Strona · s. 10strona oryginału ↗
SZANSA NA ZROZUMIENIE BEZMIARU NIEBA
Слово Просвіти, №22 за 2008 рік
Nagrodę im. Szewczenki. Nagroda finansowa od „Aistry” wynosi 30 tysięcy hrywien. Niestety, jeśli organizatorzy Forum pragnęli stworzyć ogromną literacką imprezę, to trochę się pomylili. Do swobodnej artystycznej komunikacji potrzebna jest odpowiednia infrastruktura: sieć kawiarni i niepożerające budżetu ceny w nich. Wreszcie, banalna możliwość przyłożenia gdzieś głowy na noc. Przy zawrotnych cenach w stołecznych hotelach najtaniej jest w skwerku, podłożywszy zamiast poduszki „książkę-broń”… Cierpliwi pisarze i wydawcy… Ileż to im obiecywano ulg i dotacji, ileż zobowiązywano się bronić przed zagraniczną nawałą — nie sposób zliczyć. Chyba najwięcej w 2007 roku, w Roku ukraińskiej książki. Pomimo wszystkich zwodniczych obietnic, rodzima książka jakoś przetrwała i wydawców podkarmiła. Lecz pozostaje tajemnicą: dlaczego po tylu latach niepodległości biznes książkowy, bardzo udany w sąsiednich krajach, w państwie ukraińskim tak i nie stał się głównym czynnikiem polityki protekcjonistycznej rządu. Dlatego mamy to, co mamy: jeśli frankfurckie czy warszawskie targi książki są świadectwem rynku książki i przemysłu, to zupełnie inaczej jest w Kijowie czy nawet na Forum Wydawców we Lwowie. Choćby sto razy nazwać je międzynarodowymi, ale jarmark to zawsze jarmark. I rzecz nie w Łesi Kowal: ona robi wszystko, co może. Jednak obiektywne czynniki są silniejsze… Według obserwacji krytyczki literackiej Roksany Charczuk, rodzimy biznes książkowy dopiero zaczął stawać na nogi: kilku ukraińskich prozaików żyje z honorariów ze sprzedaży własnych utworów; agenta literackiego ma niewielu pisarzy; ukraińska krytyka pojawia się sporadycznie… Choć język ukraiński ogłoszono państwowym, wciąż nie dominuje. W naszym społeczeństwie panuje nie rosyjski język imperialny, a jego zniekształcony wariant — surżyk. Rodzima literatura rozwija się w granicach społeczeństwa, którego nie sposób nazwać kulturalnym. O poziomie jego kultury świadczy choćby ten fakt, że na 46 milionów ukraińskiej populacji ukraińską książkę najciekawszych autorów wydaje się w nakładzie 5 tysięcy egzemplarzy. Czemu więc dziwić się, że międzynarodowe Forum Wydawców w Kijowie mieściło się w niewielkim pomieszczeniu galerii „Ławra”, a pomiędzy jego rzędami nie obserwowano zatorów książkomanów? Ulana HLIBCZUK W Drohobyczu 26 maja rozpoczął się trzeci międzynarodowy festiwal literacki, poświęcony Brunonowi Schulzowi. Jego słynne chimeryczne pismo sprowokowało pragnienie od razu trzech narodów, by zawłaszczyć sławę jego twórczości. Żyd z pochodzenia, Brunon Schulz żył w prowincjonalnym galicyjskim miasteczku, a pisał po polsku. W 2008 roku wielkie wydarzenie artystyczne odbędzie się pod hasłem „Brunon Schulz i kultura pogranicza”. W programie, oprócz referatów znanych pisarzy i tłumaczy „Sklepów cynamonowych”, widnieje „łuk wyobraźni Brunona Schulza”. Wyobraźnia to rzecz czysto indywidualna. Zwłaszcza wyobraźnia o wyobraźni… Z okien tej małej biblioteki w Iwano-Frankiwsku zawsze można było podpatrzeć tytuł wieczornego seansu filmowego. Małe, niczym wiejskie, kino znajdowało się naprzeciwko. Choć z wieczną indyjską melodramą na obłupanej ścianie bardziej pasowałoby mu nazywać się „klubem”. Teraz, kiedy przyjeżdżam do domu i przypadkowo trafiam w to głuche i niegdyś chuligańskie miejsce na Sofijówce, wydaje się ono po prostu miłym zadupiem miasta. Właśnie tutaj, w bibliotece na Sofijówce, wpadł mi w ręce magazyn „Inostrannaja litieratura”, gdzie po raz pierwszy wydrukowano Brunona Schulza. Przeczytanie „Sklepów cynamonowych” pozostawiło uczucie niezrozumienia. Jeszcze długo przewracałam w pamięci dziwny tytuł, który w rosyjskim przekładzie był „koricznoj ławką”. W wyobraźni wyłaniały się grubo ociosane, przesiąknięte wilgocią ławeczki. Zarośnięte dzikim bzem, wrośnięte w miękką czarną ziemię, wabiły komary i dżdżownice. Tak, wtedy te „ławki” kojarzyły się z wilgocią, dlatego też chłonęły powolne jesienne deszcze, rozwarstwiały się płat za płatem i rozpuszczały pod ziemią. Czytając Brunona Schulza po raz drugi, poczułam coś zupełnie innego: gęsty słodkawy cynamon. Porzuciłam okres bezbrzeżnej mżawki na rzecz upału i rajskiego życia flory. Zapach przypominał przeleżałe boki wczesnych lipcowych jabłek, które ścieliły sad mojego dziadka. Ich soczyste rany wabiły osy i mrówki. Owady z taką rozkoszą babrały się w słodkich pęknięciach owocu, że ja, nie zastanawiając się, zanurkowałabym tam sama… Gdyby nie strach, że wczesnym rankiem babcia Maria pozbiera w fartuch całą tę papierówkę. Naostrzywszy bezimienny kuchenny nóż, pokroi na rajskie plasterki i zaniesie na strych — suszyć. Albo jeszcze gorzej: posypawszy szczodrze cynamonem, upiecze w piekarniku jabłecznik. Potem jeszcze czytałam Schulza. On na przemian zostawiał kategorycznie różne odczucia: nudności i radości. Same w sobie, oddzielnie, są one prawie bezsensowne — wyludniona planeta. Cud rodzi się tylko na ich pograniczu: uchyla się klapa totalnej samotności i przez jej szparę mamy szansę zrozumieć bezmiar gwiezdnego Nieba.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
