Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №21–22 за 2026 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Hasła „Proświty” muszą rozbrzmiewać w naszych sercach

27 maja w skwerze między wyjściem z metra „Kontraktowa płoszcza” (ul. Spaska) a pomnikiem Hryhorija Skoworody otwarto wystawę uliczną poświęconą 120-leciu Kijowskiej „Proświty”. Jewhen BUKET. Opowiada ona o historii pierwszej legalnej ukraińskiej organizacji społecznej w Kijowie, która stała się jednym z głównych ośrodków formowania nowoczesnego narodu ukraińskiego i przygotowania przyszłych twórców ukraińskiej państwowości. Przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ołeksandr Alfiorow przypomniał, że idea stworzenia „Proświty” na terenach Naddnieprzańskiej Ukrainy, która znajdowała się w składzie imperium rosyjskiego, przyszła z Galicji – pierwsza „Proświta” została stworzona w 1868 roku we Lwowie. „Proświta” w Kijowie – to było wyzwanie dla systemu, które stało się możliwe dzięki temu, że naród ukraiński był wzburzony tutaj, w podrosyjskiej części Ukrainy. Przeniesiona „Proświta” tutaj, jak analogiczne ośrodki, które otwierały się w Odessie, Mikołajowie, Jekaterynosławiu, w innych miastach, świadczyła o tym, że Rosja już się rozpadała” – podkreślił Ołeksandr Alfiorow. Przewodniczący Instytutu dodał również, że kijowska społeczność odebrała pojawienie się „Proświty” jako początek radykalnych zmian w ustroju społecznym i państwowym. Przewodniczący Podolskiej rejonowej w mieście Kijowie administracji państwowej i proświcianin Wołodymyr Nakonecznyj zaznaczył ważność dzisiejszej pracy nad zachowaniem pamięci narodowej, w szczególności ponownego pochówku małżeństwa Andrija i Sofiji Melnyków, jako postęp państwowy w tych sprawach, o które w warunkach bezpaństwowości walczyła „Proświta”. „Proświta” – to ukraińska marka, trzeba ją chronić, odnawiać, zapraszać do towarzystwa nowych członków, odmładzać i ruszać naprzód zgodnie z wyzwaniami trzeciego tysiąclecia” – dodał Wołodymyr Nakonecznyj. Przewodniczący Kijowskiego miejskiego oddziału „Proświty” Kyryło Stecenko zaznaczył, że obecni proświcianie – to potomkowie wielkich przywódców i założycieli: Mykoły Łysenki, Borysa Hrinczenki, Modesta Łewyckiego, Łesi Ukrainki. „Celem „Proświty” była faktycznie ukrainizacja Ukraińców. I to zadanie wciąż przed nami stoi. Naszemu krajowi ważne jest być silnym ekonomicznie i wojskowo, ale nadzwyczaj ważne – być przy tym ukraińską Ukrainą. W tym jest ogromne powołanie „Proświty” – podkreślił Kyryło Stecenko. Inicjatorem stworzenia wystawy jest kijowski proświcianin Ihor Stamboł. Nad tekstami i wypełnieniem wystawy pracowaliśmy z nim razem. Projektantką wystawy została Anastasija Bas, konceptualna artystka z Krymu, autorka projektów artystycznych skierowanych na wzmocnienie ukraińskiej tożsamości. Za podstawę tła tych plakatów wzięto wzór ornamentu stworzony przez Wasyla Kryczewskiego, autora godła państwowego Ukraińskiej Republiki Ludowej. Turkusowy kolor – to mniej nasycony analog głównego koloru strony Kijowskiego Stołecznego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki, a czcionka – Kyiv Type – stworzona dla alternatywnej identyfikacji wizualnej stolicy, wchłonęła w siebie motywy ukraińskiej awangardy. Stworzenie wystawy byłoby niemożliwe bez udziału archiwistów, w szczególności pracy nad digitalizacją dokumentów dotyczących działalności organizacji z Państwowego Archiwum Obwodu Kijowskiego. Dyrektor DAKO Sofja Kamieniowa opowiedziała o tym, jak przebiegała ta zakrojona na szeroką skalę i żmudna praca. „Myślę, że ta wystawa – to sprawdzenie tego, czy hasła „Proświty” mają rozbrzmiewać w duszach i sercach naszych rodaków” – zakończyła swoje wystąpienie Sofja Kamieniowa. Dyrektor Narodowej Biblioteki Historycznej Ukrainy Taras Borowśkyj zaznaczył, że był bardzo rad dołączyć do stworzenia wystawy, ponieważ NBHU na dzień dzisiejszy posiada największy depozytariusz książek o działalności Kijowskiej „Proświty”. Dyrektor Muzeum Borysa Hrinczenki Kijowskiego Stołecznego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki Julija Hołubnycza-Szłenczak opowiedziała o unikalnym udziale znanego ukraińskiego językoznawcy w stworzeniu Kijowskiej „Proświty”. „Borys Hrinczenko – to rzeczywiście niedoceniona postać w naszej historii. Każdy z nas robi wszystko możliwe, żeby historia ożywała na ulicach naszego miasta, ponieważ ja, póki czekałam na zebranie, zwróciłam uwagę, jak ludzie podchodzą i pytają: „A co to za wystawa?” Czytają, zapoznają się z tym, dlatego widoczność tej pracy – to jest to, co zakładał Borys Hrinczenko, kiedy tworzył Kijowską „Proświtę”. Organizatorzy wystawy: Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, Kijowskie miejskie zjednoczenie Organizacji Społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki”, Kijowskie obwodowe zjednoczenie „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, Fundacja Charytatywna imienia Iwana i Jurija Łypów. Będzie ona umieszczona na Placu Kontraktowym do 11 czerwca, potem przeniesie się do pomieszczenia Narodowej Biblioteki Historycznej Ukrainy, gdzie 24 czerwca z okazji jubileuszowej daty odbędzie się okrągły stół. EDUARD OWCHARENKO. 15, 16. PRENUMERATA—2026. Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na drugie półrocze 2026 roku (str. 41). Koszt jest następujący: 1 mies. — 71 hrywien. 3 mies. — 213 hrywien. 6 mies. — 426 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ki wystąpienie. W szczególności Pawło Mowczan powiedział, że bardzo niepokoi go znikanie prasy drukowanej na Ukrainie, podczas gdy na Zachodzie gazety kontynuują swoją drogę do czytelnika. Według szefa redakcji „Słowa Proświty”, władza nie powinna stać z boku wobec niszczycielskich dla krajowej przestrzeni informacyjnej procesów. Poruszając aktualną obecnie kwestię pamięci historycznej, Pawło Mowczan skrytykował mera Kijowa za obojętność wobec upamiętnienia w stolicy bohaterów ukraińskiej historii. „Byłoby sprawiedliwie, gdyby na bulwarze imienia Tarasa Szewczenki w miejscu zburzonych pomników pojawiły się pomniki zarówno Symona Petlury, jak i księcia kijowskiego Światosława Chrobrego!” – podkreślił Pawło Mowczan. Zaznaczmy, że jednemu z laureatów – Ołeksandrowi Ponomariwowi – językoznawcy, dziennikarzowi, aktywnemu działaczowi Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” – odznakę imienia Symona Petlury przyznano pośmiertnie. Przygotował Ihor Zoc Zdjęcia ze źródeł otwartych Na zakończenie spotkania dla odwiedzających zorganizowano pouczający interaktyw – quiz online o kartach życia i twórczości Tarasa Szewczenki, w większości pytania dotyczyły uczczenia pamięci Kobziarza. Dziękujemy wszystkim zaangażowanym i jesteśmy zawsze otwarci na dalszą współpracę!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Związali życie ze słowem

Tegoroczna „Dziennikarska wiosna”, która zgromadziła studentów, wykładowców, absolwentów i przyjaciół Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, rozpoczęła się od złożenia kwiatów pod pomnikiem Tarasa Szewczenki oraz uczczenia pamięci wszystkich, którzy oddali życie za wolność i niepodległość Ukrainy. Start świętowaniu dał występ orkiestry wojskowej w holu Czerwonego Korpusu. Część uroczystą otworzył pełniący obowiązki rektora KNU Wałerij Kopijka. Podkreślił on, że „Dziennikarska wiosna” to nie tylko uniwersytecka tradycja, ale żywa historia wielu pokoleń specjalistów, którzy związali swoje życie ze słowem, prawdą i odpowiedzialnością przed społeczeństwem. Dyrektor Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Dziennikarstwa Jurij Bondar w swoim wystąpieniu odwołał się do 79-letniej historii edukacji dziennikarskiej na Uniwersytecie – od oddziału dziennikarstwa i wydziału dziennikarstwa po współczesny Instytut Dziennikarstwa. Podkreślił nierozerwalny związek szkoły dziennikarskiej KNU z uniwersyteckimi tradycjami oraz oddał hołd pokoleniom wykładowców, absolwentów i naukowców, którzy tworzyli ukraińskie dziennikarstwo przez wiele lat. Jej komentarze ciekawie wyjaśniały unikalność każdego stroju. Na święto Wyszywanki zaproszono nie tylko rodziców uczniów, ale także członków społeczności, aby wspólnie uczcić to wyjątkowe święto ukraińskiej kultury. Dla dzieci przeprowadzono różnorodne warsztaty twórcze, malowanie pierników, rysunki na asfalcie oraz haft krzyżykowy. Przekąski dla dzieci i gości zorganizowała Julia Danyłoweć, a sponsorami imprezy byli członkowie zarządu Ośrodka W. Bodnaruk, D. i E. Tomaszoski oraz H. i W. Lisnyczy. Szczere podziękowania dla wszystkich uczestników święta. Według słów Jurija Bondara, to właśnie pamięć o poprzednikach i ciągłość pokoleń czynią Uniwersytet prawdziwym miejscem mocy. Uczestników święta witali na żywo i online wysokiej rangi urzędnicy, przedstawiciele Sił Zbrojnych Ukrainy, mediów oraz organizacji społecznych. Wspomnieniami z lat studiów dzielili się absolwenci KNU – dziennikarze różnych pokoleń. Ciepło wspominano niezapomnianych wykładowców: Dmytra Pryliuka, Ołeha Babyszkina, Anatolija Moskałenkę, Anatolija Pohribnego, Ałłę Kowal, Ołeksandra Ponomariwa... Oklaskami i kwiatami powitano Nelię Petriwnę Troszynę, która ponad pół wieku przepracowała jako metodyk wydziału/Instytutu Dziennikarstwa. Jeszcze jedną atrakcją święta stało się wręczenie odznaczeń imienia Symona Petlury „Dziennikarstwo i Państwowość”. Jeden z założycieli nagrody – działacz społeczny, doktor nauk historycznych, profesor KNU Wołodymyr Serhijczuk – w swoim wystąpieniu zaznaczył, że postać męża stanu Symona Petlury jest szczególnie aktualna w tych latach walki Ukrainy o swoją Niepodległość z tym samym wrogiem, co ponad sto lat temu. Nagrody otrzymali: Pawło Mowczan – przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, działacz społeczny i polityczny, literat, dziennikarz; Mychajło Kowal – generał pułkownik Sił Zbrojnych Ukrainy, doktor nauk wojskowych; Mykoła Herasymenko – generał porucznik Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, zasłużony prawnik Ukrainy, badacz historii państwa i prawa Ukrainy; Heorhij Łukjanczuk – dziennikarz, działacz społeczny. Każdy z laureatów miał krótki czas na wypowiedź. Ołeksandr Kłymenko – autor zdjęcia Wiaczesława Czornowoła. Jego projekt przedstawiła pracownica działu „Ukrainika” im. T. H. Szewczenki Switłana Iwaniwna Owczynnykowa. Ten cyfrowy projekt gruntownie naświetla związki Tarasa Hryhorowycza z Charkowszczyzną, zapoznaje z dorobkiem szewczenkoznawczym miejscowych naukowców oraz historią uczczenia pamięci poety w naszym kraju.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Dzień Wyszywanki w North Port

Wira BODNARUK, referentka kulturalno-oświatowa Ośrodka imienia świętego Andrzeja (USA) Zdjęcia Wiktora Lisnyczego Niedawno w Ośrodku imienia świętego Andrzeja w North Port na Florydzie odbyły się uroczyste obchody Dnia Wyszywanki. Święto zostało zorganizowane przez nauczycielkę Szkoły Ukraińskiej przy Ośrodku, Irynę Łewycką, która niedawno przybyła na Florydę z Bukowiny. W programie brały udział dzieci ze Szkoły Ukraińskiej, zespół wokalny ukraińskiego kościoła baptystów pod kierownictwem Natalii Kowalczuk oraz uczniowie klasy muzycznej Oksany Andriszko. Przyjemnym i interesującym punktem był pokaz dawnych wyszywanek z różnych części Ukrainy z kolekcji Anny Rosinskiej, które ona zbierała

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Krajoznawcze pogaduszki

Switłana OWCHYNIKOWA, Hanna STOLAROWA, m. Charków. 26 maja w Sałtiwskim terytorialnym centrum świadczenia usług socjalnych miasta Charkowa odbyło się wydarzenie „Powrót Tarasa Szewczenki na Ukrainę: w 165. rocznicę dnia powtórnego pochówku Wielkiego Kobziarza”. To wydarzenie stało się kolejnym spotkaniem, przeprowadzonym w ramach kulturalno-oświatowego projektu „Krajoznawcze pogaduszki” dla odwiedzających centrum, który z powodzeniem realizowany jest już drugi rok z inicjatywy działu „Ukrainika” im. T. H. Szewczenki Charkowskiej Państwowej Biblioteki Naukowej im. W. H. Korolenki. Spotkania odbywają się przy wszechstronnym wsparciu dyrektor placówki Tetiany Jacenko oraz kierowniczki oddziału dziennego Tetiany Hury. Lokalizacja została wybrana nieprzypadkowo, gdyż Sałtiwka to jedna z dzielnic Charkowa, która najbardziej ucierpiała od wrogich ostrzałów i bombardowań. Dzisiaj przebywają tu na ewidencji nie tylko miejscowi mieszkańcy, ale także osoby wewnętrznie przesiedlone z wielce wycierpianych Kupiańska i Wołczańska. Takie wydarzenia demonstrują niezłomność ducha charkowian, którzy mimo ciągłych zagrożeń i ostrzałów agresora, kontynuują życie pełnowartościowym życiem, wypełnionym różnorodnymi naukowymi, literackimi oraz kulturalno-artystycznymi wydarzeniami. Przed odwiedzającymi centrum wystąpiła znana charkowska badaczka Hanna Petriwna Stolarowa, która jest honorowym krajoznawcą Ukrainy, członkinią Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz towarzystwa „Spadczyna”, a także laureatką nagrody im. Dmytra Bahalija. Hanna Petriwna od wielu lat bada związki Hryhorija Skoworody, Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Jewhena Hrebinki oraz innych znanych osobistości ze Słobożanszczyzną. Wzruszająco i szczegółowo krajoznawczyni opowiedziała obecnym, jak kolosalnych wysiłków dołożyła ówczesna ukraińska społeczność dla powtórnego pochówku poety. Na znak głębokiego szacunku odwiedzający centrum wyrecytowali nieśmiertelne wiersze Szewczenki. Logicznym uzupełnieniem spotkania stała się opowieść o wirtualnym projekcie „Słobożański pokłon Kobziarzowi”, stworzonym przez specjalistów Charkowskiej Państwowej Biblioteki Naukowej im. W. H. Ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

drogi emigrantów do najwyższych stanowisk państwowych. Własny herb posiada również Sylvia Olga Fedoruk – naukowczyni, która przyczyniła się do opracowania pierwszych technologii leczenia chorób onkologicznych, a także była znaną sportsmenką w curlingu. W symbolice jej herbu połączono naukę oraz ukraińskie dziedzictwo. Policja obwodu kijowskiego pociągnęła do odpowiedzialności administracyjnej rodziców dwóch nieletnich dziewcząt, które słuchały rosyjskiej muzyki i tańczyły w Alei Sławy w Obuchowie. Jak poinformowała policja, incydent miał miejsce 23 maja. Podczas monitorowania mediów społecznościowych funkcjonariusze wykryli nagranie opublikowane na jednym z kanałów w serwisie Telegram, na którym dwie dziewczyny przebywają w Alei Sławy i słuchają muzyki rosyjskiego wykonawcy, po czym tańczą. Informacje o tym fakcie zostały zarejestrowane w Jednolitym rejestrze zgłoszeń i zawiadomień o przestępstwach oraz innych zdarzeniach. Policjanci przeprowadzili kontrolę i ustalili tożsamość nieletnich – okazały się nimi 13-letnia miejscowa mieszkanka oraz 14-letnia dziewczyna z rejonu białocerkiewskiego. Policjanci ds. nieletnich sporządzili materiały administracyjne wobec rodziców na podstawie części 1 artykułu 184 Kodeksu Ukrainy o wykroczeniach administracyjnych. Z nieletnimi przeprowadzono również rozmowę profilaktyczną. Materiały skierowano do sądu w celu podjęcia decyzji zgodnie z prawem, informuje portal „Kyjiwszczyna 24/7”. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

30 maja rosyjscy wojskowi ostrzelali Cerkiew Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Zakitnem w obwodzie donieckim. Poinformowała o tym 81. Samodzielna Brygada Aeromobilna „Słobożańska” Desantowo-Szturmowych Wojsk Zbrojnych Ukrainy, której żołnierze zdołali zarejestrować pożar w budynku po uderzeniu. Okupanci zaatakowali cerkiew dronem, zrzucając na dach amunicję z mieszanką zapalającą. Według 81. brygady, właśnie takiej broni armia Federacji Rosyjskiej używa do niszczenia ziemianek i drewnianych budynków. Część cerkwi spłonęła w wyniku uderzenia. „To drugi przypadek zniszczenia cerkwi w Zakitnem. Po raz pierwszy obiekt religijny poddano antyreligijnej kampanii władz radzieckich w latach 30. XX wieku. Współczesny budynek zaprojektowano i zbudowano w latach 2009–2010, a poświęcenie świątyni odbyło się 31 lipca 2010 roku” – czytamy w komunikacie mediów „Toczka Schodu”. Piąty prezydent Ukrainy, lider „Europejskiej Solidarności” Petro Poroszenko podczas spotkania z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim „o nic nie prosił”. Poinformowała o tym na antenie Radia Swoboda deputowana ludowa z „Europejskiej Solidarności” Iryna Heraszczenko, odpowiadając na pytanie, czy podczas spotkania omawiano zniesienie sankcji wobec byłego prezydenta. Według niej głównymi tematami spotkania były wojna i pokój, integracja europejska Ukrainy, rola parlamentu oraz kwestie demokracji. „Kluczowe były kwestie wojny i pokoju, eurointegracji, parlamentu i parlamentaryzmu jako instytucji. Mówiono także o demokracji. Poroszenko o nic nie prosił…” – powiedziała Heraszczenko. Ałła KOBYNEĆ, kandydatka nauk filologicznych, docentka Instytutu Naukowo-Badawczego Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Ostatnio studenci pierwszego roku Instytutu Naukowo-Badawczego Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki przeprowadzili zajęcia praktyczne w nietypowym dla siebie formacie – w redakcji gazety „Słowo Proświty”. To wydanie – kulturoznawczy tygodnik oświatowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki – ukazuje się już od ponad 30 lat. Jego potężny zespół autorski, szeroka tematyka, oryginalne publikacje przyciągają uwagę społeczną, ponieważ gazeta pracuje na rzecz umocnienia ukraińskiej państwowości, sprzyja rozwojowi demokracji i świadomości narodowej w nowoczesnym wymiarze. Występując przed przyszłymi dziennikarzami, którzy opanowują dyscyplinę „Media drukowane”, redaktor naczelny gazety, absolwent Uniwersytetu Szewczenki z 1985 roku, Ihor Zoc, w swoim miniewykładzie opowiedział o rubrykach wydania, głównych publikacjach, wymienił aktywnych autorów spośród naukowców, kulturoznawców, pisarzy, artystów. Podkreślił, że praca nad każdym numerem tygodnika, który obecnie ukazuje się na 16 kolumnach, to nieprzerwany proces, który codziennie wymaga wielkiej uwagi, odpowiedzialności, skupienia i nieustannego twórczego wysiłku na antenie programu Swoboda Live. Jednocześnie deputowana ludowa dodała, że część szczegółów spotkania pozostanie niepubliczna ze względu na wcześniejsze ustalenia. „Zawsze przestrzegamy ustaleń z Bankową. I w parlamencie koledzy to potwierdzą: osiągnięto porozumienie, że pewne szczegóły tego spotkania pozostaną poza kadrem. Ale kluczowy akcent tego spotkania, które, nawiasem mówiąc, trwało prawie dwie godziny, w odróżnieniu od spotkań z „Hołosem”, „Batkiwszczyną” czy Bojką, polegał na omówieniu strategicznych dla kraju kwestii” – zaznaczyła pani Heraszczenko. Szefowa brytyjskiej służby wywiadowczej GCHQ Anne Keast-Butler poinformowała, że na wojnie w Ukrainie zginęło prawie 500 tysięcy rosyjskich wojskowych. Pisze o tym The Guardian. Po raz pierwszy wysokiej rangi urzędniczka z Wielkiej Brytanii potwierdziła szacunki kraju dotyczące strat Rosji na wojnie. Dodała, że Putin „odступает na polu bitwy”. Według niej Rosja zwiększa także działania hybrydowe skierowane przeciwko Wielkiej Brytanii i Europie, w szczególności w sferze morskiej, cybernetycznej oraz infrastruktury krytycznej. Wielka Brytania przeciwdziała próbom Federacji Rosyjskiej w tym procesie, informują media „Babel”. Minister edukacji i nauki Oksen Lisowyj oświadczył, że w ukraińskich szkołach obecnie istnieje około 1,7 tysiąca wakatów dla nauczycieli, jednak nie ma mowy o krytycznym deficycie kadr pedagogicznych. Według ministra podane dane są oficjalne, chociaż faktyczna liczba wakatów może być większa, ponieważ nie wszystkie placówki oświatowe zamieszczają informacje o zapotrzebowaniu na pracowników. Najtrudniejsza sytuacja, jak zaznaczył Lisowyj, obserwuje się w szkołach małokompletnych. W związku z tym wspólnoty muszą rewidować sieć placówek oświatowych z uwzględnieniem liczby uczniów. Pisze o tym „Sudowo-jurydyczna hazeta”. W Ministerstwie Gospodarki poinformowano, że z powodu zbrojnej agresji Federacji Rosyjskiej pod groźbą wyginięcia znalazło się ponad 80 gatunków zwierząt. Wśród nich są duże ssaki, ptaki i inni przedstawiciele dzikiej przyrody, których populacje nadal maleją z powodu działań wojennych i niszczenia ekosystemów. Poinformowało o tym w odpowiedzi na zapytanie hromadske Ministerstwo Gospodarki, Środowiska i Rolnictwa. Chersoński projekt ochrony dziedzictwa ukraińskiej artystki Poliny Rajko zdobył międzynarodowe uznanie, stając się laureatem prestiżowej nagrody Europa Nostra Award. Inicjatywa poświęcona ratowaniu pamięci o artystce i jej unikalnym domu-muzeum w okupowanych Oleszkach otrzymała nagrodę za zaangażowanie obywateli i popularyzację dziedzictwa kulturowego. Poinformowała o tym kuratorka organizacji społecznej „Centrum Rozwoju Kultury „TOTEM”” Ołena Afanasjewa, zaznacza „Suspilne Cherson”. Pieczęć księcia Mścisława Włodzimierzowicza, datowaną na pierwszą trzecią część XI wieku, właściciel muzeum rodziny Szeremietiewów podarował rezerwatowi „Czernihów starożytny”. Ołeksij Szeremietiew zrobił to 29 maja podczas otwarcia wystawy poświęconej 990-leciu pierwszej wzmianki kronikarskiej o Soborze Spaso-Preobrażeńskim. Jak opowiedział właściciel muzeum, tę pieczęć prezentuje się po raz pierwszy. Jej unikalność polega na tym, że książę jest na niej przedstawiony tak, jak sam siebie widział. Także na wystawie zaprezentowano inne artefakty. Informuje o tym „Suspilne. Czernihów”. W Kanadzie etniczni Ukraińcy, którzy wnieśli znaczący wkład w rozwój państwa, mogą otrzymać własny herb – oficjalne honorowe wyróżnienie, nadawane w imieniu monarchy przez Kanadyjski Urząd Heraldyczny. Pisze o tym „Patriot Donbasu” w oparciu o wideo w sieci. Kanadyjski Urząd Heraldyczny od 1988 roku zajmuje się tworzeniem i zatwierdzaniem herbów dla obywateli, którzy mają szczególne zasługi dla kraju. Opracowanie takiego symbolu zazwyczaj trwa od roku do półtora. Wśród posiadaczy herbów jest wielu znanych Kanadyjczyków ukraińskiego pochodzenia. Jednym z nich jest Roman Hnatyszyn, który został pierwszym gubernatorem generalnym Kanady o ukraińskich korzeniach. Jego herb symbolizuje drogę ro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

O gazecie i miłości do życia poprzez dziennikarstwo

poszukiwań. Zespół redakcji liczył zaledwie cztery osoby. Wsparła go redaktorka literacka wydania, znana na Ukrainie dziennikarka i pisarka Halina Daciuk, której twórczość jest bardzo wielowymiarowa. W szczególności to właśnie ona szeroko otworzyła naszemu społeczeństwu wybitną postać wielkiej działaczki oświatowej początku XX wieku Zofii Rusowej, której działalnością zajmowała się przez wiele lat. Jej pióru należą liczne szkice, które weszły do książki „Одна з нас”, unikalnego wydania, które zebrało historie 55 kobiet tworzących inkluzywną przestrzeń społeczną Ukrainy. Historie, które stają przed nami, są optymistyczne, pełne życiowej siły. Wszystkie bohaterki książki uczestniczyły w autorskiej audycji Haliny Daciuk „Моя історія”, która była emitowana na żywo w „Radiu Kultura”. – Dziennikarstwo to miłość do życia, do ludzi, do dobrych spraw, które oni tworzą i niosą społeczeństwu, do zmian, których współtwórcami się stajemy – podkreśliła pani Halina przed studenckim audytorium. Przyszli dziennikarze zapoznali się z biblioteką gazety, odwiedzili dział składu, przejrzeli szereg numerów „Słowa Proświty”. Nawiasem mówiąc, nakład tygodnika na początku XXI wieku sięgał 25 000 egzemplarzy. Jego stałymi czytelnikami byli członkowie Proświty, ukraińska inteligencja: nauczyciele, lekarze, bibliotekarze, pracownicy szkolnictwa wyższego, pisarze. Gazeta aktywnie współpracuje z oddziałami regionalnymi Proświty, skąd czerpie wiele palących tematów, i ma rozgałęzioną prenumeratę na terenie całej Ukrainy. „SP”, według słów głównego redaktora Ihora Zoca, nadal otrzymują prefrontowe Słowiańsk i Kramatorsk, które dzielnie się trzymają, mimo codziennego przerażającego ostrzału ze strony państwa-terrorysty. Znamienne, że w 2011 roku rozpoczęła się współpraca redaktorów ukraińskiej Wikipedii i członków Proświty, a tygodnik „Słowo Proświty” stał się pierwszym w Ukrainie drukowanym wydawnictwem, które pozwoliło na wykorzystanie swojego archiwum na warunkach licencji Creative Commons Attribution/Share-Alike 3.0. W trakcie zajęć dydaktycznych studenci odwiedzili również kijowski Główny Urząd Pocztowy, jeden z wiodących strukturalnych podziałów narodowego operatora łączności pocztowej „Ukrposzta”, i zainteresowali się znaczkami z okresu wojny oraz kartkami pocztowymi, które przedstawiają niezłomne ukraińskie miasta.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

„Nie wykreślicie mnie… z historii w żaden sposób”

Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy 29–30 maja na Uniwersytecie Skoworodyńskim odbyła się konferencja naukowa „Dziedzictwo oświatowe Chrystyny Ałczewskiej w kontekście edukacji dorosłych i współczesnej pedagogiki”. 185! „Poznają” wybitną działaczkę narodową ruchu oświatowego zniewolonej wówczas Ukrainy. Nieco zapomnianą i niedocenioną. Szlachetną kobietę o niewiarygodnej sile i talencie, błyskotliwą pedagożkę, organizatorkę szkół niedzielnych, inicjatorkę i twórczynię „edukacji dorosłych”, zbieraczkę w tamtych smutnych czasach rozproszonej, nielicznej inteligencji narodowej wokół wysokiej wartości – Tarasa Szewczenki. Pozostała niezłomna mimo wszystkich imperialnych zakazów cyrkularzy wałujewskich i emskich, nie zważając na ten przygnębiający stan etnocydu, kiedy to, według świadectw współczesnych, Moskale traktowali Ukraińców gorzej niż Żydów. Wtedy chronienie tej ludzkiej jakości nie było wcale proste. Jak pisał towarzysz pracy, rodak, jej szczery i bezkompromisowy oponent B. Hrynczenko, u nas szkoły rodzimej nie ma, bo u nas moskiewskie więzienie. „Nie było, nie ma i nie będzie” – szowinistyczny czarnosecinny mit, który wisiał nad Ukrainą od czasów Piotra i wałujewszczyzny. Jednak ona na wszelkie sposoby, w warunkach brutalnego tabuizowania języka ukraińskiego, dążyła swoją twórczą pracą i praktyką szkoły niedzielnej, którą kierowała od 21. roku życia, do przekazania młodzieży ideałów i piękna ojczystego słowa, „proponując” Szewczenkę, Kotlarewskiego, Kwitkę-Osnowjanenkę, Frankę, Łesię Ukrainkę, Hrabowskiego, Fedkowycza, Ołesia, Stefanyka, Kociubynskiego, Karpenkę-Karego, Neczuja-Łewyckiego… Przełamując cenzurę, dzięki światopoglądowej koncepcji Ałczewskiej, treść edukacji wzbogacała się o wiedzę z historii, geografii, literatury Ukrainy, nauczanie według Elementarza P. Kulisza, naukę nie mniej niż 300 znanych ukraińskich pieśni, nieformalną pozalekcyjną ukraińskojęzyczność. Nawet Hrynczenko przyznawał, że w tych szkołach „uczniowie wiedzieli, że są Ukraińcami, znali historię i geografię Ukrainy”. Oddana sprawie edukacji ludowej, Ałczewska uczyła wszystkich i wszystkiego (przez jej duszę, ręce i serce „przeszło” ponad 17 tys. dziewcząt) cichą pracą najważniejszej nauki Szewczenki – „Kim jesteśmy? Czyimi synami?”. W liście do I. Franki zaznaczała: „…każdy człowiek ma swój punkt szaleństwa. Moim punktem – nauczyć czytać i pisać jak najwięcej kobiet”. Chociaż w tamtym smutnym czasie zakazane były nie tyle prawa polityczne kobiet, co Szewczenko i Ukraińcy, z bólem poznający gorzką prawdę narodowego ujarzmienia, pijący „z moskiewskiej czaszy moskiewską truciznę!”. Ta polityka towarzyszyła Ałczewskiej, niestety, przez całe życie. W 1910 roku szalony ukrainofob minister Stołypin wydaje rozkaz, który zakazywał działalności jakichkolwiek instytucji obcych narodowości, przede wszystkim Ukraińców i Żydów, niezależnie od ich celów. Rzeczywiście, imperium bało się ukraińskości bardziej niż wszystkich ruchów razem wziętych, zwłaszcza gdy powstanie ukraiński język literacki, uważając, że rozbije on znienawidzone imperium. Szewczenko dla nich był najgroźniejszą bronią z jego wzywającym i wzniosłym apelem: „Walczcie!..”. Prawdopodobnie ta duchowa inspiracja wiary w proroczą Wolę nurtowała serca tej sławnej rodziny Ałczewskich, którzy stworzyli najszlachetniejsze dzieło – postawili w Charkowie (1899 r.) pierwszy na Ukrainie pomnik Wielkiego Tarasa. Po dwuletniej wytężonej twórczej pracy białomarmurowe popiersie Poety z „Kobziarzem” przedstawił rodzinie wybitny ukraiński artysta, pedagog W. Beklemiszew, który był aktywnym członkiem Towarzystwa Szewczenkowskiego, twórcą „Szewczenkiany”, inicjatorem konkursów projektów pomnika Kobziarza w Kijowie, stając się wśród najlepszych kandydatów nawet rektorem Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. Jego przyjaciel Opanas Słastion w „Kijowskiej starinie” (1899), opisując to znaczące wydarzenie, wspominał autorskie życzenie, aby to dzieło znajdowało się albo w przyszłym Muzeum Szewczenki, albo na grobie Szewczenki, albo w Towarzystwie jego imienia. Chrystyna i Ołeksij Ałczewscy mieli zamiar podarować Poetę swojemu rodzinnemu miastu Charkowowi. Lecz nie było to pisane, ponieważ On uważany był za zakazanego na swojej ziemi, zajętej i zeszpeconej przez obcych. Jednak prawda w końcu zatriumfowała. Dzisiaj Szewczenko Ałczewskich znajduje się w Narodowym Muzeum stolicy. Jego w czasach carsko-bolszewickich święcie strzegła przez około 30 lat rodzina, nie pozwalając, aby „źli ludzie” szydzili ze świętości ukraińskiego Narodu. Najwyraźniej właśnie z takiego etycznego, wysokopatriotycznego stosunku do najwyższych wartości Narodu rodziła się duchowa „pedagogika dobra”. Ałczewska była jedną z niewielu oświecicielek w Europie, która wyznawała wysokie herderowskie idee ludowości, twierdząc, że każdy Naród jest zdolny mieć swojego „Homera”. Ukrainie w postaci Tarasa darowała swojego narodowego Mędrca, Wojownika, Proroka, inspirując wielką Prawdą i Wolą świętą wszystkich (od uczennic, pedagogów i do Michnowskiego oraz Macijewicza), stawiając Pomnik obok własnego domu. Tak się złożyło, że właśnie w tym roku (1899) Chrystyna Ałczewska, pisząc duszą mądre prace pedagogiczne, natchniona myślą Szewczenki, która czule płynęła do ludzi z jej ogrodu, była nagradzana na Wystawie Światowej w Paryżu złotymi medalami za poświęcenie i szczytowy twórczy pedagogiczny wzlot. Wypełniała edukację zawodową wartościami swojego narodu, czyniąc ją nie technokratyczną, a wartościowo-aksjologiczną, uświadamiając sobie, że szkoła bez wartości – to „orzech bez jądra”. Jej prace, w szczególności trzytomowe „Książka dla dorosłych”, „Co czytać ludowi?”, były studiowane i recenzowane przez znanych uczonych na czele z D. Bahalijem, prezentowane w Antwerpii, Brukseli, Chicago i Paryżu, ponad 40 razy wznawiane w ciągu 18 lat. Sławna karta ukraińskiej rodziny Ałczewskich, kiedy w jednej rodzinie wyrośli giganci. Ołeksij (mąż Chrystyny) – „fanatyczny Ukrainiec”, który wkładał duszę w ukraińską sprawę, w szczególności do „głębi kieszeni”, miłośnik Ukrainy, geniusz ekonomiczny, zazwyczaj przez wielu zapomniany. Bieda, że przez całe życie próbowano nas „uczyć”, kim są nuworysze riabuszyńscy czy Hughes, tylko nie Ałczewski, fałszując o „rosyjskim” Donbasie. Jednak to właśnie jego umysłem stworzono pierwszą (niestety, w imperium) grupę finansowo-przemysłową, banki handlowe, hipoteczne, ziemskie, giełdę handlową oraz samo miasto Ałczewsk i kombinat metalurgiczny, tak jak w Mariupolu. To on zdołał w ciągu pięciu lat pod koniec XIX w. 25-krotnie zwiększyć produkcję metalu, znacznie wyprzedzając Ural. W Mariupolu z prawa powinien nazywać się kombinat nie bogobójczym „iliczem”, a „Ołeksijem Ałczewskim” – sławnym chłopakiem z Sumszczyzny. Jednak czy kiedykolwiek przyjezdni liczyli się z tymi, którzy kochają Szewczenkę? Ty albo „służysz”, albo jesteś zabity. Taki los bezpaństwowych Ukraińców. Nie ominęła ta tragiczność i wielkiej rodziny Ałczewskich. Ale, jak z przekonaniem mówiła Chrystyna, „mnie nie da się wyrzucić z historii”. Prawdziwie, sumiennie i sprawiedliwie. Bo ci szlachetni i zacni ludzie swoją zwycięską pracą „tworzyli” Naród, kochali tę Ukrainę, która będzie żyła z Szewczenką nie „zakazanym”, a wolnym, bliskim i drogim każdemu ukraińskiemu Sercu. Tego, co zobaczyłem, poczułem, współodczułem, nie jest w stanie zatrzeć nawet nieustanne wycie syren, ataki rakietowe, bombowe i dronów typu Shahed, które towarzyszą Charkowowi przez piąty rok wojny, niszcząc wiele budynków mieszkalnych, szkół, uniwersytetów i szpitali, zabytków kultury i historii. Bo tutaj ani na chwilę nie ustawało zwykłe życie ze wszystkimi jego radościami i niepokojami, wzlotami duszy i ludzkimi bólami. Centralna ulica Sumska, która zawsze jest w ukraińskich flagach i napełniona jakąś niewidzialną, niepokonaną energią, prowadzi do tak bliskich wszystkim napisów – „Jesteśmy razem, jesteśmy charkowianami!” oraz „Charków – miasto bohaterów!”. W rzeczywistości nie są to formalne hasła, wszak w nich tkwi istota bytu tego sławnego miasta-pracownika, w którym szczególnie czuć, że Charków żyje Ukrainą, a Ukraina Charkowem. Ta nierozerwalna żyła napełniona jest dzisiaj „czystą kozacką krwią” i siłą oddania swojej ziemi oraz nienawiścią do raszystowskich morderców. Tutaj krystalizuje się ludzka cnota, która jeszcze „wczoraj” była mało zauważalna, a obecnie zrodziła się z wiary, że naród wytrwa, zwycięży. Jest ona wyczuwalna nawet w typowym dla charkowian subtelnym humorze. Bo czyż nie wywołuje optymistycznej emocji jaskrawe ogłoszenie na aucie charkowianina – „zamienię moskiewskiego orka na olej napędowy!” Takie ono jest, miasto ze swoimi szanowanymi Bohaterami (wszędzie, gdzie zastała mnie poranna godzina 9:00, ludzie minutą ciszy czcili poległych Bohaterów!), dobrymi, wykształconymi, dowcipnymi ludźmi, wyremontowanymi drogami, uporządkowanymi parkami, działającymi muzeami i placówkami oświatowymi, przytulnymi kawiarniami oraz bezpłatnym(!) dla wszystkich transportem komunalnym i metrem… Dla Charkowa zadanie sprowadzenia ludzi, wyrzuconych przez wojnę z rodzinnego miasta, jest niemal narodową ideą. Nie chce się wierzyć, bo wojna nieustannie opasuje mieszkańców wyciem „alarmów”, w których zatarły się początek i odwołanie. Jednak odwiedziwszy miejsca sakralne wybitnych Ukraińców, coraz bardziej utwierdzasz się w przekonaniu, że „po moskiewsku” już nigdy na Ukrainie nie będzie. Bo tutaj, w centrum Charkowa, w bardzo schludnej i dostępnej przestrzeni publicznej pojawiają się Marko Kropywnycki, Mykoła Chwylowy, Petro Hułak-Artemowski, Serhij Wasylkiwski… Nieco dalej na wieki spoczywają: H. Kwitka-Osnowjanenko, Dmytro Bahalij, Mykoła Sumcow, Ołeksandr Potebnia, Ołeksij Beketow, Chrystyna Ałczewska, jej córka Chrystyna Ałczewska… Nagrobek pedagożki wykuty jest godnym napisem – „Oświecicielka narodu”. A w centrum miasta wznosi się godny pomnik Ołeksija Ałczewskiego (człowieka, który postawił na tej ziemi pierwszego na Ukrainie Szewczenkę), chociaż miejsce prochów tego geniusza ekonomii i ukraińskiego mecenasa jest nieznane, „dzięki” carom, psiarzom i bolszewikom. Ale to właśnie jego „posiadłość z Szewczenką” stała się w latach moskiewskiej satrapii prawdziwym centrum kulturalnego, duchowego i politycznego ukraińskiego życia. Nie sposób wymienić wszystkich, którzy z prawa powinni znajdować się w panteonie ukraińskiej sławy. Sprawiedliwie, że większość z nich przebywa w jasnej przestrzeni publicznej. Bo wielka to przykrość, gdy „panteony” próbuje się formować gdzieś na obrzeżach, w jarach i na bagnach. Powiedzmy, takiego najzaszczytniejszego miejsca od dawna już potrzebuje stolica państwa Kijów. Wszak naród, niezdolny należycie pamiętać i czcić swoich Bohaterów, bronić ich honoru, prędzej czy później zostanie zatarty przez innych. Dlatego pamięć w słowie i czynie o Wielkich Ukraińcach, którzy rozproszeni są po świecie, musi stać się dla żyjących moralną cnotą. Na Ogólnoukraińskiej konferencji naukowej „Dziedzictwo oświatowe Chrystyny Ałczewskiej” zaprezentowano także 10. tom Olhy Kobylańskiej, przekazany w darze przez profesora Uniwersytetu Czerniowieckiego im. Fedkowycza W. Antofijczuka uniwersytetowi im. Skoworody w Charkowie. W tym wydaniu z 2026 roku po raz pierwszy wydrukowano listy bukowińskiej pisarki do Chrystyny (młodszej), których znajomość przyczyniła się do otwarcia pomnika Kotlarewskiego w Połtawie w 1903 r. Był to swoisty symboliczny znak jedności, który rozkwitał wysokim płomieniem ducha wydarzenia, mającego miejsce w Charkowskim Domu Naukowców z udziałem również rodziny Ałczewskich (Ołena Rofe-Beketowa, która kieruje obecnie Fundacją Charytatywną „Charków z tobą”). Pokłon do ziemi skoworodyńcom, kierowanym przez rektora Jurija Bojczuka, którzy, zebrawszy w jedno wielu szlachetnych ludzi, z oddaniem i natchnieniem kontynuują odkrywanie nowych idei w galaktyce sławnego Rodu Ałczewskich! Wiwat Uniwersytetowi! Cześć zjednoczonej ziemi Słobożanszczyzny, Charkowowi, którzy zrodzili i wychowali duchowe ostoi ukraińskości! Sława Ukrainie! Niepokonany Charków. O każdej porze, niezależnie od wszelkiej przyczynowości odwiedzin tego niepowtarzalnego miasta, zawsze unosi się tutaj jakaś niewidzialna i wyczuwalna duchowa obecność jego „najzaszczytniejszego” obywatela – Hryhorija Skoworody. On, jakby zwołując z wszystkich ziem i czasów tutaj ludzi, przypomina wszystkim żyjącym o cnocie szanowania prawdy nie z przymusu, a z własnej woli, bez której nie poznać jego rodzinnej Ukrainy. To wiecznie żywe „Poznaj siebie” oznacza dla każdego Ukraińca pielęgnowanie dobrego i mężnego serca, aby nie stać się obcym dla swojego Rodu, tą „pszenicą, która może od czasu do czasu wyradzać się…”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wane i rozpowszechnione wśród szerokich warstw obywateli. Tylko wtedy ich przeprowadzanie będzie miało sens, jako działanie skierowane na doskonalenie świadomości społecznej, a nie jako wydarzenie naukowe samo w sobie. Właściwie w takim celu organizowałem akcje społeczne „Proświty” i Ruchu, skierowane na dotarcie do ludzi ze znaczeniem postaci Symona Petlury i jego działalności, zaczynając w 1990 roku od obchodów jego urodzin, a w 1992 roku zakładając Czytania Petlurowskie, które trwają do dziś. Na wydanie dwóch ostatnich publikacji Połtawskiej Petluriany my, „Proświta”, wykupowaliśmy w wydawnictwie swoją część egzemplarzy, a Muzeum Krajoznawcze – swoją. Mam nadzieję, że tak będzie i tym razem oraz że dołączy się jeszcze uniwersytet pedagogiczny. Jeszcze jedno, najważniejsze. Nie można przekształcać postaci Petlury w zbrązowiały posąg, w wyniku czego zobojętnieje na niego młodzież i w ogóle większość obywateli. Jego testamenty są na długie czasy, a niektóre nawet na wieki. Zawsze będą budzić śpiących i okradzionych do działania, do żywego życia, do wszechogarniającej miłości do Ukrainy i narodu ukraińskiego. Aż do momentu, gdy Ukraina stanie się silnym demokratycznym państwem, zdolnym obronić się przed każdym wrogiem, z panowaniem Prawa, bez korupcji, ze społeczeństwem zjednoczonym wokół swoich fundamentalnych wartości i interesów, zdolnym przezwyciężyć wszystkie niszczycielskie wyzwania zarówno w państwie, jak i poza nim. Na zakończenie. Wszystkie swoje wystąpienia na Festiwalu, na Czytaniach, na prezentacji naszego nowego wydania „Niezłomni”, poświęconego 100-leciu paryskiej tragedii – zabójstwa S. Petlury, zarówno na Festiwalu, jak i w bibliotece im. Kotlarewskiego, wzywałem obecnych do żądania od Połtawskiej Rady Obwodowej oraz Obwodowej Administracji Wojskowej utworzenia Muzeum Literatury Połtawszczyzny w dawnym kinie im. Kotlarewskiego po jego remoncie. Tam właśnie powinny zostać umieszczone również sale poświęcone Symonowi Petlurze i jego współpracownikom, i to nie tylko połtawianom, a w ogóle twórcom i uczestnikom Wielkiej Ukraińskiej Rewolucji, wśród których połtawian jest niemało, ale też niemało błyskotliwych postaci pisarzy, którzy zakończyli swoje życie na przymusowej emigracji. Myślę, że pojawią się utwory naszych chłopaków z Połtawszczyzny także o współczesnej walce wyzwoleńczej. Trzeba po prostu pisać listy do Rady Obwodowej i Administracji Obwodowej w poparciu tej idei, rozpowszechniać na różne sposoby wszędzie i nie dopuścić tam do powstania kolejnego kasyna czy jakiegoś baru. Czas nie po prostu wymaga, on krzykiem krzyczy o potrzebę wiedzy kulturowej, literackiej, historycznej, artystycznej – wszelkiej, bo tylko one są zdolne ukształtować zgodnie z wymogami czasu świadomość narodową i obywatelską narodu. Wojnę wygrywa się nie tylko bronią, ale i duchem wolności, prawdy i miłości do Ojczyzny w duszy tych, którzy trzymają tę broń. Tak też zwyciężymy moskiewską zwierzynę. _____________ *…pod paryskim mostem – aluzja do wersów Apollinaire’a „…Pod mostem Mirabeau cicho płynie Sekwana…”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Nasza siła – w jedności

W Połtawie dość szeroko i przemyślanie uczczono 100-lecie tragicznej śmierci na emigracji, na paryskiej ulicy Racine, wiernego i niezłomnego syna Ukrainy Symona Wasylijowycza Petlury. Mykoła KULCZYŃSKI Zdjęcie ze źródeł otwartych. Te siedem kul moskiewskiego agenta Schwartzbarda w piersi Symona Wasylijowycza bolały miliony Ukraińców w roku jego śmierci, kiedy Ukraina jeszcze miała nadzieję, że z nim na czele wyrwie się z moskiewskiej niewoli. Bolały i później, tej „malutkiej gromadce” Ukraińców, według słów Stusa, która męczyła się i cierpiała w moskiewskich łagrach i więzieniach, ale nie klękała przed potwornie drapieżnym i okrutnym imperium, które pragnęło nieść swoją niewolę całemu wolnemu światowi. Bolały te siedem kul i mnie od wczesnej młodości i przez całe życie. Dokładnie tak, jak napisała o tym Natalija Ływyćka-Chołodna. Kocham ten jej wiersz, bo odzwierciedla uczucia wszystkich tych, którzy rozumieli znaczenie Petlury dla Ukrainy. Taki sam smutek ogarnia mnie po zabójstwie przez imperium zła Wiaczesława Czornowoła, a nawet jeszcze większy, bo go znałem. Zresztą po wszystkich innych zabójstwach Ukraińców przez przeklętą moskiewszczyznę – Konowalca, Bandery, naszych dzisiejszych bohaterów. Czy będziemy godni ich ofiary po tym, jak zwyciężymy imperium i będziemy odbudowywać Ukrainę? Nie raz zadaję sobie to pytanie. Oto wersy z dwóch wierszy Ływyćkiej-Chołodnej. W serce wbijają się ostrza noży, Serce na dwoje rozdarte… Pomóż mi, Panie, pomóż! Nie daj na rozstajach umrzeć! Krwią serca spływają usta, Krwią słowa nabrzmiewają. Odwaga, surowość i czystość… Tak, ja wiem, wiem! (Dalej idą wersy o światowym pięknie, powabach życia, a dalej znów o Ukrainie i jej tragedii, zabójstwie Petlury). A mnie po obcych światach …śni się wszystko, co u Niej, tam, Zakrwawiły się ciężko stopy. A mnie pod paryskim mostem* Czy w ponurych murach Chillonu wszystko – o Boże! – ognistym krzyżem: Rue Racine, Monparnasse, Petlura. I drugi wiersz o zabójstwie Symona Wasylijowycza: Siedem liter, co płoną w słowie „Ukraina”, siedem liter, co ogniem legły na Montparnasse, i siedem podstępnych kul na ulicy Racine – przeznaczenie, memento i rozkaz! Płoną żarliwym trójkątem krwawe siódemki Nad przestrzenią i nad czasem w chaosie i mroku, i serce w górę idzie coraz wyżej stromo, stromo drogą twoich golgot, Narodzie mój. Jeszcze nigdy przez wszystkie lata naszej odnowionej w 1991 roku ukraińskiej państwowości tak wnikliwie nie obchodzono dni urodzin i rocznic śmierci przewodniczącego Dyrektoriatu URL, głównodowodzącego jej armii, naszego sławnego rodaka. Było ich niemało i w Kijowie, i u nas, w Połtawie, i w Charkowie oraz innych miastach Ukrainy. Napiszę tylko o tych połtawskich uroczystościach, w których brałem udział osobiście. Rozpoczęły się one 22 maja, w dniu urodzin Symona Petlury, przy tablicy pamiątkowej na ścianie pierwszego korpusu Uniwersytetu Rolniczego, byłego seminarium, w którym się uczył i z ostatniego kursu którego został wydalony za ukraińską działalność rewolucyjną. Kontynuowano obchody na festiwalu książki „Poszuk”, który trwał dwa dni i na którym, oprócz sprzedaży książek przez wydawnictwa i prezentacji utworów przez autorów, można było usłyszeć szereg głębokich wykładów o Wielkiej Ukraińskiej Rewolucji oraz działalności Symona Petlury, zarówno w latach rewolucji, jak i przed nią i po niej. Hasłem festiwalu książki były słowa Głównego Atamana armii URL, czyli naczelnego głównodowodzącego – „Nasza siła w jedności”, które są tak samo aktualne i dzisiaj. Pierwsze wystąpienia odbyły się w przepełnionej auli uniwersytetu i odniosły sukces wśród słuchaczy. Ja również zebrałem szczere oklaski za swój temat „Symon Petlura i ukraińska rewolucja”. Zarówno w organizacji uroczystości przy tablicy pamiątkowej, jak i w organizacji festiwalu książki czuło się pełne zrozumienie znaczenia postaci S. Petlury i jego testamentów dla naszych czasów u organizatorów wydarzeń. Przy tablicy – to departament kultury oraz departament działalności informacyjnej, a festiwal książki już po raz piąty organizuje departament działalności informacyjnej na czele z Wiktorią Pyłypenko, i organizacja jego jest niemal doskonała. Biorąc pod uwagę wojnę i możliwe ataki, lepszego miejsca na przeprowadzenie festiwalu trudno znaleźć. Dostępność sal, aula, schludne toalety, schron, świeże powietrze i cisza – wszystko to miało znaczenie dla uczestników. A do tego słuchacze – młodzież studencka, co nie mogło nie cieszyć. A do tego jeszcze jaki symbolizm! – tutaj uczył się Symon Petlura. Jedyny problem – to ludzie starsi, trudno im dojechać do Uniwersytetu Rolniczego. Wszystkim innym stąd dojście z centrum zajmuje 10-15 minut. W każdym razie lepszego miejsca na wcielenie w życie wszystkich planów festiwalu w warunkach wojny, powtarzam, trudno było znaleźć. Wszystkich wydarzeń festiwalu nie będę opisywał, bo zajęłyby dwie strony. To zadanie departamentu, bo w sferze jego działalności jest nie tylko działalność informacyjna, ale i komunikacja ze społeczeństwem. Najważniejsze – to dotrzeć do jak największej liczby ludzi z mądrymi słowami i ideami, które wybrzmiały na wszystkich wydarzeniach festiwalu. Co do hasła festiwalu, którym stały się słowa Petlury „Nasza siła w jedności”. Nie bez powodu cytowałem Nataliję Ływyćką-Chołodną. Te jej słowa – „Odwaga, surowość i czystość…” – to jest to, co pielęgnował w sobie Symon Petlura i wymagał od współpracowników, by byli tacy sami. Jedność społeczeństwa, stworzenie rządu jedności narodowej musi opierać się na czystości myśli, na idei służenia Ukraińskiemu Narodowi. Powinno to dotyczyć przede wszystkim władzy, która musi zaprzestać bezsensownego i zbrodniczego prześladowania piątego Prezydenta Petra Poroszenki i szukać porozumienia z opozycją, wzmocnić walkę z korupcją, zwłaszcza w tak zwanych organach porządku publicznego i armii, Ministerstwach ochrony zdrowia, edukacji, energetyki itd., pracować jest nad czym. Opozycji – nie dopuszczać w swojej działalności do przewagi interesów wąskopartyjnych nad ogólnoukraińskimi i głośno mówić o poważnych problemach, których władza nie widzi lub nie chce widzieć. Oto taki festiwal książki „Poszuk” ma ogólnoukraiński zarówno sens, jak i zainteresowanie, więc ja, należąc do opozycyjnej „Europejskiej Solidarności”, biorę w nim udział, bo niesie on wiedzę, która tworzy nową ukraińską świadomość bez domieszek sowietyzmu i moskiewszczyzny oraz podnosi naszego ducha, co jest tak ważne w czasie ciężkich prób ukraińskiego narodu, kiedy moskiewscy raszyści pragną go całkowicie zniszczyć. Tak samo już trzy lata współpracuje nasza „Proświta” w organizacji Czytań Petlurowskich z Muzeum Krajoznawczym. Właśnie tam 25 maja odbył się pierwszy dzień Czytań Petlurowskich, a drugi – na Uniwersytecie Pedagogicznym pod organizacją doktor nauk historycznych pani Ludmyły Babenko. Przed Czytaniami Ołeh Pustowhar, który kieruje Połtawskim oddziałem Ukraińskiego instytutu pamięci narodowej, otworzył zorganizowaną przez siebie wystawę opowieścią o Petlurze, a słowo jego było pełne pasji i treściwe. Na Czytania Petlurowskie nie poszedłem, bo czułem się z powodu pogody skrajnie źle, a powiedziałem na wystawie krótkie słowo do studentów. O spotkaniu z nimi pisałem wcześniej. Tak jak w pierwszy dzień w Muzeum Krajoznawczym, tak i w drugi dzień na Uniwersytecie Pedagogicznym skład mówców jest bardzo znaczący. Znowuż: najważniejsze, żeby zostały one wydruko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Symon Petlura i Równe: wołyńska karta Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 lat

Ołeksandr BUŁYHA, starszy pracownik naukowy Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, członek zarządu Rówieńskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Z nami przeszli przez męki i tortury, Jako przykład wielki, jako ofiara za was Wielcy zwycięzcy – Mazepa i Petlura, Petro Doroszenko, Bohdan i Taras. Pieśń-marsz „Czarnymi chmurami pokryta ruina”. 25 maja 2026 r. minęło 100 lat od dnia śmierci wybitnego ukraińskiego działacza państwowego, wojskowego i politycznego Symona Petlury. 25 maja 1926 r. jego śmiertelnie raniono w Paryżu. Ta śmierć stała się jednym z najbardziej rezonansowych wydarzeń ukraińskiej emigracji politycznej okresu międzywojennego. We współczesnej historiografii to zabójstwo rozpatruje się jako jedną z akcji radzieckich służb specjalnych, skierowanych przeciwko działaczom ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego. Symon Petlura należy do grona kluczowych postaci Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 lat. Jako Główny Ataman wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz Przewodniczący Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) stał się symbolem walki narodu ukraińskiego o własną państwowość. Akademik, ukrainofil Fedir Korsz (1843–1915 lat), znajomy Petlury z czasów jego pracy w Petersburgu, pisał o nim: „Ukraińcy sami nie wiedzą, kogo mają wśród siebie. Myślą, że Symon Petlura – to wybitny redaktor, patriota, działacz społeczny itd. To wszystko prawda, ale nie cała prawda. Petlura – jest bezmiernie wyższy od tego, co o nim myślą. On – z rasy wodzów, człowiek z tego ciasta, z którego kiedyś w starożytności zakładano dynastie, a w nasz czas, czas demokratyczny, stają się bohaterami narodowymi. Żyje on w niesprzyjających warunkach, nie może się wykazać. Lecz kto wie, czy nie zmieni się wszystko wokół! A kiedy się zmieni, będzie on wodzem narodu ukraińskiego”. Wydarzenia 1919 r. stały się jednym z najbardziej dramatycznych okresów Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 lat oraz działalności Symona Petlury. Po utracie Kijowa rząd URL był zmuszony przemieszczać się po terytorium Prawobrzeżnej Ukrainy, szukając możliwości kontynuowania walki o niepodległość państwową. 17 marca 1919 r. Przewodniczący Dyrektoriatu URL Symon Petlura powiadamiał wszystkie instytucje państwowe: „W ciągu dwóch tygodni grupa wojsk atamana Oskiłki, uzupełniona młodym formowaniem, ponosząc straty w ludziach wśród ciężkich okoliczności, odczuwając brak przedmiotów zaopatrzenia, często bez butów i odzieży, ale gorącą miłością do ojczyzny uwolniła od wroga prawie cały Wołyń”. Współcześni wspominali atmosferę ciągłego niepokoju i mobilności, w której funkcjonowała ówczesna władza ukraińska. Rząd żył w wagonach i przejazdach, a front zbliżał się szybciej, niż zdążano rozwijać instytucje państwowe. Najbardziej znanym powiedzeniem ludowym tamtego czasu był aforyzm, który powstał w 1919 r. z powodu ciągłych przejazdów rządu URL koleją: „W wagonie” – Dyrektoriat, pod wagonem – terytorium”. Należy zaznaczyć, że chociaż Dyrektoriat tracił stolice, nigdy nie tracił idei państwowej. 25 marca Symon Petlura przybył do Równego. Podjął decyzję: „Rządowi, Dyrektoriatowi i całemu centrum wyznaczyć jako miejsce siedziby m. Równe jako tymczasową stolicę”. W miejscowym czasopiśmie „Wilna Ukrajina” zamieszczono notatkę „Rozmowa z Głównym Atamanem”, w której informowano, że miasto „stanie się siłą samego faktu na jakiś czas nie tylko bazą wszystkich operacji wojennych na Naddnieprzańskiej Ukrainie, ale także na jakiś czas… stolicą kraju. Tutaj przybywają wszystkie ministerstwa z Dyrektoriatem, tutaj rozpocznie się na nowo organizacja całego naszego życia państwowego”. W tym samym numerze wydrukowano informację „Przyjazd ministerstw do Równego”: „31 marca do m. Równego przybyły ministerstwa – spraw wewnętrznych, zagranicznych, ziemskich, finansów, handlu i przemysłu, pracy, oświaty, gospodarki narodowej, spraw żywnościowych, sprawiedliwości, prasy i informacji, zdrowia, kultów, spraw żydowskich, spraw morskich oraz Kontrola Państwowa”. Także w prasie wyjaśniano, że czas ich pobytu tutaj będzie zależał od rozwijania udanych działań wojsk ukraińskich na froncie wschodnim. Podkreślano: „Rząd w Równem rozpocznie swoją działalność, która, niestety, z przyczyn szybkiego natarcia wroga musiała na jakiś czas z tak wielką szkodą dla kraju zostać przerwana”. W ten sposób, pod koniec marca Równe przekształciło się w jeden z kluczowych politycznych i wojskowych ośrodków Ukraińskiej Republiki Ludowej. Szczególnego strategicznego znaczenia ówczesnej ukraińskiej stolicy nadawała bliskość ważnego węzła kolejowego w Zdołbunowie, który w dobie Rewolucji Ukraińskiej stał się ważnym ośrodkiem logistyki wojskowej i komunikacji rządowej URL. Tutaj, na stacji kolejowej, mieścił się sztab armii czynnej, pracowało Biuro Informacyjne Armii URL, gdzie wychodziła gazeta „Dzwin”, określana jako jego „Dziennik…”. W czasie pobytu ukraińskiej stolicy w Równem, wiosną 1919 r., Symon Petlura mieszkał w wagonie na stacji Zdołbunów, koordynując działalność wojskowego i państwowego kierownictwa republiki, a posiedzenia, według świadectw naocznych świadków, Przewodniczący Dyrektoriatu prowadził w budynku obecnego liceum nr 5, które znajduje się przy ulicy Mickiewicza. W szczególności 11 kwietnia 1919 r. w Zdołbunowie Petlura przeprowadził naradę w sprawach polityki zagranicznej. W porządku obrad była kwestia rozejmu z bolszewikami albo zawarcia układu z Polakami. O pobycie Symona Petlury w Zdołbunowie świadczą tablice pamiątkowe na budynku dworca kolejowego i liceum. Odległość między Równem a Zdołbunowem, która wynosiła około dziesięciu kilometrów, w warunkach doby rewolucyjnej sprzyjała stworzeniu jednolitej przestrzeni wojskowo-administracyjnej, w której łączyły się instytucje rządowe, sztaby oraz strategiczny węzeł kolejowy URL. Wiadomo, w jakich ówczesnych budynkach w Równem mieściły się ministerstwa URL. Kancelaria Państwowa ulokowała się na pierwszym piętrze domu Wigdorowicza przy ulicy Gogolowskiej (teraz ul. S. Petlury 17, Muzeum Literackie Ułasa Samczuka, Muzeum Bursztynu). Ministerstwo Spraw Zagranicznych znajdowało się także na tej ulicy, w budynku miejskiej żydowskiej szkoły początkowej imienia Pereca. Zarząd sztabu głównego – w budynku gimnazjum żeńskiego przy ulicy Dumskiej (teraz ul. Herojiw policiji, Rówieński rejonowy zarząd policji). Kancelaria ministerstwa wojskowego – w hotelu „Wersal” przy Szosowej (teraz Soborna). Ministerstwo Sprawiedliwości – w budynku zjazdu sędziów pokoju. Ministerstwo Oświaty – w budynku byłego gimnazjum realnego (teraz Muzeum Krajoznawcze). Główna komisja śledcza – w dawnym pałacu Lubomirskich przy ulicy Zamkowej. Chyba najsłynniejszym ministrem URL, który pracował w Równem, stał się znany naukowiec Iwan Ohijenko – przyszły metropolita Iłarion. Iwan Iwanowycz został mianowany ministrem oświaty, które ulokowało się w budynku placówki oświatowej miasta, która rozpoczęła swoją pracę w 1839 r. Z ogłoszeń miejscowej prasy wiadomo, że „Przyjęcie u p. Ministra prof. I. Ohijenki codziennie, oprócz świąt, od 12 do 1 godz.”. O spotkaniu z nim w murach budynku ministerstwa oświaty wspominał Fedir Pekarskyj, który rozmawiał z ministrem na temat otwarcia Rówieńskiego Gimnazjum Ukraińskiego, któremu przewodniczył w 1923 r. Wtedy minister podkreślał: „Gimnazjum w waszym mieście z takimi tradycjami jak Kostomarow, Korolenko ma większe prawa niż jakiekolwiek inne…”. Na pamiątkę pracy w dawnym budynku ministerstwa oświaty URL Iwana Ohijenki, w 2019 r. na fasadzie Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego odsłonięto tablicę pamiątkową. W kwietniu 1919 r., kiedy rząd Dyrektoriatu przebywał w Równem, w budynku naprzeciwko zarządu ludowego, który mieścił się w budynku dawnego Ziemstwa (róg współczesnych ulic Petlury i Słowackiego), znajdowała się redakcja „bezpartyjnej, demokratycznej” gazety „Wilna Ukrajina”. W tamtym czasie w mieście pod hasłem: „Niech żyje Ukraińska Republika Ludowa!” wychodziło czasopismo „Nadija Ukrajiny”. Jego wydawcą była Inspekcja Państwowa Grupy Północnej Armii URL. Jedna z głównych rubryk gazety nosiła tytuł „Wojna z Moskiewszczyzną”. Symon Petlura także przesyłał własne artykuły do tego czasopisma. Pobyt w Równem struktur rządowych Dyrektoriatu i Głównego Atamana wojsk URL Symona Petlury nadał miastu szczególny status. Oprócz ministerstw, tutaj funkcjonowały sztaby wojskowe, dyploma- Naszywka (szewron) 1529. samodzielnej brygady jegrów imienia Symona Petlury Sił Zbrojnych Ukrainy tyczne i administracyjne instytucje, wokół których koncentrowała się ukraińska armia. Równe stało się również ważnym węzłem komunikacyjnym między Wołyniem, Galicją a centralnymi rejonami Ukrainy. Wówczas sytuacja polityczna pozostawała niezwykle skomplikowana. Armia URL jednocześnie prowadziła walkę przeciwko wojskom bolszewickim, formacjom białogwardyjskim oraz miała w tamtym czasie napięte relacje z Polską. Dlatego działalność rządu w Równem odbywała się w atmosferze ciągłego zagrożenia militarnego i niestabilności. Rząd Dyrektoriatu na czele z Serhijem Ostapenką, w momencie przybycia do Równego, składał się głównie z umiarkowanych polityków i bezpartyjnych specjalistów. Jego głównym celem było poszukiwanie kompromisu z krajami Ententy w celu walki z bolszewikami. Jednak, jak podkreślał szef Sztabu Generalnego Armii Czynnej Andrij Melnyk, nieobecność członków rządu w Równem demoralizująco wpływa na wojsko. 9 kwietnia w mieście sformowano nowy rząd na czele z Borysem Martosem, który próbował znormalizować sytuację w państwie, zorganizować aparat administracyjny i kontynuować walkę przeciwko bolszewickiej ofensywie. Jednym z pierwszych kroków nowego rządu na czele z Martosem było ogłoszenie 12 kwietnia w Równem deklaracji, którą podpisali członkowie rządu, a ze strony Dyrektoriatu — Symon Petlura i Andrij Makarenko. Tekst zaczynał się od przypomnienia o dwóch wrogach Ukrainy – Polakach i rosyjskich bolszewikach, którzy jednocześnie atakowali ukraińskie ziemie. Rząd wzywał do obrony całej pracującej ludności Ukrainy i „wyciągał rękę do wszystkich ukraińskich socjalistów oraz chłopów i robotników”. Następnie Petlura w Równem prowadził narady z nowym Gabinetem Ministrów, które dotyczyły uporządkowania życia państwowego. Jednocześnie sytuacja polityczna pozostawała skrajnie napięta z powodu konfliktów wewnątrz ukraińskiego środowiska wojskowo-politycznego. Kulminacją wydarzeń była próba zamachu stanu, dokonana przez atamana Wołodymyra Oskiłkę 29 kwietnia 1919 r. w Równem. Była ona spowodowana rozkazem Symona Petlury o usunięciu go ze stanowiska dowódcy, ponieważ nie wykonał on wielokrotnych rozkazów wyruszenia na front. Oskiłko tłumaczył swoje wystąpienie przeciwko Petlurze tym, że uważał za błąd walkę na dwa fronty – przeciwko bolszewikom i Polakom. Był przekonany o konieczności zawarcia pokoju z Polską i skierowania wszystkich sił i środków wojskowych przeciwko bolszewikom. Również ten bunt pozycjonowany był jako wymuszony i ratunkowy krok sił patriotycznych i państwowotwórczych przeciwko niszczycielskiemu socjalistycznemu eksperymentowi rządu Martosa. Zamiast niego przewidywano „utworzenie koalicyjnego gabinetu ministrów ze wszystkich ukraińskich partii, zarówno naddnieprzańskich, jak i galicyjskich, dla konsolidacji wszystkich ukraińskich sił”. Buntownicy aresztowali Borysa Martosa i część członków rządu w Równem. Planowali aresztować także Głównego Atamana Symona Petlurę, jednak ten przebywał na stacji kolejowej Zdołbunów w Odsłonięcie pomnika Symona Petlury w Równem, 14 października 2001 r. (zdjęcie A. Pochyliuka)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w swoim wagonie sztabowym. Wysłany przez Oskiłka oddział kawalerii napotkał zbrojny opór ochrony Petlury i nie zdołał wykonać zadania. Symon Petlura ogłosił Oskiłka poza prawem i ściągnął do Równego rezerwy, w tym elitarne oddziały Korpusu Strzelców Siczowych pod dowództwem Jewhena Konowalca oraz republikańskie pociągi pancerne. Miejscowi kolejarze poparli Dyrektoriat i zablokowali przemieszczanie się transportów Oskiłka. Widząc zdecydowane natarcie Strzelców Siczowych i demoralizację własnych żołnierzy, Wołodymyr Oskiłko wraz z szefem sztabu generałem Wsewołodem Ahapijewem opuścił swój wagon sztabowy i uciekł z Równego. Wierne Dyrektoriatowi wojska zajęły miasto, bezkrwawo uwalniając Borysa Martosa i urzędników. Już 1 maja 1919 r. uwolniony rząd Martosa zademonstrował pełne przywrócenie kontroli nad ówczesną stolicą, organizując w Równem oficjalną pierwszomajową demonstrację pod państwowymi sztandarami. Próba puczu się nie powiodła, jednak znacznie osłabiła wewnętrzną stabilność armii UNR w warunkach natarcia zewnętrznych wrogów. 5 maja 1919 r. rząd UNR został zmuszony opuścić Równe z powodu zbliżania się do miasta bolszewickich brygad. Oglądając się na te wydarzenia historyczne, należy podkreślić szczególne znaczenie i symboliczny wymiar pobytu Równego w statusie ukraińskiej stolicy. W kwietniu – maju 1919 r. miasto stało się jednym z tych ośrodków, w których ukraińska państwowość początku XX w. przejawiła się nie tylko deklaratywnie, lecz poprzez rzeczywiste funkcjonowanie narodowych instytucji władzy. Tu podejmowano decyzje o charakterze wojskowym i państwowym, koordynowano działalność armii i struktur rządowych. W trudnych warunkach wojny i ciągłego odwrotu armii UNR Równe było nie tylko stolicą państwa, lecz także przestrzenią jego funkcjonowania. W mieście i w orbicie jego wpływów Symon Petlura sprawował zarząd państwowy, prowadził negocjacje, koordynował działania armii, podejmował decyzje w warunkach utraty terytorium. Hryhorij CHOROSZKO, prawnik Ogólnoukraińskiej Agencji Praw Autorskich Jeśli kiedykolwiek zajmowali się Państwo twórczością, to z łatwością wyobrazą sobie Państwo, ile miesięcy poświęcili na stworzenie, powiedzmy, serii obrazów. Proszę wyobrazić sobie, że włożyli Państwo w nie całą swoją duszę, czas i pieniądze na materiały, a w pewnym momencie te same prace pojawiają się na jakiejś stronie internetowej bez zgody, bez podpisu i bez choćby jednego wypłaconego grosza na Państwa korzyść. Zdarza się jeszcze bardziej bolesna historia, gdy ktoś odsprzedał Państwa dzieło dwa razy drożej, a Państwo nawet o tym nie wiedzieli. Niestety, większość ukraińskich artystów nie musi sobie wyobrażać tej sytuacji, ponieważ nie raz musieli przeżywać podobne doświadczenia, i właśnie tutaj z pomocą przychodzi WAAP. Ogólnoukraińska Agencja Praw Autorskich (WAAP) to organizacja społeczna, założona w 2004 roku. Od pierwszego dnia istnienia agencja miała na celu stać na straży wszystkich tych, którzy poświęcili swoje życie tworzeniu wielkiego dzieła: od pisarzy i malarzy po wydawców i muzyków. Założycielami WAAP zostali znani prawnicy, artyści, wydawcy i działacze społeczni, którzy bronią postulatów sprawiedliwości i praworządności, zarówno poszczególnych podmiotów prawa własności intelektualnej, jak i ukraińskiego wymiaru kulturowego w ogóle, kierując się zasadami maksymalnej ochrony interesów swoich partnerów, stałego rozwoju organizacji, połączenia doświadczenia założycieli z energią młodszego pokolenia oraz zgodności z powszechnie uznawanymi wartościami moralno-etycznymi. Dziś WAAP, pozostając wierną swoim tradycjom, reprezentuje interesy wszystkich twórców, których prawa do dzieł zostały naruszone, zarówno w kontekście prawa autorskiego, jak i w głębszej strukturze prawa własności przemysłowej. Organizacja od wielu lat kieruje się zasadą oddanego partnerstwa, dlatego aktywnie współpracuje z szeregiem światowie znanych i różnorodnych ukraińskich związków twórczych. Działalność agencji obejmuje kilku torii, zajmował się kwestiami mobilizacyjnymi, utrzymywał dyscyplinę. Tak więc wiosna 1919 roku stała się dla Równego czasem wielkich prób politycznych, a zarazem okresem, w którym miasto znalazło się w epicentrum walki o ukraińską państwowość. Tu przebywały struktury rządowe Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz Naczelny Ataman wojsk UNR Symon Petlura, który w trudnych warunkach wojny starał się zachować ukraińskie państwo. W związku z wydarzeniami, związanymi z pobytem rządu Dyrektoriatu w Równem, miasto z prowincjonalnej miejscowości przekształciło się w jeden z ośrodków ukraińskiego budownictwa państwowego. Mieszkańcy Równego pamiętali pobyt przywódcy Dyrektoriatu w Równem, dlatego z żalem przyjęli wiadomość o jego śmierci 25 maja 1926 roku z rąk agenta NKWD Szwarcbarda. W cerkwiach miasta odprawiano panichidy za spokój jego duszy. Ta żałobna tradycja była kontynuowana w majowe dni przez kolejne lata okresu międzywojennego. Wówczas w Równem wielokrotnie odbywały się uroczystości upamiętniające Symona Petlurę. Jedna z nich – akademia na jego cześć – odbyła się w kinie „Nowy Świat” (obecnie ulica Pocztowa) i zgromadziła do 700 osób. Uczestnikami uroczystości byli wojewoda wołyński Józefski oraz starosta powiatowy Bogusławski. Po wystąpieniu chóru ze wsi Hlinsk referat o Naczelnym Atamanie wygłosił redaktor tygodnika „Ukraińska Niwa” Petro Piewnyj. O nabożeństwie żałobnym w Nowym Korcu z okazji 10. rocznicy pamięci Symona Petlury 25 maja 1936 roku doniósł swoim przełożonym komendant korecznego posterunku policji. Także z okazji 10. rocznicy śmierci, w Równem, Wołyńskie Ukraińskie Zjednoczenie wydało zbiór „Wołyń — Petlurze”. W roku następnym z Równego do Paryża, na cmentarz Montparnasse, do grobu Naczelnego Atamana wyjechała delegacja miejscowych mieszkańców. Oto jak o tym informował ukraiński czasopismo „Sonieczko”: „Młodzież Wołynia złożyła hołd grobowi Symo- Grób Symona Petlury na cmentarzu Montparnasse w Paryżu. Wiadomo, że na dużym wieńcu laurowym znajdowało się 23 wstęgi z napisami od różnych ukraińskich instytucji, wśród nich Równieńska Szkoła Podstawowa im. Hetmana Iwana Mazepy i Równieńskie Ukraińskie Gimnazjum”. W Bound Brook pod Nowym Jorkiem znajduje się Panteon, kompleks pamiątkowy, w którym pochowano najwybitniejsze osobistości narodu ukraińskiego. Inicjatorem jego budowy był patriarcha Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej (UAPC) Mstysław (Skrypnyk). W centrum cmentarza stoi wysoki (prawie 10 metrów) biały granitowy krzyż (projekt Petra Cholodnego młodszego). Poświęcony jest ofiarom Hołodomoru w latach 1932–1933, bojownikom o wolność Ukrainy i żołnierzom. Na nim znajduje się godło państwowe Ukrainy oraz wojskowe odznaczenia. Obok, u podnóża krzyża, leży oryginalna płyta nagrobna z paryskiego grobu Symona Petlury. Przewieziono ją z Paryża do Bound Brook w 1970 r. To symboliczny element memoriału. W ten sposób pamięć o chwalebnym Ukraińcu łączy w jedność pamięć o wszystkich, którzy tu spoczywają. W czasach II wojny światowej sprawę Symona Petlury kontynuował organizator UPA Bulba-Borowec, pochowany na cmentarzu w Bound Brook. Rodem z Bystryca (dzisiejsza Bereźniwszczyzna), wspominał, że jego starszy brat służył u petlurowców, a po powrocie do domu uczył miejscowych chłopców walki. Taras Borowec podkreślał również, że po klęsce zmagań o wyzwolenie poszli oni w masy ludowe. Na Ukrainie było ich więcej niż na emigracji. Na przykładzie ich walki wzrastało przyszłe pokolenie Ukraińców, wśród którego był także przyszły generał-chorąży UPA – Taras Bulba-Borowec. W czasach sowieckich pamięć o Ukraińskiej Republice Ludowej w Równem przez długi czas była wypierana. Dopiero wraz z odzyskaniem niepodległości miasto zaczęło przywracać te karty historii. 14 października 2001 r. w mieście odsłonięto pierwszy na Ukrainie pomnik Symona Petlury. Symon Petlura i działacze UNR ponownie wkraczają w lokalną pamięć historyczną mieszkańców Równego. Dziś sprawę Naczelnego Otamana kontynuują współcześni obrońcy Ukrainy. Jest to 152. samodzielna brygada jegrów im. Symona Petlury Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy. 6 grudnia 2025 r. brygada otrzymała zaszczytną nazwę im. Symona Petlury. W czasie, gdy Ukraina na nowo walczy o swoją wolność i prawo do niepodległej przyszłości w konfrontacji z rosyjską agresją, pamięć o Symonie Petlurze jest nie tylko hołdem złożonym historii, lecz także przypomnieniem o niezłomności ukraińskiej tradycji państwowej, ofiarności bojowników o wolność Ukrainy i odpowiedzialności współczesnych pokoleń za ochronę własnego państwa. Równe, które w swoim czasie stało się stolicą Ukraińskiej Republiki Ludowej, do dziś zachowuje tę pamięć historyczną, czcząc Symona Petlurę jako symbol walki o niepodległą Ukrainę. chronić prawa autorskie Ukraińców za granicą, a także zapewniać przestrzeganie praw zagranicznych autorów już na terytorium naszego państwa, zgodnie z dwustronnym partnerstwem, które buduje się na zasadach równości i wzajemnego szacunku. Szczególnie ważne jest to, że WAAP reprezentuje interesy twórców kultury i sztuki nie tylko w sporach prywatnych, lecz także na poziomie systemowym we współpracy z instytucjami państwowymi i strukturami międzynarodowymi. Oczywiście, jeśli ktoś w ten czy inny sposób naruszył wasze prawa autorskie i chcecie zarejestrować swoje autorstwo do rezultatów działalności twórczej o charakterze intelektualnym albo jeśli interesuje was, jak otrzymać wypłaty z droit de suite, wtedy pierwszy krok jest prosty – skontaktować się z WAAP. Agencja mieści się w Kijowie pod adresem: ul. Dniprowska Nabereżna, 26-Ż, biuro 5. Telefon: [kontakt ukryty]. Adres e-mail: [kontakt ukryty]. Strona organizacji: vaap.com.ua. Na stronie można znaleźć całą niezbędną dokumentację, zarówno dla właścicieli praw, jak i dla użytkowników utworów. Podsumowując, warto zaznaczyć, że sztuka to nie tylko hobby, jak uważa większość, i nie tylko biznes, jak brzmi to w wielkich filmach kinowych. Sztuka to język, którym artysta rozmawia ze światem, i każde jego słowo, każda linia i każdy kolor należą do jego autora. Jednak w realnym świecie prawo bez ochrony występuje jedynie jako piękne słowo na papierze. WAAP to realny mechanizm, który przekształca wasze prawo w skuteczne narzędzie. To nie jest biurokratyczna instytucja, która po prostu wypisuje papierki, lecz zespół ludzi, którzy rozumieją wartość twórczości i codziennie walczą o to, aby ta wartość była uznana i chroniona. Żyjemy w Ukrainie, w kraju, gdzie nawet podczas najcięższych prób kultura pozostaje żywa i niezłomna, i tym ważniejsze jest, aby każdy twórca wiedział i wierzył, że istnieje organizacja, która stoi obok i nie pozwoli nikomu przywłaszczyć rezultatów waszej owocnej pracy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

WAAP – filar w świecie praw autorskich. Co artyści powinni wiedzieć o Ogólnoukraińskiej Agencji Praw Autorskich

kierunków, z których każdy bezpośrednio dotyczy artystów. Mówiąc o kontekście ochrony własności intelektualnej w ogóle, warto podać wyraźny przykład. Jeśli wasza praca została wykorzystana bez zgody, na przykład umieszczona w internecie, wydrukowana w czasopiśmie albo sprzedana jako reprodukcja, w takim przypadku WAAP pomoże chronić wasze prawa. Agencja zapewnia pełny zakres działań, od negocjacji z naruszycielem po reprezentację w sądzie. Naruszyciel praw autorskich zgodnie z prawem Ukrainy może otrzymać grzywnę, a nielegalnie wykorzystane materiały podlegają konfiskacie. Warto również zwrócić uwagę na kwestię rejestracji prawa autorskiego, ponieważ jest to bardzo ważny moment, o którym wielu nie wie. Na Ukrainie rejestracja prawa autorskiego nie jest obowiązkowa. Prawo to powstaje automatycznie w chwili stworzenia utworu, jednak jeśli dojdzie do sporu sądowego, wtedy będziecie musieli udokumentować fakt swojego autorstwa danej pracy, i właśnie tu rejestracja staje się waszym atutem w sporze. W tej kwestii WAAP towarzyszy temu procesowi od początku do samego końca. Najważniejsze, że wy jako uprawnieni nie tracicie czasu na biurokratyczne labirynty, ponieważ agencja przejmuje tę odpowiedzialność na siebie. Ważnym elementem działalności agencji jest zbiorowe zarządzanie prawami. Organizacja zbiera, rozdziela i wypłaca wynagrodzenie za wykorzystanie przedmiotów prawa autorskiego. Oznacza to, że nawet jeśli wasza praca jest powielana w ramach dozwolonych przez prawo, na przykład w celu cytowania lub publicznej prezentacji, macie prawo do sprawiedliwej rekompensaty, a ochronę tego samego prawa gwarantuje wam WAAP. Jednym z najbardziej wyjątkowych i, jak się zdaje, najważniejszych osiągnięć WAAP dla artystów jest wprowadzenie na Ukrainie mechanizmu prawa następczego, albo, jak się go zwykle nazywa zgodnie z prawem międzynarodowym, droit de suite. Czym jest prawo następcze? Wyobraźcie sobie, że sprzedaliście swój obraz dwadzieścia lat temu za skromną cenę, ponieważ wtedy wasze nazwisko nie miało jeszcze wystarczającej rozpoznawalności. Mija czas, wasza twórczość zyskuje uznanie, więc teraz ten obraz jest wystawiany na aukcji za sumę, która dziesięciokrotnie, a może nawet więcej, przewyższa pierwotną cenę. Czy jest sprawiedliwe, że nie macie żadnego udziału w tym wzroście wartości? Oczywiście, że nie, jak nam to podkreśla prawo następcze. Zgodnie z ukraińskim ustawodawstwem autorzy oryginałów dzieł sztuk pięknych mają prawo do otrzymania części kwoty z publicznej odsprzedaży swoich prac, a WAAP jest organizacją akredytowaną przez państwo do zarządzania tym prawem. Ten czynnik jest w pewnym stopniu rewolucyjny dla ukraińskiego rynku sztuki, ponieważ przed pojawieniem się WAAP taki mechanizm na Ukrainie po prostu nie istniał, a teraz istnieje, i jest to bezpośrednie osiągnięcie organizacji. Oczywiście ważne jest zwrócenie uwagi na fakt, że wszyscy żyjemy w czasach, gdy sztuka nie zna granic. Wasz obraz może trafić do kolekcji w Berlinie, wizerunek waszej pracy może rozpowszechnić się na platformach w Stanach Zjednoczonych, a reprodukcja ozdobi pewne biuro w Tokio, w związku z czym pojawia się zasadne pytanie, co dzieje się z waszymi prawami w tych przypadkach. Jak już wspomniano, WAAP prowadzi aktywną współpracę międzynarodową, reprezentując interesy ukraińskich artystów na poziomie globalnym. Agencja zawarła umowy z wieloma zagranicznymi organizacjami zbiorowego zarządzania, co pozwala za-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Nie jedna wiosna minęła, nie ostatnia też przyszła…”

„Romanowska wiosna” 2026 na ojczyźnie poety Maksyma Rylskiego w Romanówce na Żytomierszczyźnie to już historia. Przeleciała jak majowa jaskółka, zabrzmiała muzyką strof, wzniecając „iskry wielkiego ognia”, i pozostawiła w sercu niezapomniany ślad. Halyna DACIUK, dziennikarka, Romanówka – Kijów. Zdjęcia z festiwalu 22 maja Ukraina wstąpiła na najwyższy szczyt duchowy – Tarasową Górę, by pokłonić się Kobzarzowi. W sobotę 23-go zebrała się, by uczcić wielkiego poetę Maksyma Rylskiego. Poeci różnych epok, losów i twórczości, w oczach narodu – światłościami, zjednoczeni samoofiarnością dla Ojczyzny. W księdze wspomnień o ojcu syn Bohdan przypomina, że w dniu swoich 65. urodzin Maksym Tadejowycz, po wielu wystąpieniach i życzeniach, wyszedł na scenę Filharmonii Kijowskiej i wypowiedział na znak wdzięczności jedno jedyne zdanie: „Miłujcie swoją Ukrainę!”. I pod szalonymi oklaskami zszedł ze sceny. Nie zapominajmy, że był to rok 1960. „Sądzę, że słowami Szewczenki ojciec zwięźle i trafnie określił głęboki sens swojego wielkiego i pełnego trudów życia” – napisał syn. Na „Romanowskiej wiośnie” widzieliśmy, jak można cicho i oddanie kochać Ukrainę, jej słowo, pieśń, piękno małej ojczyzny, uświęcone miejsca rodzinnego domu. I z roku na rok, przez niemal pół wieku z rzędu, w kwietniowy… przepraszam – w kwitnący majowy dzień godnie czcić swego wybitnego zemianina. Dzięki Maksymowi Rylskiemu Romaniwkę na Żytomierszczyźnie zna cały świat. I z czułością kochamy ją my, kijowska cząstka wielkiej wspólnoty, która zebrała się na święto: wnuk Poety Maksym Rylski, poetka Tetiana Czerep-Peroganycz z mężem Jurijem Peroganyczem i ja, dziennikarka Halyna Datsiuk. Scenariusz święta składał się z kilku momentów. Przede wszystkim uczczono na miejscowym cmentarzu rodziców Maksyma Tadejowycza, Tadeja Rozesławowycza i Melanię Fedoriwnę. Następnie złożono kwiaty pod pomnikiem Poety przy muzeum-posiadłości. Wzruszającą stroną Festiwalu była wycieczka po literacko-memorialnym muzeum-posiadłości rodziny Rylskich. Otwarty przed 35 laty w 4 pokojach dom zachowuje ciepło rodzinnego ogniska, szczerych rozmów i światło poetyckich olśnień Maksyma Tadejowycza. Tu było miejsce jego twórczej inspiracji. Kiedyś dawno uczył tu w szkole. Do romanowskiej błogości leciał na skrzydłach z Kijowa, nawet wtedy, gdy miał już własny dom w Hołosijiwie, który również bardzo kochał. Tu są „domowe” fotografie, książki, dokumenty, meble, pianino. Tu wciąż rozbrzmiewa muzyka. Pachnie piwoniami życia. Nie wywietrzał duch aromatycznej herbaty. Tu w haftowanych ręcznikach „zimują słowiki”. Te same, opiewane przez poetę, o których pisał, że „matka je wyszywała”. Muzeum się wzbogaca. Mieszkańcy Romanówki, którzy przyszli na wycieczkę, pokazywali nam swoje ofiarowane muzeum skarby. Naczynia, misznik, drewniane niecki, Wiersze M. Rylskiego czytają uczennice Liceum Prasek-Żarowni, „rublie” do prasowania lnianej odzieży, obrazy, wyszywane koszule – to już nowa karta w życiu muzeum-siedziby. Nowe czasy – nowe wyzwania. Odnowiony zespół ma wiele ciekawych zamierzeń. Bo muzeum to nie tylko przechowalnia eksponatów, ale Dom, który ma żyć pełnokrwistym życiem kulturalnym. Szacunek i miłość mieszkańców Romanówki do sławnego Rodu Rylskich odczuwa się w każdej chwili, takich uczuć nie da się podrobić. A najprawdziwsze były one u Maksyma Hieorhijowycza. Który zna w Romanówce każdy kącik, drzewko, kwiatek, ptaszka i karasia w miejscowym stawie. Taka właśnie wzruszająca miłość do świata swojego dzieciństwa. Do swoich wielkich przodków, którzy mieli za honor służyć Ukrainie i być po prostu bliskimi ludźmi. *** Zaczęłam przygotowywać publikację o sławnej „Romanowskiej wiośnie” wieczorem, pełna świeżych wrażeń i zachwytu, gdy nagle rozpoczął się alarm przeciwlotniczy. Gdybym pisała relację o Festiwalu na papierze i próbowała wymazać gumką swoje wątpliwości, mój zeszyt byłby pełen dziurek. A w komórce ich nie widać. Dlatego każde słowo promieniuje szczęściem. Mimo to po raz kolejny, pod straszliwymi wybuchami rosyjskich rakiet, uparcie redaguję swoje uczucia i usuwam zdjęcia. Bo jakby wstyd wynosić radość w płomienie kijowskiej nocy. Ściskasz ją między dwiema ścianami, biegając od okna do korytarza, i nagle przychodzi ci na myśl wiersz poety: „Jaskółki latają, bo latać się chce…” I dotykają przestraszonego wybuchami serca jedwabne sobotnie trawy. I widzisz, jak przebiega przez Maksymów ogród uszaty zając. I pachnie mirrą trzystuletnia lipa. I stuletni młyn otacza spokojem. Za jego murami, jak za potężną wieżą. I pluska złotymi łuskami romanowski staw, w którym chce się zanurzyć, by nie słyszeć, jak nad głową wyje bagienny diabeł. I rozumiesz, że ta piękność ratuje i uzdrawia. Dlatego wróg chce ją zniszczyć doszczętnie. A tymczasem w strumieniu zaczynają napływać wiadomości z Romanowki, Popilni, Żytomierza. „Jak wy?..”. Ludzie, z którymi dopiero wczoraj się poznaliśmy, stają się rodziną. I rozumiesz, że mają takie samo Złote Serce, jak ich wielki rodak. A zebraliśmy się na ojczyźnie poety Maksyma Rylskiego, by wspólnie tworzyć piękno świata. Aby rozjaśnić radością i objąć miłością „we wrem'ja ljute” rodzinną i piękną ziemię. Bo i my, i ona potrzebujemy dziś miłości. Żyjemy ze wspólnej arterii – ducha i słowa. „Dopóki będę żyć, będę przyjeżdżać do Romanowki!” – powiedział podczas święta wnuk Poety Maksym Rylski. Maksym Rylski, wnuk, badacz życia i twórczości poety Maksyma Rylskiego: – „Wiosna toczy się dymem…”. Niektóre wersy tego wiersza Maksyma Tadejowycza z 1938 roku, podobnie jak sam tytuł, okazały się proroczące. Sądzę, że dziś kijowianom nie trzeba komentować wiosennego dymu. Proroczo brzmią też słowa „…nie jedna wiosna minęła, nie ostatnia też przyszła…”. Poeta jakby przewidywał, że w następnym stuleciu, w jego ojczyźnie, we wsi Romanówka, w tym roku odbędzie się 49. literacko-artystyczne święto „Romanówska wiosna”. A jego uczestnicy już marzą o następnym, pięćdziesiątym. Rok, który minął w przededniu święta, okazał się w pewnym stopniu rewolucyjny dla memorialnej siedziby rodziny Rylskich. Swoją pierwszą romanowską wiosnę na tej ziemi spotkał Jarosław Jaworski, nowy dyrektor Żytomierskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, pod którego opieką znajduje się filia w Romanówce. Odnowił się także skład muzeum. Kierowniczką została mieszkanka Romanówki Ludmiła Sapatiuk, a pracownicą naukową Walentyna Koszlak z sąsiedniej wsi Poczujki. Kolejną nowicjuszką jest Natalia Klymenko. Scenariusz, prowadzenie święta, a także nowa wersja wycieczki rozwiały wątpliwości, które pojawiały się już przy pierwszych spotkaniach i rozmowach. Było po rodzinnemu ciepło i przytulnie. A jednocześnie uroczyście i świątecznie przebiegła w sobotę „wiosna”. Prawdziwą ozdobą stała się deklamacja wierszy Rylskiego w wykonaniu uczniów Malowniczymi zakątkami Romanówki wraz z wnukiem Poety Maksymem Rylskim Literacko-muzyczne wydarzenie w memorialnym muzeum Poety Ryłśkiego Liceum im. Maksyma Rylskiego. Zachwycający okazał się duet żytomierzanek Ołeny Wasjanowycz i Lidii Wasylec, które w improwizowanym przedstawieniu czytały wiersze, fragmenty, śpiewały i komentowały. Inną czarującą parę stanowiły poetka z Kijowa Tetiana Czerep-Peroganycz z mężem Jurijem. Pisarka i dziennikarka Halina Daciuk, a także autor tych słów, odsłonili przed widzami mało znane karty z życia i otoczenia M. T. Rylskiego. Oklaskami obecni powitali występ poetki i dziennikarki Haliny Iljewej, śpiew Ołeksany Serhijenko oraz recytację własnego wiersza przez dziennikarza Wiktora Czuprynę. Jednym słowem, bukiet kwiatów i podziękowań od muzeum do muzeum nie okazał się daremny. Prawnuk Nazar Rylski skorzystał z okazji, by doglądnąć i podlać swoje podopieczne rośliny – odrośl od „ojcowskiej gruszy”, która zginęła w zeszłym roku. A obok niej – samosiewka morwy z rozłożystego drzewa matki, rosnącego nieopodal, na pagórku przy muzeum. Rośliny, jak siostry, na razie żyją obok siebie w jednym ogrodzeniu. Dalej, zapewne, trzeba będzie wybierać. Jak zawsze, zgodnie z tradycją, na zakończenie święta – przejazd do młyna, opiewanego przez poetę, mającego ponad sto lat, przerobionego przez właściciela-przedsiębiorcę Wasyla Hieraszczenkę na kompleks hotelowo-rekreacyjny. Tradycyjna ucha i podziwianie lipy Maksyma Rylskiego, pomnika przyrody, w cieniu której w latach 20. ubiegłego wieku nauczyciel Maksym zaczynał tłumaczyć „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. Tetiana Czerep-Peroganycz, poetka: – Bywają dni, które zostawiają w duszy szczególny, ciepły ślad. Właśnie takim był dla nas dzisiejszy dzień. Na zaproszenie wnuka wybitnego ukraińskiego poety Maksyma Rylskiego – również Maksyma Rylskiego, my z Jurijem Peroganyczem i Halyną Dacjuk mieliśmy zaszczyt odwiedzić malowniczą Romaniwkę na tradycyjny festiwal „Romanowska wiosna”. Choć ta impreza odbywa się od wielu lat, na niej (podobnie jak w samej wsi) byliśmy po raz pierwszy. Powiem wam, przyjaciele, to miejsce, w którym poezja czuje się we wszystkim. Krajobrazy były takie, że nie chciało się od nich odrywać i wracać do miasta. W sali koncertowej muzeum zebrali się miejscowi mieszkańcy i goście. Na święcie tradycyjnie obecni byli wnuk poety Maksym Rylski, który tak wiele robi dla upamiętnienia pamięci swojego sławnego rodu, oraz prawnuk poety – Nazar Rylski. Do uroczystości przyłączył się także dyrektor Żytomierskiego…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Do źródeł

W ubiegłym tygodniu Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w agencji informacyjnej «Nagołos» (Chreszczatyk 10-B) zorganizowało okrągły stół «Dawny język ukraiński». Obradami okrągłego stołu kierował przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan. Głównym referentem był doktor nauk filozoficznych, znany specjalista w dziedzinie kulturoznawstwa, badacz metafizycznych wymiarów przedchrześcijańskiej mitologii ukraińskiej Wołodymyr Jatczenko. Omówiono kwestie powstania i rozwoju słowiańskiego piśmiennictwa, w tym ukraińskiej kultury językowej. Wśród obecnych i aktywnych uczestników dyskusji –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Czyn Lidii Jackowej

obwodowego muzeum krajoznawczego Jarosław Jaworski, przedstawicielka muzeum pamięci Maksyma Rylskiego w Kijowie, twórcze osobistości z Kijowa, Popielni i Żytomierza. Podczas przytulnego koncertu w centrum była, oczywiście, poezja Maksyma Tadejowicza i wspomnienia o nim, o co z miłością zadbali pracownicy Literacko-Pamięciowego Muzeum-Dworu rodziny Rylskich w Romanówce oraz miejscowi edukatorzy. Kiedy na scenę wyszły licealistki, przestrzeń wokół jakby pojaśniała. Dlaczego ten festiwal jest ważny właśnie dzisiaj? Ponieważ postać Maksyma Rylskiego to nie tylko strony w podręczniku literatury. To ogromna warstwa naszej kultury, żywa historia i źródło narodowej godności. Po co potrzebne są podobne podróże i festiwale teraz, podczas ciężkich prób, które pokonuje nasz kraj? Odpowiedź jest prosta – to jest to, co trzyma nas razem i daje siły. Zrozumienie przeszłości pomaga wyraźniej widzieć przyszłość. A prawdziwe, czyste ukraińskie słowo, które pielęgnował poeta, i obecnie jest naszą bronią i tarczą. Na osobną uwagę zasługuje też gościnność Romanówki. Jakaż smaczna jest zupa rybna w kompleksie hotelowym Wasyla Heraszczenki! Zresztą sam kompleks jest niezwykle ciekawy. Tuż obok ta sama legendarna lipa, pod którą kiedyś pisał swoje wiersze Maksym Tadejowicz. A jeszcze zbiornik wodny, gdzie już kąpią się miejscowe dzieciaki. Szczerze dziękujemy organizatorom i rodzinie poety za zaproszenie, ciepłe przyjęcie i możliwość dotknięcia tego, co prawdziwe. Kiedy wyjeżdżaliśmy, rozległ się alarm przeciwlotniczy. Teraz piszę ten wpis – i znowu rozbrzmiewa on, przeklęty. Wróg może niepokoić nas syrenami, ale nigdy nie zniszczy tego, co żyje w ukraińskich sercach, mam na myśli kulturę, pamięć i niezłomność. *** Na zakończenie chcę przytoczyć jeszcze jedną emocjonalną dominantę. Na „Romanowskiej Wiośnie” niespodziewanie spotkałem swojego kolegę z roku, z którym kończyliśmy w 1978 r. wydział dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki – Wiktora Czuprynę. Nie widzieliśmy się 48 lat. I to spotkanie z bzem w rękach przy pomniku Maksyma Rylskiego było wzruszającym pozdrowieniem z dalekiej młodości. Dziennikarz Wiktor Czupryna został poetą i na święcie literacko-muzycznym czytał swój wiersz. A uczestniczka Festiwalu, piosenkarka Ołena Wasianowycz, tymczasem napisała: „Wydrukujcie, proszę, wspaniały wiersz waszego kolegi z roku Wiktora o Romanówce. Wymyśliłam już melodię do niego. Będzie hymn Romanówki w przyszłym roku! Dziękuję za wasze ciepło”. Tak rozwija się w czasoprzestrzeni historia legendarnej „Romanowskiej Wiosny” z projekcją w przyszłość! Wiktor Czupryna Rozpędzają lata miłych wspomnień dym Rozpędzają lata miłych wspomnień dym, Ale wierzę, że znowu i znowu, Na tym miejscu zbierać będzie Rylski Maksym Ziomków na duszną rozmowę. Skądinąd, gdzie by swoje nie znaleźli źródło, Gdzie sady nasze i dzieci dorastają, Na „Romanowską Wiosnę”, w rodzinne wieś Wszyscy, jak w rodzinę, pospieszają. Zapukamy cicho w rodzinne okno, I jeśli głos mamy usłyszymy, To naleje się w sadzie winogron bursztynem, I róże pod nim zakwitną. I nie zatrzyma życia nieubłaganość czasu, Bo rwąc pajęczynę rozłąki, O Maksymie, o naszych rodzicach i o nas, Swoim dzieciom opowiedzą wnuki. Szczęście znać szlachetnych i oświeconych ludzi. Dziękuję wszystkim i każdemu, kogo tu spotkałem, kto zorganizował i wziął udział w Festiwalu. Dziękuję szanownemu Maksymowi Heorhijowyczowi za zaproszenie i za unikalne badania życia i twórczości swojego dziadka Maksyma Rylskiego, którymi hojnie dzielił się, ilekroć podróżowaliśmy. Dziękuję poetce Tetianie Czerep-Perohanych za wspaniały występ i wspólne błogosławione Romanowskie wiosnowanie. I daj nam Boże dożyć do 50-letniej Romanowskiej Wiosny i świętować ją w wolnej szczęśliwej Ukrainie! Wałerij FRANCZUK, artysta ludowy Ukrainy, laureat nagrody im. Szewczenki Zdjęcie Ihora ZOCA Niezależnie od różnych okoliczności, które przeszkadzały, pani Lidia to zdołała. Ona podołała, ona zwyciężyła! Prosta podolska kobieta, która żyje na wsi, żyje pamięcią o swoim rodzie, zdołała wydać książkę o tym, co my już zapomnieliśmy. Zbierając swoje słowa w wersy-rondele, jak niewypłakane łzy niewinnie zabitych przez komunodiabła ukraińskich dusz, Lidia Jackowa swoim czynem wywyższyła się ponad wysokie rangi, ponad ich bezdenną ciemnotę, niepamięć i pyszną podłość. Oto co może zrobić tylko jeden człowiek, który ma sumienie, ludzkość i pamięć. Dlatego kiedy zwróciła się do mnie ta wysokiego ducha pani, ja, wyraziwszy podziękowanie za jej serdeczny czyn, szczerze poparłem spowiedź pani Lidii ilustracjami swoich utworów z cyklu „Rozkołysane dzwony pamięci”, nad którym pracuję 36 lat i całe życie. Bo jeszcze jako pięcioletni chłopiec dowiedziałem się o głodzie od mamy, bo to i mój synowski pokłon tym nieszczęsnym, którzy za nic zostali wykorzenieni z życia przez sowiecką nieczystość: Oni już nie powiedzą nigdy niczego: Ani słowa, ani jęku-dźwięku. Lękali się najmniejszego puku. Lecz już nie boją się nikogo. O co zapytać w nędzy niemego? Kto z martwych poda mu rękę? Oni już nie powiedzą nigdy niczego: Ani słowa, ani jęku-dźwięku... „Każdy dyptyk – rondel i obraz – jak galeria epoki, jak modlitewny dzwon. Niech dotknie każda litera i każdy namalowany obraz – i oczu, i serca czytelnika”, – napisała członkini NSŻU i Stowarzyszenia Poetów-Rondelistów Ukrainy Lidia Jackowa w przedmowie do swojej książki. Bardzo przykro, że nakład zbioru „Pieta dwudziestego wieku” jest mizerny, wszak ten ważny głos jednego człowieka powinien być usłyszany w każdej ukraińskiej szkole, bibliotece, uniwersytecie. Żeby choć tak, choć Anatolij Radzichowski, Jurij Mosenkis, Ołeksander Kowaliw, Petro Czerneha, Wałerij Franczuk, Hałyna Daciuk, Ihor Zoc, Ludmyła Smolakowa, Dmytro Łomaczuk, Roman Kucharyk oraz inni zaproszeni goście. Miałem okazję wystąpić i ja. Wszyscy obecni radośnie powitali Pawła Mowczana zasłużoną nagrodą za wkład w rozwój kina dokumentalnego od Kinologos Festival, który odbył się w Pradze (Czechy) 15-18 maja. Dyplom i wyróżnienie przekazał uczestnik tego znanego festiwalu kina Dmytro Łomaczuk. Serhij PRYS UCHIN, doktor filozofii, członek Rady Głównej WUT „Proświta” dotykiem poetyckiego słowa i dzieła artystycznego dotarł ten ból do ludzkich serc. Więc niech ta łza przypomni nam, co przeżyła ukraińska nacja tylko w XX krwawym wieku, niech w tym oceanie smutku i łez nie będzie utopione nasze ludzkie sumienie. A jeszcze były całe wieki przed tym, jak nieludzie z moskowii zabijali naszą tożsamość, naszą wolę do wolności. Nie mija nas ten zły los na początku XXI wieku – Boże, Ukrainę zachowaj! W matczynych oczach – tyle bólu: Ocean ze sztormami, gdzie ciemność i płacz, Sine chmury rozłąk, siwe ulewy niepowodzeń, I modlitwy za dolę-niedolę... Kto pozwolił „władzy” na samowolę? Z chaty wygrzebał wszystko już partyjny zbieracz. W matczynych oczach – tyle bólu: Ocean ze sztormami, gdzie ciemność i płacz. Tak napisała Lidia Jackowa w swojej książce. Ja szczerze gratuluję jej wydania zbioru i podzielam jej wiarę w zwycięstwo dobra i sprawiedliwości. Kwiaty do pomnika Maksyma Rylskiego od organizatorów i uczestników Festiwalu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Oświecenie: 120-lecie Kijowskiej „Proświty”

Olha CHODACKA, zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej „Proświty” romantyczną epokę, w czas kulturowego i narodowego odrodzenia Ukrainy. Byli to działacze nowej literatury ukraińskiej na ziemiach zachodnioukraińskich, którzy dokonali prawdziwie zdecydowanego i rewolucyjnego przewrotu w ideach i nastrojach galicyjskich Ukraińców, znajdujących się wówczas pod kolonialnym uciskiem Cesarstwa Austriackiego. Emocjonalnie podkreślone było słowo przewodniczącego Kijowskiej „Proświty” o „Kobzarzu” Szewczenki (1840 r.) oraz stworzeniu tajnego towarzystwa politycznego Bractwo Cyrylo-Metodiańskie, w skład którego weszli ukraińscy inteligenci-oświeceniowcy, w szczególności Taras Szewczenko, Mykoła Kostomarow, Pantelejmon Kulisz. Wspomniał Cyrylo Wadymowycz także o tajnej organizacji kulturalno-oświatowej i społeczno-politycznej ukraińskiej inteligencji „Stara Hromada” (M. Łysenko, T. Rylski, M. Drahomanow i in.), która działała w Kijowie od końca lat 50. XIX wieku (oficjalnie od lat 1861–1862) do 1876 roku, której liderem był W. Antonowycz. Stała się ona jądrem ukraińskiego odrodzenia narodowego drugiej połowy XIX wieku. W szczególny sposób kulturoznawca mówił o stworzeniu „Proświty” we Lwowie (1868 r.), na której czele stanął 28-letni absolwent Uniwersytetu Wiedeńskiego, kompozytor Anatol Wachnianyn. Powstała ona jako przeciwwaga dla nurtów moskalofilskich i polityki kolonizatorskiej, a za cel stawiała rozwój kulturalny, podniesienie świadomości narodowej i konsolidację narodu ukraińskiego w Galicji. „Nam wszystkim, jako narodowi, nic nie przyjdzie za darmo, nam od nikogo żadnej łaski nie oczekiwać, tylko to, co zdobędziemy własną pracą, to będzie prawdziwie nasze nabycie” (Iwan Franko). Nasi przodkowie przez całą historię kształtowali ducha ludzkiej i narodowej godności, aby zbudować mocne oparcie dla narodowego samopoznania, aby każdy z nas był prawdziwym synem swojego narodu i swojego rodu. Wiadomo, że po to, aby poprawnie ocenić jakąś epokę, trzeba duchem przenieść się w nią, aby zrozumieć wszystkie te uczucia, wszystkie te myśli, którymi kierowali się jej przywódcy. Właśnie o tym mowa była na ceremonii zainicjowania jubileuszu – literacko-muzycznym wydarzeniu „Oświecenie”, poświęconym 120-leciu Kijowskiej „Proświty”, które odbyło się 26 maja w Domu-Muzeum Mykoły Łysenki w Kijowie. Organizatorami wystąpili: Kijowska „Proświta” (przewodniczący KMO – Cyrylo Stecenko) i „Fundacja Łysenki” (szef – Mykoła Łysenko-młodszy). Prologiem do literacko-muzycznego wydarzenia była muzyka Hryhorija Kytastego „Gomin stepów” w wykonaniu bandurzysty, ludowego artysty Ukrainy, profesora Tarasa Janyckiego. Uroczystości otworzył przewodniczący Kijowskiej „Proświty”, kulturoznawca, kompozytor, znany skrzypek, ludowy artysta Ukrainy i działacz społeczny – Cyrylo Stecenko, który przeprowadził wykład z historii powstawania i rozwoju Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, obejmujący kilka dramatycznych etapów historycznych, które przeplatały się okresami aktywnego odrodzenia narodowo-kulturowego oraz brutalnych represji ze strony ówczesnych reżimów politycznych. Tak, wspomniał pierwsze wydanie „Eneidy” I. Kotlarewskiego w 1798 r., która została napisana żywym językiem ukraińskim, oraz wydanie pierwszego ukraińskiego almanachu folklorystyczno-literackiego „Rusałka Dnistrowaja” w 1837 roku siłami członków kółka „Ruska Trójca” – Markijana Szaszkewycza, Jakowa Hołowackiego i Iwana Wahylewycza. Tworzyli oni w romantyczną epokę, w czas kulturowego i narodowego odrodzenia Ukrainy. Byli to działacze nowej literatury ukraińskiej na ziemiach zachodnioukraińskich, którzy dokonali prawdziwie zdecydowanego i rewolucyjnego przewrotu w ideach i nastrojach galicyjskich Ukraińców, znajdujących się wówczas pod kolonialnym uciskiem Cesarstwa Austriackiego. Emocjonalnie podkreślone było słowo przewodniczącego Kijowskiej „Proświty” o „Kobzarzu” Szewczenki (1840 r.) oraz stworzeniu tajnego towarzystwa politycznego Bractwo Cyrylo-Metodiańskie, w skład którego weszli ukraińscy inteligenci-oświeceniowcy, w szczególności Taras Szewczenko, Mykoła Kostomarow, Pantelejmon Kulisz. Wspomniał Cyrylo Wadymowycz także o tajnej organizacji kulturalno-oświatowej i społeczno-politycznej ukraińskiej inteligencji „Stara Hromada” (M. Łysenko, T. Rylski, M. Drahomanow i in.), która działała w Kijowie od końca lat 50. XIX wieku (oficjalnie od lat 1861–1862) do 1876 roku, której liderem był W. Antonowycz. Stała się ona jądrem ukraińskiego odrodzenia narodowego drugiej połowy XIX wieku. W szczególny sposób kulturoznawca mówił o stworzeniu „Proświty” we Lwowie (1868 r.), na której czele stanął 28-letni absolwent Uniwersytetu Wiedeńskiego, kompozytor Anatol Wachnianyn. Powstała ona jako przeciwwaga dla nurtów moskalofilskich i polityki kolonizatorskiej, a za cel stawiała rozwój kulturalny, podniesienie świadomości narodowej i konsolidację narodu ukraińskiego w Galicji. Z niezwykle ciekawą informacją o „Oświeceniu – 1906” (cel i droga) wystąpił Jewhen Buket – znany ukraiński krajoznawca, historyk, dziennikarz, pisarz i działacz społeczny, przewodniczący „Proświty” obwodu kijowskiego, który w szczegółach opowiedział także o książce „Kijowska „Proświta”. Zarysy z historii”, której prezentacja odbyła się 30 maja na głównej scenie XIV Międzynarodowego festiwalu „Książkowy Arsenał 2026”. Krajoznawca dokładnie zbadał i gruntownie naświetlił cztery okresy Kijowskiej „Proświty”: 1. Pierwszy (przedrewolucyjny): Założenie i zakaz (1906–1910). Ten okres rozpoczął się na fali liberalizacji po Rewolucji 1905–1907 lat w Imperium Rosyjskim: - Oficjalna rejestracja: Towarzystwo założyli 26 maja 1906 roku wybitni działacze kultury (B. Hrinczenko, M. Łysenko, M. Starycka, Łesia Ukrainka, Ołena Pczilka i inni). - Kierunki działalności: Proświcianie założyli własne wydawnictwo, otwierali biblioteki publiczne, czytelnie, organizowali wykłady, wieczory literacko-muzyczne oraz popularyzowali twórczość T. Szewczenki i czcili pamięć o ukraińskim proroku. - Likwidacja: W 1910 roku na tle wzmocnienia imperialnej reakcji stołypinowskiej i walki z ruchem „obcoplemieńców” Kijowską „Proświtę” oficjalnie zamknęła władza carska. 2. Drugi: Epoka Rewolucji Ukraińskiej i odrodzenia (1917–1920). Po Rewolucji Lutowej 1917 roku organizacja otrzymała nowy potężny impuls: - Masowe odrodzenie: Towarzystwo wznowiło pracę już w marcu 1917 roku. Stało się fundamentem dla ukrainizacji szkół, stworzenia sieci kursów języka ukraińskiego dla dorosłych oraz formowania bibliotek narodowych; - Wsparcie państwowości: organizacja aktywnie wspierała Ukraińską Centralną Radę i pomagała formować państwowe instytucje kulturalne; - Przyjście bolszewików: z ostatecznym ustanowieniem władzy radzieckiej na początku lat 20. XX wieku bolszewicy początkowo próbowali kontrolować „Proświtę”, a z czasem całkowicie ją zlikwidowali, zastępując radzieckimi instytucjami polityczno-oświatowymi (klubami, chatami-czytelniami); 3. Trzeci okres: działalność w warunkach okupacji (1941–1943). Próba wznowienia legalnej działalności w czasach II wojny światowej: - Opór kulturowy: jesienią 1941 roku podczas niemiecko-faszystowskiej okupacji Kijowa przedstawiciele ukraińskiej inteligencji ponownie zjednoczyli Kijowską „Proświtę”; - Działalność i represje: próbowali wznowić wydawanie książek i wspierać ukraińskie życie kulturalne, jednak reżim nazistowski szybko rozpoczął represje przeciwko członkom organizacji (wielu z których było członkami OUN), zmuszając „Proświtę” do całkowitego zaprzestania pracy. 4. Czwarty (współczesny): najnowsze odrodzenie (koniec lat 80. – do dziś). Etap odnowienia organizacji na drodze do przywrócenia niepodległości państwowej: - Towarzystwo Języka Ukraińskiego: w 1989 roku powstało Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki, które z czasem oficjalnie przywróciło sobie historyczną nazwę „Proświta”. - Współczesna misja: dziś Kijowskie miejskie i obwodowe zjednoczenie „Proświta” pracują w niepodległej Ukrainie, koncentrując się na utwierdzaniu ukraińskiej idei narodowej, rozwoju języka i kultury, odrodzeniu pamięci historycznej, podniesieniu duchowości, a także w formowaniu oraz świadomości narodowej i społeczeństwa obywatelskiego. Muzycznym podsumowaniem wspomnianego występu była pieśń „Szalejcie, szalejcie, wściekli kaci” (muz. N. Wachnianyna, sł. O. Kołessy) w wykonaniu ukraińskiego muzyka, multiinstrumentalisty, kobziarza, kompozytora, aktora, podróżnika, założyciela i lidera zespołu „Sviatoslav” oraz członka zespołu „Choreja Kozacka” – Swiatosława Syłenki (kobza), która przejmująco dotknęła każdego członka Proświty. Obecnym na długo zapadnie w pamięć uroczysty moment przecięcia żółto-niebieskiej wstęgi przez Mykołę Łysenkę (praprawnuka), co oznaczało otwarcie „Roku Kijowskiej Proświty”(!). Wydarzenie z 26 maja zapoczątkowuje szereg imprez informacyjnych i artystycznych na cześć 120-letniego jubileuszu Kijowskiej Proświty, której założycielem pod nr 1 został zarejestrowany kompozytor Mykoła Witalijowycz Łysenko. Ceremonia odbywała się przy dźwiękach epickiego utworu „Bandurzysto, orle siwy” w wykonaniu artysty ludowego Ukrainy Tarasa Janyckiego. Mykoła Witalijowycz Łysenko (młodszy) – znany ukraiński dyrygent i muzyk, bezpośredni potomek (praprawnuk) sławnego kompozytora Mykoły Witalijowycza Łysenki, który godnie kontynuuje muzyczną dynastię, podzielił się przejmującymi wspomnieniami o wybitnym ukraińskim kompozytorze i działaczu Proświty: „Dla mnie to człowiek, który swoim życiem udowodnił, że miłość do Ukrainy może brzmieć w muzyce silniej niż jakiekolwiek słowa. Mykoła Łysenko stał się założycielem ukraińskiej muzyki klasycznej, wychował całe pokolenie artystów i stworzył szkołę muzyczną, która kształtowała świadomość narodową. Jego utwory to głos naszego narodu, jego ból, jego walka i jego nadzieja. Dzisiaj, kiedy Ukraina znów walczy o swoją wolność, muzyka Mykoły Łysenki brzmi szczególnie mocno. Przypomina nam, kim jesteśmy, skąd nasze korzenie i dlaczego warto chronić swoją kulturę. Jestem dumny z tego, że należę do jego rodu i uważam za swój

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

obowiązkiem kontynuowania sprawy zachowania jego spuścizny dla przyszłych pokoleń”. Zwięzłe i wyczerpujące było przemówienie o kijowskiej „Proświcie” Ihora Hyrycza – wybitnego ukraińskiego historyka, źródłoznawcy, dziennikarza, badacza kijowoznawstwa i historii myśli politycznej, doktora nauk historycznych, kierownika wydziału Instytutu Archeografii i Źródłoznawstwa Ukraińskiego im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy. W sercu każdego zostawił swój ślad artystyczny i emocjonalny występ Łarysy Kadyrowej – wybitnej ukraińskiej aktorki teatralnej i filmowej, działaczki teatralno-społecznej, pedagoga, Artystki Ludowej Ukrainy i laureatki Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Uroczystość „Oświecenie” zakończył koncert świąteczny, w którym wystąpili: Andrij Bondarenko (fortepian) – „Epicki fragment”, muz. M. Łysenki; Mykyta Naumow (baryton) – pieśń Mykoły „Ta nemaje w switi…” z dramatu muzycznego I. Kotlarewskiego i M. Łysenki „Natalka Połtawka”; Walerija Tovsta (sopran) – romans „Smutnej prowesny” na sł. Łesi Ukrainki, muz. M. Łysenki; Oleksij Sliusar (baryton) – „Aria Ostapa” z opery M. Łysenki „Taras Bulba”; Taras Syłenko (kobza) – „Wiosenny sonet”, sł. B. Hrinczenki. Publiczność ucieszyła scenka dramatyczna na motywach Łesi Ukrainki i W. Wynniczenki w wykonaniu studentek Łarysy Kadyrowej z Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy: Julianii Kanonik, Anny Kononenko i Warwary Iljinej. Natchniony i niezwykle porywający był występ przewodniczącego Kijowskiej „Proświty”, Artysty Ludowego Ukrainy, skrzypka-wirtuoza Kyryła Stecenki, który wykonał „Kozaczok” i „Taniec” muz. Kyryła Stecenki (starszego) oraz „Elegię”, muz. M. Łysenki (starszego), co wywołało burzę oklasków. Partię fortepianu wykonywała niezwykła Warwara Zawydowycz. Zwieńczeniem uroczystego wydarzenia literacko-muzycznego „Oświecenie”, poświęconego 120-leciu Kijowskiej „Proświty”, było wspólne wykonanie hymnu cerkiewnego Ukrainy „Boże wielki, jedyny” na sł. O. Kониського pod kierownictwem znanego ukraińskiego dyrygenta i muzyka Mykoły Łysenki (młodszego). Było to zjednoczenie ducha ukraińskiego w miłości do ojczystej, wielocierpiącej, ale niezłomnej Ukrainy! Wydarzenie „Oświecenie” zapoczątkowuje cykl informacyjnych i artystycznych imprez „Roku Kijowskiej „Proświty”: 27 maja – uroczyste otwarcie ekspozycji fotografii i dokumentów „Prosvitlені” (Plac Kontraktowy), 25 czerwca – „Narodziny Światła” – misterium artystyczne, które odbędzie się w Domu Uczonych NAN Ukrainy. My, oświeceni Ukraińcy, dzięki świadomemu wyborowi, językowi, kulturze, pamięci historycznej, mamy aktywnie działać w imię narodowej i państwowej wolności, w imię współczesności i w imię przyszłości!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Powrót Ludmiły Staryckiej+Czerniachowskiej

Nadija Lewczyk-Kamińczuk Niedawno w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja zbiorowej monografii Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki pt. „Ludmiła Staryćka-Czerniachiwska na tle epoki: tragiczna i heroiczna postać naszej historii, odcienie talentu, rodzinny krąg” (Kijów: wydawnictwo „Foliant”). W ten sposób uczczono twórczość i obywatelski czyn artystki, córki, obywatelki. Prezentacja odbywała się w przytulnej sali Muzeum, udekorowanej kwiatami i fotografią rodziny L. Staryćkiej-Czerniachiwskiej. Symboliczne jest to, że w tej sali przechowywana jest biblioteka Iwana Franki, który jako jeden z pierwszych wysoko ocenił twórczość pisarki. W artykule „Z ostatnich dziesięcioleci XIX wieku” pisał on: „Siłą słowa, gorącym nastrojem i piękną formą odznaczają się poezje Ludmiły Staryćkiej, zwłaszcza jej dramat liryczny „Safo”, jedna z pereł naszej literatury”. Moderatorka spotkania Nadija Lewczyk-Kamińczuk we wstępnym słowie przypomniała obecnym, że książka powstała na podstawie przeprowadzonej w Instytucie Literatury 26 września 2023 roku Ogólnoukraińskiej konferencji naukowej z okazji 155. rocznicy urodzin L. Staryćkiej-Czerniachiwskiej „Tragiczna postać naszej historii, odcienie talentu, rodzinny krąg”. Promotorem i kuratorem konferencji wystąpił jeden z pierwszych w Ukrainie badaczy i popularyzatorów twórczości utalentowanej pisarki, tłumaczki, literaturoznawczyni, teatrologiczki, memuarystki, a także znanej działaczki społeczno-kulturalnej i politycznej – dyrektor Instytutu Literatury, akademik Mykoła Żulynski. Rekomendowana do druku w grudniu 2024 roku książka, mimo skrajnie niekorzystnych warunków pełnoskalowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie, jednak ukazała się drukiem w 2025 roku – w 125. rocznicę urodzin córki Ludmiły Staryćkiej-Czerniachiwskiej, Wironiki Czerniachiwskiej, niewinnie rozstrzelanej w Kijowie 21 września 1938 roku na mocy postanowienia „trójki” NKWD i w pełni zrehabilitowanej w 1989 roku. Zastępca dyrektora ds. naukowych Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, członek-korespondent NANU Ołeksandr Boroń podkreślił istotne znaczenie dla rozwoju rodzimej myśli naukowej właśnie takich wydawnictw, jak zbiorowa monografia o L. Staryćkiej-Czerniachiwskiej – nie tylko utalentowanej ukraińskiej pisarce, lecz także aktywnej działaczce społeczno-kulturalnej i politycznej końca XIX – pierwszej połowy XX wieku – skomplikowanego okresu w państwowotwórczym i narodotwórczym życiu Ukrainy. Zdaniem O. Boronia wielką pracę, by ta książka w warunkach wojny i chronicznego niedofinansowania nauki ujrzała światło dzienne, wykonała redaktorka naukowa i sponsorka wydania Nadija Lewczyk-Kamińczuk. Cenne jest również to, że pierwszej monografii w Instytucie Literatury przypisano cyfrowy identyfikator DOI, a zatem jest ona wydawnictwem fachowym i gruntownym. Akademik NAN Ukrainy Rostysław Radyszewski, odnotowując wielką pracę społecznikowską redaktorki naukowej, redaktorki tomu i sponsorki zbiorowej monografii Nadii Lewczyk-Kamińczuk, zwrócił również uwagę na charakterystykę, wysoką ocenę działalności L. Staryćkiej-Czerniachiwskiej, dokonaną jeszcze przez jej współczesnych. Przychylnymi brawami przyjęli obecni przytoczone przez R. Radyszewskiego wiersze z jednego z dokumentów Centralnego Państwowego Archiwum Najwyższych Organów Władzy i Administracji Ukrainy: „Poszła ścieżką ojcowskiej (Michaiła Staryckiego. – N. L.) pracy i nauki: stała się wielką ukraińską patriotką, wybitną dramatopisarką i utalentowaną poetką, i subtelną krytyczką literacką… Jej postać kulturalna wszędzie wnosiła uszlachetniający sens do spraw społeczno-kulturalnych… Na głowę tej wybitnej kobiety spadł ciężki krzyż stania się wśród oskarżonych przeciw sowietom Nadija Lewczyk9Kamińczuk i Oleksandr Boroń ської włady, ale razem z tym i wielki zasłużony zaszczyt pójść w szeregi bojowników o wyzwolenie narodu ukraińskiego. Kiedy i tej hartowanej na duchu Ukrainki wypadło stać się męczennicą za wolność swojego narodu i za walkę z nieprawdą, to niech piękna postać tej wybitnej ukraińskiej obywatelki posłuży za przykład innym ukraińskim kobietom, jak należy umierać za najświętszą sprawę – za wolność narodu ukraińskiego, za honor narodu ukraińskiego i za samodzielne państwo ukraińskie w warunkach ciężkiej zawieruchy wrogiego zamachu…”. Kierownik wydziału klasycznej literatury ukraińskiej Mykoła Bondar wyraził oceny zbieżne z opinią R. Radyszewskiego dotyczące postaci Ludmyły Staryckiej-Czerniachiwskiej oraz owocnej pracy Nadiji Lewczyk-Kamińczuk jako redaktorki i redaktorki naukowej. Zauważył, że praca była wykonywana w ramach pięcioletniego tematu badawczego wydziału „Rozwój literatury ukraińskiej XIX – początku XX w.: kształtowanie świadomości narodowej, kontekst kulturowy” i znacząco go uzupełniła i skonkretyzowała. Główna pracownica naukowa wydziału Larysa Moroz skupiła swoje wystąpienie na kwestii ciągłości, jej roli w zachowaniu twórczego potencjału rodu, rodziny, pokoleń. Według przekonania L. Moroz to właśnie rodzina, krąg rodzinny odgrywają ważną rolę w kształtowaniu przekonań światopoglądowych jednostki, jej upodobań do przyszłej działalności. Zauważyła, że zbiorowa monografia wykazała dwa przykłady takiej interakcji „rodzice – dzieci”: twórczy tandem pisarza-klasyka Mychajła Staryckiego i jego córki Ludmyły Staryckiej-Czerniachiwskiej, a także pozytywny wpływ rodziny Nadiji Lewczyk-Kamińczuk na kształtowanie twórczego potencjału i motywacji do zostania naukowczynią doktor nauk filologicznych Instytutu Literatury NANU Olgi Kamińczuk, pamięci której poświęcona jest książka. L. Moroz wysoko oceniła nowatorstwo i koncepcyjność ujęcia przez utalentowaną młodą badaczkę ewolucji i kształtowania się systemów artystycznych literatury drugiej połowy XIX – początku XX w., co posłużyło jej jako redaktorce naukowej 7. tomu „Historii literatury ukraińskiej w 12 tomach” za kanwę do organizacji materiału tomu. Do prezentacji online dołączyła dziekan filologii Berdiańskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego Maryna Bohdanowa wraz ze swoimi studentami, którzy w warunkach okupacji Berdiańska przez Rosję są zmuszeni pracować w Zaporożu. Podkreśliła, że prezentacja zbiorowej monografii o L. Staryckiej-Czerniachiwskiej jest ważnym, znaczącym wydarzeniem nie tylko dla niej jako współautorki wydawnictwa, ale także dla wielu studentów uczelni. Jej zdaniem monografia jest nie tylko cennym wkładem w rozwój ukraińskiego literaturoznawstwa. Umacnia ona wiarę młodzieży w nasze Zwycięstwo nad siłami zła i ciemności, które przyniosła pełnoskalowa wojna Rosji przeciwko Ukrainie. Obywatelski pathos wystąpienia Maryny Bohdanowej poparła kierowniczka wydziału ukrainistyki zagranicznej Instytutu Literatury Switłana Łuszczij, która w swoim czasie przyczyniła się do tego, że naukowcy Berdiańskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego dołączyli do konferencji z 2023 roku oraz do zespołu autorskiego prezentowanej monografii. Podkreśliła, że zbiorowa monografia, do której wydania Nadija Lewczyk-Kamińczuk tak wiele wniosła jako redaktorka naukowa, organizatorka i sponsorka, zjednoczyła twórcze wysiłki nie tylko naukowców akademickiego Instytutu Literatury, ale także, co szczególnie ważne, naukowców wyższych uczelni Ukrainy, co sprzyja zaangażowaniu młodzieży studenckiej – przyszłych doktorantów – w pracę naukową. Moderatorka spotkania Nadija Lewczyk-Kamińczuk w zakończeniu podsumowała, że prezentowana książka stała się trzecią zbiorową monografią Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, którą ona opracowała, przygotowała do druku i opublikowała. Jej zdaniem swoim sukcesem w świecie nauki zbiorowa monografia przede wszystkim zawdzięcza twórczej sile wysokoprofesjonalnego zespołu autorskiego, a także wszystkim nieobojętnym, którzy przyczynili się do jej powstania. Szczególne podziękowania za pomoc w organizacji prezentacji książki należą się pracownikom Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy, których nieustanną uwagę i życzliwość uosabia zastępczyni dyrektorki generalnej ds. pracy naukowej NMLU, pani Natalia Bondar, córka byłego pracownika Instytutu Literatury Iwana Zuba. Symboliczne jest, że prezentacja zbiorowej monografii odbyła się 7 kwietnia, na tydzień przed Wielkanocą, która zgodnie z chrześcijańskim wiarouczeniem otwiera niebo dla modlitewnych zwrotów i życzeń tym, których, niestety, już nie ma obok. Ale ich pozytywna energia i twórcze dziedzictwo są z nami, w aktywie naszej teraźniejszości. Bo pamięć – to obowiązek narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zrozumiałam: wszyscy musimy wytrwać, zwycięstwo będzie nasze! Będę modlić się do wszystkich Niebiańskich Sił, będę prosić dusze wszystkich naszych przodków o ochronę i pomoc, aby więcej nie leciała owa rakietowa wściekłość i nienawiść na Kijów. Wytrwa Kijów – wytrwa cała Ukraina. Ludzie tak szybko zareagowali humorem na ten miniony ostrzał, wspominając naszą piękną piosenkę „Jak cię nie kochać, Kijowie mój”, a mnie zaśpiewała się własna, która kiedyś przyszła do mnie, gdy byłam już na Połtawszczyźnie: Kijów ma los wysoki – Dawać człowiekowi skrzydła, W duszę wlewać niepokój, Dobro i miłość, i siłę. Refren: Kocham cię, kocham cię, Jedyny mój na cały świat! Moje ty szczęście błękitne, Nadziei moich czarowny świecie! Po twoich ulicach dawnych Młodość moja błądzi; Do szczęścia ścieżek tajemnych I dotąd ona szuka. Refren. Niechże zawsze iskrzy się Uroda twoja i siła, Dziwna, jak błyskawica, Co nad Dnieprem leciała. Refren. Jakże ja chcę, aby tylko pokojowe burze i błyskawice latały nad Kijowem i Dnieprem! Jakże ja chcę, aby jeszcze powstał prawdziwie zwycięski ukraiński Majdan, gdzie zbiorą się ocalali żołnierze-ochotnicy, a wokół nich ci, którzy pomagali im słowem i czynem wytrzymywać niewiarygodne trudności, wszyscy żołnierze, którzy dokończą sprawę wyzwolenia Ukrainy od zewnętrznych wrogów – i wszyscy jednomyślnie powiedzą: „Mamy ukraińskie państwo Ukrainę! Mamy ukraiński dawny Kijów! Mamy nasz ukraiński język, którego nikt już nie poniży!”. Niech tak będzie! Prowadzący Ołeksandr Bałabko oraz Hałyna Daciuk w bibliotece imienia M. Hohola Ołenie Riabij. Dziękuję, przyjacielu Ołeksandrze, za zaproszenie do bycia współprowadzącą spotkania literacko-artystycznego. Jesienią 15 lat naszej pierwszej prezentacji – książki o Serżu Lifarze w Czerniowcach, wydanej w wydawnictwie „Bukrek”. Przed nami nowe książkowe historie. I niech będzie ich wiele – różnych i fantastycznych. W pokojowym i wolnym Kijowie, w wolnej Ukrainie. I świecie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Kołysanka dla wojowników

Halyna DACIUK, dziennikarka. W Światowym Dniu Wyszywanki w Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy mamie wojowników Danyła i Dmytra, którzy zginęli w najnowszej rosyjsko-ukraińskiej wojnie, broniąc Ukrainy, pani Marii Harmasz zastępczyni przewodniczącej KO NZDU Ałła Malijenko wręczyła „Order Matki poległego bojownika”. O nagrodzie dla pani Marii ogłoszono jeszcze 8 maja, w Dniu Matki, w „Sofii Kijowskiej”. Jednak tego dnia nie mogła przyjechać na ceremonię wręczenia. (O tym wydarzeniu opowiadałam w „Słowie Proświty”). Dzisiaj pani Maria przyszła do Związku razem z synową Ołenką i wnuczką Sołomijką. Wręczenie było poruszające. Order na wyszywanej maminej koszuli płonął jak gorące serce. I po dwóch godzinach, które przeżyliśmy na rozmowie, odniosło się wrażenie, że na to spotkanie wybrano najlepszy z dni. Może to synowie wydzielili go Mamie, żeby wyszła między ludzi. Może Niebo w dniu Wniebowstąpienia. Ale spotkanie okazało się jasne. Oddychało życiem. Mieniło się naszymi wyszywanymi wzorami. Promieniało miłością i świętem. Mama wspominała synów-wojowników i nuciła na głos kołysanki, które sama układała swoim dzieciom. Jej kołysanki są o ukraińskim świecie, dobru, pięknie, tak jak wiersze, których również słuchaliśmy. Pani Maria opowiadała, jak podróżowała z dziećmi, kiedy były jeszcze małe, do miejsc naszej siły i zwycięstwa. Dała im wykształcenie muzyczne. Uczyła prawdziwej ukraińskiej historii, nakazywała żyć w prawdzie i być patriotami rodzinnej ziemi. Powiedziała, że jej synowie dorastali przy audycjach Radia Kultura, a usłyszeć te słowa – to dla mnie najwyższa nagroda. „Trudno mi było wypuszczać swoje dzieci” – przyznała mama. Kiedy któremuś nie udawało się przyjechać do domu na święto, pisała smutne wersy: „Oj dzieci moje, sokoły, szeroki dla was biały świat...”. A sama myślała: „starzeje się moje macierzyństwo, a ja jeszcze nie zdążyłam wszystkiego powiedzieć swoim dzieciom”... A trzem już nie zdąży nigdy... A jednak dzisiaj swoim poległym synom-wojownikom Danyłowi i Dmytrowi powiedziała wiele jasnego i silnego. Od samego początku naszego spotkania pani Maria tak właśnie powiedziała: „Ja chcę ich tutaj wspomnieć”... I wyjęła swoje wydrukowane książki, napisany odręcznie najnowszy wiersz, a z głębi maminego serca wypuściła białą gołębicę miłości... I ptak modlitewnie gruchał ponad naszym wyciszonym światem. I my go poczuliśmy. A Sołomijka cichutko powiedziała swojej mamie Ołence, że bardzo lubi perepyczkę. I wkrótce na stole pojawiły się pachnące gorące ukraińskie perepyczki i herbata rumiankowa. Nasz biały chleb, nasz biały kwiat... Nasza świąteczna stypa, pełna bólu i życia... Pani Maria podarowała nam swoje książki. A jedną, podpisaną dawno, z kołysankami, poprosiła podarować przy okazji ulubionej piosenkarce Rusłanie Łocman. Niechby śpiewała dzieciom ze sceny, bo głos i serce ma złote. Dziękujemy, droga pani Mario, za Pani niewyczerpaną siłę dobra. Dziękujemy, że przyjechała Pani dzisiaj do Kijowa z obwodu sumskiego, z rodzinnego i miłego Biojarskiego, gdzie teraz gospodaruje Pani na ojcowskiej ziemi. Z Panią trzeba się spotykać, bo Pani doświadczenie – matki, nauczycielki, pisarki – to skarb dla młodzieży. Przykład, jak trzeba służyć Ukrainie. My już coś dobrego zaplanowaliśmy. Daj, Boże! Jasnego Nieba, wdzięczność i cześć sławnym synom-wojownikom Danyłowi i Dmytrowi. Radości, miłości, Bożej ochrony i szczęśliwego losu rodzinie oraz Zwycięstwa Ukrainie. *** Maria Harmasz Mój Kijowie. Pewnie wielu ludzi, których młodość i studia mijały w naszej pięknej stolicy, tak samo odczuwa pewną nostalgię nie tylko za swoimi minionymi latami, ale i za tym Kijowem, który był wtedy. Ja już dawno boleśnie odebrałam zniszczenie historycznej części miasta, oszpecenie jego ogólnego wyglądu betonowo-szklanymi wieżowcami, zniszczenie skwerów i zakątków przyrody, dlatego nie tak często, jak bym chciała, bywam tam. Moja obecna podróż wcale nie stała się podobna do wyprawy w młodość nie tylko z wymienionych powodów (bo przecież są też dobre wrażenia od tej różnorodności kwiatów w różnych wariacjach, od tych naprawdę szczerych patriotycznych wydarzeń w świętych dla mnie miejscach), ale i od przerażającego widoku zniszczonej Łukianiwki i innych miejsc, gdzie ludzie żyli, pracowali, napełniali Kijów ciepłem swoich serc. A przeżywszy ten szalony ostrzał nie w samym mieście, a niedaleko od niego, zobaczywszy, jak moja córka całą noc drżała nad moimi dwiema wnuczkami w korytarzu między dwiema ścianami nośnymi z dala od okien, poczułam jakąś szczególną miłość do naszej stolicy, do kijowian, z którymi byłam na Majdanach, i jeszcze ostrzej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Gogolowskie imieniny ze „Świetlicą”

szczegół, dokument, informację, zanim ostatecznie wpisze je do książki. Dlatego czytelnik ceni jego książki, wierzy im. A my dzisiaj szczerze uwierzyliśmy nie tylko w prawdę przyszłej książki, ale w to, że Mikołaj Wasiljewicz był wśród nas. Za życia Gogol marzył o mieszkaniu w Kijowie. I dzisiaj zobaczył Kijów – intelektualny, śpiewny, muzyczny, literacki, poetycki. Zobaczył Miasto, które, ledwie otrząsnąwszy się po piekielnej nocy zgotowanej nam przez Rosję, znów jest zdolne cieszyć się życiem. Które opatruje rondlem ból i szlachetnie czyta przekład po francusku. I żyje pełnokrwistym życiem duchowym. Obmywa rany majowym deszczem i znów nastawia się na przyszłe spotkania z pisarzem Ołeksandrem Bałabką. I one z pewnością będą. Bo w takim obcowaniu jest radość i siła naszego bytu. Szczerze ucieszyłam się dzisiaj drogim towarzystwem przyjaciół – naukowców, pisarzy, muzyków, śpiewaków, aktorów: profesora Dmytra Czystiaka, ludowej artystki Ukrainy Switłany Myr wody, poetki Wiktorii Sze wel, poety Wiktora Kuczeruka, muzyka Anatolija Babycza, śpiewaczek Kariny Karasiowej, Tetiany Mirosznyczenko, Natalii Połtaweć, pisarek Hałyny Sływki, Ludmyły Jasnej, śpiewaczki i poetki Hałyny Iljewej, aktora Andrija Lubicza, dyrek- spotkań-prezentacji, przemyślany i rozpisany w najdrobniejszych szczegółach. Tutaj pieśni, fragmenty tekstów, wystąpienia, znów muzyka, odkrycia, wspomnienia, wiersze. Wszystko – w spójnym scenariuszu, logiczne, informacyjnie nasycone, emocjonalnie wzmocnione. Mądre i szczere. Takiego czegoś nie zrobi się spontanicznie, takie wydarzenie trzeba przygotować z wyprzedzeniem. I w tym też tkwi szczególna cecha pisarza Ołeksandra Bałabki, który odpowiedzialnie i skrupulatnie podchodzi do wszystkiego, co tworzy. Który sto razy sprawdza każ- Fotografia z „Gogolowskich imienin ze „Świetlicą””

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

“Bez muzeum nie potrafię żyć”

Nadia NAUMOWA, pracownica Muzeum Centrum Historycznego miasta Kijowa. Syn księdza więzienia łukianowskiego, później proboszcza cerkwi Sritenskiej na Placu Siennym, Mykoła uczył się w II Gimnazjum Kijowskim, z którego murów wyszły znane osobistości, w szczególności Pawło Czubynski, autor hymnu Ukrainy, ludzie, którzy później zostali członkami partii politycznych i rządu. Jego nauczycielem był tam Wołodymyr Naumenko, redaktor czasopisma “Kijewskaja starina”, członek Centralnej Rady, członek rządu hetmana Pawła Skoropadskiego, rozstrzelany przez bolszewików w 1919 r. Mykoła Fedotowycz kierował działem archeologicznym tego czasopisma jako redaktor rubryki “Archeologiczeskaja letopis”, która później zaczęła ukazywać się jako osobne wydanie (Archeologiczeskaja letopis Jużnoj Rossii – ALJuR), którą prowadził, jak świadczyli współcześni, nawet nie otrzymując pensji, a wręcz dokładając własne pieniądze. M. Bilaszewski kontynuował edukację na Uniwersytecie Kijowskim na wydziale prawa, a następnie na takim samym wydziale w Odessie otrzymał dyplom. Jednak jurysprudencja go nie pociągała, nie marzył też o karierze politycznej. Jeszcze od dzieciństwa zafascynowany archeologią, przywiózł torbę zebranych kamieni do Kijowa, kiedy przeprowadził się tu z ojcem z Umania. Już w latach studenckich brał udział w ekspedycjach archeologicznych pod kierownictwem W. Antonowycza. W 1891 r. zorganizował wykopaliska starożytnego miasta Rodnia na Kniażej Górze pod Kaniowem. Po ukończeniu uniwersytetu, popracowawszy krótki czas w sądzie, zrezygnował z zawodu prawnika, poświęcając się archeologii, etnografii i sztuce. Przez pewien czas był także słuchaczem wydziału przyrodniczego Uniwersytetu Moskiewskiego, gdzie uczęszczał na wykłady z antropologii. Na życie tego nieprzeciętnego człowieka przypadły ciężkie czasy, naznaczone I wojną światową, rewolucją ukraińską, przewrotem październikowym i wszystkimi późniejszymi wydarzeniami. Zostawszy dyrektorem muzeum, zdołał zjednoczyć wokół siebie entuzjastów-myślicieli, sam opracował program i sam też aktywnie przystąpił do jego realizacji. W archiwum Bilaszewskiego zachował się arkusz z napisaną jeszcze w 1905 roku biografią-charakterystyką jego jako kierownika, w której, w szczególności, powiedziano: “Można z pewnością powiedzieć, że ani muzeum nie mogło mieć lepszego dyrektora, ani Mykoła Todosowycz nie mógł znaleźć sobie działalności bardziej odpowiadającej całemu jego usposobieniu, jego zainteresowaniom, zdolnościom”. Dyrektor Bilaszewski nie był tym dyrektorem, który siedział w gabinecie, często wyjeżdżał w delegacje, przywoził z podróży nowe eksponaty, sam też zapisywał je kaligraficznym pismem do ksiąg inwentarzowych. Stała, niegasnąca uwaga wobec dziedzictwa Tarasa Szewczenki towarzyszyła całej jego działalności podczas sprawowania funkcji szefa muzeum. Dzięki jego niestrudzonym poszukiwaniom, energicznym wysiłkom oraz z jego inicjatywy w muzeum został utworzony Dział Szewczenkowski, przeważająca część eksponatów którego w 1933 roku została przekazana Instytutowi Tarasa Szewczenki, a później trafiła do zbiorów Kijowskiego Muzeum Kobziarza, gdzie obecnie jest prezentowana w jego stałej ekspozycji. Pierwsze zainteresowanie Mykoły Bilaszewskiego postacią ukraińskiego poety wiąże się z wykopaliskami archeologicznymi, które prowadził na Kniażej Górze pod Kaniowem w latach 1891–1892. Rezultatem tych wykopalisk stały się nie tylko doniesienia naukowe i publikacje archeologiczne, ale także artykuł “Opowiadania chłopów ze wsi Piekary o T. G. Szewczence”, wydrukowany w 1893 roku w lutowym numerze “Kijewskoj stariny”. W nim autor po raz pierwszy poruszył ważny temat “Szewczenko i lud”, zapisując wspomnienia chłopów, którzy jeszcze pamiętali przyjazd poety na Kniażą Górę w 1859 roku, oraz legendę o jego nieśmiertelności, która bierze początek właśnie tutaj, wśród chłopów wsi Piekary: “...a nie, tam go nie było /w trumnie/, on do dziś żywy gdzieś chodzi”. W tym samym roku M. Bilaszewskiego zaproszono do Kaczanówki w celu uporządkowania archeologicznej części katalogu muzeum starożytności ukraińskiej W. W. Tarnowskiego. Tam poznał Hryhorija Czestachiwskiego, wtedy też zobaczył słynny zbiór Szewczenki. Idea stworzenia Działu Szewczenkowskiego w Muzeum Kijowskim istniała jeszcze na długo przed tym, jak pojawił się jego budynek. W 1911 roku obchodzono 50-lecie od dnia śmierci Tarasa Szewczenki. Muzeum Kijowskie uczciło tę datę wystawą, inicjatorem i organizatorem której został Mykoła Bilaszewski wraz z kolegą, historykiem sztuki Danyłem Szczerbakiwskim. Wśród jego korespondentów, często – dość bliskich przyjaciół, są artyści: I. Trusz, K. Trutowski, S. Roerich, O. Slastion, M. Muraszko, F. Krasicki, koledzy-muzealnicy, kolekcjonerzy, historycy sztuki, uczeni: W. Horłenko, K. Szyrocki, W. Tarnowski, A. Krymski, S. Jaremycz – artysta i kustosz zbiorów Ermitażu, K. Moszczenko – kierownik zbiorów Połtawskiego Muzeum Ziemskiego. Często znajomość korespondencyjna, która rozpoczynała się listownie, przechodziła w prawdziwą twórczą współpracę, w ludzką przyjaźń, jak to było w przypadku O. Nowickiego, autora pierwszego komentarza do akademickiego wydania rysunków T. Szewczenki. Zorganizowanie wystawy stało się dla M. Bilasziwskiego sprawą honoru. Wysłał zaproszenia do udziału w niej do wszystkich kijowskich kolekcjonerów; odszukał ludzi, którzy posiadali pojedyncze rzeczy Szewczenki, zwrócił się do kierownika zbiorów Muzeum Połtawskiego K. Moszczenki z prośbą o przysłanie na wystawę portretu O. Blaramberg, który znajdował się w zbiorach tego muzeum. Przyjazne stosunki z nim pozwoliły mu napisać w takim półżartobliwym tonie: „Jestem właśnie teraz zajęty porządkowaniem wystawy Szewczenki – trzeba utrzeć nosa Moskwie i Petersburgu. Tak więc, proszę bardzo, kozaku, poruszcie się i wyślijcie, ... nie wahając się, teraz właśnie schodzą się rzeczy”. Wokół wystawy było wiele emocji. Jubileusz Szewczenki zbiegał się z rocznicą zniesienia poddaństwa, oczekiwano wystąpień antyrządowych, demonstracji studenckich. Wystawa została otwarta w Kijowskim Muzeum Miejskim 28 lutego 1911 roku i działała do maja. W tym okresie odwiedziło ją ponad 2000 osób. Kijowska wystawa otworzyła przed szerokim kręgiem ludzi szereg zupełnie nieznanych do tamtego czasu dzieł Szewczenki-artysty. Eksponowano na niej 27 oryginałów: 6 portretów olejnych, 7 akwafort, reszta – akwarele i rysunki ołówkiem. Eksponowano wydanie albumu „Żywopisnaja Ukraina” ze zbiorów W. Naumenki (nawiasem mówiąc, dzisiaj ten jedyny pełny egzemplarz z sześcioma akwafortami z autografem właściciela na okładce przechowywany jest w dziale rękopisów Biblioteki Publicznej Akademii Nauk Ukrainy). W wystawie wzięło udział 18 właścicieli, którzy posiadali dzieła Szewczenki. Oprócz dzieł malarskich, oryginalnych fotografii i fotoreprodukcji autoportretów, na wystawie eksponowano autografy listów i poezji oraz pośmiertną maskę poety. Wystawie towarzyszył katalog, opracowany przez M. Bilasziwskiego i M. Szczerbakiwskiego, z wyczerpującymi danymi o każdym eksponacie. W tej niewielkiej książeczce wskazywano na ważność badania twórczości Szewczenki-artysty: „Pomimo tego, że minęło już pół wieku, jak nie ma Tarasa Szewczenki, my do tej pory bardzo mało wiemy o nim ze strony działalności artystycznej... Dawno już nadszedł czas zwrócić poważniejszą uwagę na działalność Szewczenki jako artysty-malarza, bo do tej pory zrobiono w tym kierunku bardzo mało – prawie nic. Przede wszystkim trzeba wykazać, co zostało – my jeszcze nie mamy nawet wykazu jego dzieł artystycznych, bodaj i niepełnego”. Mykoła Bilasziwski nie lubił polityki, ale wydarzenia historyczne postawiły go w takich okolicznościach, że zmuszony był pozycjonować się po stronie pewnych nurtów ideowych, a spektrum jego działalności nie mogło nie zawierać działalności społecznej. Mykoła Fedotowycz mimo wszystko był politykiem, nie krzykliwym, a spokojnym, robił swoją niby niegłośną, ale bardzo ważną sprawę, wszak praca naukowa jest jednocześnie pracą społeczną, jak później zaznaczali wszyscy: i pracownicy muzeum, i przyjaciele-współmyśliciele. Był członkiem Pierwszej Dumy, Centralnej Rady i komisarzem ochrony zabytków, zawsze pozostając kustoszem muzeum, kustoszem kultury, przejmował się uszkodzonymi podczas strzelaniny budynkami Ławry, cerkwią św. Andrzeja oraz soborem św. Michała. Na szczególną uwagę zasługuje aktywna działalność M. Bilasziwskiego jako członka Komitetu ds. budowy pomnika Szewczenki w Kijowie. Korespondował z artystami – autorami projektów. W jego archiwum przechowywanych jest 57 listów artystki-rzeźbiarki J. Trypilskiej, która była z nim w przyjaznych stosunkach, zwracała się o rady, pracując nad projektami pomników na konkursy w 1910 i 1911 r. Do dyspozycji Komitetu dyrektor muzeum przekazał fotografie Szewczenki, aby reprodukcje z nich powielić i wysłać uczestnikom konkursu. W 1925 r. ukraiński artysta S. Jaremycz, dobry przyjaciel M. Bilasziwskiego, podarował muzeum zbiór, w którym były takie dzieła Szewczenki, jak ołówkowy portret W. Zakrewskiego, akwarela „Dziewczyna w łóżku”, album „Souvenir d’Orenburg”, który należał kiedyś do generała-gubernatora Kraju Orenburskiego W. Obruczewa; w nim wśród rysunków innych artystów były także akwarele pędzla Szewczenki. Z przyjściem władzy rad życie stało się cięższe. Od 1904 roku Bilasziwski z rodziną mieszkał w muzeum, w pomieszczeniu półpiwnicznym. Oto wersy z listu do „starego jedynego przyjaciela” z 20 kwietnia 1920 r.: „Ciężko mi, opadłem z sił w walce z życiem. Ciężko na duszy, boli cały czas serce. Ledwie przezimowaliśmy w strasznej wilgoci, w czadzie, w chłodzie, w owej chatynie-piwnicy. Muzeum, a niech go, zakwitło, porosło mchem. A u mnie jeszcze jeden malusieńki Jurko. Żona też wyczerpana... Nie wiem, co robić latem z rodziną. W zeszłym roku siedzieliśmy w Kijowie. Chciałoby się choć to lato wyciągnąć ich nieszczęsnych na świeże powietrze – ale nie wiem, dokąd i za jakie środki. Moja Kniaża nie istnieje – roznieśli, wyrąbali”. Niespodziewanie odsunięty od stanowiska, głęboko porządny człowiek, nie znał uczucia zazdrości i nawet w przyjściu nowego dyrektora Andrija Wynnyckiego dostrzegał pozytywne strony: poprawił dyscyplinę, zadbał o ogrzewanie. „Niebezpieczeństwo tylko w tym, że miał zamiar zmienić program samego muzeum – wyrzucić dział artystyczny, cerkiewny itp. Ale my powstaliśmy przeciwko i póki co wszystko zostało tak, jak było”. Mykołę Bilasziwskiego pochowano na Górze Kniażej 24 kwietnia, przewieziono go tam parowcem i odśpiewano nad nim „Testament”. Artykuł poświęcony Bilasziwskiemu opublikował także dyrektor muzeum Andrij Wynnycki (drukowany w Zapiskach wydziału historyczno-filologicznego Wszechukraińskiej Akademii Nauk w 1926 r. i wydany jako osobna broszura). Napisany jest z wielką sympatią. Mówiąc o swoim poprzedniku, autor zaznaczał, że działalność społeczna nigdy nie była mu obca: „Jeszcze jedna cecha charakteru Mykoły Teodotowycza – to zrozumienie, że nauka i sztuka są międzynarodowe”. „Bez muzeum nie potrafię żyć” – tak mówił Mykoła Fedotowycz. Na podstawie muzeum Bilasziwskiego zbudowane są ekspozycje kilku muzeów: Muzeum Historycznego Ukrainy, Muzeum Tarasa Szewczenki, Muzeum Sztuki Ludowej i Użytkowej, Muzeum Historii Kijowa. 21 kwietnia minęło 100 lat od dnia śmierci Mykoły Fedotowycza Bilasziwskiego, który wszedł do historii ukraińskiej kultury jako jeden z pierwszych akademików Ukraińskiej Akademii Nauk, stworzonej w 1918 roku. Wielostronna jego działalność jest widoczna w archeologii, historii sztuki, etnografii, ale najbardziej w muzealnictwie. Zostawszy w 1902 r. dyrektorem Kijowskiego Muzeum Miejskiego (obecnie Narodowe Muzeum Sztuki), całe życie przepracował w nim, odsunięty od stanowiska dyrektora pod koniec życia. Zmarł w swoim muzeum, gdzie mieszkał w pomieszczeniu piwnicznym. Bilasziwski kochał to muzeum i oddał mu 20 lat ze swoich 59.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Requiem dziecięcych głosów…

Nadia HARMAZIJ, poetka, kandydatka nauk filologicznych Właśnie w wydawnictwie „Prostir” (dyrektor Ołena Nużna) ukazała się książka Jarosława Karpcia „Kwiaty giną na wojnie”, która została zaprezentowana na Kijowskim Arsenale Książki 2026. Trudno określić tę stronę z poezją, na której moje własne serce przestało kołatać z bólu i zaczęło wsłuchiwać się w głosy tych, w imieniu których napisane są te wiersze. Są tematy, do których poezja podchodzi ostrożnie, niemal na palcach. Ale temat dzieci i wojny to nie po prostu trudny temat, to wyzwanie dla samej natury słowa. Dzieci pozbawione dzieciństwa, dzieci, których życia urwały się w gardzieli wojny – to historie, wobec których nawet poezja ścisza swój głos. Aby powiedzieć o tym światu, potrzebna jest wewnętrzna godność i siła bólu, pomnożona przez poczucie obowiązku. Właśnie dlatego książka Jarosława Karpcia zajmuje szczególne miejsce we współczesnej literaturze ukraińskiej. Nie mówi głosem żołnierza czy historyka. Mówi głosem dzieci, tych, które znalazły się w samym centrum katastrofy. Ten zbiór to nie tylko sztuka. To forma pamięci, moralne świadectwo epoki. Jej pojawienie się związane jest z tragedią, która rozegrała się na ukraińskiej ziemi po 24 lutego 2022 roku. A wśród najbardziej bolesnych wymiarów tej tragedii są losy dzieci. Autor, poeta, wydawca, a obecnie żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy, nie tylko przytacza straszne liczby. Przepuszcza je przez własną duszę, zamieniając dokument czasu w poetycki requiem. Przypominam, kiedy w pierwszym roku pełnoskalowej inwazji rosyjskiego agresora na Ukrainę, wraz z Jarosławem organizowaliśmy prezentację zbioru „Poezja bez schronu” w Kijowie. Jak wiele ten człowiek zrobił w tamtych niepewnych czasach dla naszej kultury… Bo jego działalność to wolontariat w kulturze w czasach, gdy wszyscy żyjemy między alarmami przeciwlotniczymi. Teraz czytam ten rękopis i widzę oczami jego autora wszystko to, co widział od momentu tych koszmarów na naszej ziemi, bo przecież nie opuszczał kraju, nie opuszczał swojego miasta, nie opuszczał swojego powołania… Poetyka Jarosława Karpcia nie zna dekoracyjności. Pracuje z odłamkami – fraz, wspomnień, emocji. Wersy są krótkie, urywane, jak oddech kogoś, kto właśnie wydostał się spod gruzów. W tych tekstach czuć nerw wojny: dźwięk syreny, głuchy łoskot artylerii, pustkę po wybuchu. Uderza to, jak poeta oddaje traumatyczną dziecięcą świadomość – jej fragmentaryczność, jej zdolność do zachowywania detali, które czasem mówią więcej niż jakiekolwiek wyjaśnienia. W wierszu „Bak paliwowy” tragedia rodziny przekazana jest przez kilka obnażonych obrazów: Życie zostało w spłaszczonym metalu gdzieś tam, na czernihowskim szlaku. To poezja, w której nawet metal ma pamięć. Albo inny wers brzmi jak dziecięce wspomnienie, bezbronne i proste: …Kiedy coś cię boli, można napisać to na karteczce i przywiązać do balonika i puścić, żeby poleciało… To dziecięca próba dogadania się z bólem, znalezienia dla niego bajkowej formy uwolnienia. Poezja tej książki balansuje między dwoma biegunami – piekłem wojny i cichym pragnieniem życia. Właśnie w tym napięciu rodzą się jej najsilniejsze obrazy. W wierszu „Bachmut” wojna jawi się nie jako wydarzenie, a jako przestrzeń, w której znika zwykła logika świata: A wokół zgliszcza, pogorzelisko i popiół. Dogasa ognik wspomnień, jak kiedyś było, jak będzie potem. Zrujnowane domy stają się metaforą pamięci – tego, co jeszcze żarzy się mimo popiołu. Szczególne miejsce w książce zajmuje temat utraty rodziców – jeden z najbardziej bolesnych dla dziecięcej świadomości: Zapytałem ojca: „Gdzie mama?” Odpowiedział: „Mamy już nie ma”… W tej prostocie jest biblijna nagość tragedii. Lecz mimo ciemności wojny, poezja Jarosława Karpcia nie jest pozbawiona światła. Pojawia się ono w postaci pamięci, miłości, nadziei na przyszłość. Jeden z najbardziej poruszających motywów zbioru – słowo „mama”, które staje się sakralnym znakiem dziecięcej pamięci: Święte słowo mama, mateczka, mamusia… Wspomnienia nie spopielą się w dymie rakietowym. W tych wersach pamięć zwycięża zniszczenie. A w wierszu „Walentyn” brzmi prosta, ale silna formuła przetrwania: I kiedyś Walentyn stanie się taki, jak jego tata… Nadejdzie dzień i potomkowie Walentyna będą w pokojowym kraju słońcu i ciepłu radzi. Ta książka nie pozwala zapomnieć. Przypomina, że nawet w najciemniejszych czasach życie szuka drogi do światła. Bo, jak mówi jeden z głosów tego zbioru: Jeśli jestem żywy… znaczy, że jeszcze nie wszystkie swoje zadania wykonałem. Właśnie z tej prostej, ale głębokiej myśli rodzi się główny nerw książki – wiara w to, że życie, pamięć i słowo są w stanie przetrwać nawet w obliczu wojny. Wiktor POLANECKI, m. Charków. Prezentacja książki dokumentalnej Iryny Myronenko „Dostęp” odbyła się w gronie charkowskich pisarzy, którzy mimo codziennych ostrzałów i koszmaru wojny nie opuszczają rodzinnego miasta, twórczą pracą przybliżając zwycięstwo nad wściekłym moskiewskim agresorem. Spotkanie odbywało się w Charkowskiej Centralnej Bibliotece Miejskiej przy ulicy Danylewskiego, a dotrzeć do niej przyszło pod wycie syren i ogłoszenia o niebezpieczeństwie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Poetka o poecie-czarnobylcu

Poetka, dziennikarka, laureatka nagród literackich Iryna Myronenko znana jest z wierszy, które ukazywały się w oddzielnych tomikach w Kijowie i Charkowie, w licznych antologiach, czasopismach Ukrainy, Kanady, Wielkiej Brytanii, Polski, Niemiec w przekładach na języki europejskie. Jeszcze do niedawna na falach Ukraińskiego Radia Charków dziennikarka prowadziła cotygodniowy program o charakterze historyczno-krajoznawczym „Murawski szlak”. Kogo tylko nie zapraszała Iryna Myronenko do swoich audycji – pisarzy i artystów, naukowców i pracowników, do których docierała w odległe wsie Charkowszczyzny. Jeden z takich jej rozmówców – Wiktor Pinczenko – stał się bohaterem dokumentalnej opowieści, która ujrzała światło dzienne w charkowskim wydawnictwie „Majdan”. „Dostęp” to próba portretu oficera i poety Wiktora Mychajłowycza Pinczenki, o którym jest co napisać. Jest on likwidatorem awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatem kilku nagród literackich, w szczególności nagrody twórczej imienia Ołeksandra Olesia Rady Miejskiej Charkowa, „Merefa kozacka”, honorowym obywatelem rejonu Nowowodolazkiego. Swoje doświadczenie życiowe, mądrość i wiarę przekazuje w utworach poetyckich. Dzieciństwo i młodość Wiktora Pinczenki minęły w jednym z malowniczych zakątków Słobożanszczyzny, gdzie „upajająco pachnie miodem ziemia”, gdzie „pszczoły wszystkie złote”, a „rzeki – srebrnowodne”. Jego mała ojczyzna, rodzice, nauczyciele ukształtowali go jako twórczą osobowość. …moi rodzice dali mi życie, bym Ukrainie sercem pierwsze napisał wersy. Miłość do kraju, „gdzie swobodnie, gościnnie i bezpiecznie”, Wiktor Pinczenko poniósł w dalekie światy i w swoich wersach nazwał go „świętą stroną”. Od dzieciństwa syn frontowca marzył o zostaniu wojskowym. Służba wojskowa z „falami” (didiwszczyną), szkoła wojskowa i już oficerska codzienność w NRD, akademia wojskowa już w Związku (rozdziały „Armia i aparat filmowy, Praska wiosna i radio w koszarach”, „W Niemczech służył pięć lat. Rakietami ogłuszali rybki, za to straszyli cały świat”, „Cztery lata znów się uczył, w którą stronę kręcić ziemię nam”). Wiktor Pinczenko przyjeżdża do rodzinnej Ukrainy jako w pełni ukształtowana osobowość z bogatym doświadczeniem zawodowym i życiowym i zostaje wykładowcą w Charkowskim Instytucie Drogowym. To rok 1986. Znów Ukraina!.. Język ojczysty… Sady, lasy – święta ziemia. …Moja pszczoła, moja droga, która jak pieśń uskrzydla… Latem tego samego roku 36-letniemu podpułkownikowi Wiktorowi Pinczence powierzono kierowanie jednym z najtrudniejszych odcinków likwidacji awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej: Zastrzykiem stacja weszła w moją istotę i wessała duszę. Roztopił się rozum jak smoła, w wyznaniu trzeba, mogę, muszę… Jako zastępca dowódcy ds. uzbrojenia 25. brygady chemicznej Kijowskiego Okręgu Wojskowego wraz ze swoimi żołnierzami odpowiadał za 630 specjalistycznych maszyn i 900 osób personelu obsługi (rozdział „Czarnobylską przeszedł wojnę”). I bez wahania spojrzałem śmierci w źrenice: kraj albo mój w biedzie!.. Choć bądźmy szczerzy – żywym na cmentarz szedłem wtedy. Przez 67 strasznych dób wykonał 57 wyjazdów do Czarnobylskiej Elektrowni, to odebrało Wiktorowi Mychajłowyczowi zdrowie, plany na szczęśliwą przyszłość. Prawdziwym ratunkiem, cudownym lekarstwem stała się dla likwidatora poezja, która odnajdywała nadzieję na lepsze: Kiedy oparzałem się rentgenami i zdawało się, że już umieram, to w myślach krzyknąłem: „O ziemio moja, mój rodzinny, kochany mój kraju, – uwierz, jeszcze od dzieciństwa aż do srebrnych siwizn twoja dola mnie bolała!..” Choć wojownikiem w polu nie byłem sam, to śmierć jednak mnie pożałowała. Przeszedłszy czarnobylskie piekło, nie stracił wiary w życie, a jasną pamięć o przyjaciołach i miłość do ojczystego kraju przelał w wiersze, które weszły do jego tomików poetyckich: „Bazalt”, „Atom i miłość”, „Dojrzały miód”, „Nurt losu” i in. Poezja Wiktora Pinczenki publikowana była w zbiorach zbiorowych i almanachach, weszła do antologii współczesnej poezji „Pomiędzy słowem a stuleciami”. Poszczególne utwory stały się tekstami piosenek. Jasną stroną w biografii poety jest wieś. Pułkownik w stanie spoczynku nie tylko zna pracę na wsi, ale i kocha ją. „Pszczoła i ziemia – dla mnie to podstawa”. Pracuje w ogrodzie, sieje chleb „na ojczystej ziemi”, uprawia duży sad. Pamięć o towarzyszach broni, miłość do rodzinnego kraju pomagają Wiktorowi Pinczence walczyć o sprawiedliwość, przezwyciężać chorobę i jeszcze bardziej mistrzowsko szlifować swoje poetyckie słowo. To tylko lekkie zarysy portretu bohatera dokumentalnej opowieści Iryny Myronenko. Pułkownik Pinczenko, poeta i pszczelarz – to jej ziomek, są z jednej wspólnoty rejonu charkowskiego. Urodził się w Starej Wodołazce, a Iryna Dmytriwna – w Nowej. Ten, kto będzie czytał tę książkę, ładnie wydaną przez znane wydawnictwo „Majdan”, będzie mógł wiele dowiedzieć się nie tylko o życiu głównego bohatera, ale i o procesie literackim w tamtych burzliwych czasach przemian oraz obecnego niepokoju. Zatem pierwsza „jaskółka” prozy dokumentalnej Iryny Myronenko wzleciała w górę. Życzmy znanej poetce i dziennikarce kontynuacji cyklu książek o naszych współczesnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Dzień muzyki ukraińskiej

Werchowna Rada Ukrainy uchwaliła rezolucję o ustanowieniu Dnia muzyki ukraińskiej. Nowe święto będzie obchodzone co roku w trzecią sobotę września. W ten sposób planuje się uhonorować wkład ukraińskich muzyków, wykonawców i całego przemysłu muzycznego w rozwój kultury, a także wesprzeć ukraińską przestrzeń kulturalną podczas wojny z Rosją. Datę wybrano nieprzypadkowo: wiąże się ona z festiwalem „Czerwona Ruta”, który w 1989 roku stał się jednym z kluczowych wydarzeń dla współczesnej ukraińskiej muzyki i otworzył nową falę ukraińskiej sceny. Festiwal odbywa się co dwa lata do dziś. Własn. inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Słava Juszkow: „Lubię badać paradoksalne rzeczy”

W Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii na lewym brzegu Dniepru odbyła się premiera spektaklu „Durko” na motywach Luigiego Pirandella. Reżyser-realizator, zwycięzca festiwalu „Mytnycia. Nowa reżyseria”, Słava Juszkow. Spektakl powstał przy wsparciu Ambasady Włoch na Ukrainie oraz Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie. O tym, jak powstawał, – nasza rozmowa z reżyserem-realizatorem. – Proszę opowiedzieć, jak zaczęła się historia tego projektu. – Właściwie wszystko zaczęło się od festiwalu „Komora celna”, który co roku organizuje Kijowski Teatr Dramatu i Komedii. W 2024 roku regulamin wymagał pracy z wybranymi opowiadaniami Luigiego Pirandella. Była lista – około 20 opowiadań, a reżyser miał według własnego uznania wybrać tekst, zaproponować eksplikację wizji spektaklu i przygotować na „Komorę celną” fragment. Zacząłem czytać te opowiadania. Przyznaję, że wcześniej znałem tylko sztukę Pirandella „Sześć postaci w poszukiwaniu autora”. Wydawała mi się interesująca i pomysłowa. Dlatego chętnie zgłosiłem się do konkursu. Ale na początku trudno mi było wybrać dla siebie jakiś tekst. Przechodziłem po liście opowiadań, a żadne mi nie odpowiadało. Potem postanowiłem przejrzeć tytuły. Mój wzrok padł wtedy na tytuł „Głupiec”. Kiedy zacząłem czytać, od razu zobaczyłem, że ten tekst jest dla mnie interesujący. Jeszcze nie dochytawszy do końca, zrozumiałem, że nie będę już czytać innych opowiadań, tylko będę pracować właśnie nad tym. Przeczytałem je kilka razy. Podobnie jak inne, to opowiadanie jest krótkie. Opisano w nim tylko dwie sceny. Oczywiście to nie jest sztuka, z której można by zbudować przedstawienie. Było jasne, że na podstawie tego opowiadania będę musiał wymyślić jakiś świat, czyli ruszyć w stronę spektaklu. Nie wystarczyło mi po prostu przygotować dla „Komory celnej” inscenizacji opowiadania. Moim celem było stworzyć spektakl, dlatego myślałem kategoriami spektaklu. Nie wysłałem od razu swojego zgłoszenia. Postawiłem sobie zadanie, by przygotować na „Komorę celną” ekspozycję tego świata, żeby sprawdzić, czy wymyśleni przeze mnie bohaterowie mogą ze sobą współdziałać. Przez kilka tygodni starałem się zrozumieć, kim są ci bohaterowie i o czym może być ta historia. A jakieś tydzień później usiadłem i zacząłem wszystko opisywać. Wyobrażałem sobie, jaki może być ten świat, jakie mogą być rozwiązania reżyserskie i wizualne. W efekcie powstała szczegółowa eksplikacja. Sam się tego nie spodziewałem. Potem słyszałem opinie, że spodobała się jury teatru. Dopiero po zwycięstwie w „Komorze celnej” zrozumiałem, że mogę pracować nad spektaklem dalej. Premiera miała odbyć się za rok, a ja zacząłem coraz głębiej zagłębiać się w to, co sam wymyśliłem. Ważne było dla mnie, abym lepiej poznał twórczość Pirandella. Zacząłem czytać inne jego opowiadania, studiować biografię. W pewnym momencie zacząłem nawet znajdować w jego utworach punkty styczne z moimi bohaterami. A kiedy je znajdowałem, myślałem, że można coś wykorzystać z jego tekstów. „Rozmawiałem” z pisarzem poprzez jego teksty – taka była nasza zaocznie prowadzona współpraca. Zanim zaczął się proces prób, zdążyłem kilka razy przemyśleć tę historię. A kiedy rozpoczęła się praca, materiału, pomysłów i myśli miałem znacznie więcej, niż było potrzeba do spektaklu. Żartowałem nawet, że może to być spektakl-serial. Gdyby poświęcić należytą uwagę każdej postaci, przedstawienie mogłoby trwać sześć godzin. Oczywiście takiej praktyki nie ma. Dlatego razem z zespołem szukaliśmy tego, na czym położyć akcent, by pokazać najważniejsze. – Chciałbym cofnąć się trochę w czasie. Czym zainteresował pana właśnie ten utwór? – Opowiadanie zaciekawiło mnie swoją ironią. Ogólnie jestem bardzo ironicznym człowiekiem. A tam pierwsze dwa zdania to mężczyźni siedzący w barze, którzy spokojnie rozmawiają o człowieku, który się powiesił. W spektaklu zostawiłem tekst, w którym polityk mówi: „Co za głupiec. Po co się powiesił i nie zabił mojego konkurenta?”. Wydało mi się to ironiczne. Ironiczne jest również zakończenie opowiadania. Pomyślałem, że wszystkie sprawy, którymi przejmowali się tam ludzie, są bardzo ironiczne. Przecież w realnym świecie coś takiego jest niemożliwe. Bardzo kocham Włochy i często tam bywałem. Kojarzą mi się z czymś słonecznym, jasnym. A ten tekst Pirandello opisał bardzo ponuro. Zrobiłem spektakl w stylistyce noir, bo opisy autora są dla mnie bardzo noirowe. Zaintrygował mnie ten paradoks. Dlaczego rodowity Sycylijczyk Pirandello nakreślił właśnie taką Italię. Sam sobie wyjaśniłem, że świat, który opisał, usprawiedliwia cyniczne zachowania ludzi. Zrozumiałem, że na tym można zbudować szerokie badanie: co stanie się z ludźmi, jeśli umieścić ich w takim ponurym świecie. Przypomniała mi się historia o Włochu, którego poznaliśmy zimą w Estonii. A tam o tej porze roku jest bardzo zimno. Ten letni Sycylijczyk powiedział, że zimą zawsze wyjeżdża do zimnych krajów. Latem na Sycylii jest bardzo gorąco i chodzi na plażę. A zimą nie jest aż tak ciepło i nie ma co robić. Dlatego wyjeżdża. Zrodziła się u mnie myśl: co będzie, jeśli odebrać ludziom zewnętrzną radość w postaci słońca. Wtedy zostają sami na sam ze sobą. Od tego zaczęło się moje rozumienie, dlaczego bohaterowie nie reagują na powieszenie. Dlaczego, komunikując się ze sobą, zakładają maski. To mnie poruszyło, bo lubię badać paradoksalne rzeczy. Natomiast nie lubię czegoś klasycznie zrozumiałego. – Jak przebiegał dobór aktorów? – Była to wspólna praca. Do udziału w festiwalu „Komora celna” można było zaangażować dowolnych wykonawców. Ale spektakl zwycięski miał być realizowany wyłącznie z aktorami zespołu teatru. Odbyło się kilka spotkań. Ja miałem swoją wizję, a mnie szerzej opowiadano o składzie aktorskim, o tym, kto może lepiej się sprawdzić w ramach tych ról. W końcu uzgodniliśmy listę wykonawców. Była to nasza wspólna decyzja z kierownictwem teatru. – Co szczególnie zapamiętał pan z procesu prób? – Był on jednocześnie ciekawy i wyczerpujący. Nie mam tak dużego doświadczenia jako reżyser teatralny. Wchodząc w ten spektakl, po raz pierwszy w zasadzie pracowałem na dużej scenie, z dużym zespołem. Trudno było wytrzymać takie obciążenie. Ale jednocześnie mi się to podobało. Zdawałem sobie sprawę, że takiego doświadczenia nigdzie indziej nie zdobędę. Zapamiętałem, jak bardzo różnie można zobaczyć interpretację materiału, gdy pracuje się z dwoma obsadami aktorów. Ponieważ są oni już tak doświadczeni, że tak czy inaczej zaczynają coś interpretować po swojemu. Ciekawie obserwować bardzo różne charaktery postaci. Ale jednocześnie pracują oni w ramach wyznaczonej struktury. To w pewien sposób mnie inspirowało. A także zapamiętałem, ile rozmawialiśmy o kwestiach, które nie były ważne w kontekście mojej wizji. Które jednak zapewne były ważne dla aktorów, bo weszliśmy na próbę na bardzo różnych poziomach odbioru. Długo „gotowałem się” w tym tekście, wiele wymyślałem, dużo przeczytałem z Pirandella, przejrzałem sporo noiru. I prawdopodobnie podszedłem do tego z pozycji, że rozumiem pewne momenty i dlaczego zostały tak opisane. Tymczasem aktorzy i aktorki musieli w to wejść. Ten dialog w pewnym momencie stawał się ciekawy. – Może warto wyróżnić kogoś z aktorów? – Świadomie tego nie robię. Kiedy pracuję z dwoma obsadami, nigdy nie używam określenia „pierwszy i drugi skład”. Zawsze mówię – „inny”. Kiedy pracuje się w teatrze z jedną obsadą, można wybierać ludzi, którzy najbardziej odpowiadają wizji reżysera. A kiedy tę samą rolę grają dwie osoby, to mnie przeciwnie bardziej interesuje, żeby były różne, różnie interpretowały rolę. Dzięki dwóm obsadom można przeżyć spektakl dwa razy. – Co może pan powiedzieć o rozwiązaniu scenograficznym i kostiumach? – Cieszę się ze znajomości z Iwanem Michajłowem. W naszym spektaklu jest on scenografem i projektantem kostiumów. Poznaliśmy się już po „Komorze celnej”, ale jeszcze przed rozpoczęciem pracy nad spektaklem. Po pierwsze, jest to bardzo dobry artysta, po drugie, mamy zbieżne gusty i wizje. Omawialiśmy jakąś ideę, tak jak ja ją widziałem, a Iwan przychodził z propozycjami. Bardzo szybko znaleźliśmy wspólną wizję, zgadzała się w 90 procentach. Dlatego pracowaliśmy razem z przyjemnością. Najbardziej podobały nam się kostiumy. Na ich stworzenie poświęciliśmy dużo czasu. Nie wiedzieliśmy, jakie mogą być ograniczenia budżetowe przedstawienia, ale ustaliliśmy, że kostiumy są podstawą wszystkiego. Jeśli trzeba będzie coś bronić, to przede wszystkim będziemy bronić kostiumów. Bardzo dobrze sprawdziły się pracownie krawieckie. Kostiumy wyszły niemal takie, jakie sobie wyobrażaliśmy. Mam nadzieję, że nie jest to ostatnia nasza wspólna praca z Iwanem. – A jeśli chodzi o plastykę ruchu? – Przy momentach choreograficznych współpracował z nami Anton Wachliowski. Jest aktorem teatru, a ponadto pracuje jako choreograf. We wszystkich kwestiach dotyczących plastyki ruchu współdziałaliśmy z nim. Ale przeważnie były to poszukiwania aktorskie. Chciałbym tu wspomnieć o aktorce Weronikę Miszajewą-Jakowlewą. Kiedy wchodziła do spektaklu, nie mieliśmy bezpośrednich prób. Kilka razy pracowaliśmy online. Miałem szczęście zobaczyć jej pierwsze wyjście na scenę w tym przedstawieniu. Zrozumiałem, że wykonała dużo pracy domowej. Przy tym udało jej się odtworzyć to, o czym rozmawialiśmy. Chciałbym wyrazić niewiarygodną wdzięczność kierownictwu teatru. Świetnie, że stworzyli festiwal „Mytnica” i organizują go co roku. Jako uczestnika tego festiwalu uderzyło mnie samo podejście, tak profesjonalnie był zorganizowany. Kiedy doszło do pracy nad samym spektaklem, poczułem wszechstronne wsparcie. Osobiście jestem wdzięczny głównej reżyserce Tamarze Trunowej. Jej doświadczenie reżyserskie, możliwość po prostu rozmowy z nią, słuchania jej opinii, obserwowania jej w pracy – to coś niewiarygodnego. A także, oczywiście, dyrektorce i artystycznej kierowniczce teatru Olesi Żurakiwskiej. Bardzo dziękuję też za współpracę i wspólnotę ducha menedżerce spektaklu i menedżerce „Mytnicy” Kati Janiuk. To ona nas poznała z Iwanem Myhajłowem. Stale czułem, że teatr chce, aby ten spektakl się odbył i odbył się jak najlepiej. Od samego początku traktowano ten projekt jak pełnoprawną produkcję. – Pewnie chciałby Pan kontynuować doświadczenie pracy reżysera teatralnego? – Sto procent. Teraz ta praca jest wstrzymana. Bo służę w Siłach Zbrojnych Ukrainy. Ale planuję koniecznie wrócić do tej sprawy. Premiera spektaklu „Durko” niemal zbiegła się terminowo z kolejną „Mytnicą”. Myślałem, że równolegle z próbami zdołam zgłosić się na ten festiwal. Być może nie jako pełnoprawny uczestnik, ale chciałem coś pokazać. Interesował mnie sam proces. Jednak gdy zbliżyliśmy się do premiery, zrozumiałem, że nie będzie na to czasu i zasobów. Mniej więcej dwa tygodnie przed premierą obudziłem się z myślą, że mam pomysł na spektakl, ale nie wiem, na jaki tekst. Zacząłem go szukać i nawet znalazłem. (Uśmiecha się). Oczywiście, mam pomysły. Będę je stopniowo wynosić, gdy pojawi się możliwość zajmowania się tym. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO. Zdjęcia ze strony internetowej teatru

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

muzyki ukraińskiej. Najbardziej znamy go jako autora hymnu Kijowa „Kijowie mój”. Choć w rzeczywistości istnieje jeszcze ogromna liczba piosenek, które ludzie znają, kochają i oczywiście śpiewają. Następnie zabrzmiała jedna z nich – Ihor Szamo „Gdzie jesteś teraz”. Koncert zakończono żywiołową kompozycją. Był to ukraiński taniec ludowy „Arkan”. Przy akompaniamencie orkiestry wystąpił uczestnik Eurowizji w składzie „Kalush Orchestra” Witalij Dużyk. Wdzięczna publiczność długo nie chciała wypuścić utalentowanych wykonawców i kilkakrotnie wywoływała ich na bis. Do nowego spotkania z Narodową Akademicką Orkiestrą Dętą Ukrainy pozostało czekać już niedługo. W czerwcu odbędzie się prezentacja programu pod tytułem „Solo”. Nie będzie w nim zaproszonych artystów, a jedynie własni wykonawcy. Przecież każdy członek orkiestry to oryginalna jednostka twórcza. I każdy jest gotowy w każdej chwili wyjść na scenę i zagrać solo. Więc tego wieczoru solistami zostaną członkowie orkiestry.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Muzyczne symbole Ukrainy

Narodowa Akademicka Orkiestra Dęta Ukrainy w Sali Kolumnowej imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy zaprezentowała program koncertowy „Muzyczny kod narodu”, poświęcony Międzynarodowemu Dniowi Wyszywanki. Było to pełne zanurzenie w naszą ukraińską tożsamość. Eduard OWCHARENKO W wykonaniu słynnego zespołu pod batutą dyrygenta Iwana Stećkiego oraz solistów Witalija Dużyka (sopiłka i beatbox), Wiktorii Melnyk (sopran), Serhija Bortnyka (tenor) i Romana Smolara (bas) zabrzmiał program, który połączył pieśń ludową z popularną. Wszystko to wykonywano w ciekawych aranżacjach, co dodało wieczorowi emocjonalności i serdeczności. Wszystkiego tego, co tak kocha słuchacz, który usłyszał ulubione utwory Płatona Majborody, Ołeksandra Biłasza, Wołodymyra Iwasiuka, Ihora Szamo i innych autorów. Wszystkie te kompozycje stały się już prawdziwymi symbolami Ukrainy. Pomógł odbyć podróż w niepowtarzalny świat ukraińskiej muzyki prowadzący koncert, zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Rudźko. Na początku poinformował, że Narodowa Filharmonia Ukrainy oraz 9. oddzielna brygada systemów bezzałogowych prowadzą zbiórkę na potrzeby pierwszego kobiecego oddziału „Harpie” i zaprosił słuchaczy do włączenia się w zbiórkę. A wieczór rozpoczęto Duchowym Hymnem Ukrainy – „Modlitwą za Ukrainę” Mykoły Łysenki. Kolejny utwór – „Pieśń o ręczniku” (muzyka Płatona Majborody, słowa Andrija Malyszki) został napisany w 1958 roku do filmu „Lita mołodiji”. Pierwszym wykonawcą był Ołeksandr Taranec. A ogólnonarodową popularność przyniosła jej ludowy artysta Ukrainy Dmytro Hnatiuk. Ta pieśń została przetłumaczona na wiele języków. Wchodzi ona do złotego funduszu ukraińskiej pieśni estradowej XX wieku. Pieśń „Ballada o malwach” powstała do słów Bohdana Hury w latach 70. XX wieku. Stała się jedną z najsłynniejszych lirycznych kompozycji Wołodymyra Iwasiuka, po „Czerwonej rucie”. Utwór zyskał szczególną popularność w wykonaniu Sofii Rotaru. W muzyce połączono elementy ballady estradowej oraz ukraińskiej melodyki pieśniarskiej, która jest tak charakterystyczna dla twórczości Iwasiuka. Utwór „Noc tak księżycowa” do wiersza Mychajła Staryckiego „Wyzwanie”, napisany w latach 70. XIX wieku. Muzykę tradycyjnie wiąże się z nazwiskiem Mykoły Łysenki, chociaż istnieją różne wersje jej pochodzenia. Pieśń weszła do repertuaru wielu śpiewaków akademickich i często jest wykonywana jako ukraiński romans. Słowa pieśni „Patrzę ja w niebo” napisał poeta-romantyk Mychajło Petrenko w 1841 roku. A z czasem zostały one ułożone do muzyki przez Ludmyłę Ołeksandrową. Pieśń szybko rozpowszechniła się w środowisku ludowym i faktycznie utraciła status autorski. Popularyzowali ją operowi i estradowi śpiewacy XX wieku. „Czarnobrywce” zostały napisane w 1960 roku przez Wołodymyra Wermenycza do wierszy Mykoły Synhajiwskiego. Według słów poety, obraz czarnobrywek powstał z dziecięcych wspomnień o matczynym ogrodzie przy chacie, która była na Polesiu. Ten utwór stał się jednym z najsłynniejszych ukraińskich szlagierów pieśniarskich czasów radzieckich i wszedł do repertuaru Dmytra Hnatiuka oraz innych ukraińskich i zagranicznych wykonawców. Zamykającą kompozycją pierwszej części stał się utwór współczesnego ukraińskiego kompozytora ze sławnego miasta Zaporoże, Anatolija Żuljewa, „Fusion koncert”. Drugą część rozpoczęto fantazją na tematy ukraińskich pieśni „Wodohraj” oraz żartobliwą pieśnią Wołodymyra Wermenycza „Podkręcę ja czarne wąsy”. Autor ponad pięciuset pieśni, Ołeksandr Biłasz, jest jednym z najsłynniejszych ukraińskich melodystów XX wieku. Niemało jego pieśni stało się już ludowymi. A tego wieczoru zabrzmiała jego muzyczna perła „Nad górą księżyc pełny” (wiersze Stepana Puszyka). Pieśń, która brzmiała dalej, powstała w XIX wieku i stała się jednym z najsłynniejszych ukraińskich romansów lirycznych. Jej popularność była tak wielka, że weszła do repertuaru wielu śpiewaków akademickich. A w szczególności Iwana Kozłowskiego. Jest to ukraińska pieśń ludowa „Czarne brwi, piwne oczy”. Jeszcze jedno znaczące nazwisko dla uk-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FIŁIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn