Strona · s. 8strona oryginału ↗
Idealny bohater ludowy
Слово Просвіти, №22 за 2008 рік
„Testament” Szewczenki obleciał cały świat”, „Myśli Tarasa będą żyć wieki”, „Szewczenko będzie żył, dopóki na ziemi będą żyć ludzie”. W legendach i podaniach postać Szewczenki otoczona jest aureolą świętości, prostoty, dobroci, mądrości, dowcipu i miłości. Te utwory dotyczą różnych tematów. Jeden z najbardziej widocznych motywów to umiłowanie wolności i prawdy Tarasa Szewczenki. W podaniu „Carskie zamki pękną” podkreślona jest wiara ludu w prawdziwe słowo Szewczenki: „O Tarasie Szewczence słyszałam, że bywał w naszych stronach. Każdy chciał go zobaczyć, porozmawiać z nim.
…ski i Żytomierz, skąd w pośpiechu, po trzech dniach, wrócił do Kijowa. O trasie przejazdu Szewczenki z Żytomierza do Kijowa nic nie wiadomo. Wiadomo, że z Żytomierza do Kijowa w latach czterdziestych XIX wieku prowadziły dwie drogi: jedna — pocztowa, nowsza, przez Studenicę, Radomyśl, Rakowicze, Rożów, Motyżyn i Białogródkę, druga — wojskowa („stary szlak”) przez Studenicę, Korostyszów, Pryworotie, Brusiliw, Hruzką, Byszów i Białogródkę. O drodze „wojskowej” Funduklej, gubernator kijowski, pisał: „Oprócz jej znaczenia wojskowego ma ona również znaczenie dla handlu. Wszyscy, którzy nie jadą końmi pocztowymi do Żytomierza, zwykle podążają tą drogą, aby skrócić drogę i uniknąć wielkich piasków pod Radomyślem”. Ta okoliczność mogła stać się motywem dla Szewczenki, który spieszył do Kijowa, by wybrać drugi wariant — przez Brusiliw, Hruzką i Byszów. Ale najwyraźniej były podstawy, by ob-
Artystka Nina Bożko. Plakat „T. H. Szewczenko”
Już wtedy o nim krążyła sława wśród ludu. Szewczenko długo rozmawiał z ludźmi, opowiadał im prawdę o wolności, którą car z panami zamknęli za dwunastoma zamkami. Mówił, że te zamki wkrótce pękną i ludzie dostaną wolność”. Umiłowanie prawdy przez Szewczenkę podkreślone jest w wielu ustnych utworach ludowych o nim, zwłaszcza w podaniu „Lubił mówić prawdę”: „Złapali żandarmi Tarasa Szewczenkę i przyprowadzili go przed samego cara, do tych jego wspaniałych pałaców. Siedzi car za stołem jak kukła — ani drgnie. Podchodzi Taras do cara, jakby nic się nie stało. Wtedy car mówi do niego:
rati saме drugyj szlach z Żytomyra do Kyjowa. Za narodnymi perekazamy i pisnjamy pro Iwana Bondarenka, jaki poeta zapysaw szcze 1843 r. w okolyciach Wyszhoroda, Szewczenkowi bulo widomo, szczo Bondarenko pochodyw z kriposnych sela Hruzkoji, szczo tam żyła johо maty, dijaw Bondarenkiw hajdamactkyj zahin u Byszowi, szczo roz-
— Więc to ty jesteś tym, który nazwał carycę wysuszonym grzybem? — Dokładnie tak — powiedział Taras. — Jak śmiałeś!? — grzmiał car. — Strasznie lubię mówić prawdę — odpowiedział Szewczenko”. Wiele utworów przedstawia różne zabawne, humorystyczne sytuacje z życia Szewczenki. Czasem lud bezlitośnie, satyrycznie portretuje panów lub innych ciemiężycieli: „Szedł Taras Szewczenko drogą, a naprzeciw jechał pan bryczką. Taras się przywitał, a pan na to odpowiedział: «Gęś świni nie towarzysz». «Skoro tak, to odlatuję» — powiedział Taras”. W innym dowcipie mowa o rozmowie z generałem: „Pewnego razu jechał Szewczenko pociągiem razem z generałem. Jechali i milczeli, zerkając ukradkiem jeden na drugiego. Szewczenko czytał książkę, a generał to drzemał, to bawił się ze swoim pieskiem. Kiedy Taras położył obok siebie otwartą książkę, a pies ją powąchał, generał, chcąc zakpić z poety, zwrócił się do pieska: — Ucz się, ucz się — poetą będziesz. Szewczenko dodał: — A jeśli się nie douczysz — generałem będziesz”. W pieśniach, kołomyjkach, przyśpiewkach również podkreśla się przynależność Szewczenki do ludu, wierną służbę mu słowem i czynem:
Półtora wieku żyje,
A wciąż młodnieje, —
Bo jego dusza z ludem,
Dlatego się nie starzeje.
Albo takie wersy:
Chwała i sława Kobzarzowi
Od rodu do rodu,
Że śmiało wzywał lud
Do walki o wolność.
Genialne słowo Tarasa Szewczenki weszło w świadomość narodu, w jego duszę i serce. Nie bez powodu na słowa poety stworzono tyle ludowych melodii. Ulubionymi stały się pieśni „Ryczy i jęczy szeroki Dniepr”, „Moje myśli, moje dumy”, „Kiedy umrę, to pochowajcie mnie”, „Ój, leci orzeł”, „Płynie woda w sine morze”, „Zakwitła w dolinie czerwona kalina”, „Pływaj, pływaj, łabędzieńku”, „Wiśniowy sad koło chaty”, „Po co mi czarne brwi”, „Leci kawka przez wąwóz”, „Wydeptałam ścieżynkę” itd. Idealny obraz ludowego bohatera, stworzony przez miliony, nie podlega czasowi. Tymczasem w ostatnich latach obserwujemy zniewagożgromleno ten oddział w Makarowie, a samego Bondarenkę stracono w Czarnobylu. Poetę od dawna interesowały pieśni o Bondarence oraz sama historyczna postać przywódcy hajdamaków. Nie mógł nie skorzystać z okazji, by choćby przejazdem odwiedzić rodzinną wieś jednego z bohaterów Koliszczyzny, Hruzkę, a także Byszów i Brusiliw —
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
