Strona · s. 11strona oryginału ↗
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
ZANIEDBANA PAMIĘĆ
Слово Просвіти, №22 за 2007 рік
Petro ANTONENKO Zdjęcia autora POŁOWCY WŚRÓD NAS Ostatni wojownik słynnego księcia nowogrodzko-siewierskiego Igora zginął 820 lat po tragicznym boju Rusinów z Połowcami w 1185 roku. Ten brązowy woj stał na zboczu Zamkowej Góry w Nowogrodzie Siewierskim. Tutaj w XI—XII wieku znajdował się książęcy gród — rezydencja książąt. Na wysokim wzgórzu nad Desną znajduje się obecnie jeden z głównych punktów państwowego historyczno-kulturowego Muzeum-Rezerwatu „Słowo o wyprawie Igora”. Kilka lat temu ktoś z domorosłych Połowców wziął do niewoli, mówiąc prościej, ukradł brązową statuę książęcego woja. Wraz ze śmiercią strażnika kolejną ofiarą stał się wieszcz Bojan. Pomnik wojownika, śpiewaka, kronikarza — majestatyczna brązowa postać — jest dominantą Zamkowej Góry. Pierwszym obiektem kradzieży złodziei stały się brązowe ptaki, które odlatywały z ramienia Bojana. Potem ukradli gęśle. Wreszcie ostatnia kradzież — miecz. Dwadzieścia metrów od pomnika Bojana leży przełamana na pół płyta, na niej widnieje, jaki to dokładnie zabytek historii — owa Zamkowa Góra. Na placu, przy początku jednej z centralnych ulic, która nosi imię Karola Marksa, — pomnik samego księcia Igora. Tutaj też nie raz chuligani-rabusie bezcześcili i pomnik, i ozdoby wokół niego. Wszystko to — pod oknami obecnego książęcego grodu, Rady Miejskiej Nowogrodu Siewierskiego. Tutaj oszołomili mnie prostym wyznaniem: pomniki są niczyje. Mowa o właśnie wymienionych pomnikach, ustawionych w mieście w 1989 roku. Oprócz wspomnianych, to jeszcze pomnik księżnej Jarosławny, która tęskni nad brzegiem Desny, pod murami klasztoru. Jej jeszcze nie roztrzaskali. Ale chamy zaczęły rozbierać taras widokowy pod pomnikiem. Jak więc stały się niczyje te pomniki znanego rzeźbiarza A. Kuszcza? Przeglądam stertę papierów, arcydzieł biurokratycznej przepychanki. Zapytania rady miejskiej do rejonowych wydziałów — kultury, architektury i budownictwa. I puste odpowiedzi. Władza miejska nie może ustalić ani komu należą pomniki, ani tego, jak stały się niczyje. Nie ma żadnych dokumentów ani w merostwie, ani w wymienionych wydziałach rejonowych. Jak 18 lat temu uroczyście otwarto w mieście kilka pomników i nikomu ich nie przekazano na stan oficjalnie? Czy przekazywano, a wszystko zaginęło? A co teraz? A teraz rada miejska, komitet wykonawczy nie mogą przydzielić na remont pomników ani jednego kilograma cementu, ani jednej puszki farby. Bo to środki budżetowe, a to — nie własność miasta. Co więcej. Niedawno milicja wreszcie złapała chuliganów, którzy niszczyli jeden z pomników. Tutaj należałoby, oprócz grzywny czy wyroku sądowego, złożyć jeszcze powództwo cywilne, aby wandale zwrócili szkody. Ale jak rada miejska złoży pozew, skoro nie jest oficjalnie właścicielem pomników? Pomnik księcia Igora OŁUPANA SŁAWA Przypomnę, że znajdujemy się obecnie w tysiącletnim staroruskim mieście. Mieście wybitnego zabytku literatury światowej — „Słowa o wyprawie Igora”. I od razu gwałtownie przejdźmy do zgiełkliwej teraźniejszości: jesteśmy z wami w rejonie, który, jedyny wśród setek rejonów Ukrainy, ma zaszczyt nazywać się ojczyzną naszego „najdłużej urzędującego” Prezydenta — Leonida Kuczmy. Przenieśmy się z roku 1033, kiedy to, według podań, został założony Monaster Spaso-Preobrażeński (przez księcia czernihowskiego Mścisława, syna Włodzimierza Wielkiego i brata Jarosława Mądrego), w rok 2004. Opuszczam długą i sławną historię klasztoru, typową dla naszych świętości. Typową i dla komunistyczno-imperialnego XX wieku, kiedy świętość była i obozem koncentracyjnym, i magazynami, i śmietnikiem. Sobór Spaso-Preobrażeński, jak i cały klasztor, wymagał wielkiej renowacji po kilku dziesięcioleciach spustoszenia. Pod koniec prezydentury Kuczmy w Monasterze Spaso-Preobrażeńskim rozwinęły się niespotykane prace renowacyjne. Dawna historia przeplotła się ze współczesnym politykierstwem. Właśnie w Nowogrodzie Siewierskim planowano pompatyczne spotkania trzech współczesnych książąt, czy też, prezydentów — Kuczmy, Putina i Łukaszenki. Właściwie epopeja politycznej renowacji nadaje się na osobną książkę. Ile dokąd czego poszło, ile włożono i ukradziono? Ale po jakichś dwóch z okładem latach wszystko posypało się w oczach. W korpusie, który był domem przeora klasztoru i gdzie obecnie jest Muzeum „Słowa o wyprawie Igora”, w jednej z sal całkowicie zgniła i zapadła się „odrestaurowana” podłoga. Zerwali ją, będą wymieniać. W innych salach niedługo będzie to samo. DZWONY NAD MUZEUM Wygląda na to, że w naszych narodowych historycznych, religijnych świętościach powinien być jeden gospodarz — albo cerkiew, albo rezerwat, muzeum. Smutny przykład naszej głównej świętości — Ławry Peczerskiej w Kijowie wszyscy mają przed oczami. Pokojowe współistnienie muzeum-rezerwatu i klasztoru z jakiegoś powodu nie wychodzi pokojowo. A teraz — o Monasterze Spaso-Preobrażeńskim. Oczywiście, po dziesięcioleciach magazynów i śmietników trzeba było wskrzeszać siedzibę Łazarza Baranowicza i wielu innych tytanów ducha. Jednocześnie, przypomnę, to miasto „Słowa”. Pierwszym pojawił się w murach klasztoru Muzeum-Rezerwat „Słowa o wyprawie Igora”. I znacznie później, prawie 10 lat temu, tutaj odnowił się klasztor męski. We wrześniu 1999 roku pojawia się postanowienie Gabinetu Ministrów, którym wszystkie liczne budowle klasztoru, do tego czasu nienaruszalne, wyłącza się z listy obiektów, które nie podlegają przekazaniu komukolwiek w dzierżawę, użytkowanie. Przekazanie to dokonało się bardzo szybko. Już po miesiącu, w październiku, Czernihowska Obwodowa Administracja Państwowa swoją decyzją przekazuje trzy obiekty klasztoru cerkwi. Konkretniej — Czernihowskiej eparchii Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego. W tym główny obiekt — Sobór Spaso-Preobrażeński. Przez 7 z okładem lat niewielka, ale sprawna kohorta mnichów zagarnęła prawie cały klasztor. Dlaczego, na jakich podstawach — tego nie wie nawet władza, przynajmniej miejscowa: w radzie miejskiej bezsilnie rozkładają ręce, obserwując najazd mnichów. Oprócz przekazanego im niewielkiego budynku cel, zasiedlili już duży. „Prywatyzowali” także drugą świątynię siedziby — cerkiew Piotra i Pawła, pomieszczenia bursy. Bardzo ciekawy wygląd nad tym ołupanym murem ma tabliczka (i nie jedyna taka w klasztorze), że renowację tutaj przeprowadzono z inicjatywy Prezydenta Kuczmy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
