prawdy, która wreszcie przestanie być „gonioną”. Do tego niby wiele nie trzeba, a jedynie „Słyszeć siebie Ukraińcami!”. Dlatego duch i obraz wyszywanki tak czule przenikał we wszystkie życiowe pory rodziny Iwana Franki, który stał się swoistym „ustawodawcą” wyszywankowej europejskiej mody. Był wśród tego „przedniego” ukraińskiego szeregu, który sercem przyjmował znaczenie Wyszywanki dla zachowania świętości ojcowskiego domu i „ojcowskiej studni”, dla wychowania u dzieci biblijnego szacunku do Matki i Ojca, swojego Rodu, Narodu, Ukrainy, zakładając wyszywanymi wzorami niezawodny fundament dla ukraińskości, patriotyzmu, szlachetności, „uczłowieczając” Człowieka etycznie, estetycznie, kulturowo-historycznie, czyniąc go wewnętrznie „schludnym”. Chyba dla Franki wyszywana koszula była najcenniejszym podarunkiem. Wiedząc o tym, obdarowywały go nimi najszlachetniejsze ukraińskie kobiety – O. Pcziłka, Ch. Alczewśka, N. Kobrynśka, U. Krawczenko, Je. Bocheńśka… Jednak los, jak i czas, są nieubłagane. Kiedyś w takie same majowe dni odbywał się pogrzeb (28 maja 1916 r.) Iwana Franki, którego na ironię losu odprowadzano w ostatnią drogę w „cudzej” wyszywance Herminy Szuchewyczowej. Nic dziwnego, ponieważ takim werdyktem często wypełniona jest życiowa historia wielkich, kiedy sprawiedliwość i szczęście „przyjaźnią” się nie. Zakończenie. Pocz. na str. 1. dziękuję wszystkim wysokodostojnym członkom komitetu nagrody. Szczególne podziękowania dla osoby, którą głęboko szanuję od swoich młodych lat – Pawła Mychajłowycza Mowczana, mojego wielkiego przyjaciela, prawdziwego męża stanu i mądrego myśliciela Mykoły Jarosławowycza Hołomszy, szanownego krzewiciela oświaty, akademika Heorhija Filipczuka, drogiego naukowca, profesora Serhija Prysuchina, wrażliwego wielkiego rodaka, ludowego artysty Ukrainy Wałerija Franczuka i wszystkich obecnych. A jeszcze tę nagrodę i premię jako uznanie poświęcam mojej świętej żonie Irynie Fajfurze. Przecież to właśnie ona w ciągłym twórczym zaprzęgu tego życiowego wozu, który tak niełatwo, ale toczymy do przodu, właśnie we dwoje”. Serhij Fajfura również dołączył do wsparcia „Słowa Proświty”, przekazując połowę środków z nagrody – szczerze dziękujemy! Uroczystości wywołały wiele pozytywnych emocji u wszystkich obecnych. Według słów uczonego i pisarza, zastępcy przewodniczącego Komitetu Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Dmytra Czystiaka, wielu zapamięta istotne, problemowe, inspirujące wystąpienia laureatów, a także Lubowi Hołoty, Heorhija Filipczuka, Mykoły Hołomszy, Wałerija Franczuka, Leonida Mużuka i niezapomniane spotkania z ludźmi, którzy rok po roku pracują dla ukraińskiej sprawy. – Niechże tej szlachetnej nagrodzie ściele się długa i poważna droga – na dobre natchnienie, mimo wszystkich prób. Tak, jak – mimo wszystkich prób – żyje i będzie żyło pokolenie za pokoleniem słowo i czyn Szewczenki. Pracujmy dalej, trzymajmy się Światła – powiedział pan Dmytro Czystiak. Przygotował Ihor ZOC Zdjęcie ze strony na Facebooku Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Nasz batalion „Swoboda”. Oblicze naszego pododdziału

Oleksandr WAKULENKO Zdjęcia autora Stopniowo poznaję chłopaków, z którymi zetknął mnie los w batalionie „Swoboda”. Odczuwa się kolosalną różnicę, niczym bezdenną przepaść, między naszymi bojownikami a mordercami i maruderami z rosyjskiej armii, którzy przyszli na naszą ziemię zabijać i grabić. Ukraińców pełnoskalowa wojna rosyjsko-ukraińska natomiast zjednoczyła, ujawniła ich pozytywne cechy. Każdy bojownik, wolontariusz, medyk wnosi swój wkład w przeciwstawienie się siłom zła. Obliczem ochotniczego batalionu „Swoboda” są ludzie, którzy porzucili swoje domy, pracę, niedokończone sprawy i wzięli do rąk broń. Niemało twórczych zamysłów miał też 23-letni student Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Oleksandr Leń „Munk”, ale wojna zmusiła go do odłożenia planów. Oleksandr Leń Młody artysta Oleksandr Leń zaznacza: – Obecnie Ukraina przeżywa unikalny czas, gdyż przez 30 lat żyjemy w warunkach niepodległości. Sprzyjało to formowaniu się nowego, świadomego pokolenia. Te dzieci dorastały w wolnej Ukrainie, słyszały o horrorach sowietyzmu od rodziców, wiedzą o nieakceptowaniu przez Rosjan niepodległości Ukrainy. I właśnie teraz mamy możliwość położyć kres odwiecznemu rosyjskiemu szowinizmowi. Mimo tego, że Rosja po raz kolejny próbuje złamać naszą wolę, a rosyjscy nieludzie znów pokazali, jakim są dla nas „bratnim” narodem. Tworzenie teraz, w czasach strasznej wojny, jest nie na miejscu, widzę horrory rosyjskiej inwazji, gwałty, morderstwa, znęcanie się i, odłożywszy pędzle, trzymać w rękach mogę tylko broń. Ukraińska sztuka będzie później i dowie się o niej cały świat. A teraz priorytetem jest obrona naszego państwa. Oleksandr Leń w swojej twórczości naśladuje praktykę i metodę znaną dzięki artyście i pedagogowi Wiktorowi Zareckiemu. Tematy do prac czerpie z problemów społecznych, w nich szczególnie odczuwa się nastrój melancholii i poczucie smutku. Ostatni okres twórczości Oleksandr poświęcił doskonaleniu umiejętności twórczych, poszukiwaniu środków wyrazu. Ale teraz wyobraża sobie swoje miejsce tylko wśród obrońców Ukrainy, gdyż kocha swoją Ojczyznę, tworzy i żyje dla niej. – Zaloty z najeźdźcą przez lata niepodległości doprowadziły do dzisiejszej rzeczywistości. Najstraszniejsze są próby wyniszczenia naszej kultury, naszej historii. Wyniszczyć próbują nie tylko świadomą ludność, ale i zrównać z ziemią miasta, zrujnować historyczne budynki, wywieźć dobra kultury do Rosji, aby nie pozostało materialnych śladów po Ukraińcach, żeby potem przepisać historię na nowo. Nasza historyczna przeszłość musi pozostać w naszej pamięci, nawet jeśli nie zostanie po niej żaden materialny ślad. Mówią, że pamięć jest krótka, jednak my musimy zawsze pamiętać o okrucieństwie rosyjskiego najeźdźcy i przekazać tę pamięć następnym pokoleniom. Historia jest cykliczna i musimy stać się końcowym cyklem dla rosyjskiego imperium. Nasi wnukowie muszą być świadomi, a nasza nienawiść do okupanta – wieczna – kontynuuje Oleksandr Leń. Z takim młodym pokoleniem Ukrainę czeka wielka przyszłość, gdyż ludzie o podobnym myśleniu są zdolni obronić Ukrainę podczas niszczycielskiej wojny rosyjsko-ukraińskiej, która szaleje w naszym kraju. Nie bez powodu wysoko ocenił batalion „Swoboda” generał Sił Zbrojnych Ukrainy, dowódca naszego sektora obrony Kijowa, który po zapoznaniu się z pododdziałem zaznaczył: „Tak, wy macie tu prawdziwą jednostkę wojskową”. W tym niepokojącym czasie natarcie na Kijów trwało z różnych stron i jeden z naszych pododdziałów osłaniał kierunek browarski. A kiedy odpadła potrzeba pełnienia służby bojowej w ziemiankach, przeniesiono nas na punkty kontrolne Obołoni. Trzymaliśmy punkty kontrolne „Kołobok”, „Sonce” (Słońce) oraz „Misiac” (Księżyc). Nieco zmienił się skład naszego oddziału. Zaangażowani na kierunku browarskim „Adwokat” i „Sznur” trafili do innego oddziału. Do działalności wolontariackiej powrócił „Dominik”, który czuł się w tej sferze o wiele bardziej pożyteczny. Nie przyjął się u nas także „Maroder”. Do nas natomiast dołączył „Mela”. Tragiczny okazał się los Pawła Hrabczaka, który niedługo przebywał w naszym oddziale, ale potem wrócił do pracy w urzędzie celnym. (Już latem, 12 czerwca 2022 roku Paweł Hrabczak, wracając swoim samochodem z Winnicy, nie opanował kierownicy i zginął w wypadku samochodowym). Tymczasem wojska ukraińskie przejmują inicjatywę strategiczną i zaczynają odpychać siły wroga od Kijowa. Formuje się specjalna grupa batalionu, która dołącza do wyzwalania Irpienia, Buczy i Hostomla, miast, które szczególnie ucierpiały podczas okupacji. Jeden z dowódców tej grupy specjalnej „Tetris” zaznacza, że w jej skład weszli ideowo zahartowani ochotnicy, którzy, wyzwalając Irpień, widzieli ludobójstwo urządzone przez okupantów w tym wielce wycierpianym mieście. „Tetrisowi” zapadła też w pamięć niepunktualność rosyjskich wojskowych, którzy pewnego razu zamierzali rozpocząć ostrzał ukraińskich pozycji po 6 rano, a rozpoczęli dopiero po 8. I w ten sposób bojownik otrzymał ranę dwie godziny później. Wspomina o tym z humorem. Chociaż rana to rzecz niebezpieczna. Jego zastępca „Skif” dodaje, że bojownicy, wyzwalając Irpień, Hostomel, wykazali nie lada wytrwałość, starając się jak najszybciej wybić wroga. Zdołali schwytać rosyjskiego korygującego ogień, ale sami trafili pod ostrzał, więc musieli... Czeka nas front, już trzeba było wyprowadzać ich ze strefy niebezpiecznej. Skrupulatnie badali otoczenie pod kątem zaminowania, wykrywając przy tym całe komplety wrogiej amunicji, a miny znajdowano nawet w przedszkolach. Ale najważniejsze, że bojownicy zdobyli niezbędne doświadczenie bojowe. Jeden z najbardziej doświadczonych żołnierzy batalionu, który przeszedł front wschodni w latach 2015–2017 w batalionie operacyjnym Gwardii Narodowej Ukrainy imienia generała Kulczyckiego, „Hora”, zaznaczał, że w tamtych czasach walczyć było znacznie trudniej. Wtedy nie było tego przygotowania, które mamy obecnie, nie było tak potężnego uzbrojenia, jak teraz. Brakowało też doświadczenia bojowego. Podczas obecnego etapu wojny „Hora” brał udział w wyzwoleniu wsi Łukjaniwka w rejonie browarskim, którą udało się odbić w wyniku kontrataku. Jego towarzysz broni „Warwar” dodaje, że ich pododdział przeprowadzał uderzenia na wrogie kolumny, prowadził oczyszczanie okolicznego terenu i przeszedł obwód kijowski, czernihowski, sumski, wszedł do historycznego miasta Konotop i dotarł do granicy z obwodem kurskim. Po tym rajdzie bojowym powrócił do miejsca dyslokacji. Po Wielkanocy kompania batalionu „Swoboda”, już w składzie Gwardii Narodowej Ukrainy, wyrusza na front, gdzie jej bojownicy w piekielnie ciężkich warunkach powstrzymują ataki pancerne i piechoty przeciwnika. A ukraińskim piechocińcom walczyć na pierwszej linii jest szczególnie ciężko. Tony żelaza lecą na nasze pozycje: wrogie rakiety, pociski, miny, bomby lotnicze wszystko zmiatają na swojej drodze, zamieniając domy w ruiny. Pozostawiają na ziemi po wybuchach głębokie otchłanie. Zdarza się, że gdy miny padają coraz bliżej umocnień, nasi wojskowi przebiegają w drugą stronę ziemianki, a ich poprzednie miejsce z wyjącym świstem przykrywa mina. Wzbijają się w górę grudki ziemi i robi się ciemno wokół, jak w piekle. Dowódca 3. batalionu „Swoboda” 4. brygady operacyjnej imienia Bohatera Ukrainy sierżanta Serhija Mychalczuka Gwardii Narodowej Ukrainy Petro Kuzyk „Apostoł”, odpowiadając na pytanie, jak dołączyć do pododdziału, zaznacza: „Zapisujecie się, przechodzicie szkolenie, dołączacie do pododdziału w składzie Gwardii Narodowej Ukrainy – i walczymy razem na najbardziej niebezpiecznym kierunku w najtrudniejszych warunkach, bez wystarczającej ilości wszystkiego, ale w pełnym werwy, nieustraszonym kolektywie. Jeśli z ducha i serca jesteś wojownikiem, to wam się tutaj spodoba. Jeśli myślicie o karierze, statusie uczestnika działań bojowych czy medalkach, wtedy to nie do nas”. Rzeczywiście, w batalionie są tylko świadomi bojownicy, którzy wzbudzają pewność zwycięstwa.Doświadczony wojownik „Hora”Odpierają wrogie ataki dzięki duchowi bojowemu i, niestety, ceną własnego życia. Bo wojna nieustannie zabiera towarzyszy broni, którzy polegli w walkach za Ukrainę. 28 kwietnia w wyniku ostrzału artyleryjskiego zginęli 34-letni Jurij Horowy o pseudonimie „Ewo” oraz 26-letni Maksym Litwinow „Lowa”, a 5 maja nie stało Ołeksandra Jefimczuka „Jefima”, który tylko dziesięć dni nie dożył do swoich 28. urodzin. 10 sierpnia zginęli zawsze spokojny i zrównoważony 34-letni Andrij Hubanow „Prywyd” oraz energiczny i zdecydowany 21-letni Maksym Olijnyk „Minor”. 12 listopada wojna wyrwała ze swobodowskiej rodziny doświadczonego wojownika i wzorowego dowódcę 26-letniego Andrija Szyjana „Horę”. Ozdobą batalionu są czarujące dziewczyny. Kwiaty i automat są obecnie żywiołem ukraińskich dziewcząt. Kucharka z zawodu „Mała” dołączyła do pododdziału, idąc za przykładem swojego brata „Dżyna”. Tutaj dziewczyna zyskała wielu przyjaciół, gotowych bronić naszej ziemi i spokoju współobywateli aż do zwycięstwa. Jej przyjaciółka „Ruda” zdobywała wykształcenie pedagogiczne, ucząc się na nauczyciela sztuki muzycznej. Chociaż jej dusza potrzebowała czegoś bardziej energicznego i pojawiło się u niej nawet pragnienie dostania się do Państwowej Służby Granicznej Ukrainy. Ale wojna zmieniła wszystkie plany i wzięła do rąk automat. Rodzice początkowo byli zaniepokojeni taką decyzją córki. Ale nic nie poradzisz, kiedy wojna przyszła do naszego domu i giną niewinni ludzie. „Ruda” zaczęła opanowywać umiejętności wojskowe. „Mamy bardzo silne kobiety i to wzbudza nadzieję na naszą przyszłość. Mimo wszystko zwycięstwo będzie nasze” – z pewnością mówi ukraińska obrończyni „Ruda”. W rozpaczy były dziewczyny, które po przejściu gruntownego przygotowania w Dobrowolnych Formacjach Terytorialnych Gminy „Swoboda” do batalionu w składzie Gwardii Narodowej Ukrainy nie trafiły. Bo pododdział był zaangażowany na najbardziej niebezpiecznych odcinkach frontu, gdzie toczyły się szczególnie ciężkie walki. Lecz wykazując niemałą wytrwałość, do gwardzistów zostali zaliczeni sanitariusze „Mara” i „Strum”, którzy wraz z zastępczynią dowódcy batalionu „Swoboda” „Margo” godnie wykazali się na froncie rosyjsko-ukraińskim.Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Były deputowany ludowy Ukrainy Borysław Bereza w poście na Facebooku pyta Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego: „Dlaczego nie uderzyliśmy w Moskwę 9 maja, a raszyści uderzają w Kijów w Dzień miasta? A w inne obiekty dlaczego nie uderzyliśmy 9 maja? Swoją drogą, teraz już chyba nie 9 maja? To może wydacie rozkaz przeprowadzenia uderzenia w Moskwę rakietami, które już zostały wyprodukowane z obiecanych przez was 3000 rakiet do końca 2025 roku? Jeśli Ukraina produkuje po 250 rakiet miesięcznie, mamy już 1250 rakiet. Czy one są tylko w waszych fantazjach, tak jak Tatarow, który zabijał Czeczenów w Kijowie na początku pełnoskalowej inwazji? Czy to co innego? A może wtedy przeprowadzić jeszcze jeden „Szczyt pokoju”? To na pewno pomoże. Czy nie? Oj, tyle rzeczy jest niezrozumiałych...”. Rosja, przeprowadzając zmasowany ostrzał Ukrainy 25 maja, pokazała, że nie jest zainteresowana rozmowami pokojowymi. Należy porzucić tę natrętną ideę – rozwiązania czegoś za pomocą negocjacji – a zamiast tego „uzbroić po zęby” Siły Zbrojne Ukrainy i wprowadzić wobec rosyjskiego reżimu maksymalnie surowe sankcje. Oświadczył to kongresmen z Partii Republikańskiej USA Don Bacon. W ten sposób zareagował na wiadomości o rosyjskich zmasowanych atakach na Ukrainę, w szczególności na uderzenie rakietowe 25 maja. „Nadszedł czas na uczciwość. Rozmowy pokojowe nie mają żadnego wpływu na Putina... Jego celem jest dominacja nad Ukrainą i nie zatrzyma się, dopóki nie zrozumie, że nie może wygrać” – cytuje kongresmena ukraińskie wydanie „Telegraf”. Znany ukraiński dziennikarz Witalij Portnikow w swoim blogu skomentował oświadczenie Siergieja Ławrowa, który obiecał, że Kreml nie dopuści do tego, aby „to, co zostanie z Ukrainy” po zawieszeniu broni, „żyło według tych praw, które oni uchwalali” i żeby na Ukrainie nadal „zabraniano ludziom rozmawiać w języku rosyjskim”. „To oświadczenie po raz kolejny przypomina, jaki jest prawdziwy cel tej wojny dla Putina. Nawet jeśli nie starcza mu sił na okupację całej Ukrainy, będzie dokładał starań, aby przekształcić również nieokupowane terytorium w „rosyjską ulicę” z rosyjskim językiem, kulturą, historią i cerkwią oraz z marginalizacją i zniszczeniem wszystkiego, co ukraińskie. Na okupowanych przez Putina ukraińskich ziemiach dobiegnie końca nie funkcjonowanie ukraińskiej państwowości, a istnienie narodu ukraińskiego” – napisał pan Portnikow. Dowódca 12. Brygady Specjalnego Przeznaczenia „Azow” Gwardii Narodowej Ukrainy pułkownik Denys Prokopenko oświadczył, że wśród tysiąca ukraińskich jeńców wojennych, których zwrócono w ramach wielkiej wymiany z Rosją, nie było ani jednego żołnierza jego jednostki. Napisał o tym na swojej stronie na Facebooku. „Ani jednego azowca. Wśród jednego tysiąca ukraińskich jeńców wojennych, których dzisiaj wymieniono, nie ma ani jednego azowca – podkreślił. – To jak znęcanie się nad tymi, którzy czwarty rok przebywają pod nieludzką presją w rosyjskiej niewoli, w najgorszych warunkach. Nad ich bliskimi, krewnymi i towarzyszami broni”. Według niego ci ludzie powinni być priorytetem, ponieważ świadomie oddali się do niewoli na rozkaz wyższego dowództwa podczas obrony „Azowstali”. Rosjanie zdołali zdywersyfikować produkcję dronów Shahed, przez co zniszczenie całego potencjału wytwarzania tych bezzałogowców jest prawie niemożliwe. Opowiedział o tym na antenie Espreso major rezerwy NGU, weteran wojny rosyjsko-ukraińskiej Ołeksij Hetman. „Zmniejszenie produkcji dronów Shahed w Rosji poprzez uderzenia w przedsiębiorstwa będzie niezwykle trudne. Rzecz w tym, że takie produkcje w Rosji są wysokotechnologiczne i są zdywersyfikowane. To znaczy, że Rosjanie mogą składać te drony nie w dwóch czy trzech miejscach, a w ponad 100 lokalizacjach. My już tak robimy, nasze drony są składane w wielu miejscach. Faktycznie, miejsca produkcji dronów Shahed są rozrzucone po całym kraju. Dlatego twierdzić, że możemy w jakiś sposób zniszczyć całkowicie całą produkcję tych dronów w Rosji, nie można” – wyjaśnił Hetman. Deputowani ludowi zarejestrowali projekt uchwały Rady Najwyższej nr 13309 o wsparciu ogólnoukraińskiej gry „Sokół” („Dżura”). Przedstawiciele ludu uważają, że jej zatwierdzenie zapewni narodowo-patriotyczne wychowanie dzieci. Poinformowali o tym w komitecie parlamentarnym ds. młodzieży i sportu, przekazuje „Rubryka”. Jak wyjaśniono, celem projektu uchwały jest udzielenie rekomendacji rządowi, innym organom władzy wykonawczej oraz samorządu terytorialnego dla zapewnienia optymalnego funkcjonowania ogólnoukraińskiej dziecięco-młodzieżowej wojskowo-patriotycznej gry „Sokół” („Dżura”). Wskazuje się, że 32 autorów tego dokumentu podkreśla: gra łączy 150 tysięcy uczestników, jednak cierpi na deficyt kadrowy, brak finansowania i koordynacji. W rzeczywistości twierdzenie o tym, że obecnie stolica Ukrainy ma około 1500 lat, to mit, który był rozpowszechniony jeszcze za czasów Związku Radzieckiego. Opowiedziała o tym pracownica naukowa „Muzeum Historii Kijowa” Natalia Pinczuk w wywiadzie dla „RBK-Ukraina”. Zaznaczyła, że Kijów nie jest starszy od Paryża i Londynu. „Nasza stolica uformowała się w ostatniej ćwierci IX wieku. A Paryż został założony jeszcze przed naszą erą, Londyn — w pierwszym wieku naszej ery” – podkreśliła. Jednocześnie, jak zauważyła ekspertka, wiek 1500 lat został przypisany Kijowowi jeszcze za czasów ZSRR, ponieważ ówczesna władza chciała nadać miastu znaczącą datę założenia. W tym celu z budżetu wydzielono milion rubli, a decyzję o „1500-leciu” Kijowa podjęto na poziomie UNESCO. Jednak taka decyzja była wyłącznie polityczna. Pisarz i działacz Proświty ze Słowiańska Wałerij Romańko napisał w swoim blogu, że wojskowi dają nadzieję mieszkańcom jego rodzinnego miasta już tym, że na lokalnych targach kupują rozsadę pomidorów, papryki... „Babcie się cieszą: znaczy, Słowiańsk będą trzymać! Wiosna budzi w Ukraińcu, gdziekolwiek by nie był, pragnienie, by coś zasadzić, wyhodować. Miłość do ziemi jest w naszych genach, to zakodowane. Jest kawałek ziemi – czy to na punkcie kontrolnym, czy w sektorze prywatnym, gdzie zatrzymali się wojskowi, dlaczego by nie wyhodować pietruszki czy pomidora, a tam jeszcze i buraczka posiać. Gospodarni u nas wojownicy – byli robotnicy, inżynierowie, traktorzyści, a dzisiejsi obrońcy Ukrainy. Dobrych wam zbiorów! A mimo wszystko najważniejsze – pokoju, zwycięstwa, żywymi i zdrowymi wrócić do rodzin” – napisał pan Romańko z Doniecczyzny. Za granicą odkryto nieznany wcześniej własnoręczny autograf wiersza Szewczenki „Mnie wszystko jedno, czy będę…” – odpowiednią ekspertyzę przeprowadzono w Instytucie Literatury im. Tarasa H. Szewczenki. Mowa o tym w czasopiśmie akademickim „Słowo i Czas” nr 2 (740) z 2025 roku. Zastępca dyrektora ds. naukowych Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, członek korespondent NAN Ukrainy Ołeksandr Boroń otrzymał zdjęcia rękopisu jeszcze w 2022 roku. Do instytutu zwrócił się zagraniczny antykwariusz z prośbą o obejrzenie na podstawie fotografii wydania „Kobziarza” z 1860 r. z wklejonymi do niego materiałami rękopiśmiennymi. Znaleziona osobna karta-autograf wiersza „Mnie wszystko jedno, czy będę…” datowana jest na 22 stycznia 1858 roku, Niżny Nowogród. Jest ona w całości napisana ręką Szewczenki i wcześniej nie była znana w szewczenkoznawstwie – badacze nie natrafili również na żadne wzmianki o niej. Rosyjskojęzyczna literatka ukraińskiego pochodzenia Marija Halina odmówiła przyjęcia nagrody literackiej „Dar”, którą przyznano jej za książkę „W pobliżu wojny. Odessa. Luty 2022 – luty 2023”. Informuje o tym Radio Swoboda. Nagrodę ustanowił rosyjski pisarz Michaił Szyszkin, który od ponad 30 lat mieszka w Szwajcarii, w celu „wsparcia literatury rosyjskojęzycznej – niezależnie od kraju, w którym jest tworzona”. Marija Halina, członkini ukraińskiego PEN, nazwała przyczyną odmowy zarówno okoliczności polityczne, jak i zasadniczą niezgodę z ideą wspierania kultury rosyjskojęzycznej w warunkach wojny. W oświadczeniu o odmowie napisała: „Oczywiście wahałam się, czy w ogóle powinnam wyrazić zgodę na udział w rusofońskiej (rosyjskojęzycznej) nagrodzie, nawet jeśli jest sponsorowana przez szwajcarskie fundacje. Ostatecznie jednak wyraziłam zgodę, a motywacja jest tutaj bardzo prosta. Chcę, aby dziennik pierwszego roku inwazji, napisany przez świadka wydarzeń, które złamały życie mnóstwu ludzi, przeczytało jak najwięcej osób – w szczególności tych, którzy nie czytają po ukraińsku; w różnych krajach, w różnych językach. (…) Czyli, jeśli książka, która przeklina rosyjską agresję i Rosję w ogóle, otrzymuje pewną uwagę mediów dzięki nagrodzie, która ma wspierać literaturę rosyjskojęzyczną, choćby i diaspory, to oczywiście gorzka ironia, ale jest jak jest. Bo właśnie ja nie uważam, że literatura rosyjskojęzyczna potrzebuje wsparcia. Poszczególni literaci, być może, tak. Ale jeszcze począwszy od czasów radzieckich, literatura rosyjska, jak i język, była tym narzędziem miękkiej siły, które uformowało w pewnych kręgach atrakcyjny obraz Rosji – i to prawdopodobnie wpłynęło na motywację światowej wspólnoty, kiedy decydował się los Ukrainy. W ogóle uważam, że światowa rola literatury rosyjskiej jest nieco przereklamowana”. Z okazji Dnia Kijowa w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy odbyło się otwarcie unikalnej wystawy – Skarbu Kitajowskiego z Myszołówki. 7 czerwca 1896 roku został on znaleziony przez Jefrema Ternowego w historycznej miejscowości Myszołówka – części Kitajowskiego kompleksu archeologicznego o powierzchni 75 hektarów, składającego się z umocnionego grodziska, osady, kurhanów. Pisze o tym „Rubryka”, powołując się na Ministerstwo Kultury i Strategicznej Komunikacji. Ten zabytek z X–XII w. jest prawdopodobnie kronikarskim staroruskim miastem Peresyczyn – jedynym zachowanym miastem w Środkowym Naddnieprzu, którego do tej pory nie zniszczono pod wieżowcami. Przygotował Ihor ZOC. My również stosowaliśmy wszystko, co było: automaty, karabiny maszynowe, granatniki. W tamtym momencie maszyna medyczna była już rozbita przez wroga, więc trzeba było wzywać auto ewakuacji bezpośrednio przez radiostację. „Namierzyli nas drony, zaczęli aktywnie „zasypywać” zrzutami. W ziemiance nie dało się zostać. Ruszyliśmy dalej, osłaniając siebie nawzajem. Kto wychodził z ukrycia – ryzykował życiem albo zranieniem” – wspomina „Bander”. Do ewakuacji używano dwóch samochodów „Mitsubishi L-200”. Łącznie w tamtym momencie było około 35 rannych. W ciągu trzech kursów udało się wywieźć ponad 15 bojowników. Część – własnymi siłami. Kluczową rolę odegrał potężny kompleks walki radioelektronicznej (WRE), zainstalowany na jednym z aut: częściowo „zagłuszał” wrogie drony, pozwalając przebijać się pod ogniem. „Maszyna wlatywała prosto w piekło. Strzelali do nas, strzelali do medyków. Siły wroga wchodziły już z drugiej strony. Odstrzeliwaliśmy się ze wszystkiego, co było. Uzupełnialiśmy amunicję z pozycji naszych rannych. To była prawdziwa walka o przetrwanie” – opowiada bojownik. Z nastaniem ciemności siły ukraińskie wycofały się, urządziły zapasową pozycję na wysokości. Stamtąd otwierała się widoczność na dolinę, którą wcześniej kontrolował wróg. Ta przewaga pozwoliła ustabilizować obronę i przejść do nowej fazy walki taktycznej. Ukraina musi znać swoich bohaterów. I musi o nich mówić, ponieważ ten epizod to tylko jedna z historii, gdzie w warunkach ciągłego zagrożenia, braku zasobów i wysokiego ryzyka nasi obrońcy nie tylko prowadzą walkę, ale ratują życie swoich towarzyszy broni, informuje media z Tarnopola „Naszyj deń”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wyczyn w piekle

