Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

CZAS I PRZESTRZEŃ

Слово Просвіти, №22 за 2007 рік

Jurij ZAWGORODNIJ Każdy człowiek potrafi marzyć, każdy może mieć w tych pragnieniach coś nad wyraz osobistego, a może być też wspólne dążenie większości narodu danego kraju do czegoś wielkiego i wspaniałego, niechby i w jakiejś przyszłości, najlepiej — w dającej się osiągnąć. Ku mojemu, i nie tylko mojemu, szczeremu żalowi, nie ma takiego wspólnego marzenia, które właśnie dzisiaj mogłoby zjednoczyć, jeśli nie wszystkich, to przeważającą większość moich rodaków w walce o jego urzeczywistnienie. Przywódcy różnych partii i ruchów nie są po prostu konkurentami w zdobywaniu wyborczej przychylności, a w większości są antagonistami, którzy nie są zdolni do pojednania czy nawet do tolerancyjnego dialogu. Dobrze, niech mają różną, aż do przeciwieństwa, wizję drogi do zbudowania szczęśliwego życia dla całego kraju i dla każdego pojedynczego człowieka w nim, ale dlaczego nie zwracają się do niego i do nas wszystkich razem z konkretnymi i zarazem realnymi swoimi programami? Prawie wszystkie partie korzystają, oprócz ogólnych i absolutnie podobnych haseł-obietnic-cacanesek, z bezpardonowego zastraszania narodu swoimi przeciwnikami, nazywając ich „wrogami ojczystego kraju i zarazem agentami jakiegoś konkretnego państwa”. Można przytoczyć mnóstwo przykładów, jeden z najbardziej brutalnych — kwestia językowa. Można by ją podgrzewać aż do rozłamu kraju, żeby ludzie w nim nie rozumieli się nawzajem przy komunikacji, jak w innych krajach, gdzie z różnych historycznych przyczyn żyją zbyt różne etnosy. Ale przecież na Ukrainie praktycznie nie można znaleźć człowieka, który nie rozumiałby obu bliskich języków, którymi posługują się różne warstwy ludności. W różnych telewizyjnych talk-show zarówno prowadzący, jak i uczestnicy mówią tak, jak kto chce, a niektórzy nawet mieszanką obu naraz. Idealna sytuacja językowa, nigdzie niczego podobnego nie spotkałem, nawet w krajach, gdzie jest więcej niż jeden język państwowy. Idealna w tym, że na każdym poziomie, od targowej gadaniny po posiedzenie Rządu czy Rady Najwyższej, jednocześnie rozmawiają czy dyskutują bez symultanicznego czy konsekutywnego tłumaczenia, bo naprawdę wszyscy rozumieją się nawzajem. Ale niektórych to nie zadowala. Przede wszystkim tego, kto naobiecywał przed wyborami „taniej kiełbasy”, ale nie chce, żeby wyborcy mu o niej przypomnieli. Otumanionym ludziom obiecują uczynić jeszcze jeden język państwowym, żeby nie uczyć się i nie znać innego. Ale przecież w przeciwieństwie do obecnej żywiołowej sytuacji dotyczącej korzystania z języka do wyboru, przyjdzie ustawowa konieczność władania oboma językami przez każdego urzędnika państwowego, od dozorcy po deputowanego ludowego, bo tak jest w tych krajach, gdzie jest więcej niż jeden język państwowy. A jak ma być inaczej? Absolutnie wszystkie akty i postanowienia, od rady wiejskiej po Radę Najwyższą, drukować w obu językach, a na każdym zebraniu korzystać z tłumaczy. Ile pojawi się nowych miejsc pracy! Ale też jakie dodatkowe obciążenie dla budżetu państwowego i lokalnego! Jednak chciałbym skupić się na innym bolesnym temacie, który dzisiaj politycy wykorzystują nie mniej spekulatywnie, na czystych emocjach i na braku wyważonego podejścia, na temacie europejskiego wyboru Ukrainy. Kiedy wracam znowu do domu z podróży po którymś z sąsiednich krajów, z których wiele w rzeczywistości było w stanie nie gorszym od naszego jakieś piętnaście lat temu, to za każdym razem znowu zbyt wyostrzenie odbieram niepowodzenia własnego domu, które uważane są przez wielu z nas za problemy nie do pokonania. Niektórzy potrafią nawet wyjaśniać (i wcale nie jako żart) źródła naszego obecnego zacofania względem sąsiednich krajów zachodnich czy północnych niemal przyczynami genetycznymi, nieświadomie powtarzając sarkastyczne wypowiedzi jeszcze nie represjonowanego Ostapa Wyszni „O produkcyjności pracy w rolnictwie i o tym, jak ową produkcyjność zwiększyć”, która ujrzała światło dzienne w 1925 roku. Radzę tym, którzy zapomnieli lub nie czytali tego pamfletu, przeczytać go, bo jest zbyt aktualny i dzisiaj, jakby dopiero co napisany w naszych dniach dla nas współczesnych. Może wielu zdoła oburzyć się na groteskowo nakreślone przez artystę oblicze swojego narodu, chciałbym, żeby rozgniewanych stało się jak najwięcej, bo przecież, właściwie, po to pisarz wyostrzał sytuację obyczajową. I ten gniew powinien doprowadzić do przeciwnej myśli — nie, my nie jesteśmy tacy, mamy wszelkie prawa być wśród innych narodów Europy. I w gniewie zarzucamy tej bogatej i sytej wspólnocie narodów sprawiedliwe pretensje dotyczące braku u nich chęci przyjęcia nas do swojej rodziny. W żadnym wypadku nie chciałbym, żeby moje rozważania ktoś odebrał jako kolejną akcję agitacyjną dotyczącą jak najszybszego wstąpienia Ukrainy do Unii Europejskiej czy NATO jako pospolitego naszego ruszenia na Zachód pod dawnymi sztandarami „Precz od Moskwy!”. To i tamto może być jedynie niespełnionymi marzeniami takiego sobie patrioty-idealisty, który nijak nie może lub nie chce zrozumieć, w jakim świecie jest obecnie. Od dawna uważam się za szczerego ukraińskiego patriotę, ale nigdy nie byłem idealistą, zawsze starałem się trzeźwo oceniać otaczającą sytuację. Może być tak, że właśnie dlatego uciekłem kiedyś z Ukrainy jak najdalej, aby poskromić swoje gorące pragnienie podjęcia otwartej bezkompromisowej walki o urzeczywistnienie własnych marzeń. Straszny był wtedy czas, o którym później napisałem pokutnie: i my, do krzywdy nie skłonni, kłamaliśmy w dzień, modliliśmy się w nocy. Obecnie wydaje mi się, że wielu i dzisiaj kontynuuje kłamanie nawet w nocy i samemu sobie zamiast odmawiać modlitwy. A rano wzywa do przeprowadzenia referendum pod dziwnym hasłem „Precz od Europy!”. Jak to? Zbudować żelazną kurtynę do nieba czy przekopać rów szerszy niż kanał La Manche? Ale przecież Brytania z Irlandią też są w Unii Europejskiej i NATO, do którego, nawiasem mówiąc, przyjęto już pięć słowiańskich krajów i jeszcze kilka przygotowuje się do otrzymania zaproszenia na przygotowania do wstąpienia. Chodzi o narody właśnie słowiańskie, a część z nich jest nawet chrześcijanami prawosławnymi, znacznie starszymi od Patriarchatu Rosyjskiego! Warto to przypomnieć dla tych, którzy tak głośno agitują Ukraińców za związkiem słowiańskim. Czym są gorsi nasi zachodni i południowi bracia? Tym, że nie marzą o panowaniu nad innymi braćmi? Czy z tej winy, że żyją zamożniej od nas? A dlaczego nie zastanowić się nad takim wariantem? W byłym Imperium Austro-Węgierskim odsetek słowiański był nieco wyższy niż w sąsiednim Imperium Rosyjskim. I za Austriaków praw miały narody słowiańskie do swojego rozwoju o wiele więcej. Zwłaszcza po rewolucji 1848 roku, kiedy gwałtownie zaczęły rozwijać się zasady demokratyczne w wielkim, pstrym państwie. Wcale nie idealizuję tamtych czasów, bo każde imperium może istnieć w swojej istocie jedynie jako więzienie narodów, ale przytoczyłem przykład znacznie bardziej demokratycznego „życia za cesarza” w przeciwieństwie do czarnosotniowego „życia za cara”. Przytoczyłem po to, aby podzielić się nieprzyjemną i dla siebie własną myślą dotyczącą wypaczonego rozumienia w naszym środowisku wartości europejskich, przede wszystkim — demokracji, bez tego raczej nie można marzyć o jakimkolwiek jednoczeniu się z Europą. Niechby i nie prawnie, a chociażby pod względem poziomu życia! A jak my rozumiemy demokrację? Śmiechu warte! Przypomina mi się epizod z jednego z niedawnych zjazdów Związku Pisarzy, kiedy do mikrofonów na sali podeszło dwoje ludzi o podobnych poglądach, oboje byli nieco pod wpływem alkoholu, ale zdołali nalegać

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn