Strona · s. 9strona oryginału ↗
TERNOPOLSZCZYZNA CZCI KOBZARZA
Слово Просвіти, №22 за 2007 рік
Ołeksander SZOKAŁO Zdjęcia Ihora KROCZAKA
Na czym polega wyjątkowość tegorocznych dni pamięci Szewczenki? Z centralnego budżetu państwa wydzielono dziesięciokrotnie mniej środków niż w ubiegłym roku, zatem nie było gościnnych występów ze stolicy – ludowych kapel, chórów, zespołów pod wodzą przyjezdnego reżysera, które w zeszłym roku nie dały szansy odesitom na pokazanie swojej sztuki. Za to pisarzy mogło przyjechać dwukrotnie więcej niż na Odessę. A program artystyczny wspaniale zapewniono kosztem budżetu lokalnego wyłącznie siłami miejscowych talentów: artystów i zespołów Tarnopolskiej Obwodowej Filharmonii, artystów Tarnopolskiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego im. T. H. Szewczenki, solistów i zespołów Tarnopolskiej Szkoły Muzycznej im. S. Kruszelnickiej, Terebowelskiej Wyższej Szkoły Kultury, Tarnopolskiego Obwodowego Centrum Metodycznego Twórczości Ludowej, tarnopolskich miejskich orkiestr dętej i kameralnej, orkiestry dętej Tarnopolskiego Garnizonu Wojskowego, zespołów z rejonów obwodu. A do tego siłami miejscowymi, przy udziale Ministerstwa Kultury i Turystyki, zorganizowano Ogólnoukraińską wystawę sztuk pięknych „Malownicza Ukraina”, gdzie zaprezentowano ponad 300 dzieł artystów z całej Ukrainy. Zatem na obwodowy zarząd kultury spadło 90% wszystkich trosk. Tarnopolanie tak bardzo starali się prześcignąć samych siebie, że im się to udało – części oficjalna i artystyczna były przepełnione. Nie bez powodu lokalna prasa, drukując z wyprzedzeniem program wydarzeń, podsyciła intrygę – „Święto Szewczenkowskie, jakiego jeszcze nie było!”. A czcić Szewczenkę tarnopolanie potrafią od dawna. Jeszcze na początku 1924 r. przy Krzemienieckim Powiatowym Towarzystwie „Proświta” utworzono Komitet ds. Uczczenia Świąt Szewczenkowskich, który skonsolidował w tym celu wszystkie miejscowe siły kulturalne i instytucje. Życie i twórczość Tarasa Szewczenki są związane właśnie z tą, wołyńską, częścią Ternopolszczyzny. Jako pracownik Komisji Archeograficznej jesienią 1846 r. odwiedził Wiśniowiec, Poczajów, Krzemieniec. O tych miejscach i tamtejszych ludziach Szewczenko wspominał później w poematach „Slepaja”, „Niewolnik”, „Petruś”, w powieściach „Warnak”, „Artysta”, „Spacer z przyjemnością i nie bez morału”, a wizerunek Poczajowa utrwalił w akwarelach i szkicach. O pobycie Kobzarza na Wołyniu przypominają tablice pamiątkowe i pomniki. Ogółem na Ternopolszczyźnie ustawiono ponad 60 pomników T. Szewczenki. Tylko rzeźbiarz Iwan Mularczuk stworzył 12 pomników. A snycerz Wołodymyr Łupijczuk pozostawił Szewczenkianę składającą się ze 150 rzeźb, dla których wydzielono dwie sale w Zbaraskim Rezerwacie Historyczno-Architektonicznym. Wizytówką Tarnopola stał się pomnik T. Szewczenki (rzeźbiarz Mykoła Newesełyj), ustawiony w 1982 r. obok obwodowego teatru dramatycznego jego imienia. Święta Szewczenkowskie na Ternopolszczyźnie stały się tradycyjnymi od 1989 r., a od 1991 r. odbywają się tu corocznie wystawy artystyczne. Na tegoroczne święto Tarnopolska Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, którą troskliwie kieruje Bohdan Bastiuk, przygotowała antologie „Literacka Ternopolszczyzna” oraz „Poetycka Szewczenkiana Ternopolszczyzny”, a Ihor Duda i Bohdan Melnyczuk zaprezentowali trzecie, uzupełnione wydanie „Taras Szewczenko na Tarnopolszczyźnie”. „Ukrposzta” wydała z tej okazji specjalną kopertę z nadrukiem. Uroczystości szewczenkowskie rozpoczęły się 20 maja na Placu Teatralnym teatralizowaną kompozycją literacko-artystyczną „Droga do Tarasa” oraz złożeniem kwiatów pod pomnikiem Szewczenki. Obok teatru dramatycznego przedstawiciele władz wygłaszali patriotyczne przemówienia, a pod pomnikiem wystąpili pisarze, a studenci-obcokrajowcy przeczytali utwory Kobzarza w językach swoich narodów. Dalej – przegląd Ogólnoukraińskiej wystawy sztuk pięknych „Malownicza Ukraina” w obwodowym muzeum sztuki. A po południu odbyło się długie uroczyste otwarcie Szewczenkowskiego święta literacko-artystycznego na Polu Śpiewaczym w parku Narodowego Odrodzenia. Po czym delegację pisarzy zabrano jeszcze na wieczorne widowisko artystyczne do teatru dramatycznego – na prezentację antologii „Literacka Ternopolszczyzna” oraz „Poetycka Szewczenkiana Ternopolszczyzny”. Goście tak nasycili się słońcem, śpiewami i deklamacjami, że z niecierpliwością rwali się do swojej nocnej przystani – do kompleksu zdrowotno-treningowego „Czerwona kalina” Tarnopolskiego Uniwersytetu Medycznego, który znajduje się za wsią Drużba w rejonie terebowelskim, w słowiczym lesie... W poniedziałek od samego rana – spotkanie uczestników święta z przewodniczącym Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Państwowej I. Stojkiem, przewodniczącym Tarnopolskiej Rady Obwodowej M. Mykołenką, merem Tarnopola R. Zastawnym. I dopiero po tym pisarzy zabrano na spotkanie z ludem: spotkania literacko-artystyczne pod hasłem „Potrzebujemy Twojego głosu, Tarasie” odbyły się we wszystkich 17 rejonach obwodu, w Tarnopolskim Narodowym Uniwersytecie Ekonomicznym, Tarnopolskim Państwowym Uniwersytecie Medycznym im. I. Horbaczewskiego, Tarnopolskim Państwowym Uniwersytecie Technicznym im. I. Puluja, a w Tarnopolskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym im. W. Hnatiuka odbyła się sesja naukowa Instytutu Narodowego Odrodzenia im. I. Herety, Tarnopolskiego Miejskiego Oddziału Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki oraz Tarnopolskich obwodowego i miejskiego oddziałów Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. A do tego otwarto wystawę prac plastycznych studentów wyższych uczelni Tarnopola „Świecie cichy, kraju miły, moja Ukraino” w Tarnopolskiej Obwodowej Bibliotece dla Młodzieży. A wieczorem w teatrze dramatycznym – monodram ludowego artysty Ukrainy Wiaczesława Chimjaka według utworów Szewczenki „Duszy początku i końca nie ma”, za który aktora zamierzają zgłosić do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. 22 maja uczestnicy święta przejechali tarnopolskimi szlakami Szewczenki: Wiśniowiec – Poczajów – Krzemieniec, gdzie odwiedzili Zamek Wiśniowiecki Dymitra Bajdy-Wiśniowieckiego Narodowego Rezerwatu „Zamki Ternopolszczyzny”, Poczajowską Ławrę Zaśnięcia Matki Bożej, salę T. Szewczenki w Krzemienieckim Muzeum Krajoznawczym, przeprowadzili spotkanie twórcze w Krzemienieckim Obwodowym Instytucie Humanistyczno-Pedagogicznym im. T. Szewczenki. Wieczorem w Pałacu Kultury „Berezil” im. Lesia Kurbasa odbyło się uroczyste zamknięcie Szewczenkowskiego święta literacko-artystycznego „W rodzinie wolnej, nowej” i przekazanie twórczej esta-
J. Dudar z kolegami na Polu Śpiewaczym przekazują sztafetę z obwodu tarnopolskiego do dniepropetrowskiego. Nasłuchawszy się wielomównych oficjalnych wystąpień i serdecznych jasnych myśli mądrego ludu, napatrzywszy się na barwne świąteczne widowiska i codzienną rzeczywistość, przenikniętą smutkiem spustoszenia (bo młoda siła robocza Tarnopolszczyzny szuka szczęścia zarobkowego na obczyźnie), trzeba stwierdzić, że żyjemy jednak w równoległych światach. Oczywiście, to już nie ta sytuacja, o której wypowiedział się poeta Jurij Zawhorodnij jeszcze w ubiegłym wieku po święcie szewczenkowskim na sąsiedniej Chmielniczyźnie: „Na próżno straciłem trzy doby w krainie nieustraszonych komitetów rejonowych”. Nie mogę powiedzieć, że my również straciliśmy „trzy doby”, ale wniosek ze wszystkiego, co widzieliśmy i słyszeliśmy, jest jednoznaczny — należy zmienić starą, „sowiecką” schematykę świąt szewczenkowskich. Już pisałem o tym w tamtym roku w artykule „Czy tak wspominamy?..” („Słowo Proświty”, nr 23, 8—14 czerwca 2006 r.). W końcu, co my robimy? Czcimy pamięć naszego duchowego przewodnika? Czy świętujemy według „sowieckiego” wzorca triumf „rodziny wielkiej”, w której niby już i kajdany zerwane, i wolność skropiona? Ale na takie świętowanie jeszcze za wcześnie. Jak powiedział na wielkim zgromadzeniu na Placu Teatralnym jeden z kierowników obwodu Iwan Stojko: „Dzisiaj jeszcze nie zbudowano tego domu, o którym marzył Taras. Dzisiaj jeszcze nie wszędzie rozbrzmiewa język ukraiński, jeszcze nie mamy ukraińskiej książki, ukraińskiej gazety, ukraińskiego filmu... Dlatego musimy zrobić wszystko, aby wysokiej rangi urzędnicy nie mówili o języku ukraińskim, że to język garstki inteligencji, żeby ministrowie nie przechodzili na „język konwojenta”. Musimy zadbać, aby język ukraiński, duch ukraiński były na wszystkich naszych przestrzeniach. Dlatego jestem pewien, że dzisiaj, kiedy sytuacja na Ukrainie jest niełatwa, zjednoczymy się w imię tego, do czego wzywał nas Szewczenko. Bo w jedności nasza siła”. Przejmując sztafetę od Tarnopolszczyzny, p.o. przewodniczącego Dniepropetrowskiej Obwodowej Administracji Państwowej H. Werbycki wypowiedział się tak: „Miasto Dniepropetrowsk — to kraina ludzi, którzy zawsze marzyli o wolności, o państwie”. A dalej nie do końca adekwatna definicja: „Nazwa naszego miasta pochodzi od Dniepru i od nazwiska pierwszego wszechukraińskiego starosty Hryhorija Petrowskiego, i dlatego symbolizuje naszą niepodległość”... Jeśli żyć według testamentu Szewczenki, to trzeba nie bać się patrzeć prawdzie w oczy. Ludzie żyją zgodnie z prawdą, z sumieniem, kiedy nie wstydzą się spojrzeć sobie w oczy. Widziałem takich ludzi, starszych i młodych, na spotkaniach w Tarnopolskiej Obwodowej Bibliotece dla Młodzieży, w Tarnopolskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym, w Tarnopolskim Narodowym Uniwersytecie Ekonomicznym, w Krzemienieckim Obwodowym Instytucie Humanistyczno-Pedagogicznym, w muzeum historii poczajowskiej „Proświty”, które dwa lata temu stworzyły w miejscowej szkole średniej młode nauczycielki języka ukraińskiego i literatury Tetiana Prydatko oraz Jewhenija Sakara przy wsparciu starszych kolegów i bliskich. Poczajowska „Proświta” działała od 1922 do 1939 roku na koszt miejscowej kooperatywy. Od muzeum zaczyna odradzać się ruch proświatowy we wsi Poczajów: tutaj działa szkolne kółko dramatyczne, a w perspektywie — odrodzenie kooperatywy. Idea stworzenia muzeum i odnowienia tradycji proświatowej powstała na tle Ławry (która stała się ośrodkiem obcej ideologii) z potrzeby poznania swoich duchowych źródeł, swoich duchowych możliwości i na nich wychowywać nowe pokolenie. Właśnie taka miejscowa inicjatywa społeczna przede wszystkim potrzebuje wsparcia w procesie przygotowania i przeprowadzenia wszechukraińskich wydarzeń szewczenkowskich. Trzeba odchodzić od masowo-pokazowych wiecowych widowisk, a iść do każdej wsi, do każdej szkoły, do każdej placówki oświatowej, do kolektywów pracowniczych — iść do człowieka. Niezbędne jest przeprowadzanie przeglądów i wspieranie miejscowych inicjatyw we wszystkich sferach życia społecznego. A do tego potrzebna jest nowa inicjatywa — obywatelskie poruszenie pod szewczenkowskim wezwaniem „Swoją Ukrainę kochajcie!”. Istota tego poruszenia — ludzie honoru mają nieść w lud słowo szewczenkowskiej prawdy. Artyści i architekci mają przejechać się po Ukrainie i wykryć, w jakim stanie znajdują się miejsca szewczenkowskie, aby poprzez ich odnowienie stworzyć modele okulturowania środowiska. W naukowo-oświatowych centrach Ukrainy należy przeprowadzać uroczyste akademie szewczenkowskie. W placówkach oświatowych należy wprowadzić konferencje naukowo-praktyczne, wieczory literacko-artystyczne, a w szkołach — konkursy recytatorskie, olimpiady literackie i konkursy rysunku według utworów Szewczenki. Istota tych działań — poprzez twórcze przyswojenie spuścizny Szewczenki nauczyć się komunikować twarzą w twarz z prawdą. I wtedy będzie W swoim domu własna i prawda, I siła, i wolność. Szewczenkowski imperatyw prawdy — pomocna siła dla człowieka i narodu. Prawda uwalnia od uprzedzonych myśli i natrętnych idei, od iluzji i obłudy. Prawda otwiera nowe możliwości godnego ludzkiego życia. 20—22 maja na Tarnopolszczyźnie odbyło się Międzynarodowe Szewczenkowskie święto literacko-artystyczne „W rodzinie wolnej, nowej”, w którym wzięło udział 118 pisarzy z całej Ukrainy, a także z Australii, Azerbejdżanu, Białorusi, Armenii, Rosji. To coroczne wydarzenie jest regulowane uchwałami Rady Ministrów USRR nr 86 z 18 kwietnia 1990 r. oraz Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 2017 z 18 grudnia 1998 r. Sztafeta święta przeszła już przez 17 obwodów, ma odwiedzić jeszcze siedem, w tym także Autonomiczną Republikę Krymu, i zakończy się na Czerkaszczyźnie w 2014 roku — w 200. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki. Tarnopolszczyzna przyjęła sztafetę od Odesszczyzny i przekazała Dniepropetrowszczyźnie. R. Łubkiwski, I. Stojko, D. Czubata, H. Szerhej, N. Matwijenko, W. Jaworiwski, B. Bastiuk, A. Wychruszcz na Placu Teatralnym. D. Pawłyczko wśród tarnopolan przy pomniku T. Szewczenki.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