Czterech żołnierzy 85. batalionu 105. samodzielnej brygady obrony terytorialnej stało się bohaterami zakrojonej na szeroką skalę operacji ewakuacyjnej na jednym z najgorętszych kierunków frontu. Mimo zmasowanego szturmu wojsk rosyjskich z użyciem dronów, motocykli i quadów, udało im się uratować dziesiątki rannych ukraińskich żołnierzy. Ci bohaterowie to zwykli chłopcy z Krzemieńca, których historia jest wyczynem, przykładem naszej ciężkiej walki o niepodległość Ukrainy. Ich historię opowiedział Jurij Kulpa, naczelnik wydziału komunikacji 105. samodzielnej brygady obrony terytorialnej. „Otrzymaliśmy rozkaz wyruszenia do naszych chłopaków, aby pomóc im się wycofać” – wspomina jeden z uczestników operacji, żołnierz o pseudonimie „Bander”. Szturm rozpoczął się od samego „Weszliśmy, przeprowadziliśmy rozpoznanie walką, położyliśmy trzech najeźdźców, ale byliśmy zmuszeni się wycofać z powodu gęstego ognia” – mówi wojskowy. Równolegle z utrzymywaniem obrony zorganizowali ewakuację swoich rannych oraz żołnierzy z sąsiedniego pododdziału. Strzelaniny nie ustawały.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kij chrest temno-czerwonoho hranitu. Skulptor Mykoła Małyszko, ławreat Szewczenkiwskoji premii. Zibrani dokumenty, Batkowi lysty z tiurmy, switlyny, ukrajinśki istoryczni lystiwky łiahły w osnowu 41 tomu Litopysu UPA: „Kyryło Osmak – prezydent UHWR (dokumenty i materiały).” Wydawnyctwo „Litopys UPA”. Toronto-Lwów. 2004. Teper mohu rozpowisty pro Drohobyczczynu w doli Kyryła Osmaka. Na dopyti 6 kwitnia 1948 roku (ce buw nibyby rezultuiuczyj dopyt, 201-j z poczatku sliduwannia) Kyryło Osmak swidczyw: „25 wereśnia 1943 roku ja z rodyneju, druzynoju i donkoju wyjichały z Kyjewa do Lwowa. U Lwowi ja zustriwsia z czlenom HP OUN Wołodymyrom (Myrosławom Prokopom, czlenom pochidnoji hrupy, z jakym poznajomywsia w Kyjewi na poczatku lita 1942 roku)”. Naspraw my wyjichały do Lwowa za misiac pislia zawerszenia III WNZ OUN. Zbir swojimy postanowamy zaswidczyw widchid wid pryncypiw totalitarnoho i wodzystskoho nacjonalizmu do demokratycznoho. Holownym rusijem tych demokratycznych procesiw stał Roman Szuchewycz, na toj czas Holownyj komandyr UPA. Roman Szuchewycz buw naszczadkom rodu, jakyj spryjav ukrajinskomu nacjonalnomu widrodżenniu. Z rodu Szuchewycziw wyjszła kohorta politycznych, kulturno-hromadskych ta wijskowych dijacziw, szo formuwały moderne ukrajinśke naciju ta boriolysia za jiji derżawnist. Roman Szuchewycz dobre rozumiw, szo lyszeko Derżawa dasть możlywist ukrajinskij naciji zberehty i utwerdyty sebe. Delehatom Zboru buw naddniprianeć Kyryło Osmak i joho wyokremyly z pomiż delehativ Zboru OUN, jak ociilnyka majbutńoho derżawnyckoho orhanu, szo dystaw nazwu UHWR. Myrosław Prokop ta inszi czleny OUN wże poczaly dijalnist po stworenniu UHWR. Kyryło Osmak, za fachom ahronom, obijnyw posadu dyrektora okruhowoho towarystwa „Silśkyj hospodar” w Strytyu z hrudnia 1943 roku. Cia posada dawała możlywist wilno jizdyty, ne wykłykajuczy pidozry u nimeckoji okupacijnoji administracji i znajomytysia z krajem, jak majbutnij ociilnyk derżawnyckoho orhanu. U kinci żowtnia 1943 roku Kyryło Osmak mav zustricz z widatnym politycznym i cerkownym diiaczem mytropolytom Andrejem Szeptyckym i oderżaw wid noho błahosłowennia na borotbu z rosijśkym worohom za Ukrajinśku Samostijną Sobornu Derżawu. Swidczennia. Zawdiaky swojij posadi ja mav możlywist wilno jizdyty terenamy, widwidujaty filiji

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Miecz narodu stwórz z etnicznej rudy!”

Pod takim hasłem odbyła się uroczysta akademia, poświęcona 135. rocznicy urodzin prezydenta UHWR Kyryła Osmaka oraz Dniu Ukraińskich Bohaterów, którą zainicjowała i moderowała starsza pracownica naukowa działu historii Marija Hołowkewycz. Marija HOŁOWKEWYCZ Zdjęcie Ihora FECIAKA Wydarzenie odbywało się na terenie Zespołu Historyczno-Memoriałowego „Więzienie na Stryjskiej”, gdyż właśnie tam, w murach dawnej drohobyckiej katowni, od 1944 do 1948 roku przebywał pod śledztwem i był więziony prezydent Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej Kyryło Osmak. Liczne zgromadzenie, które zebrało przede wszystkim młodzież studencką i uczniowską, żołnierzy wojny rosyjsko-ukraińskiej, przedstawicieli władz oraz patriotyczną społeczność, rozpoczęło się minutą ciszy dla uczczenia poległych. Modlitwą za Ukrainę i jej Bohaterów pobłogosławił uczestników akademii ksiądz Ołeh Kekosz. Potężna postać Kyryła Osmaka – działacza społecznego i politycznego ukraińskiego odrodzenia narodowego, jednego z założycieli Ukraińskiej Centralnej Rady, członka Ukraińskiej Rady Narodowej, uczonego encyklopedysty, uczonego agronoma, Prezydenta UHWR, przez długi czas była nieznana nie tylko szerokiemu ogółowi, ale nawet samym uczestnikom walki narodowowyzwoleńczej w czasach II wojny światowej: sytuacja polityczna na Ukrainie wymagała głębokiej konspiracji i dlatego nawet nacjonalistyczne podziemie nie wiedziało o tragicznym losie prezydenta UHWR. Przeszedłszy ciernistymi ścieżkami swojego ojca, odwiedziwszy miejsca jego katorgi, przestudiowawszy setki tomów spraw karnych, córka prezydenta UHWR Natalija Osmak odkryła go dla Ukrainy. Niestety, ze względu na stan zdrowia Natalija Kyryliwna nie mogła być obecna na akademii, więc zgromadzeni mieli okazję usłyszeć jej szczere powitalne nagranie audio skierowane do mieszkańców Drohobycza. Tego dnia o heroicznej postaci Kyryła Osmaka opowiadali nie uczeni historycy, a młodzież uczniowska – przedstawiciele Państwa Ukraińskiego, którym Kyryło Osmak zapisał Ukrainę. „Naszym celem jest Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo na ukraińskich ziemiach etnograficznych. Będziemy walczyć o to, abyś Ty, Narodzie Ukraiński, był gospodarzem na swojej ziemi. Na ołtarz tej walki kładziemy naszą pracę i nasze życie!” Te słowa Przysięgi Prezydenta UHWR, wygłoszone przez niego na Pierwszym Wielkim Zjeździe UHWR w Spryni, stały się epigrafem do pamiątkowego folderu „Kyryło Osmak – Prezydent UHWR”, wydanego przez muzeum „Drohobyczczyna” z okazji 135. rocznicy urodzin Kyryła Osmaka. Folder został zaprezentowany ustami młodych recytatorów i rozdany wszystkim uczestnikom wydarzenia. Z powitalnym słowem i modlitwą do uczestników akademii zwrócił się ksiądz Ołeh Kekosz, który przekazał słowa pozdrowienia od Przewielebnego Władyki Jarosława, Biskupa UGKC Eparchii Samborsko-Drohobyckiej. Z przemówieniami do rodaków, przede wszystkim do młodzieży, zwrócili się mer Drohobycza Taras Kuczma, poseł na Sejm Ukrainy Ołeh Synutka, naczelnik Wydziału Kultury i Rozwoju Turystyki Wołodymyr Chanas. Z okazji 135. rocznicy urodzin Kyryła Osmaka muzeum „Drohobyczczyna” zainicjowało dla obecnych jeszcze jedną niespodziankę – prezentację koperty i znaczka „Kyryło Osmak”. Autor tego jubileuszowego wydania, kierownik słynnej „Poczty Kozackiej” Andrij Pyłiuch własnoręcznie, wraz z przedstawicielami władz i młodzieżą, przeprowadził specjalne kasowanie tych pamiątek. W podzięce za ocaloną Ukrainę, czcząc pamięć poległych Bohaterów, żołnierze na czele z kapelanem wojskowym, Narodowym Bohaterem Ukrainy księdzem Tarasem Kociubą, złożyli pod pamiątkowym krzyżem niebiesko-żółtą girlandę kwiatową. Również kwiaty i znicze pod Krzyżem Pamięci złożyli przedstawiciele władz oraz liczna młodzież uczniowska i studencka. Niski pokłon i podziękowania dla każdego Ukraińskiego Obrońcy i Obrończyni – Żołnierzy honoru i niezrównanego heroizmu w ich walce o Ukraińskie Soborowe Samodzielne Państwo, o które walczył i które zapisał nam Kyryło Osmak oraz tysiące Ukraińskich Bohaterów! Pamiętajmy o ich wielkim Czynie w imię przyszłych pokoleń! O tym słowami pieśni „Bohaterowie nie umierają” przemawiał do obecnych młody Andrij Hrycenko, wychowanek Pałacu Twórczości Dzieci i Młodzieży miasta Drohobycza. Niech wiecznie żyją w naszej pamięci Bohaterowie, którzy zachowali i zachowują Ukraińskie Soborowe Samodzielne Państwo! Dziękujemy za udział: WSV ATO Drohobyczczyna, wydziałowi edukacji organów wykonawczych Rady Miejskiej Drohobycza, Liceum nr 1 imienia Iwana Franki, Petrowi Kosowi, Iwanowi Sechowi, Wasylowi Szpilce, Ihorowi Feduniwowi. Publikujemy nagranie audio Nataliji Osmak do uczestników akademii. Drodzy rodacy! Zwracam się do Was w imieniu 3-letniej dziewczynki, która we wrześniu 1944 r. wraz z Mamą znalazła się na Drohobyczczyźnie, w górskiej wsi Pidbuż. Otaczały ją góry, dwie rzeki, lasy z jagodami, grzybami i orzeszkami bukowymi. Ale nie była to idylla, bo właśnie wtedy, tutaj i na całej Zachodniej Ukrainie „ustalano władzę radziecką”, czyli rosyjską władzę okupacyjną. Mieszkaliśmy i nie wiedzieliśmy, że 30 kilometrów od Pidbuża, w Drohobyczu, stolicy mojego dzieciństwa i młodości, w obwodowym więzieniu śledczym NKWD cierpiał mój Ojciec – Kyryło Osomak. Przy aresztowaniu miał jedynie zaświadczenie z rady wiejskiej wsi Dorożów na nazwisko Iwana Pyłypowycza Kowala. Drohobyckie więzienie śledcze NKWD przy ulicy Stryjskiej 3 było ostatnim miejscem na Drohobyczczyźnie, w którym przebywał Kyryło Osomak, bo Iwan Kowal to był właśnie on. O losie Ojca z Mamą nie wiedziałyśmy przez długie 10 lat, aż do marca 1954 roku, rok po śmierci Stalina, kiedy przyszedł list od Ojca z więzienia włodzimierskiego w Rosji. Od tego czasu rozpoczęła się korespondencja – jeden list na miesiąc. Wcześniej można było wysyłać tylko jeden list na pół roku. Ojciec pisał do Mamy osobno, w języku rosyjskim (ponieważ cenzor nie znał języka ukraińskiego), a do mnie – po ukraińsku. Wiele dowiadywałyśmy się z tych listów. Były tam staranne skreślenia cenzora, ale niektóre udawało się odczytać. W szczególności udało się odczytać, że wsadzili go do więzienia na 25 lat. Władza to utajniała. Mama zachowała wszystkie listy, a ja je opublikowałam. Jednak z listów nie można było się dowiedzieć, co się z nim działo przez te wszystkie lata i za co dostał 25 lat więzienia. O losie Ojca zaczęłam dowiadywać się dopiero wtedy, gdy Ukraina ogłosiła swoją niepodległość. W 1992 roku na Majdanie Niepodległości, gdzie na granitowych parapetach sprzedawano książki, zwróciłam uwagę na niewielką książkę w zielonej okładce z tytułem „Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza”. Księga I. Wydawnictwo Litopys UPA. – Toronto. – 1980. Wydanie lwowskie 1992. Otwierając ją, przeczytałam: „Dedykujemy ten tom Litopysu UPA o działalności Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej w latach 1944–1945 tym członkom UGRW, którzy zginęli w tym okresie czasu: Prezydentowi UGRW Kyryłowi Osomakowi…”. Tak po raz pierwszy zobaczyłam wydrukowane imię mojego Ojca. Z emocji o mało nie zemdlałam. Ale czym była UGRW – nie wiedziałam. Tak jak praktycznie nic nie wiedziałam o życiu Kyryła Osomaka. Mama nic mi nie opowiadała, z powodów konspiracyjnych. W 1986 roku Mamy zabrakło i poczułam się sierotą na tym świecie. Dowiadywać się o swoim Ojcu zaczęłam w 1994 roku po obchodach 50-lecia UGRW. Dowiadywać się dla siebie, dla swojej duszy. Wśród listów był jeden tragiczny list Ojca do mnie z 14 listopada 1958 roku. Opisał w nim część swojego życia, represje, których doznał od władzy ZSRR. Ten list stał się drogowskazem. Odkrywałam Ojca dla siebie, a odkryłam dla państwa i dla historii ważną kartę walki o Państwo Ukraińskie, o jego bohaterów. Kijów, Moskwa, Włodzimierz (Rosja), Riazań (Rosja). Archiwa, biblioteki. Sprawy śledcze, sprawy studenckie, artykuły w gazetach i czasopismach. Zapoznawszy się z archiwami więziennymi i innymi, zdołałam odtworzyć jego drogę życiową, chodziłam tymi ścieżkami, którymi chodził on. Znalazłam go, nie grób, a miejsce pochówku na cmentarzu Kniaź-Włodzimierskim we Włodzimierzu (cmentarz graniczy z murem więziennym), a w 2004 roku przewiozłam jego prochy do Kijowa. Teraz spoczywa w ukraińskiej ziemi pod ukraińskim niebem na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie. Kwatera 49A. Na grobie – kozacki- Uczestnicy uroczystej akademii na terenie kompleksu memorialnego „Więzienie na Stryjskiej”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wolna walka przeciwko wszystkim najeźdźcom i ciemiężycielom narodu ukraińskiego. Będziemy walczyć o to, abyś Ty, Narodzie Ukraiński, był gospodarzem na swojej ziemi. Na ołtarzu tej walki składamy naszą pracę i nasze życie. 15 lipca 1944 r. Po wybraniu na Prezydenta UHWR Kyryło Osmak przechodzi do podziemia i wraz z rodziną przeprowadza się ze Skole, gdzie mieszkali od marca 1944 roku, na ziemię starosamborską do wsi Niedilnia. Tam stacjonowały 4 sotnie UPA i Sztab Główny UPA na czele z Dmytrem Hrycajem. Na początku sierpnia prezydent UHWR i Dowódca SG UPA wyruszyli w podróż inspekcyjną po terenach, gdzie bazowały oddziały UPA. Przedtem Kyryło Osmak wysłał swoją rodzinę, żonę i córkę, czyli mnie, do wsi Turje Górne. To był ostatni raz, kiedy był z nami. 5 sierpnia 1944 roku na Turkowszczyźnie, między wsiami Swidnyk i Łastiwka, w uroczysku Syhły odbyła się pierwsza przysięga UPA według tekstu uchwalonego przez UHWR. Ceremonię pierwszej zbiorowej (3 sotnie i dwie czoty ochrony, łącznie 520 żołnierzy) przysięgi przeprowadzał Iwan Bełejowycz – „Dzwinczuk”, porucznik, dowódca WO 5. Przysięgę od żołnierzy przyjmowali Prezydent UHWR K.O. i Dowódca SG UPA Dmytro Hrycaj. 23 (25) sierpnia 1944 roku czota ochrony referenta propagandy (30 żołnierzy), z którą szli na wschód na połączenie z Romanem Szuchewyczem Kyryło Osmak i Dmytro Hrycaj, przyjęła walkę z oddziałem Armii Czerwonej koło wsi Oriw (Jamelnycki Dił). Wielu żołnierzy zginęło, Kyryło Osmak odniósł rany, stracił dużo krwi. Został przetransportowany do Dorożowa na leczenie. 12 września 1944 roku w Dorożowie miała miejsce obława – „czekistowsko-wojskowa operacja”. Razem z innymi aresztowano starszego mężczyznę, który pracował w gospodarstwie na podwórku. Wywieziono go do Drohobycza, do więzienia śledczego przy ul. Stryjskiej 3. 2,5 roku śledztwa, 53 zarejestrowane wezwania na przesłuchania. Nie zdołali go rozszyfrować. Na dalsze tortury etapowano go do Kijowskiego więzienia śledczego MGB USRR przy ul. Włodzimierskiej 33. 12 sierpnia 1957 roku Ojciec przysłał mi z więzienia list-testament. Kochana, droga Córeczko! Najdroższa Natalko! Moje ostatnie i nieustanne życzenie dla Ciebie: bądź zawsze zdrowa, rozważna i mądra. Naucz się zawsze poważnie pracować dla wspólnego dobra. Kochaj swój rodzinny kraj, kochaj Ukrainę i w życiu mocno trzymaj się testamentów wielkiego Kobziarza. Zawsze pamiętaj o mamie, o jej zdrowiu i dobrobycie. Z ostatnim tchnieniem będę wspominać o Tobie. Nie z własnej winy nie mogłem pomóc Ci dojść do lepszych warunków życia, kiedy mogłabyś prowadzić szeroką pracę. Życzę Ci przestronnej i szerokiej drogi życiowej. Całuję szczerym ojcowskim pocałunkiem. Twój cały Tatuś 12.VIII.57. Ten testament daruję Wam.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Pamiętajmy o naszych najnowszych Bohaterach

SG, a także szkolenia rolnicze młodzieży. Ucząc młodzież prowadzenia gospodarstwa rolnego, była możliwość rozwijania młodzieży w kierunkach politycznym i wojskowym. Występowałem z referatami przed rolnikami we wsiach wokół Stryja: Duliby, Górskie, Koniuchów, Komarów, na zjeździe oddziałów towarzystwa SG w m. Chodorów. Przy każdym wystąpieniu podkreślałem konieczność przygotowania do walki z rosyjskim wrogiem – Armią Czerwoną. W styczniu 1944 roku razem z Hryhorijem Dulinem, referentem przy Stryjskim okręgowym towarzystwie SG, wyjeżdżaliśmy do wsi Żurawno i Jajkowce, gdzie bazowała sotnia pod dowództwem sotennego „Czeremszyny”. W Jajkowcach przez dwie noce odbywały się zebrania dowódców i członków UPA, na których my z Dulinem występowaliśmy z referatami o walce z rosyjskim wrogiem. Moje wyjazdy po okręgu stryjskim i udział w oficjalnych naradach, które odbywały się za pozwoleniem niemieckiej administracji, wykorzystywałem do tego, aby zapoznawać się z działalnością UPA. W lutym 1944 r. wyjeżdżałem do m. Dolina w obwodzie stanisławowskim, skąd razem z dyrektorem oddziału SG Mykytynem wyjeżdżaliśmy do wsi Perehińsko, w rejonie kałuskim, gdzie w górach spotykaliśmy się z sotnią UPA „Pawluka”. W marcu 1944 r. razem z Dulinem wyjeżdżaliśmy w rejon Bolechowa koło klasztoru w Hoszowie, gdzie była rozlokowana sotnia sotennego „Honty”, a w maju 1944 roku na zaproszenie dyrektora szkoły o nazwisku Szczur wyjeżdżałem do wsi Hrebenów, gdzie stacjonowała czota UPA. 20 kwietnia 1944 roku razem z członkiem Prowodu OUN Myrosławem Prokopem odwiedziłem w celach inspekcyjnych szkolenie starszyzny „Ołeni” w uroczysku „Pid Mahuroju” w Karpatach na Stanisławowszczyźnie. 11–15 lipca koło wsi Sprynia w powiecie samborskim pod ochroną 4 sotni UPA odbył się Wielki Zjazd UHWR, który wybrał Ukraińską Główną Radę Wyzwoleńczą (UHWR), podziemny parlament i podziemny rząd walczącej Ukrainy. Na przewodniczącego prezydium – prezydenta wybrano Kyryła Osomaka, na przewodniczącego Sekretariatu Generalnego – Romana Szuchewycza. Od tej pory całą walką narodowowyzwoleńczą kierowała UHWR. Roman Szuchewycz. Uroczysta cisza zapanowała na sali narad, kiedy przewodniczący Prezydium UHWR stanął przed przewodniczącym Wielkiego Zjazdu UHWR, położył rękę na ukraińskim godle państwowym i zaczął powtarzać słowa przysięgi… To przysięgał prezydent Ukrainy przed całym ukraińskim narodem…” My, Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza, przysięgamy Tobie, Ukraiński Narodzie: Naszym celem jest Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo na ukraińskich ziemiach etnograficznych. Naszą drogą jest rewolucyjno-wyzwoleńcza. Koperta i znaczek „Kyryło Osomak”. 23 maja Ukraina obchodziła Dzień Bohaterów – dzień pamięci i szacunku dla wszystkich, którzy walczyli i walczą o naszą Ukrainę oraz wolność. To święto bierze swój początek jeszcze z lat 40. XX wieku, kiedy ukraińskie podziemie postanowiło czcić przywódców walki wyzwoleńczej – Jewhena Konowalca, Symona Petlurę, którzy zginęli w maju. Lecz dzisiaj znaczenie tego dnia nabrało nowej, jeszcze głębszej istoty – czcimy wszystkich, którzy stanęli w obronie Ukrainy przed rosyjską agresją. Żyjemy w czasie najnowszych Bohaterów. O nich jeszcze napiszą książki i nakręcą filmy, a dzisiaj Ukraińscy Bohaterowie wywalczają Ukrainę na politycznej mapie świata. 23 maja czciliśmy Obrońców, którzy nie dopuścili wroga do stolicy, którzy zapłacili własnym życiem, aby plany wrogiej Rosji nie urzeczywistniły się, żeby Ukraińcy wytrwali i żyli. Na terenie obiektu dziedzictwa kulturowego „Pole bitwy: Bitwa o Moszczun” Narodowego muzeum-rezerwatu ukraińskiej wojskowej chwały odbyło się szczególne wydarzenie. Tutaj, na ziemi, która stała się symbolem niezłomności podczas obrony Kijowa w lutym-marcu 2022 roku, uczciliśmy pamięć o najnowszych Bohaterach. Razem z rodzinami, wojskowymi i wolontariuszami do upamiętnienia dołączyli także przedstawiciele państwowych i lokalnych organów władzy – zastępcy przewodniczącego Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Rusłan Olijnyk i Żanna Osypenko, zastępca ministra ds. weteranów Ukrainy Farhad Farhadow, zastępca ministra młodzieży i sportu Ukrainy Witalij Ławrow. Rodzinom poległych żołnierzy wręczono symboliczne znaki pamięci – niewielkie metalowe płytki, z których każda zawiera kod QR, prowadzący do strony z historią konkretnego Bohatera. To nie tylko znak, to miejsce spotkania z pamięcią, sposób na przekazanie historii dalej, zachowanie jej żywą. Tutaj przyjechali bliscy obrońców z całej Ukrainy, gdyż w obronie Kijowa brali udział odważni żołnierze, ochotnicy z różnych regionów Ukrainy. O Kijów walczyły takie formacje wojskowe i jednostki: 112. samodzielna brygada obrony terytorialnej, 72. Samodzielna Brygada Zmechanizowana im. Czarnych Zaporożców, GUR MO, kadeci Żytomierskiego Instytutu Wojskowego, specjednostka „Omega”, batalion Serhija Kulczyckiego, batalion „Azow”, a także „Rubież”, „Burewij”. Kiedy ziemia pod nogami woła, ty stoisz w kręgu rodzin, które jedna za drugą stoją murem, a z nieba leją się krople łez, wszystko staje się inne, bardziej szczególne, bardziej intymne. Tak minęło nasze spotkanie w Moszczunie. Łzy po stracie, szczere uśmiechy z radości spotkania i nadziei na lepszą przyszłość, ciche głosy ze zrozumienia świętości wydarzenia. Dzięki wspólnym staraniom rodziny bohaterów, którzy utrzymali Moszczun i Kijów, otrzymały cyfrowe kody pamięci o swoich bliskich, co stało się początkiem długiej i ciernistej, ale koniecznej drogi zachowania historii. A pamięć to nie moment, a wieczność, którą trzeba podtrzymywać. Po zakończeniu całego wydarzenia, które było spowite smutkiem i nadzieją, cała wielka rodzina Moszczuna miała możliwość „usiąść do jednego stołu”, wspomnieć bliskich Bohaterów i spróbować kaszy z najsmaczniejszej kuchni polowej, jaką tylko gotują na tym świecie. Chwała Bohaterom! Chwała każdemu Aniołowi Zwycięstwa, kto wywalczył i wywalcza nasze życie i Ukrainę! Jewhen BUKET. W Dzień Bohaterów po raz piąty ogłoszono nazwiska laureatów wyróżnienia „Wikimiecz” imienia Ołeha „Raidera” Kowalyszyna, które wręczane jest za wkład w Zwycięstwo Ukrainy w wojnie informacyjnej. Założycielami nagrody są organizacja społeczna „Instytut Rozwoju Narodowego” oraz Kijowskie obwodowe zrzeszenie „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Wyróżnienie otrzymali najbardziej godni, zdaniem jury, redaktorzy ukraińskiej Wikipedii: Dmytro Karpij i Użytkownik:TR101. Dmytro Karpij – ukraiński dziennikarz i aktywista ruchu społecznego „Widśicz”, żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy. Członek komisji „toponimicznej” Rady Miejskiej w Browarach, aktywny redaktor ukraińskiej Wikipedii od 2008 roku. A użytkownik:TR101, którego prawdziwe imię nie jest ogłaszane, napisał. Przygotowali Iryna HOŁOWAJ, wykładowczyni Kolegium, mentorka ITA JUNPRES KPDJU, Ołeksandr SZYNKARENKO, student Kolegium, młody korespondent.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Nowi laureaci wyróżnienia „Wikimecz”

ponad 250 artykułów o uczestnikach rosyjsko-ukraińskiej wojny. „Wikimecz” został ustanowiony w 2021 roku jako symbol wdzięczności dla ukraińskich wikipedystów, którzy swoją pracą wspierają opór informacyjny – na stronach Wikipedii, wolnej encyklopedii internetowej, tworzą treści w języku ukraińskim o naszym kraju i przekazują Ukraińcom prawdę o świecie. Wyróżnienie zostało ustanowione ku czci Ołeha „Raidera” Kowalyszyna, redaktora ukraińskiej Wikipedii, uczestnika Rewolucji Godności i ochotnika batalionu „Donbas”. Zginął w walce pod Karliwką w Dzień Bohaterów, 23 maja 2014 roku, broniąc suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy. Inicjatorem wyróżnienia jest Mykoła „Kruk” Krawczenko – kandydat nauk historycznych, ideolog ruchu azowskiego, uczestnik rosyjsko-ukraińskiej wojny od 2014 roku, redaktor ukraińskiej Wikipedii, współzałożyciel batalionu „Azow” i podrozdziału WOT „Azow-Kijów” (z którego powstała III Okrężna Brygada Szturmowa). „Kruk” zginął w wyniku rosyjskiego ostrzału z wyrzutni BM-21 „Grad” we wsi Horenka na Kijowszczyźnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Uhonorowano Abbasa Abdullę – poetę i dyplomatę

W Kijowie, w Akademii Dyplomatycznej Ukrainy imienia Hennadija Udowenki przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych, odbył się wieczór literacko-artystyczny poświęcony 85. rocznicy urodzin azerskiego poety, tłumacza literatury ukraińskiej i dyplomaty Abbasa Abdulli (1940–2019). Organizatorami byli Ambasada Azerbejdżanu na Ukrainie oraz Ukraińsko-Tureckie Centrum przy wsparciu adwokata Shamsiego Magerramowa. Kuratorką wydarzenia była współzałożycielka Ukraińsko-Tureckiego Centrum Maryna Honczaruk. Jak zaznaczają organizatorzy, Abbas Abdulla był najwybitniejszym i najbardziej płodnym azerskim tłumaczem i badaczem literatury ukraińskiej, doskonale władał językiem ukraińskim na wysokim poziomie artystycznym, tłumaczył literaturę ukraińską z oryginału, znał ukraińską kulturę, historię, mentalność i tradycje. Na początku wydarzenia odczytano list od Ministerstwa Kultury i Komunikacji Strategicznej Ukrainy do organizatorów i uczestników wydarzenia, w którym podkreślono znaczący wkład Abbasa Abdulli w rozwój stosunków ukraińsko-azerskich, wartość jego dorobku translatorskiego oraz wagę upamiętnienia artysty. Z przemówieniem powitalnym wystąpił Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Azerbejdżanu na Ukrainie Seymur Mardaliyew. Podkreślił on znaczenie rozwoju dialogu kulturalnego między Ukrainą a Azerbejdżanem, aktualizację kart historii stosunków dwustronnych oraz studiowanie dziedzictwa literackiego wybitnych osobistości, które poświęciły się dyplomacji kulturalnej między naszymi krajami, w tym Abbasa Abdulli. Deputowany ludowy Ukrainy, członek międzyparlamentarnej grupy przyjaźni z Azerbejdżanem Serhij Nahorniak wyraził wdzięczność narodowi azerskiemu oraz prezydentowi Ilhamowi Alijewowi za konsekwentne wspieranie integralności terytorialnej i wszechstronną pomoc Ukrainie. Zaznaczył, że Azerbejdżan jest krajem bratnim dla Ukrainy, a podobne wydarzenia w Kijowie są wyrazem szacunku dla azerskiej kultury, języka i tradycji. Kijowski adwokat Shamsi Magerramow, przy wsparciu którego odbyło się wydarzenie, zauważył: „Abbas Abdulla był jednym z tych, którzy połączyli Ukrainę i Azerbejdżan mocną nicią kulturową. Budował mosty między naszymi narodami poprzez słowo, poprzez szacunek i głębokie zrozumienie obu kultur. Ja, jako ukraiński Azer, uważam za swój obowiązek bycie częścią tych inicjatyw, które jeszcze bardziej zbliżają Ukrainę i Azerbejdżan, oraz pamiętanie o tych, którzy poświęcili swoje życie tej wielkiej sprawie”. W ramach wydarzenia wystąpiły ukraińskie zespoły, które wykonały azerskie tańce i pieśni. Kijowska szkoła tańca ukraińskiego „Barwinoczok” wykonała azerski taniec z gawałami oraz taniec „Ag cziczek”, a wokalny zespół pieśni ludowej „Weselad” – pieśń „Sen gelmez oldun” oraz kompozycję Samiego Yusufa na podstawie gazelu Nasimiego. Również na bandurze zabrzmiały hymn Azerbejdżanu oraz azerskie melodie w wykonaniu Maryny Wysznewskiej. Zabrzmiały wiersze Abbasa Abdulli w wykonaniu aktywistki Poliny Piatnyci, która uczy się języka azerskiego na fakultetach Ukraińsko-Tureckiego Centrum (fakultet działa przy wsparciu Shamsiego Magerramowa). Kuratorka wydarzenia, współzałożycielka Ukraińsko-Tureckiego Centrum Maryna Honczaruk opowiedziała, że za wysokiej klasy przekłady literatury ukraińskiej na język azerski Abbas został laureatem Literackiej Nagrody imienia M. T. Rylskiego w 1984 roku. „Abbas pokochał ukraińską kulturę i choć z czasem jego kariera gwałtownie się rozwijała, stał się nie tylko jednym z najwybitniejszych poetów, tłumaczy, literaturoznawców Azerbejdżanu, ale także wpływowym działaczem społecznym i politycznym, jednak sprawą jego życia pozostała Ukraina. Stał się autorem ponad 200 prac i kilku monografii o azersko-ukraińskich związkach literackich w latach 1840–1940, napisał opracowania o azerskiej „Szewczenkianie” oraz o działalności przedrewolucyjnego ukraińskiego towarzystwa „Proświta” w Baku. W jego dorobku twórczym znajduje się kilka zbiorów autorskich wierszy, w szczególności „Ojcowski próg” (1970), „Czarno-biały świat” (1980), „Twarzą do świtu” (1984) oraz „Karawana, która idzie w wieczność” (1987). W tych książkach można również znaleźć cykle „Ukraińskie wzory” – wiersze poświęcone tematyce ukraińskiej lub zainspirowane Ukrainą. Jako tłumacz i redaktor Abbas włożył znaczny wysiłek twórczy w stworzenie dwóch antologii poezji ukraińskiej – „Sztandar i słońce” (1978), „Mosty”, a także zbiorów poezji Tarasa Szewczenki „Dumy moje, dumy moje” oraz zbioru prozy ukraińskiej „Złota pszenica” (wszystkie – 1979). W przekładzie Abbasa ukazały się „Natalka Połtawka” Iwana Kotlarewskiego, zbiory „Rusałka” Łesi Ukrainki, „Pragnienie” Maksyma Rylskiego, „Protuberancje serca” oraz „Wiersze i poematy” Iwana Dracza. Na język ukraiński poszczególne utwory Abbasa przełożyli Mykoła Mirosznyczenko, Pawło Mowczan, Dmytro Pawłyczko, Petro Perebyjnis i inni” – opowiedziała Maryna Honczaruk. Według niej w Baku zachował się osobisty gabinet pracy Abbasa Abdulli z unikalną biblioteką ukraińsko-azerską, rękopisami i badaniami poety, dlatego ważne jest stworzenie domu-muzeum Abbasa Abdulli w Baku. Da to możliwość szerokiej publiczności zapoznania się z informacjami o unikalnych kartach relacji między naszymi narodami, między naszymi literatami. Goście wydarzenia zapoznali się również z wystawą fotograficzną, na której przedstawiono zdjęcia z jasnych kart życia Abbasa Abdulli, związanych z Ukrainą. Uczestników wieczoru literacko-artystycznego częstowano azerską herbatą i słodyczami. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy, ambasad innych państw, przyjaciel Abbasa Abdulli – ukraiński tłumacz, poeta, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Serhij Borszczewski, wykładowcy i studenci Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki, Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Lingwistycznego, Państwowego Uniwersytetu „Kijowski Instytut Lotniczy” oraz innych uczelni. Ukraińscy pisarze witają azerskiego poetę na kijowskiej ziemi. Pawło Zahrebelny i Abbas Abdulla. Z wierszy Abbasa Abdulli. List do ojca. Planeta Ziemia, do wyjaśnienia. To świat: jedno oblicze jasne, a drugie – czarne. Nie zatrzyma mi chodu jego twardego. Za karawanami, których ślad zasypie piaskiem, ja nie biegnę. Ja wiecznie ojca czekam. Ja czekam. Ale – kto był, ten więcej nie przychodzi, Jakby trzeba było za życie życiem płacić daninę; I nasz mały ogród od żalu smutek rodzi, – Smutna wieść nam z oddali niosła biedę. Moja dusza – twój grób. Tam płomień płonie. Twojej śmierci ja rówieśnik, drogi ojcze, My – śmiercią i życiem połączeni w rodzie. Ja cały wiek pielęgnowałem szalone marzenie – Ciebie zobaczyć! I dotąd jeszcze pielęgnuję tę myśl; światu nie wierzę – ojca czekam. Przełożył Dmytro Pawłyczko. Gorzki świat. Walerijowi Marczence. I spacerować nie spacerowałem w dniach prześlicznych, I błądzić nie błądziłem w nocach przedługich, I w mrozach oraz upałach ja nie byłem bezdomny – O bezduszny, o nieudolny, świecie biedny, gdzie jesteś?! Obdarzyłabyś mnie, mamo, – zjaw się do mnie! Zaklęłabyś mnie, miła, – odezwij się do mnie! Zachowaj-że mnie, Boże, – schyl wysokość do mnie! O bezduszny, o nieudolny, świecie biedny, gdzie jesteś?! Złocistym żwirem stałbym się dla ciebie, marzeniem sennym, sasanką stałbym się dla ciebie, czy wodą rzeczną stałbym się dla ciebie, o bezduszny, o bezradny, świecie biedny, gdzie ty?! Ty jesteś morzem – przez ciebie nie przebrniemy. Ty jesteś łodzią… A gdzie wiosła? Nie przepłyniemy. Ty budowlą, której ścian w proch nie rozniesiemy. O bezduszny, o bezradny, świecie biedny, gdzie ty?! Przełożył Mykoła Mirosznyczenko *** Pamięci A. Krymskiego Dalecy stali się bliskimi, obcy – krewnymi. Ale jeśli krewni stają się obcymi – co temu smutkowi dorówna?! Przełożył Mykoła Mirosznyczenko Przygotowała Hałyna DACIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Skrzydlate kwiaty pola minowego

W USA, dzięki Narodowej Federacji Stanowych Towarzystw Poetyckich (National Federation of State Poetry Societies) Stanów Zjednoczonych Ameryki, ujrzała światło dzienne międzynarodowa antologia poetycka „Sunflowers Rising”: Peace Poems Anthology: by Poets for Peace. – Printed in the United States of America by Buster Bodhi Press, LLC Ormond Beach, FL, 2025. – 210 p. z przedmową „Skrzydlate kwiaty pola minowego” Ihora Pawluka, wśród 173 autorów której znajdują się ukraińscy poeci: Ołeksandr Wertil, Mychajło Żajworon, Iryna Zełenenka, Jurij Łazirko, Ołeksandr Mamaj, Ihor Pawluk, Ludmyła Pawluk, Matwij Smirnow. Proponujemy Państwu przedmowę Ihora Pawluka, poety, profesora katedry prasy ukraińskiej Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki, wiodącego pracownika naukowego Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, która została zamieszczona w Antologii w językach ukraińskim i angielskim. „Dywostruny” z Ostrowa (kierowniczka Łarysa Atamanczuk). Własna inf. Zdjęcia Heorhija Łukjanczuka oraz ze źródeł otwartych front kultury. To potwierdziło: ukraińskie słowo brzmi pomimo wyzwań czasu, stając się artystycznym oporem i źródłem siły. Organizatorzy wyrazili szczerą wdzięczność wszystkim, którzy dołączyli do wydarzenia, i podkreślili wagę wspierania kultury narodowej w trudnych czasach, podaje wydanie „Weczirnij Kyjiw”. silny obrzęd na Podolu. Gość święta – Switłana Skyba z Narodowego kompleksu pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni – poruszyła obecnych opowieścią o ukraińskich żołnierzach, żywych i poległych, godnych swoich matek. Właśnie świadomi Ukraińcy, wychowani w rodzinie z miłością do Ojczyzny, uczciwi i porządni, wywalczają wolność Ukrainy w ciężkiej walce z rosyjskim wrogiem. Pamiętamy o nich! Czcimy ich każdego dnia minutą ciszy! Utalentowana uczennica Kijowskiej dziecięcej szkoły sztuk nr 8 Renata Bakajewa, klasa wokalu estradowego Natalii Maksymczuk, zwróciła się do słuchaczy z wokalną kompozycją, pieśnią Kateryny Komar „Prośba do nieba” – „z pokojem w sercu zmienić cały świat, dać spokój w duszy i ochronić naszą ziemię”. W koncercie zabrzmiały pieśni Tetiany Dyman: „Kołysanka”, do słów Natalki Pokład, „Moim rodzicom”, do słów Ołeksandra Biłasza, „Ukraino moja”, do słów Dmytra Łucenki w wykonaniu duetu wokalnego „Ornament” w składzie Ludmyły Werety i Tetiany Dyman. Utwory fortepianowe wykonali uczniowie szkoły: laureatka konkursów muzycznych Tajisia Nesterenko zaprezentowała dwa utwory – „Oj u poli żyto” oraz „Hołosijiwski wals” do muzyki kompozytorki, a utwór „Їchaw kozak na wijonku” melodyjnie i wyraziście wykonała Karina Chomycz. Program koncertu dopełniły wiersze ukraińskich autorów – Anatolija Kosteckiego, Wasyla Symonenki oraz Wiktora Heraszczenki w wykonaniu prowadzącej. Święto w przytulnej sali Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy odbyło się w ciepłej, przyjaznej atmosferze. Słowo matki, jak ziarno w polu, zawsze kiełkuje do nas dobrem, miłością i wiarą w sprawiedliwość, daje siły, by pokonać życiowe próby. Słonecznik, narodowy symbol Ukrainy, został wybrany symbolem dla tej nie mniej wyrazistej i dynamicznej antologii. Jej 169 poetów zwraca twarze ku Słońcu, aby stworzyć jedną pieśń, w nutach której brzmią motywy zaklinające, żałobne i modlitewne, magia ze łez, uśmiechów, iskier ziemskich ognisk i nieosiągalnych gwiazd. Różnorodne pod względem formy, rytmu, rymu i bez rymu wiersze o pokoju, które weszły do zbioru, są emocjonalno-energetycznymi matrycami duchowo-duszewnego świata człowieka. Ci Poeci – oddaleni od siebie przestrzenią, czasem, religią, ideologią, zamożnością materialną, płcią, kolorem skóry, językiem – są jednak jednością w wieczności i nieskończoności. Wrodzony Poeta wyłapuje poezję we wszystkim. Ta wizja, z jej kolorami, dźwiękami, zapachami i dotykami, natychmiast przynosi w jego utwory sygnały akustyczne, które są przekazywane ludziom planety i kosmosu, a także w czasie, przyszłym pokoleniom. Tak poetyzujemy świat. Podczas wojny gęstość energetyczno-wibracyjna noosfery – informacyjno-muzycznego pola zbiorowej ludzkości – dramatycznie rośnie, odkrywając prawdziwą istotę ludzi i narodów. Emocjonalną historią tej istoty jest poezja, w jej różnorodnych formach i matrycowych przejawach. Wiersze, napisane podczas wojny i o wojnie, są podobne do skrzypiec, które najlepsi mistrzowie wytwarzają w czasie pokoju z drzew, w które kiedyś uderzył piorun, ale które organicznie pragną kwitnienia, ptasich gniazd na gałęziach, owoców... szczęścia, które możliwe jest tylko w czasie pokoju. Wojna to antypoezja, ona ściera półtony. Właśnie dlatego prawdziwi Poeci są błogosławionymi rozjemcami, jak twierdzi ta międzynarodowa antologia od organizacji „Poeci dla pokoju”. Oczywiście, jedną rzeczą jest obserwowanie wojny z odległości czasu i przestrzeni, a inną – żyć w jej epicentrum, jak wielu ukraińskich poetów przedstawionych w tej antologii. Właśnie dlatego ja, w imieniu ośmiu poetów z Ukrainy (włącznie ze mną), szczerze dziękuję za możliwość przedstawienia naszych wierszy na Waszych hojnych warunkach: bezpłatnie i z dodanymi biografiami. Poezja, wyrażona-złożona literami (a nie farbami czy cegłami), ma wyraźne cechy narodowe i wymaga tłumaczenia. I im subtelniejszy poeta, tym trudniej go tłumaczyć. Prawdziwy język duszy nie może być przekazany słowami – tylko Logosem, i najlepiej tłumaczy się milczeniem. A jednak dobrzy Poeci tłumaczą dobrych Poetów. I to jest dobre. Serdeczne podziękowania dla tłumaczy (którzy również są Poetami) ukraińskojęzycznych wierszy przedstawionych w tej antologii: Anastasiji Wołyk, Wiolecie Wysztak, Kostiantynowi Zotowowi, Wiktoriji Mamaj oraz Matwijowi Smirnowowi. I głębokie podziękowania dla poetów Narodowej Federacji Stanowych Towarzystw Poetyckich (NFSPS), którzy zebrali znaczne środki dla Domu Sierot w moim rodzinnym regionie (obwód wołyński). Kosztem honorariów i zysków z tej książki będą kontynuować swoje wsparcie dla dzieci osieroconych na Ukrainie. To najskuteczniejsza zbiorowa Poezja wszystkich czasów i narodów, której głównym czytelnikiem jest sam Bóg, który, jak wiadomo, pragnie miłosierdzia, a nie ofiarności. Chcę, żebyśmy jak najszybciej rozminowali pola słoneczników, które, jak gołębie gniazda (symbole pokoju), staną się bateriami słonecznymi dla naszych dusz, wytwarzając poetycką harmonię, a zatem – pokój, miłość i wolność na naszej planecie i w całym wszechświecie. Minuta ciszy... Tetiana DYMAN, kompozytorka, prowadząca święto

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nie zapomnieli – upamiętnili

22 maja, w dniu ponownego pochówku Tarasa Szewczenki, pod pomnik Proroka w Kijowie przyszli członkowie Proświty, pisarze, artyści i inni nieobojętni ludzie. Narodowy artysta Ukrainy Walerij Frantczuk pokazywał swój obraz z Szewczenką, chór „Proświta” wykonywał ukraińskie pieśni, a każdy z obecnych mógł zabrać głos. Podczas tego wydarzenia wystąpili m.in. byli posłowie do Rady Najwyższej Ukrainy, działacze społeczni Wasyl Kujbida, Jewhen Łupakow i inni. W tym pamiętnym dniu do tarnopolskiej „Proświty” zawitali bandurzyści z tria „Czerwona kalina” (m. Lwów). Jak poinformował przewodniczący Tarnopolskiego Obwodowego Zrzeszenia Petro Szymkiw, kierowniczką tego zespołu przez wiele lat jest Maria Soroka z Tarnopolszczyzny. Była ona uczestniczką pierwszej historycznej wyprawy „Ostatnim szlakiem Kobzarza” w maju 1991 roku. Wydarzenie odbyło się w muzeum krajoznawczym (dyrektor Jarema Szatarski). Współorganizatorem święta był także obwodowy związek kobzarzy (przewodnicząca Maria Jewhenjewa), który zaprosił do udziału wzorowy zespół bandurzystów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Rekord w RIDchramPOEZII

W Kijowie, na Placu Niepodległości oraz w RIDchramPOEZII odbył się wyjątkowy maraton kulturalny, podczas którego ponad 100 ukraińskich poetów ustanowiło rekord Ukrainy w kategorii „Najdłuższe nieprzerwane czytanie przez poetów własnej autorskiej poezji”. Wydarzenie trwało dobę, od 25 do 26 maja, i stało się prawdziwym symbolem niezłomności ukraińskiej sztuki, ponieważ odbywało się przy dźwiękach eksplozji, syren i pracy obrony przeciwlotniczej w Dniu Kijowa. Poinformowali o tym w społeczności RIDchramPOEZII. Pomysł i realizację rekordowego maratonu poetyckiego zawdzięczamy inspirowanej poetce i psycholożce Irenie Słucie, która zjednoczyła artystów wokół wspólnej sprawy. Wsparli ją współorganizator Ihor Didkowski oraz organizacja społeczna „RODOVIDsvit”. Mimo trudnych okoliczności i pilnych zmian w formacie wydarzenia, w tym wymogu prowadzenia czytań na żywo nawet w czasie godziny policyjnej, organizatorom udało się zrealizować zamysł bez przeszkód. Uczestnicy, którzy przyjechali z różnych zakątków Ukrainy, czytali własne wiersze za dnia i w nocy, łącząc głosy w potężny kulminacyjny akord: wiersz Łesi Ukrainki, muzykę Tetiany Dymań w pięknym wykonaniu Ludmyły Semenenko, Artystki Ludowej Ukrainy, przy akompaniamencie autorki muzyki. Wspaniały, przenikliwy głos śpiewaczki wypełnił salę i zachwycił gości swoim kunsztem, nastrajając ich pozytywnie. Występ Natalki Poklad, znanej poetki, działaczki społecznej, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zainteresował opowieścią o wydanej książce „Maniwskie wesele”. Opowieści matki, długie i stopniowe, zapisane ręką córki, zachowały dla nas tradycję narodu ukraińskiego – dawne we-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Wszystko zaczyna się od matki

Tak pisał poeta Anatolij Kostećkyj. Pod takim hasłem odbył się wieczór muzyczno-literacki z okazji Dnia Matki i Dnia Rodziny w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. W życiu każdego człowieka najdroższą i najlepszą osobą jest matka. W dniu święta dziękujemy naszym mamom za ich miłość i troskę. Głównym motywem wieczoru była rola matki w rozwoju dziecka, rola rodziny w kształtowaniu człowieka oraz przekazywaniu duchowych i kulturalnych tradycji. W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy święto matki rozpoczęło się piosenką „Dawna wiosna”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przynajmniej w jednym z wiodących języków europejskich. I właśnie taką książkę, jak „Sad Getsemański”. Minie dziesięć lat nieustannej, żmudnej pracy, bezlitosnej walki politycznej i walki w szpitalnych salach z własnymi dolegliwościami (przecież był ciężko chory), zanim wreszcie Bagriany w liście do swojego młodszego przyjaciela, również Ukraińca na obczyźnie, który opiekował się losem książki, Danyła Zawertajła z 6 kwietnia 1961 roku napisze: „Ja sam nie wierzę, że książka wyszła, choć ona oto leży u mnie na stole (franc. Le Jardin de Gethsemani. – O. Sz.). To tak trudno w naszych warunkach, a jeszcze we Francji, a jeszcze w takim wrogim pierścieniu (bolszewicy, białogwardyjska hołota, sowiecka agentura i swoi głupcy)… Zainteresowanie francuskiego wydawcy ukraińskim pisarzem – to rzecz godna podziwu...”. A przetłumaczył powieść znany w tamtym czasie działacz polityczny i społeczny pochodzenia żydowskiego Hryhorij Aleksinski, emigrant, ale rosyjski. Wydawał on gazetę „Oswobozdienije”, również w Nowym Ulmie, gdzie mieściło się wydawnictwo „Ukraina”. Właściwie wydawnictwo było jedno – „Ukrainśki wisti”, które drukowało znaną pod tym samym tytułem (i autorytatywną!) gazetę, a już przy nim pod różnymi nazwami pojawiały się inne: „Ukraina”, „Prometej”, „Na hori”, „Imeni M. Chwylowoho” itd., wydając książki, almanachy, czasopisma, albumy, podręczniki, zbiory dla dzieci, kalendarze. To był 1961 rok – początek słynnych lat 60. (Mamy wszelkie podstawy uważać, że na czele szistdesiatnykiw, choć po tamtej stronie żelaznej kurtyny, stał właśnie on, Bagriany). Powieść „Sad Getsemański” czytano już nie tylko po ukraińsku, ale i po francusku. Jeszcze 21 marca 1962 roku Bagriany pisał do wspomnianego już adresata: „Jest niemieckie wydawnictwo, które chce wydać mój „Sad Getsemański”, ale postawiłem warunek, żeby tłumaczenie zostało zrobione z ukraińskiego (wyróżnione przez Bagrianyego. – O. Sz.) języka, czyli z oryginału, ponieważ tłumaczenie z tłumaczenia oddala treść i nie gwarantuje przed różnymi przekłamaniami…”. Później, 17 sierpnia 1962 roku: „Sprawa z tłumaczeniem posuwa się pełną parą. Tylko, prawdę mówiąc, zupełnie się zakręciłem z tym, bo tłumaczka (bukowińska Niemka) zna język ukraiński nasz zachodni, ale nie zna posowieckiego, z jego mnóstwem neologizmów i specyficznych terminów, zwłaszcza w tej książce, gdzie odzwierciedla się rzeczywistość, na słowa i pojęcia której nie ma wyjaśnień w żadnych światowych słownikach (wyróżnione przez nas. – O. Sz.). I ja wszystko to muszę wyjaśniać jej listownie. Wszystkie te WCzK, OGPU, UGW, CERABKOPY, „czarne worony”, stukacze, seksoci, korpusy, operacyjnicy itd. itd. Wyobrażacie sobie, jaka to praca, kiedy w książce jest 560 stron i wszystkie one pełne niezrozumiałych słów! Oto nad czym ja się rozbijam…”. Wiemy, że była bukowinka Maria Olga von Strekow skończyła była tłumaczyć „Sad Getsemański” na język niemiecki, nawet przesyłała jego tekst Bagrianemu do autorecenzji, ale dalsze losy tego rękopisu, niestety, nie są znane. W Niemczech w 1961 roku aż w trzech nakładach wyszedł inny utwór I. Bagrianyego „Tyhrolovy” (w tłumaczeniu „Das Gesetz der Taiga” – „Prawo tajgi”), trafiając do katalogu najlepszych wydań dla młodzieży szkolnej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Książka, która powinna ostrzec ludzkość. Niewyuczone lekcje od Iwana Bahrianego

Ołeksander Szuhaj „Człowiek – to najwspanialsza ze wszystkich istot. Człowiek – to najnieszczęśliwsza ze wszystkich istot. Człowiek – to najpodlejsza ze wszystkich istot. Jakże ciężko z tych trzech rubryk wybrać pierwszą, by dowieść jej przykładem” – te słowa zaczerpnięto z powieści „Sad Getsemański”. Z utworu, który obok powieści „Łowcy tygrysów” (jak wiadomo, I. Bahrianyj najpierw napisał „Łowców tygrysów”), bez przesady stał się prawdziwym wyrokiem dla totalitarnego systemu i dziełem znaczącym w literaturze ukraińskiej. Choć nie tylko w ukraińskiej. Przypomnijmy: oba utwory zostały przetłumaczone na inne języki. Iwan Bahrianyj pokazuje koszmar śledztwa, przez którego krwawe kręgi przeszły miliony naszych rodaków w stalinowskich katowniach, taśmociąg przesłuchań, którego nie wytrzymywali nawet mężni bojownicy z carskim reżimem, bohaterowie wojny domowej. Bo taka była orientacja polityczna „budowniczych nowej ery”, taka była filozofia ochłosu, który przejął władzę. „Nie liczcie na żadne miłosierdzie, bo człowiek jest zerem. Okrutnie się mylicie, jeśli myślicie, że ktoś się tu będzie z wami cackał. Nie mamy czasu się cackać. Was – i nie tylko was osobiście, a wszystkich tam – tutaj zmiażdżą jak muchę i nikt nie będzie żałował. Nawet okiem nie mrugnie. W ZSRR ludzi wystarczy!” – takie było myślenie pachołków stalinowskiej dyktatury, którzy robili szmatę z podejrzanego, przekształcali niewinnych ludzi we „wrogów ludu” i w najlepszym razie zasilali nimi milionowe tłumy niewolników w obozach koncentracyjnych. Niestety, lekcje (ostrzeżenia i przestrogi) od Iwana Bahrianego nie zostały przez ludzkość jak dotąd należycie wyuczone i przyswojone. Zamiast dawnego stalinowskiego reżimu, na jego własnych „fundamentach” i postulatach, w obecnej Rosji po dekadach uzurpacji władzy przez podstępnego czekistę pojawił się krwawy reżim putinowski, pragnący światowego rewanżu, czyli powrotu, według trafnego określenia prezydenta USA Ronalda Reagana, imperium zła – ZSRR. Właśnie w tym celu jedenaście lat temu rozpętano niespotykaną dotąd w historii pod względem zniszczeń, grabieży i masowych morderstw wojnę przeciwko niepodległej, suwerennej Ukrainie – jednej z założycielek światowej Organizacji Narodów Zjednoczonych. W istocie, po minionej II wojnie światowej i zwycięstwie nad hitlerowskim nazyzmem rozpoczęto III wojnę światową. Przecież przed tym nieszczęściem nikt się nie ukryje: ani w Europie, ani w Azji, ani za oceanem… W powieści jest doprawdy wiele autobiografizmu. Przecież Iwan Bahrianyj nie z cudzych słów wiedział, czym jest taśmociąg w areszcie śledczym i jak czuje się człowiek w „jeżowych rękawicach” (był taki najwyższy sadysta o nazwisku Jeżow) – sam przeszedł przez te kręgi piekła i cudem pozostał przy życiu. Ale nie warto utożsamiać głównego bohatera Andrija Czumaka z autorem. Bo „Sad Getsemański” to zjawisko dość specyficzne w literaturze ukraińskiej. To, jak zaznaczył literaturoznawca Hryhorij Kostiuk, symbioza „utworu fabularnego i reportażu wspomnieniowego”. Zatem w pisarzu ścierają się dwie żywioły – rozbudzona wyobraźnia twórcza, z jednej strony, i przeładowanie nadmiernymi szczegółami z własnej więziennej „praktyki” – z drugiej. Czuć próbę autora zachowania autentyczności opowieści, ale jednocześnie stworzenia nowej rzeczywistości – estetycznej. I mimo wszystko człowiek jest najwspanialszą ze wszystkich istot. I kiedy żyje wiarą i prawdą, kiedy jest zakorzeniony duszą w ojczystej ziemi, kiedy szanuje zwyczaje swoich przodków, wtedy żadne zło nie może wziąć nad nim góry. W istocie taką osobowość w postaci Andrija Czumaka stawia nam za wzór autor „Sadu Getsemańskiego”. Posłuchajmy przestróg i życzeń Iwana Bahrianego. Nie straciły one na aktualności. Lecz oto bieda: i sam autor, i wydawnictwo o tak wymownej nazwie „Ukraina”, gdzie powieść w 1956 roku po raz pierwszy ujrzała światło dzienne (napisana w latach 1948–1950), przebywali daleko od ojczystej ziemi. Aż za dwiema granicami, jak za dwiema głuchymi kłódkami. Ściślej – na obczyźnie, na wygnaniu. W niemieckim miasteczku Nowy Ulm, nad Dunajem. I na pierwszy rzut oka tylko ta niespokojna rzeka, od dawna opiewana przez naród ukraiński, a więc duchowo z nim spokrewniona, wiązała Bahrianego – w przenośni i w sensie dosłownym – z Ukrainą. Na stronie tytułowej powieści „Sad Getsemański” widniało bardzo ważne zastrzeżenie autora: „Wszystkie nazwiska w tej książce, jak i nazwiska wszystkich bez wyjątku przedstawionych tu pracowników NKWD i administracji więziennej, a także wszystkie nazwiska więźniów (z wyjątkiem tylko kilku zmienionych) – są prawdziwe”. Nie ukrywał swojego nazwiska i on, Bahrianyj. Już w tamtym czasie dobrze znany na emigracji (i nie tylko na emigracji, przecież Bahrianego znano, polowali na niego ci sami enkawudziści z Moskwy i Kijowa, dlatego zmuszony był nosić zaszytą w ubraniu ampułkę z cyjankiem potasu) działacz polityczny i pisarz. Właściwie jego nazwisko stało się popularne jeszcze w 1946 roku, w szczytowym momencie repatriacji. Właśnie wtedy pojawił się pamflet I. Bahrianego „Dlaczego nie chcę wracać do ZSRR?”. Napisana w ciągu doby w zimnej kuchni baraku obozowego, niewielka – wielkości dłoni, na 38 stronach, ta książeczka po raz pierwszy dała przekonującą odpowiedź na postawione sakramentalne pytanie, podnosząc z kolan i wlewając poczucie godności w serca wczorajszych uciekinierów z Sowieckiego imperium, zastraszonych, prześladowanych i tutaj, na obczyźnie. W rezultacie, kiedy przedstawiciele wojskowej, w szczególności amerykańskiej administracji, którzy na mocy układu poczdamskiego ściśle współpracowali z sowiecką komisją repatriacyjną, pytali o narodowość, wydawałoby się zwykła broszura była dla każdego z nich na wzór paszportu. Co więcej, swoistą listą żelazną: „Nam świat może nie uwierzyć! Dobrze! To niech nam urządzą sąd. Niech nas sądzą, ale w Europie, w obliczu całego świata. Niech nas oskarżają o co chcą, ale niech nas sądzą przedstawiciele cywilizowanego świata (…) Ale na taki sąd Stalin nie pójdzie!”. Podżegaczowi straszliwej wojny przeciwko Ukrainie, kremlowskiemu ludożercy Putinowi, nawiasem mówiąc, też wypisano nakaz aresztowania do Międzynarodowego Trybunału w Hadze, ale w wyniku zapomnianych przez narody i przede wszystkim przez ich przywódców-rządzących dawnych lekcji sprawa obraca się tak, że prowadzi się z nim nawet jakieś rozmowy (o co?) i ściska zbrukane ukraińską (choć nie tylko ukraińską) krwią dłonie. I dzieje się to już w pierwszej ćwierci XXI wieku! Czyż to nie szaleństwo?! Ale wtedy, w latach 40. XX wieku, niszczycielski dokument „Dlaczego nie chcę wracać do ZSRR?”, od razu przetłumaczony na inne języki – angielski, francuski, hiszpański, bez wątpienia miał swój wpływ na świadomość zachodniego świata. I oto w ślad za nim – nowa fundamentalna książka – „Sad Getsemański”! Co do objętości – 560 stron. A co do treści… Jaki wolumin zdołałby pomieścić tyle sprawiedliwego bólu wielomilionowego narodu, położonego w samym centrum Europy i wyniszczanego przez wieki, a zwłaszcza w ostatnich, bolszewickich dekadach z taką metodyczną konsekwencją, z takim szatańskim zapałem, przy milczącym przyzwoleniu całej światowej wspólnoty? Uderzająca przekonującość powieści „Sad Getsemański”, naszym zdaniem, nie tylko w mistrzowskim przedstawieniu potężnej stalinowskiej maszyny samowoli, despotyzmu i bezprawia, która niszczyła człowieka moralnie i fizycznie (na co wskazywali inni badacze); nie w dokładnych opisach więziennego bytowania, przesłuchań i tortur (choć te przenikliwe, z dokumentalną dokładnością opisy zaświadczyły, że utwór w znacznej mierze jest autobiograficzny); nawet nie w przeciwstawieniu siłom zła potężnego, niemal fantastycznego ducha i woli, które nie pozwalają złamać się więźniowi wprost w nieludzkich warunkach. Nie! Wszystko to byłoby, być może, nie tak demaskatorskie i dotkliwe, gdyby pisarz nie doszedł (jako pierwszy orząc tę ciernistą niwę!) do prostego i zarazem genialnego wniosku, danego ustami katowanego przez sadystów głównego bohatera powieści Andrija Czumaka: „Jeden – to może być wróg ludu. Dwóch – może być. Tysiąc – także może być. Ale setki tysięcy! Ale miliony!! To już nie wrogowie ludu. To jest naród. Naród (wyróżnione przez Bahrianego. – O. Sz.). Rozumiecie? Czy nie znacie matematyki? To naród!”. Wczytajmy się w te słowa dzisiaj. I przemyślmy je. A co z otaczającym światem? Jak na to reaguje on? Czy zmądrzał, czy stał się lepszy? Czy posłuchał przestróg ukraińskiego pisarza? Bahrianyj bardzo precyzyjnie, niemal aforystycznie formułował to, co chciał powiedzieć światu. Tak, w innej jego powieści „Człowiek biegnie nad przepaścią”, napisanej w latach 1948–1949, ale wydanej już pośmiertnie, prymatem filozoficznego myślenia stał się człowiek jako jednostka, jako cząstka narodu. Właśnie ta, ważna, można by rzec, atomowa, elementarna cząstka, z której składa się żywa materia każdego etnosu. Czy może jednostka czuć się wolną, dopóki zniewolonym, upokorzonym, prześladowanym jest jego naród? Człowiek biegnie nad przepaścią… Dlatego też ta, wcielona w wyrazisty obraz artystyczny, bahrianyjowska teoria uniwersalnej demokracji, niezależnie od tego, czy wiedziano o jej autorze, stała się podstawą myślenia i przemian społecznych krajów powojennej Europy. A we Wschodniej, w szczególności w byłej Czechosłowacji, później podjęto próbę zbudowania „socjalizmu z ludzką twarzą”, od razu zmiażdżonego przez sowieckie czołgi. Wspomnijmy próbę rewolucji ludowej przeciwko moskiewskiemu dyktatowi na Węgrzech w 1956 roku. I czym to wtedy skończyło się w jej stolicy Budapeszcie: mnóstwem trupów tych, którzy wyszli na pokojowy protest przeciwko militarnej ekspansji ZSRR. I już po dziesiątkach lat w tej samej europejskiej stolicy (czyż to nie paradoks?) przez najwyższe upoważnione osoby, prezydentów Rosji, USA, Wielkiej Brytanii i Francji, do których później dołączyła ChRL, podpisano tak zwane (w istocie fałszywe!) Memorandum Budapeszteńskie o gwarancji bezpieczeństwa wolnej i niepodległej Ukrainy. A w zamian zabrano jej broń jądrową, która w rzeczywistości mogła niezawodnie gwarantować nienaruszalność granic państwowych przed jakimkolwiek podstępnym i okrutnym agresorem, w szczególności takim, jak putinowska Rosja… Zaledwie powieść „Sad Getsemański” wyszła z druku, autor przesłał ją W. Wynnyczence, którego utworami zachwycał się jeszcze jako młodzieniec w rodzinnej Ochtyrce na Sumszczyźnie. Ale teraz Wynnyczenko, były premier rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej, tak samo przebywał na emigracji – we Francji. Nie zwlekając, odpowiedział autorowi (dotąd nigdy nie korespondowali i osobiście się nie znali): „Wielce Szanowny Iwanie Pawłowiczu, wielkie dzięki Panu za przysłanie książki i za książkę. Jest ona wielkim, wołającym i strasznym dokumentem (…) Ale chciałbym Pana zapytać: czy robi się przez kogoś cokolwiek dla ogłoszenia tego dokumentu przed światową opinią? Czy czynione są starania o przekład jej na obce języki? Zrobię wszystko, co w mojej mocy, dla Pana wielkiej książki i dla prawdy”. Wynnyczenko dobrze zdawał sobie sprawę, jak wiele znaczy przetłumaczyć książkę ukraińskiego autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Właściciel «Złotego pistoletu» mieszka w Kozowej

Lubow Malećka, Tarnopol Literatura detektywistyczna to coś więcej niż zwykły gatunek. To sztuka zawiłych fabuł, nieoczekiwanych rozwiązań i intelektualnych gier między autorem a czytelnikiem. Współczesny detektyw się zmienił: od klasycznych historii o genialnych śledczych do psychologicznych thrillerów, które badają głębie ludzkiej świadomości. Ale to, co najważniejsze, pozostało niezmienne – napięcie, intryga i pragnienie czytelnika, by poznać prawdę. I podczas gdy ktoś mówi, że w literaturze ukraińskiej jest bardzo mało utalentowanych autorów, piszących solidne, mocno osadzone w fabule teksty, miłośnicy gatunku chętnie czytają i kolekcjonują najlepsze ukraińskie thrillery naszego rodaka Ołeksija Wołkowa: „Wilczy księżyc”, „Wykonawca”, „Podróż w beznadzieję”, „Dzień odbycia”, „Amnestia dla hakera”, „Zwycięzca otrzyma wszystko”, „Szpital na odludziu”, „Ślad na wodzie”, „Emisariusz”, „Martwe kwiaty”… Porywające, przerażające, mistyczne historie nie pozwalają ani na chwilę się znudzić. Te detektywy dawno zdobyły względy wśród miłośników książek, a każde nowe wydanie staje się wydarzeniem w świecie literackim. W tym roku znany pisarz obchodzi jubileusz – to dobra okazja, by przypomnieć jego twórczą drogę, najsłynniejsze dzieła i wpływ na gatunek literatury detektywistycznej. Co wyróżnia książki Ołeksija Wołkowa? Czym odznaczają się jego detektywy? Jak łączy tradycje gatunku z nowymi tendencjami? O tym i o wielu innych sprawach – w tym jubileuszowym artykule. Ołeksij Michajłowicz Wołkow – ukraiński lekarz i pisarz. Mistrz gatunku detektywistycznego i poeta-pieśniarz. Członek Narodowej Spółki Pisarzy Ukrainy. Absolwent Tarnopolskiego Instytutu Medycznego. Chirurg. Zaczął pisać jeszcze podczas studiów, drukować – od 2001 roku. Kariera medyczna Wołkowa ściśle splata się z jego działalnością literacką i stanowi jaskrawy przykład tego, jak doświadczenie zawodowe może wzbogacać twórczość literacką. Ołeksij Wołkow czerpie fabuły do swoich detektywów z własnego zawodu i osobistych obserwacji, dlatego w jego tekstach tak wiarygodnie ukazana jest głęboka znajomość ludzkiej psychologii i aspektów medycznych. W powieści „Szpital na bezludziu” prawdziwie pokazano realia szpitali, problemy, z którymi zmaga się medycyna, a które rzadko naświetlają środki masowego przekazu; powieść „Szpital” rozgrywa wydarzenia w murach dawnego klasztoru, przerobionego na szpital, gdzie personel placówki odkrywa tajemnice przeszłości… W wielu utworach autora występują sceny z opisami różnych przypadków medycznych, które prawdopodobnie naprawdę miały miejsce. Wbrew błędnym wyobrażeniom, że detektywistyczno-sensacyjne historie rodzą się przeważnie z fantazji, każda książka Ołeksija Wołkowa w tym czy innym stopniu opiera się na rzeczywistych pierwowzorach, które przechodzą przez filtr autorskiej wyobraźni. Autor mistrzowsko odsłania wewnętrzny świat swoich bohaterów, dzięki czemu stają się oni żywi i wielowymiarowi. Bohaterowie detektywów pana Wołkowa to nie tylko śledczy czy przestępcy, lecz także zwykli ludzie z własnymi lękami, wątpliwościami i konfliktami. Ich motywy często wykraczają poza zwyczajność, ukazując głębię ludzkiej natury i dramatyzm relacji międzyludzkich. Należy zaznaczyć, że stuprocentowo pozytywnych postaci w twórczości Ołeksija Wołkowa nie ma; nie idealizuje on bohaterów, a wręcz przeciwnie, poprzez ich wady odsłania ich typy. Biorąc pod uwagę złożoną psychologię bohaterów, pisarz buduje także niełatwe linie fabularne: od ciekawych, zagmatwanych historii i nieoczekiwanych zwrotów akcji, a jeszcze bardziej zaskakujących rozwiązań, od których nie sposób się oderwać. Już od pierwszego zdania czytelnika czeka napięta intryga, która natychmiast wciąga i tworzy atmosferę niepokoju: „Obrzeża małego miasteczka. Zmierzch. Mężczyzna w pogniecionej, podartej piżamie biegł, nie zważając na drogę…” (początek powieści „Szpital na pustkowiu”) lub „Było ich troje przeciw niemu jednemu. Ustawieni półkolem, sprężynowali na lekko ugiętych nogach, gotowi w każdej chwili rzucić się naprzód...” (początek powieści „Dzień odbycia”). W takim kompozycyjno-znaczeniowym wstępie zawarte są styl, ton, tematyka, ramy gatunkowe oraz efekt tajemniczości. Rozwiązanie często ma podłoże filozoficzne lub moralne, skłaniając do zastanowienia nad naturą dobra i zła. Oprócz porywających przygód, wątków miłosnych i odsłaniania problemów społecznych, właściwych tekstowi artystycznemu, detektywy Ołeksija Wołkowa zbudowane są na złożonej, logicznie wielowarstwowej konstrukcji, w której wszystkie elementy muszą pod koniec zejść się z architektoniczną precyzją. Zdaniem pana Wołkowa detektyw jest najdoskonalszym gatunkiem literackim, a jego miłośnicy, oprócz banalnych czytelniczych przyjemności, otrzymują także „gimnastykę dla mózgu”. O tak złożonej i nieoczekiwanej fabule, której nie da się przewidzieć, świadczy także powieść „Podróż w bezbrzeżną beznadzieję”, w której przypadkowa znajomość Andrija i Liny w podmiejskim pociągu przeradza się w niebezpieczną przygodę, pełną nieoczekiwanych zwrotów i moralnych wyborów. Autor zmusza do zastanowienia nad tym, ...jak cienka jest granica między obowiązkiem zawodowym a osobistymi uczuciami. Detektywom Ołeksija Wołkowa właściwe są piękny, niewymuszony język, narracyjna manera, subtelny autorski humor i szeroka paleta środków artystycznych. Analizując detektywistyczne thrillery pisarza, warto zatrzymać się dokładniej na takiej cesze jego artystycznego pisma, jak elementy mistyki. Ona w wielu jego utworach staje się siłą napędową, wpływa na działania bohaterów i rozwój wydarzeń. Autor wykorzystuje nadprzyrodzone elementy, by podkreślić stany psychiczne bohaterów, stworzyć atmosferę napięcia i niepewności. Rzeczywistość i sny splatają się – czasem trudno zrozumieć, gdzie jest prawda, a gdzie złudzenie. Ten chwyt wzmacnia napięcie psychologiczne i tworzy efekt „rozmytej świadomości” – stanu między dwoma światami. Wydarzenia mistyczne, które nie zawsze mają jednoznaczne wyjaśnienie, odzwierciedlone są w utworach „Obca tarcza” (śledztwo detektywistyczne, które rozciągnęło się od zachodu Ukrainy aż do dalekiego Urengoju i towarzyszy mu symboliczny obraz czarnego psa); „Dzień odjazdu” (w podziemnym świecie, na przełomie dwóch tysiącleci, podczas badania jaskiń krasowych dochodzi do tajemniczych wydarzeń, które trudno wyjaśnić z pozycji rzeczywistości); „Wilczy księżyc”, „Martwe kwiaty”, „Wykonawca”, „Nie proś o litość w cieniu” (powieści, w których ostra, porywająca intryga, karkołomne przygody, przeszłość przeplatają się z teraźniejszością, a elementy mistyczne dodają głębi i napięcia fabule). Przyroda w powieściach Wołkowa także nierzadko nabiera mistycznego brzmienia: las, noc, stary budynek, mgła – to wszystko nie tylko tło, lecz także czynniki, które zanurzają czytelnika w mroczną, a czasem wręcz przygnębiającą atmosferę śledztwa i dodają ostrości fabule. Wielokrotnie w utworze artystycznym obecne są motywy łowieckie – powieści „Obca tarcza”, „Ślady na wodzie” (najwyraźniej dla autora łowiectwo to nie tylko pasja czy sposób wypoczynku, lecz zrozumienie praw współistnienia człowieka z przyrodą). Utwory często zbudowane są na retrospekcjach w przeszłość – powieści „Szpital”, „Emisariusz”. Wątek miłosny ściśle splata się z kryminalnym w powieści „Zwycięzca otrzyma wszystko”, gdzie czytelnik znajduje się w atmosferze 90. lat – czasy bandyckich rozrachunków, haraczy, nielegalnych interesów na granicy, samochodów i wyścigów samochodowych. Wołkow wplata w swoje utwory ważne kwestie społeczne, takie jak korupcja, niesprawiedliwość, wybór moralny i presja psychologiczna we współczesnym społeczeństwie. Dzięki temu jego książki rezonują z rzeczywistością i stają się jeszcze bardziej aktualne. U Ołeksija Wołkowa czytelnik występuje jako pełnoprawny uczestnik wydarzeń. Autor daje mu te same fakty (prawdziwe lub zmyślone), co detektywowi. I teraz obaj mogą razem ułożyć logiczny łańcuch, by wskazać mordercę. Ale byłoby to zbyt proste. Dlatego autor często podsuwa czytelnikowi fakty korzystne dla siebie, dając miłośnikowi thrillerów z wartką akcją możliwość spróbowania samodzielnego odgadnięcia tajemnicy i wyprzedzenia bohatera-detektywa. Jednak potem czytelnik rozumie, że został puszczony fałszywym tropem, ponieważ wszystko w rzeczywistości jest inaczej. Takie perypetie rozgrywają się także w wartkim psychologicznym kryminale „Amnestia dla hakera” (rękopis książki zdobył pierwszą nagrodę Międzynarodowego Konkursu Literackiego „Koronacja słowa – 2005” w kategorii „Powieści”). Podpis mordercy w utworze jest oczywisty, wszędzie zostawia przesłanie „Tu był Haker”, lecz śledztwo krąży w kółko, wszędzie spóźniając się o kilka minut. Misternie zakręcona fabuła i napięta akcja połączyły się z wyrazistymi postaciami i głębokim psychologizmem. Główny bohater przekwalifikował się z komputerowego nowicjusza na hakera, wpadł na trop wielkich pieniędzy, zdemaskował przestępców, znalazł prawdziwą miłość i w końcu przywrócił sprawiedliwość. Nieoczekiwane zakończenie jest nieprzewidywalne. Kolejnym znaczącym dziełem Ołeksija Wołkowa jest powieść „Wilczy księżyc”. Fabuła, nasycona różnorodnymi wydarzeniami, rozwija się bardzo dynamicznie. Bohdan Waribrus – były nauczyciel historii, „czarny archeolog”, który odnalazł unikatowe znalezisko w ukraińskich lasach, zmuszony jest stawić czoło całemu światu. Przeciwko niemu stoi bezlitosny skorumpowany system, gotowy w każdej chwili zniszczyć nieposłusznego człowieka. Znalazłszy się na skrzyżowaniu trzech interesów, stoi pod lufą policji, argentyńskiej mafii i dawnego szkolnego wroga, który również nie jest przeciwny załatwieniu swoich porachunków... Podobne fabuły są cenne nie tylko tym, że niesłusznie oskarżony ucieka przed pościgiem, lecz przede wszystkim pragnieniem zbiega, by samemu odnaleźć mordercę. Postaci w powieści są nakreślone wyraźnie i jaskrawo. Wołkow misternie tworzy obrazy, które zapamiętuje się na długo: od głównego bohatera po tajemniczych antagonistów. Lecz najciekawsze jest to, jak autor odsłania psychologiczne motywacje postaci. W centrum powieści znajduje się walka nie tylko z zewnętrznym wrogiem, lecz także z własnymi lękami. Ta książka skłania do zastanowienia się nad pytaniem: co sprawia, że człowiek przeciwstawia się systemowi, wiedząc, że szans na zwycięstwo prawie nie ma? Rękopis powieści „Wilczy księżyc” został uhonorowany specjalnym wyróżnieniem Międzynarodowego Konkursu Literackiego „Wielka Koronacja słowa – 2015”. Nawiasem mówiąc, Ołeksij Wołkow jest posiadaczem wielu odznaczeń, wśród których jeszcze nie wspomniano: Grand Prix Ogólnoukraińskiego Konkursu „Złoty babaj” za rękopis powieści „Pies”, który ukazał się pod tytułem „Wykonawca” (2000). Laureat obwodowej nagrody im. Bohdana Lepkiego w kategorii „Literatura”. Za znaczący wkład w rozwój współczesnej ukraińskiej powieści sensacyjnej w 2013 roku otrzymał nagrodę „Złoty pistolet”. A niedawno ukazało się jego nowe dzieło – powieść historyczna „Odrzuceni przez Boga”, która zdobyła Grand Prix „Wielkiej Koronacji słowa-2021”. Opowiada ona historię dwóch nastolatków z podolskiej wsi porwanych przez Tatarów. Po latach poniewierki jeden z nich trafia do Niderlandów, znajdujących się pod władzą cesarza Karola V Habsburga, gdzie zyskuje sławę jako żeglarz, artysta i wojownik. Drugi wzbija się wysoko ponad przywódcą śródziemnomorskich piratów, który służy tureckiemu sułtanowi Sulejmanowi I. Okrutna konfrontacja dwóch imperiów niszczy marzenia rodaków i kieruje obu ku najsłynniejszej bitwie morskiej epoki, gdzie, straciwszy wszystko, otrzymują iluzoryczną nadzieję powrotu do domu... „Odrzuceni przez Boga” – pierwsza i wyjątkowo udana próba mistrza gatunku detektywistycznego stworzenia prawdziwej powieści historycznej, zajrzenia w odległą przeszłość początku XVI wieku i wcielenia się w człowieka innej epoki. Również w dorobku twórczym Ołeksija Wołkowa znajdują się zbiór opowiadań „Ostatni krążek” oraz scenariusz filmowy „Szpital”, które potwierdzają różnorodność gatunkową jego twórczości. Jak twierdzą krytycy literaccy, utwory naszego rodaka mają wyraźnie zaznaczoną kinematograficzność. Jego opisy są bardzo plastyczne: czytelnik łatwo „widzi” sceny, jakby kadry filmu. Mistrzowsko posługuje się dynamicznymi dialogami, precyzyjnymi szczegółami, obrazami zrozumiałymi dla Ukraińców, zmianami rytmu narracji, co tworzy efekt obecności – jakbyś znalazł się wśród bohaterów. Jestem przekonana, że ten, kto przeczytał choćby jedną książkę Wołkowa, na zawsze zmieni swoje wyobrażenia o kryminale, ponieważ twórczość naszego mistrza powieści detektywistycznej intelektualnej wyróżnia się wielowarstwowością i głębokim psychologizmem. Jego powieści łączą dynamiczną fabułę, elementy mistyczne, podteksty filozoficzne, przestrzeń do refleksji i własnych interpretacji oraz emocjonalne napięcie, tworząc unikalny styl autora. Bohaterowie jego utworów są zawsze niejednoznaczni, a dobro i zło nie mają wyraźnych granic. Mistyka w jego powieściach jest nie tylko atmosferyczna, lecz także filozoficzna, często związana z tematami wiary, winy, wyboru i wewnętrznych lęków. Dlatego warto zaznaczyć i podkreślić: utwory Ołeksija Wołkowa to nie tylko rozrywkowe kryminały, lecz głębokie, wielowarstwowe historie, które poruszają wieczne pytania i zostawiają ślad w świadomości czytelnika.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Diw – hipostaza Welesa czy „zewnętrzna dusza” śpiewaka-czarownika Bojana?

Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych. Diw – prasłowiańskie bóstwo pogańskie. W „Słowie” Diw wspomniany jest w dwóch miejscach: a) diwъ kliczetъ wrъchu drewa – kiedy Igor wyrusza na wyprawę, ale natura daje mu niedobre znaki, i b) uże wrżesa diwъ na zemlu – kiedy Igor został rozbity i wzięty do niewoli. Te wersy wywołały mnóstwo dyskusji, w szczególności, po czyjej stronie jest Diw – Rusów czy Połowców? Jeśli Diw jest współmierny z staroukraińskim diwyj „dziki”, to może chodzić o istotę mitologiczną w rodzaju leszego (lisz „leśny, leszy” – przymiotnik od lisъ „las”, jak *chorsz „dobry” – przymiotnik od Chorsa). Wtedy diwъ w drugim fragmencie może być nie błędem kopisty, a pojęciem zbiorowym (na przykład „dzikie ptactwo”). Elpidifor Barsow (w fałszerstwach folkloru nieposądzany) przytacza „ludowy opis diwa”: to ptak wieszczy, który siedzi na suchym drzewie i huka, świszcze po wężowemu, krzyczy po zwierzęcemu, z nosa iskry, z uszu dym. Odpowiedniki Diwa są u Słowian południowych. Samodiwy w pieśniach bułgarskich żyją na drzewach i krzyczą. Sołowiej-Rozbójnik z byliny i szczególnie ukraińskiej bajki jest podobny do diwskiego starszyzny z pieśni serbskiej. Odpowiedniość Diwa ze „Słowa” bułgarskim samodiwom i serbskiemu diwskiemu starszyźnie pozwala przypuszczać prasłowiańskie źródło imienia i obrazu. Antycznego gryfa w tłumaczeniach nazywają diwъ. Inny wariant rozumienia Diwa – widzieć w nim irańskie słowo na oznaczenie złego demona (staroperskie dew, średnio- i nowoperskie diw). Kontekst – irańskie pochodzenie Chorsa, Simargła, ogólnego oznaczenia bóg, a nawet sakralnej formuły boga dla. Związek imienia i obrazu Diwa z Iranem przypuszczano jeszcze w XIX w. Możliwe, że to zapożyczenie z języków irańskich do prasłowiańskiego. Staroruskiego Semargła ze staroirańskim Simurgiem oraz Diwem „Słowa” po raz pierwszy utożsamił Antonij Petruszewycz. Diw i bylinowy Sołowiej-Rozbójnik – hipostazy Welesa. Słowiański Diw czy irański – w „Słowie” występuje on jako mitologiczne uosobienie (możliwe, że i gospodarz) dzikiej przyrody. Bliską funkcję pełni bóg bydła Weles (oznaczenie którego wiązano nie tylko z nazwą bydła, ale i z greckim skotos „ciemność”). Dźwiękowy kontekst obu fragmentów „Słowa”, gdzie figuruje Diw, pozwala zamienić Diwa na Welesa i otrzymać nowe współbrzmienia, które potwierdzają rekonstrukcję: *kliczъ ptyczъ ubudi wъ nebese, swistъ zwiri wъ stai zbi wъ lisi, Welesъ klicze wrъchu drewese, Weli czuty zemli czuże, Pomoriju i Wołozi… *snesiesia huła na hwału, tresnusia wołostъ na wołu, wrżesia Welesъ na zemlu. Z drugiej strony, Diw na wierzchołku drzewa przypomina bylinowego Sołowija-Rozbójnika, który siedzi na kilku dębach (zestawiano ich jeszcze w XIX wieku). Sołowiej ma ptasi wygląd: imię, siedzenie na dębach, latanie, posiadanie gniazda i skrzydeł, Ilja kładzie go wo toroki – w rzemienną siatkę, jak dziczyznę. W bylinie o Ilji Muromcu (pierwotnie Morowcu z Morowa-Morowijska-Moriwska na Czernihowszczyźnie) Sołowiej świszcze po słowiczemu, krzyczy po zwierzęcemu. (Podobne dźwięki wydaje i folklorystyczny leszy, współmierny z Welesem jako leszh „leszy”, dosłownie „leśny”: Weleszh „Welesowy”). W jednym z wariantów byliny Sołowiej-Rozbójnik wprost nazwany jest cudem cudnym, dziwem dziwnym. Sołowiej lata, wydaje dźwięki węża, zwierzęcia, a nawet psa (o tym ostatnim obrazie będzie mowa niżej). Dźwięki Sołowija przypominają stan przyrody (ptaków, zwierząt) przed pojawieniem się Diwa w „Słowie”: w potrójnej formule on świszcze po słowiczemu, syczy po wężowemu i ryczy po zwierzęcemu. Ale, jeśli trzyczęściowa formuła „Słowa” (ptaki – zwierzęta – Diw) odpowiada trzyczęściowej formule byliny (słowiczy świst, wężowe syczenie, zwierzęce ryczenie), to Diw odpowiada wężowi, czyli Welesowi. Reakcja przyrody na Sołowija w bylinie (trawy splatały się, ciemne lasy do ziemi przyklękały) opisana jest wyrażeniami bliskimi „Słowu”. Upadek bylinowego Sołowija z drzewa (dębu) na surową ziemię jest identyczny z upadkiem Diwa ze „Słowa”. I jeśli korzeni Diwa szukają w staroirańskiej mitologii, to imię Sołowija z brzmienia jest bliskie nazwie złodzieja w językach fińsko-ugryjskich (od węgierskiego do saamskiego). Diw i Sołowiej-Rozbójnik na drzewach wyglądają jak bóstwa szamańskie. W „Opowieści o pogromie Mamaja” wśród bogów-opiekunów Mamaja obok Peruna, Gursa (Chorsa), Mokosza (tak) nazwany jest Saławiat lub Sołowiat. W bylinie „Ilja i syn”, gdzie widzą irański motyw walki bohatera z synem, wróg Ilji – Sołownikow lub Sołownik – ma żółte loki (płowy – połowiec?) i pada na surową ziemię podobnie do Diwa i Sołowija-Rozbójnika. Jednak, zważając na wersję o przychylności Diwa do Rusów, a nie do Połowców, można zestawić Diwa i z „zewnętrzną duszą” lub wędrującą szamańską duszą Bojana. (Porównajmy w ukraińskich bajkach: czarownik uderzył o ziemię i przemienił się. Zewnętrzną duszę ma bajkowy Koszczej). Z duszami ściśle związany jest najbliższy krewny Welesa w bałtyckiej (litewskiej i łotewskiej) mitologii pogańskiej. Zresztą i w „Słowie” rekonstruujemy trzecią (ukrytą przez późniejszego redaktora) wzmiankę o Welesie właśnie w związku z duszą księcia-czarownika Wsiesława: *Aże i Weleszja dusza Wъ kniaże telese suszcza… Takie porównania otwierają nieoczekiwany aspekt Welesa – nie tylko węża (przypomnijmy bylinę o zwycięstwie Dobryni nad wodnym wężem w kijowskiej rzece Počajnie), ale i ptaka. Tym Weles przypomina inne irańskie bóstwo w pogańskim panteonie Włodzimierza Wielkiego z 980 roku – psa-ptaka Simargła. Nie wykluczone, że brak Welesa w panteonie Włodzimierza można wyjaśnić nie tylko tym, że jego idol stał nie na Górze Starokijowskiej, a na Podolu, ale i obecnością Welesa w innej postaci – jako Simargła. Bajkowy Koszczej ma nie tylko zewnętrzny szkielet (przypomnijmy wizerunki kości, naszyte na odzieży północnych szamanów), ale i zewnętrzną duszę, ukrytą w zwierzętach i ptakach. Zewnętrzną duszą może okazać się i bylinowy Sołowiej-Rozbójnik na dębach, i Diw „Słowa” na drzewie (obraz duszy jako ptaka – archetyp). Za tymi obrazami może stać Weles, związany z duszami w bałtyckim pogaństwie. Tak odnajdują się paralele czarodziejskiej (magicznej) bajki, byliny, kronikarskich bogów oraz „Słowa”, zmuszając uznać kronikarskiego Wołosa za prototyp bajkowego Koszczeja. W ten sposób Diw „Słowa” – hipostaza Welesa (i, być może, także Simargła), związana z mitologicznymi obrazami leszego, ptaka i zewnętrznej duszy. Rekonstrukcja jednoznacznie pokazuje, że Diw – jest po stronie Rusów. Diw w staroirańskiej poezji Cały szereg dokładnych paraleli do „Sło- „Budynek wymaga pewnej renowacji. Są problemy z jedną ze ścian. A ponieważ jest to zabytek historyczny, wymaga to nie tylko środków finansowych, ale także dużej liczby pozwoleń, ekspertyz i procedur biurokratycznych” – zauważyła pani Ihoszyna. Odpowiednia korespondencja trwa latami, konstatuje muzealniczka, orientacyjny kosztorys prac konserwatorskich, który obliczono przed inwazją Federacji Rosyjskiej, już stracił aktualność. „Dopóki wszystko było zatwierdzane, uszkodzenia się powiększały, czyli trzeba robić nową ekspertyzę i nowy kosztorys. Obecnie jesteśmy na kolejnym okrążeniu tej procedury” – mówi Tetiana Ihoszyna. „Obecnie ekspozycja nie będzie działać. Ale w jednym z mieszkań urządzamy pomieszczenie do przeprowadzania różnorodnych wydarzeń. Do 2022 roku w tym pomieszczeniu działały u nas kółka dla dorosłych i dzieci. Jesteśmy zainteresowani tym, aby poznawać lokalną publiczność, w ogóle społeczność. Odwiedzaliśmy placówki oświatowe, szkołę artystyczną, bibliotekę, hub młodzieżowy – dowiedzieliśmy się, na jaką publiczność się orientują i co oferują. Żeby znać zapytania od społeczności, jak społeczność widzi muzeum i czego by od niego chciała” – cytuje muzealniczkę Ukrinform. o wyprawie Igora” znajdujemy w poemacie „Szahname” Ferdousiego. Legendarny szach Kej-Kawus decyduje się wyruszyć na wyprawę na Mazandaran (południowe wybrzeże Morza Kaspijskiego, dokąd wyprawiał się Oleg Mądry) po tym, jak do szacha przychodzi diw (zły duch) w postaci śpiewaka, który śpiewa o sokołach na polowaniu (jak Bojan nie dziesięć sokołów puszczał). Szach wezwał sojusznika, by dołączył, „rozum wyostrzywszy” (jak Igor umocnił umysł męstwem, ... czeka miłego brata Wsiewołoda). Chodzi o wyprawę w inny, czarowny świat, gdzie mieszkają diwy. Szach wygłosił mowę o broni (porównajmy mowę Igora o jego pragnieniu włócznie przełamać) oraz sławie (porównajmy w „Słowie” księciu – sławy) i wyruszył, jak tylko promienie słońca rozgoniły mgłę (porównajmy w „Słowie” zorza światło zapaliła, mgła pola pokryła). Na początku wyprawy zaniepokoiły się diwy (jak zaniepokojony Diw „Słowa”). Szach zrobił postój przy górze (jak w „Słowie” już za wzgórzem jesteś), później wojsko szacha nakryła ciemność, zesłana przez diwa (porównajmy zaćmienie słońca w „Słowie”), i szach ze swoim wojskiem trafił do niewoli (jak Igor). Diw przemieszcza się, wyprzedzając bieg słońca (podobnie do Wsiesława). W niewoli szach zabrał się do tłumaczenia snów (jak Światosław). Bohater Rostem zabija głównego (Białego) diwa, uderzywszy nim o ziemię (porównajmy rzucił się diw na ziemię), jak Ilja Sołowja w niektórych wariantach byliny. Krwią zabitego diwa Kej-Kawus i jego wojownicy wyleczyli się ze ślepoty. Przed bitwą oraz podczas bitwy diwy ryczą (porównajmy dźwięki przyrody przed pojawieniem się Diwa w „Słowie” i dźwięki Sołowja-Rozbójnika). Stal diwa żnie głowy (podobny obraz w „Słowie”). Rostem nadziewa diwa na włócznię, jak ptaka na rożen (porównajmy ptasie cechy Sołowja-Rozbójnika). Miecze miotają ogień, niczym błyskawice w nocy, maczugi stukają o hełmy, niczym ulewa. Szach powraca do Iranu – krzyk radości sięga słońca, wschodzi młody księżyc (porównajmy powrót Igora). Dalej odbywa się wyprawa szacha Kej-Kawusa na Hamaweran, którą uważają za dublet wyprawy na Mazandaran. Szach zwycięża przeciwnika, żeni się z jego córką, jedzie w gości do teścia i trafia do niewoli – paralele z Igorem, jego synem Włodzimierzem oraz Konczakiem, pomimo pewnych różnic wydarzeń, są oczywiste. Wierny szachowi bohater zwycięża wrogów, szach powraca do Iranu – i diwy jarzyły się, wyparte przez szacha (porównajmy zbi Diw woła na wierzchołku drzewa). Uwagi zasługują dwa kluczowe momenty. Po pierwsze, w „Szahname” mowa o oślepieniu szacha i jego drużyny przez diwa w wyprawie na Mazandaran, w „Słowie” – o zaćmieniu słońca. Po drugie, w obu tekstach niewola władcy kojarzy się z weselem. Oczywiście, fakty historyczne wyprawy Igora aktywizowały mityczne obrazy w ogóle i kojarzyły się ze znanymi z Iranu przekazami w szczególności. Ważność paraleli wzmacnia porównywalność irańskiej mitycznej dynastii Kejanidów, do której należy Kej-Kawus (nazwa pochodzi od indoirańskiego kawi „święty śpiewak” praindoeuropejskiego pochodzenia) i nazwy Kijowa. Kijów dawno wiązano z Kejanidami, co jest warte uwagi w kontekście sarmackich korzeni legendy o Kiju i jego braciach. W poemacie „Iskender-name” Nizamiego (1201 r.) Rusini używali diwa, opisanego jako leśny człowiek lub neandertalczyk. To czy to człowiek, czy to zwierzę, kudłata istota, którą trzymają na łańcuchu. Takie istoty śpią na drzewach, podobnie do wielkich ptaków, jednocześnie przypominając żmiję; porównuje się go z diwem. Może długo spać, strasznie ryczy. Na Rusi go w koło prowadzą na łańcuchu i pokazują ludziom, którzy dają pieniądze i żywność. Naszym zdaniem pochodzenie tych paraleli powinno być folklorystyczne, a nie literackie, co poświadcza głębię związków z irańskojęzycznym światem zarówno w prasłowiańskim, jak i w kijoworuskim okresie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Powrócili do Chotkewycza

W posiadłości-muzeum Hnata Chotkewycza we wsi Wysokyj w rejonie charkowskim niedawno zorganizowano tołokę – rozpoczęto porządkowanie terenu po trzyletniej przerwie w pracach. O tym poinformowała korespondentkę Ukrinformu zastępczyni dyrektora Charkowskiego Muzeum Literackiego Tetiana Ihoszyna. „Mimo że padał duży deszcz, udało nam się wykonać część zaplanowanej pracy. Jesteśmy mile zaskoczeni, że przyjechali wolontariusze nie tylko z gromady, ale także z Charkowa. Kiedy pogoda się poprawi, będziemy kontynuować porządkowanie terenu przy budynku”, – powiedziała pani Ihoszyna. Według jej słów przerwa w pracy posiadłości, która jest jednostką strukturalną muzeum literackiego, wiąże się nie tylko z pełnoskalowąinwazją Rosji, lecz także ze stanem budynku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

uniwersytetów. Na scenie wystawiono portret jubilata (powiększone kilkukrotnie zdjęcie metodą kserokopii, naklejone na karton z ramką z kolorowego papieru), przyozdobiony wyszywanym ręcznikiem i kwiatami. Koncert został nagrany na kasetę audio. Kasetę wysłałam jubilatowi do Kijowa z prośbą, aby po przesłuchaniu przekazał ją do Muzeum Szistdesiatnykiw, co też uczynił. Pan Wałerij przysłał mi list: „Dziękuję Pani za gratulacje z okazji mojej rocznicy i za Pani uwagę poświęconą mojej skromnej osobie, i to taką, że zorganizowali Państwo wieczór na moją cześć, co stało się dla mnie całkowitym zaskoczeniem. Daj Boże siły i energii Pani w Pani propagowaniu ukraińskiego słowa – świętą sprawę Pani czyni, chylę czoła przed Panią”. Ostatni list, na który nie otrzymałam odpowiedzi, jest z 11 stycznia 2022 roku (wcześniej nigdy się to nie zdarzało). Pomyślałam, może list zaginął. Niezmiernie się ucieszyłam, gdy w tygodniku „Słowo Proświty” (8–14 sierpnia 2024 r.) zobaczyłam artykuł „Neobarokowe filozofowania Wałerija Szewczuka”, którym przyjaciele witali pisarza z okazji jubileuszu. Ponownie wysłałam list 20 sierpnia 2024 r., ale wrócił on z powodu braku adresata pod wskazanym adresem pocztowym. Ognistą strzałą przeszyła moje serce wiadomość w tygodniku „Słowo Proświty” (8–14 maja 2025 r.) o odejściu do wieczności ukraińskiego pisarza, laureata Nagrody Szewczenki, Wałerija Ołeksandrowycza Szewczuka. Królestwo Niebieskie dla Pana, panie Wałeriju! A ja chylę czoła przed Bogiem, który dał mi taki dar – znajomość z człowiekiem, który żył zgodnie z Bożym przykazaniem – miłuj bliźniego.została zrealizowana poprzez zmianę nazwy ulicy Puszkina na ulicę Je. Chykałenki jeszcze za życia Jurija Wasylowycza, to wcielenie w życie postawienia pomnika Je. Chykałence – symbolowi ukraińskiego odrodzenia, ze słowami „Łatwo kochać Ukrainę do głębi duszy. A spróbujcie kochać ją do głębi kieszeni”, przeszkodziła pełnoskalowa inwazja raszystowskich wojsk w lutym 2022 roku… Ju. W. Hnatkewycz – kandydat nauk pedagogicznych, docent, autor ponad 50 publikacji naukowych, w tym monografii „Nauczanie leksykalnego aspektu języka obcego w wyższych uczelniach” (1999 r.). Autor książek: „Za świętą ukraińską sprawę”. – WDC „Proświta”, 2005 r.; „Czy ptak wzleci w błękitne niebo (szkice o zrusyfikowanych i rusyfikatorach)”. – WDC „Proświta”, 2009 r.; Słownik-Antysurżyk. Podręcznik dla Ukraińców, którzy porozumiewają się w języku rosyjskim, bo wstydzą się swojego zaśmieconego ukraińskiego…, 2016 r. (4. wydanie!). Za aktywną działalność społeczną i polityczną Ju. Hnatkewycz został odznaczony orderem „Za zasługi” III stopnia oraz innymi wyróżnieniami. Wieczna pamięć szczeremu ukraińskiemu patriocie, który całe swoje życie poświęcił odrodzeniu pamięci narodowej i ojczystego języka ukraińskiego narodu.Przygotował Heorhij ŁUKJANCZUK, były asystent deputowanego ludowego Ukrainy Jurija HnatkewyczaProświcianie głęboko smucą się w związku ze śmiercią Jurija Wasylowycza Hnatkewycza. Wyrazy współczucia dla bliskich zmarłego i wszystkich, którzy znali tego społecznika.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pożegnalne wspomnienie

Anna STOLAROWA, honorowa członkini Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy i Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Walerij Szewczuk – jeden z najciekawszych współczesnych pisarzy ukraińskich, pracował w różnych gatunkach – powieści, opowiadania, historyczne i literaturoznawcze rozprawy naukowe, artykuły, przekłady dawnej poezji, prozy i kronik. Z tych charakterystyk widać, że jest utalentowanym pisarzem, ale trudno sobie wyobrazić, jakim był człowiekiem. W czasach radzieckich dość często nadawano słuchowisko „W zielonym świecie” na podstawie opowiadania Walerija Szewczuka. Podobało mi się, zaczęłam szukać jego książek, wkrótce wiedziałam, że to klasyk współczesnej literatury ukraińskiej. Istniała nić, która łączyła nas zainteresowaniem życiem i twórczością H. Skoworody. W mieście Rowieńki w obwodzie ługańskim w gazecie „Wpered” został wydrukowany mój artykuł „Hryhorij Skoworoda w Rowieńkach”. Miałam wątpliwości co do wyrażenia H. Skoworody „mój los z biedakami”. Postanowiłam wysłać artykuł do W. Szewczuka i poprosiłam o wyjaśnienie tego wyrażenia. To był mój pierwszy list z 28 lipca 1998 r. Mało liczyłam na odpowiedź, rozumiałam, że klasyk literatury ukraińskiej i jakaś Anna z Charkowa, która coś napisała i prosi o wyjaśnienie oraz przysłanie opinii – to różne wielkości. O, jak się myliłam! Przyszedł list i prezent – monografia „Idea oświecenia w elitarnym światopoglądzie H. Skoworody”, gdzie wszystko było wyjaśnione. Rozpoczęła się wieloletnia korespondencja. Nie spotkaliśmy się ani razu, komunikowaliśmy się listownie. Później pan Walerij napisze do mnie: „Dobra jest Pani myśl, że mija epoka kulturalnej korespondencji. Co byśmy wiedzieli o H. Skoworodzie, gdyby nie było jego korespondencji?”. Byliśmy z Walerijem Ołeksandrowyczem prawie rówieśnikami, dlatego zwracaliśmy się do siebie po imieniu. Korespondencja nie była częsta, ale owocna. Przesyłałam mu rękopisy swoich książek, a on dawał błogosławieństwo do druku, dał „zielone światło” na książkę „Charkowska wiosna Łesi Ukrainki”, powiedział: „To u Pani obszerne badanie”. Książka została wydrukowana, otrzymała nagrodę imienia Dmytra Bahalija za najlepsze badanie krajoznawcze. Wkrótce otrzymałam kartkę od pana Walerija: „Szczerze gratuluję Pani z okazji Świąt Bożego Narodzenia! Dobra Pani i szczęścia, i tego samego zapału w pracy dla ukraińskiej idei narodowej, która Panią zawsze ogrzewała i inspirowała. Gratuluję wyróżnienia Pani pracy o Łesi Ukraince”. A ja odpowiadałam panu Walerijowi, że jestem szczerze wdzięczna zarówno za wsparcie moralne, jak i za krytyczne uwagi dotyczące badań krajoznawczych, oraz za utwory. „Przeczytałam „Srebrne mleko” – to muzyka słów, poezja życia, piękno przyrody, zadziwiające ludzkie dusze, śmiałam się i płakałam jednocześnie”. Na co pan Walerij odpowiedział: „Przyjemnie mi, że moje „Srebrne mleko” przypadło Pani do gustu. Ta książka w krytyce zdobyła diametralnie ostrą ocenę: od zachwytu do całkowitej negacji. Jeden krytyk napisał, że to „Zkwaśniałe mleko” i fałszywe srebro, czym mnie rozśmieszył”. Miałam szczęście: nabyłam faktycznie encyklopedię literatury ukraińskiej XVI–XVIII w. – „Muza Roksolańska” w dwóch tomach W. Szewczuka. Napisałam do pana Walerija, że wraz z mężem cały czas myśleliśmy: czyżby oprócz „Powieści minionych lat” i „Słowa o wyprawie Igora” w literaturze ukraińskiej niczego nie było? Na co pan Walerij pisze w liście: „Przyjemnie, że dotarły do Pani tomy „Muzy Roksolańskiej”. To moja wieloletnia praca, która na swój sposób podsumowała moje rozmyślania o ukraińskim renesansie i baroku, a dodatek do niej – cztery tomy „Słowo wielocenne”. Tutaj jest mnóstwo tekstów mało znanych czy wręcz nieznanych, najnowocześniej przedstawiono obraz literatury tamtych epok”. Wiele listownych rozmów było o twórczości H. Skoworody. Wiedząc, że pochodzę z Rowieniek, pan Walerij pytał, czy są jakieś ślady w mieście pobytu filozofa. Odpowiadałam, że niestety zachował się tylko krajobraz – Hrymuczy las dębowy, Hrymucza bałka, nad którą żyli ci rowieńczanie, o których wspomina H. Skoworoda w przypowieści „Ubogi skowronek”, ja, przedstawicielka jednego z rowieńczan; istnieje posiadłość na ulicy nad bałką, którą założył nasz przodek, zaporoski kozak Naumeć, na której żyje ósme jego pokolenie, oraz Monaszyna studnia. Przesyłałam panu Walerijowi zdjęcia. Interesował mnie stosunek H. Skoworody do kobiet, nawet napisałam badanie. Tej pracy pan Walerij dał taką ocenę: „Dziękuję Pani za broszurę „Aschań Hryhorija Skoworody”. Przeczytałem ją, jest Pani na właściwej drodze. Skoworoda był żonaty, ale jego żona była nie materialną hipostazą, a duchową. Skoworoda był duchowego, a nie cielesnego stanu. Dlatego córki jego – to jego utwory”. Moja rozprawa o życiu H. Skoworody na Słobożanszczyźnie otrzymała taką ocenę pana Walerija: „Dziękuję Pani za przesłaną książeczkę „Pilnować będę dróg swoich”. Idea książki wydała mi się bardzo interesująca, bo, o ile wiem, kręgu znajomych H. Skoworody nikt specjalnie nie rozważał, a on określa, w znacznej mierze, i kierunek rozmyślań filozofa! Gratuluję takiego badania!”. W nagrodę otrzymałam od najlepszego badacza-skoworodoznawcy Walerija Szewczuka pracę całego jego życia – „Poznany i niepoznany sfinks Hryhorij Skoworoda współczesnymi oczami” z dedykacją: „Wielce szanownej p. Annie Stolarowej dla popularyzowania pamięci H. Skoworody w miejscach jego działań”. Na 70-lecie klasyka współczesnej literatury ukraińskiej zorganizowałam wieczór literacko-muzyczny, który odbył się w sierpniu 2009 r. w pomieszczeniu Ukraińskiego Centrum Kultury w Charkowie. Mimo wakacji przyszło wielu studentów charkowskich. Członkowie Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki z głębokim smutkiem przyjęli wiadomość o tym, że w 72. roku życia odszedł do wieczności Jurij Dmytrowycz Fantuch – aktywny proświcianin, patriota-rycerz Ukrainy, utalentowany reżyser, który ponad 40 lat przepracował w Czerniowieckiej obwodowej kompanii telewizyjno-radiowej. Jurij Dmytrowycz pozostawił jasny ślad w sercach tych, którzy mieli zaszczyt znać go i cieszyć się jego twórczością. Jego telewizyjny projekt edukacyjny „Wieczory wiejskie” stał się źródłem mądrości, kultury i głębokiej miłości do rodzinnego kraju. Darował ludziom nie tylko swój reżyserski talent, ale i ciepło duszy, otwierając piękno ukraińskiej tradycji. My, proświcianie Bukowiny, ze smutkiem chylimy głowę przed pamięcią artysty, który przeżył życie z miłością do ludzi i swojej telewizyjnej pracy. Niech jego spuścizna nadal żyje w sercach pokoleń, a pamięć o nim będzie jasna i wieczna. Wyrażamy szczere kondolencje członkini naszego Towarzystwa, zasłużonej działaczce sztuki Ukrainy, żonie Antoninie Pawliwnie, synowi Andrijowi Jurijowyczowi oraz wszystkim, którzy znali i kochali Jurija Dmytrowycza. Królestwo niebieskie! Jasna pamięć Jurijowi Dmytrowyczowi Fantuchowi! Niech jego dusza znajdzie wieczny spokój, a jego dobre uczynki pozostaną w sercach ludzi na zawsze. Dzielimy żałobę z całą telewizyjną rodziną i modlimy się za spokój jego duszy. Iwan DERDA, przewodniczący CzOZ „Proświta”, artysta ludowy Ukrainy, profesor CzNU imienia Jurija Fedkowycza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pamięci Jurija Gnatkiewycza

W 86. roku życia, po ciężkiej chorobie, odszedł od nas działacz społeczno-polityczny, deputowany ludowy Ukrainy trzech kadencji Jurij Wasylowycz Gnatkiewycz. Ukraiński uczony, działacz społeczny i polityk Jurij Gnatkiewycz urodził się 4 kwietnia 1940 r. we wsi Dobrywoda na Rówieńszczyźnie. Przeszedł drogę od pracownika Korczuwackiej Cegielni do kierownika katedry języka niemieckiego Kijowskiego Instytutu Politechnicznego. W maju 1990 r. został wybrany deputowanym ludowym Ukrainy I kadencji. Wiceprzewodniczący Komisji ds. oświaty ludowej i nauki, wchodził w skład Rady Ludowej. Jako przewodniczący Kijowskiego Krajowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, wiceprzewodniczący i p.o. przewodniczącego Ukraińskiej Partii „Jedność”, a następnie przewodniczący Kijowskiej Miejskiej Organizacji URP „Sobor”, członek Centralnego Zarządu URP „Sobor”, Jurij Gnatkiewycz prowadził aktywną działalność na rzecz ukrainizacji przestrzeni edukacyjnej i informacyjnej Ukrainy. Od 17 października 2006 roku został deputowanym ludowym Ukrainy V kadencji, a następnie VI kadencji Rady Najwyższej z ramienia „Bloku Julii Tymoszenko”, pracował na stanowisku przewodniczącego podkomisji ds. ofiar represji politycznych, polityki etnicznej, zapobiegania konfliktom narodowościowym, uchodźców, migracji oraz kontaktów z Ukraińcami zamieszkującymi za granicą, Komitetu ds. praw człowieka, mniejszości narodowych i stosunków międzynarodowych. Całe swoje świadome życie Jurij Gnatkiewycz poświęcił działalności społecznej i naukowej, w szczególności był przewodniczącym Kijowskiego Dobroczynnego Funduszu im. Oleksy Hirnyka „Ukraińskim dzieciom – ukraińskie słowo”, jednym z fundatorów Nagrody im. Oleksy Hirnyka (od 2004 r.), przewodniczącym Prosvitniczego Centrum Odrodzenia Narodowego im. Jewhena Czykalenka (od 2016 r.), inicjatorem zmiany nazwy jednej z centralnych ulic stolicy Ukrainy na cześć Jewhena Czykalenka oraz ustawienia godnego pomnika twórcy Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921 r., który wyrażał idee i świadomość jej przywódców. (P. S. Jeżeli idea zmiany nazwy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Dwukrotnie narodzony

Wołodymyr SKRYNCZENKO. 29 maja do szerokiej dystrybucji powraca odnowiona wersja filmu „Cienie zapomnianych przodków” w reżyserii Serhija Paradżanowa z okazji 100. rocznicy jego urodzin. Dystrybutorem obrazu została firma „Kinomania Film Distribution”. To nie jest zwykły film. To kino, które zmieniło losy naszej ukraińskiej kultury, prawdziwy skarb – zachowany, odrestaurowany i teraz na nowo odkryty dla młodego pokolenia widzów XXI wieku. Ale najpierw było poetyckie słowo pisarza – Mychajła Kociubynskiego, który w historii literatury ukraińskiej pozostał niedoścignionym mistrzem słowa, subtelnym stylistą i najlepszym impresjonistą, a jego łabędzim śpiewem i arcydziełem ukraińskiego piśmiennictwa stała się powieść „Cienie zapomnianych przodków”. Zakochany w karpackim krajobrazie pisarz odtworzył baśniowy koloryt Huculszczyzny, z jej zdumiewającym duchem górskiej przyrody i zagadkowym ludem, jego tajemniczym światem duszy i odwiecznym doświadczeniem dalekich przodków. „Ten dziki, śpiewny kraj wielu próbowało opisywać – zauważał krytyk Maksym Bohdanowycz – ale nikt nie zrobił tego z taką doskonałością, jak Kociubynskyj”. Po pół wieku poetyckie słowo pisarza ożyło na ekranie kinowym dzięki Serhijowi Paradżanowowi, który stworzył jedno z najwybitniejszych arcydzieł światowej kinematografii, co przyniosło jego twórcy liczne nagrody i wyróżnienia na prestiżowych międzynarodowych forach. Od tego filmu rozpoczęła się epoka ukraińskiego kina poetyckiego. Jednak niełatwy los spotkał obu artystów. Swoją huculską baśń Mychajło Kociubynskyj ukończył zaledwie na dwa lata przed śmiercią: przedwcześnie odszedł z życia w wyniku ciężkiej choroby. A Serhij Paradżanow musiał do ostatniej kropli wypić gorzki kielich cierpień i pokonać swoją drogę krzyżową, która zawierała wyroki więzienia i liczne lata twórczego przestoju. Lecz oczarował ich zdumiewający karpacki kraj, jego legendy i baśnie, gdzie przecięły się kiedyś ścieżki twórcze. Legendy i baśnie Karpackiego kraju. „Największy dramat mojego życia – to niemożność poświęcenia się całkowicie literaturze” – pisał Mychajło Kociubynskyj. Większość swoich utworów musiał wydawać poza granicami Imperium Rosyjskiego – w Austro-Węgrzech, gdzie znali go i szanowali Iwan Franko, Wasyl Stefanyk oraz inni wybitni działacze ukraińskiej emigracji literackiej. Przecież dla wielu w Czernihowie Mychajło Kociubynskyj był tylko urzędnikiem gubernialnego ziemstwa, który miał żonę, czworo dzieci i własny domek przy ulicy Siweryanskiej… Życie Kociubynskiego rozpoczynało się w Winnicy, gdzie urodził się 17 września 1864 roku. Rozmarzony chłopiec, ulubieniec całej rodziny, dorastał jako prawdziwie szczęśliwe dziecko. Marzył o uniwersytecie, ale nie wyszło: oślepła matka i odszedł z rodziny ojciec. Trudna sytuacja materialna zmusiła 19-letniego młodzieńca do zostania głową rodziny i jej żywicielem, zarabiania na życie prywatnymi lekcjami. Oprócz korepetycji, Mychajło rozpoczyna swoje pierwsze kroki na niwie literackiej. Jednak pojawiało się niemało problemów z wydawaniem utworów, gdyż na terenach imperium rosyjskiego literatura ukraińska uważana była za „literaturę drugiej kategorii”. Podróż do Lwowa w maju 1890 roku zapoczątkowała stałą współpracę pisarza z zachodnioukraińskimi wydawnictwami. Jednak największe znaczenie dla niego miała znajomość z Iwanem Franką, która przerodziła się z czasem w wielką przyjaźń i sprzyjała krystalizacji talentu twórczego obu pisarzy. Obaj artyści nie tylko aktywnie korespondowali, ale także wielokrotnie spotykali się we Lwowie oraz na wypoczynku w Karpatach, w huculskiej wsi Kryworównia, która zyskała w tamtym czasie sławę „Ukraińskich Aten”, gdzie zbierali się przedstawiciele literacko-artystycznej elity Ukrainy. Dopiero latem 1911 roku udało się Kociubynskiemu zawitać w Karpaty, spełnić swoje dawne marzenie, o czym świadczą jego słowa: „Chcę się nasycić”, czyli nacieszyć pięknem przyrody i tajemniczym światem Huculszczyzny. Poczucie baśniowości karpackiego życia, pragnienie napisania o „niezwykłym baśniowym ludzie” – Hucułach, nie opuszcza pisarza. Studiuje on ich życie, zwyczaje i obyczaje, przesiąka duchem górskiej przyrody, spędza cały czas na wędrówkach w górach, wracając z połonin z naręczami kwiatów, poznaje miejscowych mieszkańców. Oto tak rodziły się jego znakomite „Cienie zapomnianych przodków”. I nie dziwota, jak prawdziwie odtworzył on język, kulturę i obyczaje Huculszczyzny – jakby urodził się i wychował wśród Karpackich gór. Ale pisarz dąży do odkrycia wewnętrznego świata swoich bohaterów, ich psychologii, co przejawia się w niuansach ich przeżyć. To upodabnia jego poszukiwania twórcze do najlepszych tradycji europejskiego piśmiennictwa tamtego czasu – impresjonizmu. O głębokim realizmie i sile typizacji Kociubynskiego przekonuje się każdy, kto odwiedził Huculszczyznę nawet pół wieku po autorze „Cieni zapomnianych przodków”. I pierwszym, który pojął to i odtworzył poetyckie słowo Kociubynskiego na ekranie kinowym, był wielki ukraiński reżyser Serhij Paradżanow. U źródeł kina poetyckiego. W jego życiu wszystko zdarzało się „jak w kinie”. Niczym gwiazda z innej galaktyki wtargnął on w świat kinematografii swoim filmem „Cienie zapomnianych przodków”, a potem – światowa sława i represje ze strony władzy, lata więzienia i wstawiennictwo światowej elity, fani i zwolennicy wokół niego, ekstrawaganckie wybryki. Godne podziwu, jak zdolny był przeżyć ten epatujący i nieokiełznany człowiek całe swoje życie wbrew zdrowemu rozsądkowi i ogólnie przyjętym normom zachowania. Nieposłuszny w myśleniu, tworzył wbrew kanonom socrealizmu i zewnętrznym okolicznościom. Nieprzeciętna osobowość Serhija Paradżanowa. Jego rodzice, ormiańscy uchodźcy z Turcji, znaleźli się w Gruzji, gdzie urodził się 9 stycznia 1924 roku. Długa była jego droga do sztuki filmowej: rozpoczynała się w Tbilisi, a potem w Moskwie, we WGIK-u, dokąd przeszedł z Konserwatorium Moskiewskiego. Według wspomnień Heorhija Jakutowycza, wszystko zaczęło się od kijowskiej wystawy Fedora Manajła, oryginalnego artysty z Użhorodu. Reżyser zachwycił się utworem Kociubynskiego i odkrył dla siebie nieznany świat Karpat. Godne podziwu, jak Serhij Paradżanow, Ormianin z pochodzenia, był zdolny do głębokiego zanurzenia się w organiczność ukraińskiego charakteru narodowego. Nieposłuszny w myśleniu, tworzył wbrew kanonom socrealizmu i zewnętrznym okolicznościom. W tamtym czasie dojrzał już do jakościowo innej sztuki, do estetycznego odkrycia swojego kina. Fala aktywności społecznej zbiegła się z możliwościami artystycznymi, poziomem talentu i ambicjami wielu twórców, którzy zgrupowali się wokół idei ekranizacji „Cieni…”. To Jurij Illenko, Łarysa Kadochnykowa, Iwan Mykołajczuk, Lidija Bestajewa, Iwan Czendej, Heorhij Jakutowycz, Myrosław Skoryk, Spartak Bagaszwili i inni. Film rodził się ciężko, nawet dramatycznie, gdyż do odtworzenia baśniowego utworu Kociubynskiego językiem kina potrzebny był Iwan i Mariczka (kadr z filmu „Cienie zapomnianych przodków”). trzeba było odnaleźć nowe metafory ekranowe, które pomogłyby stworzyć nowe zjawisko artystyczne. I jest to zrozumiałe: zbyt niezwykły był materiał, zbyt wysoko postawiono poprzeczkę estetycznego zgłębienia pierwowzoru, zbyt nieprzeciętny zebrał się zespół twórczy. Ponadto pracę komplikowały spory między reżyserem a operatorem Jurijem Illienką. Konflikt, który między nimi powstał, bazował zapewne nie tylko na gruncie różnic twórczych, ale także na wybuchowych temperamentach dwóch nieprzeciętnych osobowości. Do scen masowych zaproszono wyłącznie Hucułów, którzy wnieśli do obrazu odpowiedni typ urody, autentyczność zachowania i stroju. Szczególne miejsce zajmuje nowatorska praca z kolorem dzięki sztuce operatorskiej na festiwalach (z nich 24 grand prix) w dwudziestu jeden krajach. Był to triumf Serhija Paradżanowa, być może ostatni w całym czasie jego życia twórczego w Kijowskiej wytwórni filmowej. Jednak zawodowi ideolodzy socrealizmu wyczuli w „Cieniach…”, zapewne, „klasowo obcego” ducha. Był to zalążek przyszłych ataków ideologicznych nie tylko na „Cienie…”, ale także na inne dzieła ukraińskiego kina poetyckiego. Tak tragedia zaczynała cicho pukać do drzwi losu Serhija Paradżanowa… Do nowego piękna Mychajła Kociubynskiego zabrakło 12 kwietnia 1913 roku. Los obszedł się z nim bezlitośnie – zaledwie 48 lat było mu dane przeżyć. Gazeta „Rada” donosiła, że w żałobnej procesji wzięło udział ponad trzy tysiące ludzi. Wybitnemu artyście poświęcił Ołeksandr Ołeś swoje natchnione wersy poetyckie „Nad grobem M. M. Kociubynskiego”. …Premiera „Cieni zapomnianych przodków”, która odbyła się we wrześniu 1965 roku z okazji 100-lecia urodzin Mychajła Kociubynskiego w kinie „Ukraina”, przerodziła się w akcję polityczną, kierowaną przez pisarza Iwana Dziubę i wspieraną przez dziennikarza Wiaczesława Czornowoła oraz młodego poetę Wasyla Stusa. To oni wezwali obecnych na sali do protestu przeciwko represjom politycznym w ZSRR. (Według wspomnień Iwana Dziuby w wydanej przez niego w 2013 roku powieści dokumentalnej „Nie osobno wzięte życie”, ten polityczny demarsz w kinie „Ukraina” zorganizował z własnej inicjatywy, nawet nie uprzedzając o tym Serhija Paradżanowa, a później odczuwał swoją winę przed reżyserem). Jednak za „reżysera skandalu” władza uważała właśnie Paradżanowa, którego obwiniono o wszystko. Zemściła się ona na reżyserze później – na początku lat 70… Serhij Paradżanow zmarł 21 lipca 1990 roku w Erywaniu. Pochowano go w miejscowym panteonie między grobami kompozytora Arama Chaczaturiana i pisarza Williama Saroyana. A potem los jakby się opamiętał i przyniósł artyście liczne nagrody, w tym tytuł ludowego artysty Ukrainy w roku śmierci, a rok później – Nagrodę Szewczenkowską. Na fasadzie 8-piętrowego kijowskiego budynku, przy prospekcie Berestejskim 1, pojawiła się tablica pamiątkowa z napisem: „Tu mieszkał wielki ukraiński reżyser Serhij Paradżanow, 1962–1974”. A stamtąd łatwo dotrzeć do wytwórni filmowej im. O. P. Dowżenki, aby złożyć kwiaty u stóp brązowego Mistrza – pomnika na marmurowym postumencie. W kompozycji rzeźbiarskiej znajduje się łuk z głową Serhija Paradżanowa, a pod nim – twarze słynnych bohaterów „Cieni…” Iwana i Mariczki… Mychajło Kociubynskyj Jurija Illienki. Jednak chyba największe znaczenie miała niezwykła organiczność w filmie Iwana Mykołajczuka – wykonawcy głównej roli. W pierwszych sekundach zdjęć Iwan wywrócił wyobrażenie o wizerunku głównego bohatera. „Młody, strasznie przejęty, promieniał dziwnym światłem” – wspominał Serhij Paradżanow. Oto tak reżyser-Ormianin stworzył kinematograficzny pomnik kultury huculskiej. Wraz z wejściem na ekrany filmu Serhija Paradżanowa „przykryła” światowa sława, a „Cienie…” zaczęły zbierać żniwa uznania, w tym otrzymały nagrodę na międzynarodowym festiwalu filmowym w Mar del Plata (Argentyna). Do Kijowa napływały wiadomości o nowych nagrodach: w Rzymie (festiwal festiwali) – Puchar festiwalu, nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej 1966 roku za najlepszy film zagraniczny, w Salonikach – złoty medal za najlepszą reżyserię, honorowe dyplomy w Melbourne i Sydney. Żaden film na świecie do dziś nie zdobył takiej liczby nagród, medali i dyplomów. (Ogółem „Cienie…” otrzymały 39 międzynarodowych nagród, 28 nagród na ki-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…wać. Jest taktownym i inteligentnym człowiekiem. W drugiej obsadzie mojego bohatera miał grać jeden z naszych aktorów, ale się nie udało. A kiedy do premiery zostało mniej niż dwa tygodnie, do spektaklu dołączył Artem Karatajew. Również z nim współpracowało się przyjemnie. Możemy wymieniać się spojrzeniami na naszego bohatera, dzielić się doświadczeniem komunikowania się w zaproponowanych okolicznościach. To bardzo cenne, kiedy możesz rozmawiać ze swoim partnerem i przy tym nie myśleć o tym, który z was jest lepszy. Szukamy razem, razem staramy się, by spektakl był lepszy. Istnienie w takim materiale przynosi ogromną satysfakcję. Mogę się w nim zanurzyć, przymierzyć go do siebie. Choć ocenę pracy, bez wątpienia, powinien wystawić widz. Cała drużyna pracowała niesamowicie. Na scenie jesteśmy we dwóch z Atamaniukiem, ale za kulisami pracuje jeszcze wielu ludzi – montażyści, asystenci reżysera, realizatorzy dźwięku, scenograf świateł. Tam wre życie. Będę nadal pracować nad postacią mojego bohatera. Spektakl powstaje nie tylko w sali prób, powstaje na widzu. Kiedy wychodzisz do widza, zaczyna się ostatni etap kształtowania przedstawienia. Może on trwać długo, nawet latami. Przykładowo spektakl „Lowuszka” jest w teatrze już ponad dziesięć lat, a aktorzy starają się wnosić coś nowego, żywego, co będzie pulsować. Jestem pewien, że z Artemem Atamaniukiem w tym spektaklu będziemy istnieć tak samo. Artem Atamaniuk, wykonawca roli Kippsa: – Praca nad tym spektaklem była bardzo interesująca, bo są tu dla mnie nowe postacie, nowe charaktery. Szczerze mówiąc, nie ukształtowały się jeszcze u mnie tak, jak bym chciał. Mam nadzieję, że do dziesiątego spektaklu wszystko się ułoży. Nie mam dzieci, a cały precedens polega na tym, że mój bohater przeżył straszne rzeczy, utratę żony i dziecka. Na szczęście jest mi to obce. Ale próbowałem to zrozumieć hipotetycznie i oddać istotę przeżycia. Zagraniczni reżyserzy zawsze są ostrożni wobec aktorów, bardzo tolerancyjni, ufają… otoczeniu Mazepy, faktycznie był autorem narracji o kozackiej historii, która zaprzeczała prawu Moskwy do dziedzictwa Kijowskiego Księstwa Ruskiego. Od tamtego czasu Rosja nie przestaje sięgać po Kijów i całą Ukrainę. Przeciwdziałać temu trzeba bronią, dyplomacją i wysiłkami instytucji kulturalnych… – powiedział Mykoła Tochyckyj podczas otwarcia wystawy. Minister wezwał muzea do realizowania dalszych odważnych projektów, które umacniają postrzeganie Ukrainy jako kraju, który walczył z Rosją i podążał europejską drogą. Wystawa obejmuje kluczowy okres historii Ukrainy końca XVII – początku XVIII wieku, prezentując ponad 180 unikalnych artefaktów z zasobów kolekcji siedmiu wiodących muzeów Ukrainy. W ekspozycji – oryginalne dokumenty, stare druki, przedmioty codziennego użytku, broń, kosztowności, stroje starszyzny kozackiej, dzieła sztuki i kultury, które demonstrują aktorom. Andreas wysłuchiwał wszystkich naszych życzeń, i było to bardzo miłe. Jest artystą teatralnym, wizualistą. Wnosiliśmy wiele, proponowaliśmy. Pod tym względem jest otwarty. Spektakl tworzyliśmy wszyscy razem. Dla Andreasa jako reżysera niezwykle ważne jest to, że ma nieskazitelny gust w kostiumach, mizanscenach. To bardzo nam pomagało w pracy. Jeśli mówić o moim bohaterze, to jest on niejednoznaczny. Kipps przychodzi po pomoc. Ale w finale całą klątwę i ciężar, który nosi bohater, przekazuje innemu. I w tym jest fatum. Zapytaliśmy reżysera, w czym polega idea spektaklu, jego morał. Odpowiedział: „Bardzo ważne jest, kiedy ludzie potrafią pozbyć się swoich problemów, jakichś momentów psychologicznych. Możliwość opowiedzenia o nich komuś innemu jest ważna dla każdego człowieka”. W spektaklu pokazuje się, że ludzie, którzy nie potrafią tego robić, są zakładnikami swoich lęków, swoich tragedii. A pozbyć się swojej tragedii można tylko wtedy, gdy komuś o niej opowiedziałeś. W takiej parze z Jewhenem Kowyrzanowem jesteśmy po raz pierwszy. Czym jest aktor na scenie? To zawsze praca z partnerem. Jestem wdzięczny reżyserowi, że połączył nas w spektaklu. Interesująco było mi pracować z Jewhenem, odkryłem dla siebie wiele rzeczy. To cenne doświadczenie zarówno dla teatru, jak i dla nas, aktorów. To tandem dwóch osób o przeciwstawnej naturze i psychologii. Ale zaprzyjaźnili się tak świetnie. Bardzo ważna była dla mnie pomoc i wsparcie Jewhena. Mieliśmy z nim mało czasu na pracę nad spektaklem, a Artem Mjaus i Artem Karatajew, którzy grają te role w innej obsadzie, mieli go jeszcze mniej. Dlatego jest im jeszcze trudniej. Myślę, że zrobią ten spektakl po swojemu w tych ramach, tych rysunkach, które stworzyliśmy my. I to również będzie interesujące. Ogólnie spektakl wyszedł dzięki temu, że wszyscy (dźwięk, światło, kostiumolodzy, rekwizyty) zapalili się tą historią. Dalej o niej rozmawiali także po próbach. Wszyscy się nią zainspirowali, bo sama sztuka się spodobała. Ważny jest zespół wszystkich działów, a reżyser zdołał ich zachwycić. Tak nie zawsze bywa. skali politycznych, wojskowych i kulturalnych inicjatyw epoki Mazepy. Łączna wartość eksponatów przekracza 300 milionów hrywien. Ekspozycja „Mazepa. Strategia europejskiej Ukrainy” znajduje się w siedmiu salach 4. korpusu Ławry – w pomieszczeniach cel soborowych starców. Jest ona podzielona na tematyczne bloki, które ukazują kulturę polityczną i tradycje prawne, walkę o państwowy suwerenność, politykę zagraniczną państwa kozackiego, fenomen baroku Mazepy, codzienne życie ukraińskiej elity, a także wyobrażenia duchowo-religijne tamtej epoki. Podczas uroczystego otwarcia odbyło się oprowadzanie kuratorskie, które pozwoliło gościom głębiej zrozumieć źródła wartości europejskich w historii Ukrainy oraz miejsce Mazepy jako reformatora, dyplomaty i lidera kulturalnego. Kluczowym akcentem ideowym ekspozycji stała się Konstytucja Filipa Orlika – jeden z pierwszych europejskich aktów prawnych, potwierdzających demokratyczną tożsamość państwa kozackiego. Ze strony MKSK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tajemnice kobiety w czerni

W Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu zaprezentowano teatralną adaptację znanej powieści Susan Hill w opracowaniu Stephena Mallatratta „Kobieta w czerni”. Eduard OWCZARENKO Zdjęcie z mediów społecznościowych Ten tekst przypada do gustu kinu i scenie, i choć w Ukrainie trudno nazwać go popularnym, Teatr na Podolu przygotował ekskluzywny spektakl z imponującymi efektami specjalnymi. Do realizacji zaproszono reżysera i scenografa z Niemiec, głównego artystę Niemieckiego Festiwalu, który ma dziesięcioletnie doświadczenie w pracy z technologiami teatralnymi, Andreasa von Schlippe: – Spodobała mi się ta sztuka, bo są w niej ciekawe role dla dwojga aktorów. A do tego niezwykłe rozwiązanie „teatr w teatrze”, historia w historii, dwuznaczne momenty, zmiana tożsamości przez postaci. I sztuka czyta się jak kryminał – chce się szybciej dowiedzieć, co będzie na następnej stronie. Wszystko dzieje się na pustej scenie lub w sali prób. Minimum dekoracji – kilka krzeseł i, zdaje się, wszystko. Ale oczywiście światło, wideo, a zwłaszcza ścieżka dźwiękowa odgrywają znaczącą rolę. Dla siebie znalazłem w tej historii głęboki sens – ukazanie ludzkiej tragedii, spowodowanej patriarchalnym społeczeństwem. W nowym przedstawieniu w pełni wykorzystano potencjał sceny teatralnej: hologramy, efekty świetlne, nieoczekiwane rozwiązania sceniczne oraz wyraźne poczucie obecności czegoś pozaziemskiego, zaświatowego. Ten spektakl zmusza widzów do wstrzymania oddechu, a niektórych nawet do uwierzenia, że duchy istnieją. Przekładu na język ukraiński dokonała kierowniczka części literacko-dramatycznej teatru Oksana Prybisz: – Tłumaczę wyłącznie dla swojego Teatru. Moje doświadczenie w przekładzie teatralnym zaczęło się od „Deszczowca” Richarda Nasha, potem były „Kroniki marsjańskie” Raya Bradbury’ego, które Witalij Małachow, niestety, nie zdążył wystawić. Przekład to za każdym razem badanie geografii, kultury, obyczajów. Dlatego musiałam zgłębić angielskie zatoki, pogodę, osobliwości okolicy. To pomaga precyzyjniej przełożyć. Dobrze, kiedy pracując, ma się zapas czasu, bo czasem poszukiwania zajmują cały wieczór, a efektem jest trafniejsze słowo w przekładzie. Jednak to zawsze podróż do świata autora. Jeśli wszystko się ułoży, Andreas będzie pracował nad inscenizacją „Momo” Michaela Ende, ale tam będę raczej w roli redaktora, ponieważ istnieje znakomity przekład powieści Jewhenii Horiewej, który stanie się podstawą inscenizacji. Porozmawialiśmy z aktorami, którzy grają w tym spektaklu. Jewhen Kowyrzanow, wykonawca roli Aktora: – Choć spektakl reżyserował reżyser z Niemiec, próby przebiegały w dość zwyczajnym trybie. Dawał nam swobodę w poszukiwaniach aktorskich. Określał pewien temat, w którym funkcjonowaliśmy samodzielnie, opierając się na własnych szkołach i umiejętnościach. Ogólnie próby przebiegały dość komfortowo. Andreas von Schlippe to człowiek niezwykłego taktu. Potrafi stworzyć wokół siebie taką atmosferę, w której każdy aktor chce coś dodać, by wyszło dobre przedstawienie. Andreas pozwalał to robić nie tylko aktorom, lecz także oświetleniowcom, realizatorom dźwięku, plastykom. Polegał na nas. Jak mówił, była to pierwsza produkcja, w której nikt z nikim się nie pokłócił. Reżyser przyszedł do nas ze swoim pomysłem, pewnym wyczuciem spektaklu. I wspólnie z całym teatrem je dopracowywał. Jego umiejętność stwarzania takiej atmosfery jest bardzo cenna. Jeśli mowa o mojej postaci, to jest to aktor, odbicie świata teatru. W czymś cyniczny, w czymś – zbyt ironiczny, w czymś – pełen wyższości wobec ludzi, którzy nie wychodzą na scenę. Ale mimo tego stosunku wciąż żyje teatrem, kocha go, stara się w nim coś tworzyć. Historia, którą przynosi mu Arthur Kipps, pobudza jego wewnętrzne odczucia, wewnętrzny instynkt teatralny i daje mu siłę, by opowiadać historię zamiast Arthura. W finale spotyka Kobietę w czerni. Dzieje się tak dlatego, że teatr stał się dla niego tak żywy, bolesny, pulsujący, że wylało się to dla niego w spotkaniu z prawdziwą zjawą, pełną nienawiści, pragnienia zemsty, bólu i rozpaczy. To taka alegoria teatru. Bo w teatrze istnieje wszystko – i wesoły jarmark, i dramatyczne relacje. On zaczyna od jarmarku i dochodzi do pełnego zrozumienia teatru. Tworząc ten obraz, myślałem, co by było, gdyby przyszedł do mnie człowiek przepełniony jakąś niezrozumiałą, bolesną historią, która kieruje tym człowiekiem. Interesujące było wziąć udział jako aktor zarówno w przedstawieniu „Kobieta w czerni”, jak i w historii, którą przynosi Arthur Kipps. Z jednej strony mój bohater jest ironiczny i pragmatyczny, ale jednocześnie są w nim entuzjazm i wigor. A to moje własne cechy. To nie jest pierwsze doświadczenie wspólnej pracy z Artemem Atamaniukiem. Ale tak owocna, szczera i ciekawa – po raz pierwszy. Jestem pod wrażeniem Artema. Człowiek matematycznie (jak sam mówił) dochodzi do bólu duszy, przeżyć. Jego finałowy monolog jest po prostu zdumiewający. Długo nie pokazywał wszystkiego, co może dać w tym monologu. A na premierowym pokazie, kiedy opowiadał historię Kippsa, jak umarła jego żona, nagle odsłonił przede mną coś, z czym rzadko się spotykam w teatrze. Potrafi od zera „wskoczyć” w tak skomplikowaną, bolesną emocję. To mnie zachwyca. Za każdym razem oglądam ten finał nie jako aktor, lecz jako widz. Z Artemem pracuje się komfortowo – podkreślił, że projekt wystawienniczy ma ważną rolę w odbudowie prawdy historycznej. „Ważne jest znać swoją historię i nigdy nie oddawać prawa do jej interpretacji w niebezpieczne ręce Moskwy. Mazepa rozumiał to wyzwanie. Pyłyp Orlyk, autor pierwszej ukraińskiej Konstytucji, jeden z błyskotliwych ludzi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wystawa we współpracy siedmiu muzeów

23 maja w Narodowym Rezerwacie „Ławra Kijowsko-Peczerska” rozpoczęła się zakrojona na szeroką skalę wystawa historyczno-kulturalna „Mazepa. Strategia europejskiej Ukrainy”. Wspólny projekt siedmiu muzeów i rezerwatów poświęcony jest postaci hetmana Iwana Mazepy oraz jego roli w umacnianiu dialogu Ukrainy z krajami Europy. Głównymi organizatorami wystawy są Narodowy Rezerwat „Ławra Kijowsko-Peczerska” oraz Narodowe Muzeum Historii Ukrainy, we współpracy z Narodowym Architektoniczno-Historycznym Rezerwatem „Czernihów Starożytny”, Czernihowskim Obwodowym Muzeum Historycznym im. W. W. Tarnowskiego, Narodowym Rezerwatem „Chortycja”, Narodowym Historyczno-Kulturalnym Rezerwatem „Stolica Hetmańska”, Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy. Otwierając wydarzenie, minister kultury i komunikacji strategicznych Mykoła Tochycz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Norwegia – szczęśliwy kraj!

– dyplomaty ambasady Norwegii Karla Nakena, osoby odpowiedzialnej w Ambasadzie za sprawy humanitarne. Program zadziwił naszych gości wiedzą uczniów szkoły o ich kraju. Z zainteresowaniem przyjęli i potwierdzili fakty, o których dowiedzieli się i które zaprezentowali uczniowie, wraz z dziećmi i nauczycielami odbyli podróż przez ciekawe strony historii i osiągnięć Norwegii, byli zaskoczeni i uradowani jasnymi prezentami od ukraińskich uczniów. Podczas wydarzenia uczniowie klas 4 i 8 z natchnieniem opowiadali o Norwegii. Uczniowie klasy 5 wystawili norweską baśń ludową „Jak troll szukał swojego Szczęścia…”. Dzieciom bardzo podobała się bezpośrednia rozmowa z gośćmi. Swoją drogą, była to także praktyka komunikacji w języku angielskim. Gości zadziwiła również twórczość młodszych uczniów – makieta „Na Wschód od Słońca, na Zachód od Księżyca” jako rezultat wspólnego czytania norweskiej baśni. Oczywiście lejtmotywem projektu i finałowego wydarzenia dla szanownych gości jest współpraca Ukrainy z innymi szczęśliwymi krajami. Wydarzenie, które odbyło się w szkole, stało się ważnym krokiem uczestników projektu dla rozszerzenia kursu Ukrainy na integrację europejską. Na pamiątkę wydarzenia goście, dzieci i nauczyciele otrzymali mnóstwo jasnych zdjęć. Gościom wręczono na dobrą pamięć, jako symbol wdzięczności Ukraińców dla Norwegów za wsparcie w trudnej godzinie, suweniry wykonane rękami twórczych osobowości szkoły. Wymieniając się suwenirami, wymieniliśmy się cząstkami ciepła i wdzięczności. Dawajmy miłość, dobro, radość sobie nawzajem, bo właśnie tego potrzebujemy ponad wszystko! Wręczenie kompozycji twórczej „Norwegia” 23 maja w ZS nr 138 w rejonie szewczenkowskim miasta Kijowa odbyło się niezwykłe wydarzenie – szkołę odwiedził przedstawiciel Ambasady Norwegii, kraju, który konsekwentnie i szczerze pomaga Ukrainie od początku pełnoskalowej inwazji „sąsiada”. 17 maja – Dzień Konstytucji Norwegii. Dlatego w ten słoneczny majowy dzień uczestnicy procesu edukacyjnego szkoły szczerze pogratulowali przedstawicielom tego kraju z okazji święta. Temu wydarzeniu poprzedzała praca nauczycieli i uczniów w ramach autorskiego projektu Wiktorii Andrijiwskiej „Happy Ukraine”. Dzięki projektowi uczniowie dowiedzieli się o rankingu szczęśliwych krajów. Norwegia od kilku lat znajduje się w dziesiątce najszczęśliwszych krajów świata. W 2024 i 2025 roku Norwegia jest krajem numer siedem w tym międzynarodowym rankingu. Ten projekt dał możliwość uczniom przeprowadzić pracę badawczą o krajach uznanych za najszczęśliwsze na świecie. Uczniowie różnych klas stworzyli makiety z flagami krajów, które w wyniku losowania badali, oraz zaprezentowali te kraje na konferencji szkolnej. A w ramach międzyszkolnych wydarzeń rejonowego projektu „Happy Ukraine” uczniowie i pedagodzy szkoły poznawali północny szczęśliwy kraj Norwegię. Kulminacją pracy projektowej była prezentacja wyników pracy przedstawicielom korpusu dyplomatycznego Norwegii. Przygotowane plakaty, banery, wyroby prezentowe mile zadziwiły gości szkoły. Tym wydarzeniem szkoła pogratulowała Norwegii z okazji Dnia Konstytucji przez jej przedstawiciela. Zdjęcie na pamiątkę. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK. Redaktorka literacka Hałyna DACIUK. Korektorka Ołena HŁUSZKO. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. Wydrukowano w LLC „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Dzieci-artyści z gośćmi i pedagogami. Natalija WESELYĆKA, członkini NSŻU. Fotografie dostarczone przez autorkę. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa – to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB "PRYWATBANK" (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: № UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO “Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Przeznaczenie płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo mo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn